Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về hiệu quả hoạt động kinh doanh của các CTCK. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu. Chương 3: Phân tích thực trạng hiệu quả kinh doanh của các CTCK niêm yết tại SGDCK TP.HCM Chương 4: Các giải pháp và kiến nghị nhằm cải thiện hiệu quả kinh doanh của một số CTCK niêm yết tại SGDCK TP. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.
Cơ sở lý luận về hoạt động kinh doanh của CTCK 1. Tổng quan về hoạt động kinh doanh của CTCK 1. Khái niệm và đặc điểm của CTCK a. Khái niệm CTCK là doanh nghiệp kinh doanh chứng khoán với tư cách là thành viên của Sở Giao dịch chứng khoán.
Khái niệm CTCK đã được quy định cụ thể tại Khoản 1 Điều 2 Nghị Định 86/2016/NĐ-CP như sau: “CTCK là doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo pháp luật chứng khoán để thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: Môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán và được cung cấp các dịch vụ tài chính theo quy định của pháp luật chứng khoán.” CTCK được hiểu là TCTC trung gian trên TTCK, dưới dạng Công ty Cổ Phần hoặc Công ty TNHH, được thành lập và hoạt động theo Quy định Pháp luật, thực hiện một hoặc một số nghiệp vụ Kinh doanh Chứng khoán dưới sự quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý chuyên trách là UBCKNN. TCTC là khái niệm để chỉ những tổ chức thực hiện chức năng dẫn nguồn vốn từ người có tới người cần. CTCK sẽ có nhiệm vụ thu xếp các giao dịch cho khách hàng và sẽ có một phần hoa hồng trong mỗi lần giao dịch giữa các bên. Đặc điểm CTCK là một TCTC trung gian hoạt động trên một thị trường có mức độ nhạy cảm cao và có ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế.
Do vậy, việc phải đáp ứng những điều kiện do luật pháp quy định cũng như những nguyên tắc ứng xử riêng của ngành CK chính là những đặc điểm tạo sự khác biệt giữa hoạt động của CTCK với các loại hình doanh nghiệp khác. - Đặc điểm về vốn: Để Bảo vệ thị trường và lợi ích của nhà đầu tư, song song với đó là đảm bảo cho việc hoạt động của chính các CTCK, mỗi quốc gia đều quy định rõ ràng về mức vốn pháp định để các CTCK có đủ điều kiện để thành lập 4 và đi vào hoạt động, thậm chí từng nghiệp vụ kinh doanh của CTCK cũng có những mức vốn pháp định riêng. - Đặc điểm về đội ngũ lãnh đạo và nhân sự: Với việc phải hoạt động trên một thị trường phức tạp, có ảnh hưởng lớn đến an ninh kinh tế của cả một quốc gia, đội ngũ lãnh đạo và nhân sự của các CTCK phải là những người vừa có trình độ học vấn, chuyên môn cao, có các bằng cấp, chứng chỉ đặc biệt đảm bảo yêu cầu theo luật pháp của từng quốc gia, vừa có đạo đức nghề nghiệp để có thể làm việc một cách đúng đắn, không vụ lợi. - Đặc điểm về xung đột lợi ích: Khi hoạt động kinh doanh, với nghiệp vụ kinh doanh đặc thù của mình, không thể tránh khỏi sự xung đột lợi ích giữa khách hàng và CTCK.
Những nghiệp vụ như môi giới, tư vấn chứng khoán rất dễ dẫn đến những xung đột này, khi những nhân viên tư vấn, môi giới vì lợi ích của bản thân mà làm tổn hại đến tài sản của khách hàng. Đây là lý do mà đội ngũ nhân sự của các CTCK rất cần những người có đạo đức nghề nghiệp để hạn chế tình trạng trên xảy ra. - Đặc điểm sở vật chất kỹ thuật: Để đảm bảo sự liền mạch, chính xác và kịp thời trong việc truyền và xử lý thông tin, chủ yếu là các thông tin điện tử, nền tảng cơ sở vật chất cùng với kỹ thuật hiện đại, an toàn là ưu tiên hàng đầu của các CTCK, đó cũng là sự đảm bảo cho lợi ích và quyền lợi của chính những nhà đầu tư, giúp các nhà đầu tư nắm bắt thông tin một cách nhanh chóng. Chức năng của CTCK Bằng các hoạt động trên TTCK, CTCK đã thể hiện vai trò quan trọng đối với thị trường nói chung và các chủ thể tham gia trên thị trường nói riêng.
Thứ nhất, CTCK tạo ra cơ chế huy động vốn cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Nhờ có CTCK mà chứng khoán của tổ chức phát hành đến tay các nhà đầu tư bất kể họ ở đâu và được lưu thông trên thị trường. Qua đó huy động được lượng vốn lớn phục vụ cho sự phát triển doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung. 5 Các CTCK với nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp đã giúp cho các tổ chức phát hành tiết kiệm thời gian, công sức đảm bảo cho đợt phát hành thành công và tăng lượng cung hàng hóa cho TTCK.
