CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm hiệu quả, hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm hiệu quả Hiện nay có nhiều khái niệm hiệu quả khác nhau, do có nhiều quan điểm tiếp cận về hiệu quả.
Thứ nhất, theo Đại từ điển tiếng việt thì: "Hiệu quả là kết quả đích thực" [11, Tr 806]. Khái niệm này đã coi hiệu quả đồng nghĩa với kết quả, là một đại lượng tuyệt đối, thể hiện cái đạt được và không so sánh với yếu tố nào. Trong đó, "kết quả là sản phẩm, cái thu được từ một quá trình lao động" [11, Tr. Thứ hai, từ góc độ doanh nghiệp, tác giả Manfred Kuhn cho rằng hiệu quả được thể hiện bằng tỷ số giữa đầu ra và đầu vào.
Hạn chế của quan niệm này là nghiêng về mặt đặc trưng kinh tế kỹ thuật và coi hiệu quả đồng nhất với năng suất. Trong đó"năng suất là hiệu quả của lao động trong quá trình sản xuất, làm việc, được đo bằng số lượng sản phẩm hay khối lượng công việc làm ra được trong một đơn vị nhất định" [10, Tr. Thứ ba, từ góc độ nền kinh tế, Brandley R. Schiller cho rằng: hiệu quả có nghĩa là "thu được nhiều nhất từ cái mà chúng ta có".
Ngược lại với hiệu quả là phi hiệu quả. Hạn chế của quan điểm này là khó xác định mặt lượng của hiệu quả và không so sánh được hiệu quả của các doanh nghiệp với nhau. Tóm lại, chúng ta có thể hiểu: "Hiệu quả là thuật ngữ dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó trong những điều kiện nhất định" [3, Tr 15]. Nói cách khác, hiệu quả là đại lượng tương đối, phản ánh mối quan hệ so sánh giữa đầu ra và đầu vào xét dưới góc độ giá trị.
Nếu ký hiệu: - K : kết quả nhận được theo hướng mục tiêu, -C : chi phí bỏ ra, -H : hiệu quả, Luan van 7 Thì: - Hiệu quả tuyệt đối :H=K-C - Hiệu quả tương đối : H = K/C Kết quả (K) mà chủ thể nhận được theo hướng mục tiêu trong kinh doanh càng lớn hơn chi phí (C) bỏ ra bao nhiêu thì càng có lợi bấy nhiêu. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Mục tiêu lớn nhất của các doanh nghiệp khi tiến hành hoạt động kinh doanh là tối đa hóa lợi nhuận hay nói cách khác là tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu này đòi hỏi doanh nghiệp phải tìm các biện pháp nhằm khai thác và sử dụng một cách triệt để những nguồn lực bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Chính vì vậy vấn đề nâng cao hiệu quả kinh doanh phải được doanh nghiệp đặt lên hàng đầu, có vai trò mang tính quyết định đối với quá trình kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhưng hiệu quả kinh doanh là gì? Như thế nào là hoạt động kinh doanh có hiệu quả? Cả lý luận lẫn trong thực tiễn đều có những quan niệm chưa thống nhất và chưa được giải quyết triệt để. Phạm trù hiệu quả đang được hiểu theo các nghĩa khác nhau ở mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau. Hiện nay, nền kinh tế nước ta đang chuyển dần từ một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Vấn đề xác định rõ, khái niệm, bản chất phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh trở thành một đòi hỏi cấp bách.
Hiểu đúng khái niệm, bản chất của hiệu quả kinh doanh, nó sẽ cho phép xác định đúng đắn các mục tiêu và biện pháp để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vậy hiệu quả kinh doanh là gì? Có ý kiến cho rằng, hiệu quả kinh doanh là kết quả đạt được ở các chỉ tiêu phát triển, tăng trưởng của sản xuất, mức độ hoàn thành các chỉ tiêu kế hoạch nhà nước và các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội [9, Tr. Có ý kiến lại cho rằng, hiệu quả kinh doanh là mức độ giảm chi phí, hạ giá thành, là lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh [6, tr. Theo ý kiến của tác giả, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp theo mục tiêu đã được hoạch định, được biểu hiện thông qua một hệ thống các chỉ tiêu định tính và định lượng.
Luan van 8 Thứ nhất, cần có sự phân biệt 2 phạm trù kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh. Đây là hai khái niệm khác nhau. Về hình thức, hiệu quả kinh doanh là phạm trù so sánh thể hiện mối tương quan giữa kết quả thu được với chi phí bỏ ra. Kết quả chỉ là một vế trong tương quan đó, là một yếu tố để xác định hiệu quả mà thôi.
Hoạt động của nền kinh tế nói chung, của doanh nghiệp nói riêng đều đưa đến kết quả là sản lượng sản phẩm, giá trị sản phẩm, doanh thu bán hàng, lợi nhuận. Nhưng kết quả này chưa nói lên được nó tạo ra bằng cách nào bằng phương tiện gì và với chi phí là bao nhiêu. Như vậy nó không phản ánh được trình độ của nền sản xuất, mà Mác cho rằng, đây là cơ sở phân biệt trình độ văn minh của nền sản xuất này với nền sản xuất khác. Thứ hai, cần phân biệt giữa hiệu quả kinh doanh với các chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh doanh.