Thứ hai, CTCK góp phần ổn định giá cả chứng khoán trên thị trường. CTCK với hoạt động tự doanh cùng với các quy định của pháp luật đã góp phần tạo nên sự ổn định giá cả chứng khoán cũng như tạo thị trường cho chứng khoán mới phát hành. Thứ ba, CTCK góp phần tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới trên thị trường. Hoạt động môi giới chứng khoán là hoạt động mà ở đó nhân viên môi giới chứng khoán có thể nắm bắt được nhu cầu của khách hàng và phản ánh với bộ phận có chức năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm của công ty để từ đó cho ra đời các sản phẩm dịch vụ mới đáp ứng yêu cầu của khách hàng.
Do đó, hoạt động môi giới là một trong những kênh cung cấp những ý tưởng thiết kế sản phẩm và dịch vụ theo nhu cầu của khách hàng. Kết quả của quá trình đó là tạo ra được sự đa dạng của sản phẩm dịch vụ, đa dạng hóa được cơ cấu khách hàng. Thứ tư, CTCK giúp cơ quan quản lý thị trường quản lý, giám sát các hoạt động trên thị trường một cách có hiệu quả. Một trong những nghĩa vụ của CTCK là phải cung cấp thông tin thị trường cho cơ quan quản lý nhằm mục tiêu quản lý thị trường.
Các CTCK vừa là người bảo lãnh phát hành cho các chứng khoán vừa là trung gian mua bán chứng khoán và thực hiện các giao dịch trên thị trường, do vậy thông tin về nhà phát hành hay thông tin liên quan đến giao dịch mua bán chứng khoán, thông tin về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài. đều được CTCK báo cáo lên cơ quan quản lý. Nhờ vậy, các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát và chống các hiện tượng thao túng, lũng đoạn, bóp méo thị trường. Mặt khác, qua thông tin đó, cơ quan quản lý có thểnắm bắt được thực trạng thị trường để từ đó có chính sách, biện pháp thích hợp cho việc phát triển thị trường.
Thứ năm, CTCK góp phần giảm chi phí giao dịch, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư cho các nhà đầu tư. Việc mua bán chứng khoán thông qua CTCK sẽ giúp nhà đầu tư giảm được đáng kể chi phí tìm kiếm đối tác, nhờ đó tiết kiệm được chi phí giao dịch và tính thanh khoản cho các chứng khoán. Đồng thời, CTCK sẽ giúp 6 nhà đầu tư giảm được rủi ro trong quá trình mua bán, đảm bảo cho nhà đầu tư nhận được chứng khoán thật khi mua và nhận được tiền khi bán. Vai trò tư vấn của CTCK cũng sẽ giúp nhà đầu tư đạt được hiệu quả đầu tư cao hơn.
Nguyên tắc hoạt động của CTCK Hoạt động của CTCK có ảnh hưởng tới quyền lợi của nhà đầu tư tham gia trên thị trường. Vì vậy, để đảm bảo quyền lợi cũng như sự công bằng giữa các chủ thể tham gia thị trường, CTCK khi tiến hành hoạt động phải tuân thủ các nguyên tắc chung. Những nguyên tắc này được cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật quy định đối với CTCK. Nguyên tắc hoạt động của CTCK được chia thành hai nhóm: nhóm nguyên tắc về tài chính và nhóm nguyên tắc về đạo đức nghề nghiệp.
Nguyên tắc tài chính + Xuất phát từ đặc điểm của CTCK là phải đáp ứng về vốn pháp định cho hoạt động kinh doanh nên trong quá trình kinh doanh CTCK phải đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng. + Đảm bảo yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định của pháp luật. + Đảm bảo tách biệt tài sản tiền và chứng khoán của khách hàng với tài sản của công ty. CTCK không được dùng chứng khoán của khách hàng làm vật thế chấp để vay vốn hoặc dùng tiền của khách hàng để mua chứng khoán cho công ty trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản.
Nguyên tắc này được đưa ra nhằm tránh rủi ro cho khách hàng. Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp Nhân viên CTCK phải tuân thủ bộ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp do Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán ban hành. Bộ nguyên tắc này nhằm đảm bảo tính trung thực, công bằng trong công việc của nhân viên CTCK. Nguyên tắc này bao gồm các điểm chính sau: + Giao dịch công bằng và trung thực vì lợi ích của khách hàng + Nhân viên công ty phải là người có kỹ năng, tận tụy với công việc và có tinh thần trách nhiệm.
7 + Ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh của công ty. + Có nghĩa vụ bảo mật thông tin của khách hàng, không được tiết lộ thông tin về tài khoản của khách hàng khi chưa được đồng ý của khách hàng bằng văn bản trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. + Không tham gia các hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi cấp giấy phép. + Không tiến hành các hoạt động có thể làm cho khách hàng và công chúng hiểu sai về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán hoặc các hoạt động gây thiệt hại cho khách hàng.
+ Với các hoạt động mà CTCK cung cấp cho khách hàng, phải có hợp đồng với khách hàng trước khi thực hiện dịch vụ. Nghiệp vụ chính của các CTCK Để có thể trụ vững và phát triển giữa một thị trường có sức ép cạnh tranh quá lớn, các nghiệp vụ và dịch vụ CTCK cung cấp chủ yếu hiện nay bao gồm: Môi giới chứng khoán; Tự Doanh chứng khoán; Bảo lãnh phát hành; Tư vấn đầu tư; Quản lý danh mục đầu tư và Lưu ký chứng khoán. *Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động chính và tồn tại lâu nhất gắn liền với các CTCK.