Hiệu quả kinh doanh vừa là phạm trù trừu tượng vừa là phạm trù cụ thể: Với ý nghĩa là phạm trù trừu tượng: hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ năng lực của nền sản xuất. Các yếu tố cấu thành của nó là kết quả sản xuất và nguồn lực cho sản xuất mang các đặc trưng gắn liền với quan hệ sản xuất xã hội. Hiệu quả kinh doanh chịu ảnh hưởng rất lớn bởi sự tác động của các qui luật kinh tế. Và nó chịu ảnh hưởng của các quan hệ pháp luật, đạo đức và các quan hệ khác của thượng tầng kiến trúc.
Chính vì vậy, hiệu quả kinh doanh phản ánh toàn diện sự phát triển của nền sản xuất xã hội. Trong phạm vi doanh nghiệp, tính trừu tượng của hiệu quả kinh doanh thể hiện trình độ tổ chức sản xuất, trình độ quản lý kinh doanh và trình độ kết hợp các yếu tố đầu vào của sản xuất để đạt được những mục tiêu, những kết quả cao nhất ở đầu ra. Với ý nghĩa là phạm trù cụ thể: hiệu quả kinh doanh có thể đo lường được thông qua các mối quan hệ so sánh bằng lượng giữa kết quả đầu ra với chi phí đầu vào. Không thể có một chỉ tiêu tổng hợp nào có thể phản ánh đầy đủ được một khía cạnh nào đó của hiệu quả kinh doanh trên phạm vi mà nó được tính toán.
Hệ thống chỉ tiêu này liên kết với nhau theo chỉ tiêu, đứng đầu là các chỉ tiêu tổng hợp, sau đó là các chỉ tiêu phản ánh các yếu tố riêng lẻ của quá trình sản xuất. Ta hoàn toàn có thể Luan van 9 xác định được hệ thống các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế thông qua hệ thống các chỉ tiêu đang được áp dụng trong công tác kế hoạch và hạch toán thống kê. Ta có thể khẳng định, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh chất lượng tổng hợp của một quá trình sản xuất kinh doanh. Nó bao gồm hai mặt định tính và định lượng.
Còn các chỉ tiêu hiệu quả chỉ phản ánh từng mặt quan hệ định lượng của hiệu quả kinh doanh. Việc nâng cao hiệu quả kinh doanh được hiểu là nâng cao các chỉ tiêu đo lường và mức độ đạt được các mục tiêu định tính theo hướng tích cực. Thứ ba, khi đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh, cần phải nghiên cứu một cách toàn diện cả về thời gian, không gian, môi trường kinh doanh và đồng thời đặt nó trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn xã hội. Bất kỳ một hoạt động nào của mọi tổ chức đều mong muốn đạt hiệu quả cao nhất trên mọi phương diện kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.
Hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường có hiệu quả là yêu cầu cấp bách, vì nó là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp cạnh tranh và phát triển. Hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp chủ yếu xét trên phương diện kinh tế có quan hệ với hiệu quả xã hội và môi trường. Về môi trường kinh doanh, doanh nghiệp cần phải phân tích vị thế của mình trong hiện tại và nắm bắt được môi trường bên ngoài, đề từ đó dự đoán những khả năng có thể xảy ra trong tương lai, từ đó có các biện pháp ứng xử kịp thời. Về thời gian, cá chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh thường là kết quả của một quá trình đạt được trong một khoảng thời gian nhất định.
Do vậy khi phân tích các chỉ tiêu thường gắn với thời gian cụ thể tiện so sánh. Về không gian, các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh thường gắn với các địa điểm cụ thể như là tại một doanh nghiệp nào đó. Mặt khác, hiệu quả kinh doanh cũng thường gắn với các hoạt động thực hiện trong mọi bộ phận kinh doanh của doanh nghiệp: hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, hoạt động đầu tư tài chính… từ Tổng công ty đến các công ty con và các chi nhánh… Luan van 10 Đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh nhằm biết được hiệu quả kinh doanh ở mức độ nào, xu hướng kinh doanh của doanh nghiệp và những nhân tố ảnh hưởng. Thông qua việc đánh giá nhằm đưa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả kinh doanh, tăng khả năng sinh lời phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, xã hội như tôn trọng pháp luật, quyền lợi cho cán bộ, nhân viên, bảo vệ tài nguyên, môi trường… Do vậy, trước hết phải xây dựng được hệ thống các chỉ tiêu đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp, sau đó phải biết vận dụng phương pháp phân tích thích hợp.
Việc đánh giá phải được tiến hành trên cơ sở phân tích từng phần rồi tổng hợp lại. Đánh giá khái quát hiệu quả kinh doanh được xét trên mọi góc độ như hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng tài sản, hiệu quả sử dụng chi phí… Thứ tư, cần xem xét hiệu quả kinh doanh trên cả hai mặt, định tính và định lượng: Về mặt định tính: Hiệu quả kinh doanh phản ánh nỗ lực phấn đấu, trình độ quản lý ở mỗi khâu, mỗi bộ phận trong doanh nghiệp.