CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. KHÁI QUÁT VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Đối với khái niệm của hiệu quả kinh doanh, các nhà kinh tế học sẽ đứng trên những góc độ khác nhau để nhìn nhận và đưa ra quan điểm của mình.
Các quan điểm này thường xoay quanh các vấn đề so sánh giữa kết quả đầu ra với đầu vào, đánh giá khả năng sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được hiệu quả, mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để hiểu chính xác và đầy đủ hiệu quả kinh doanh thì trước tiên cần làm rõ thế nào là hiệu quả. Hiệu quả là một chỉ tiêu phản ánh mức độ thu lại được kết quả nhằm đạt được mục đích nào đó tương ứng với nguồn lực bỏ ra trong quá trình thực hiện. Trong sản xuất, hiệu quả là hiệu suất, năng suất, là phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng của quá trình sản xuất kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất ( lao động, máy móc thiết bị, nguyên liệu, tiền vốn ) để đạt được kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất trong quá trình tiến hành các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Thứ hai, cần hiểu về sản xuất kinh doanh là gì? Sản xuất kinh doanh là các hoạt động chủ yếu giúp tạo ra doanh thu và lợi nhuận cho doanh nghiệp. Quá trình sản xuất kinh doanh là quá trình sử dụng kết hợp các yếu tố đầu vào và sử dụng lực lượng lao động để tạo ra thành phẩm, kinh doanh sản phẩm tạo ra doanh thu. Các quan điểm về hiệu quả kinh doanh Từ trước tới nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh doanh. Tuỳ theo lĩnh vực nghiên cứu mà người ta đưa ra các quan điểm khác nhau.
Cụ thể, một số nhà kinh tế học đã đưa ra quan điểm về hiệu quả kinh doanh như sau: • Quan điểm của Adam-Smith Theo Adam - Smith: “ Hiệu quả kinh doanh là kết quả đạt được trong quá trình kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá” (Đặng Đình Đào, 2023). Với quan điểm này, hiệu quả được đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh tế nên khó 9 có thể giải thích kết quả kinh doanh có thể tăng do chi phí mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu theo quan điểm này thì cùng một kết quả với hai mức chi phí khác nhau thì đều có hiệu quả. • Quan điểm của Manfred Kuhn Theo Manfred Kuhn (1990): “ Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”.
Theo đó hệu quả được tính theo công thức sau: Kết quả đạt được Hiệu quả = Chi phí bỏ ra Ta thấy, hiệu quả kinh doanh phản ánh mặt chất lượng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, còn kết quả kinh doanh phản ánh mặt số lượng ( doanh thu, lợi nhuận ) của quá trình sản xuất kinh doanh. - Ưu điểm của quan điểm này: Phản ánh được mối quan hệ của hiệu quả kinh tế gắn với toàn bộ chi phí, coi HQKD là sự phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình kinh doanh. - Nhược điểm: Quan điểm này vẫn chưa thể hiện được mối tương quan giữa mặt chất và mặt lượng của kết quả và mức độ chặt chẽ của mối liên hệ này. • Quan điểm của P.
Nordhmas Quan điểm này được trình bày trong giáo trình “ Kinh tế học” của ông như sau: “ Hiệu quả sản xuất diễn ra khi sản xuất không thể tăng sản lượng một loại hàng hoá mà không cắt giảm sản xuất của một loại hàng hoá khác. Một nền kinh tế hiệu quả nằm trên đường giới hạn năng suất của nó” ( P. Quan điểm này gần giống với quan điểm của nhà kinh tế học người Italia Pareto: “Nền kinh tế được xem là hiệu quả khi không có cách nào phân bổ lại các nguồn lực để làm ít nhất một người được lợi hơn mà không phải làm thiệt hại đến bất kỳ ai khác.” Theo quan điểm này, ta thấy được rằng hiệu quả là khi nguồn lực doanh nghiệp sử dụng một cách tối ưu mà không thể có cách phân bổ nào tốt hơn cách phân bổ này. Xét trên phương diện lý thuyết thì đây chính là mức hiệu quả cao nhất mà nền kinh tế có thể đạt được nhưng không phải lúc nào điều này cũng trở thành hiện thực.
10 Để đạt được mức hiệu quả này cần rất nhiều điều kiện, trong đó đòi hỏi phải dự báo và quyết định đầu tư sản xuất theo quy mô phù hợp với từng giai đoạn thị trường. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Xét về mặt định tính, hiệu quả sản xuất kinh doanh thực chất là so sánh giữa các kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào của một tổ chức kinh tế trong một kỳ nhất định, được cụ thể hoá thành một hệ thống các chỉ tiêu. Dựa vào BCKQKD, các chỉ tiêu đầu ra bao gồm: DTT bán hàng và cung cấp dịch vụ, lợi nhuận gộp, LNST,. Tương tự dựa vào BCĐKT, các yếu tố đầu vào gồm: TS ngắn hạn, TS dài hạn, nguồn vốn.
Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và hiệu quả kinh tế - xã hội có mối quan hệ tác động ảnh hưởng lẫn nhau. Vì vậy, khi phân tích hiệu quả kinh doanh cần xem xét một cách toàn diện cả về thời gian và không gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn bộ nền kinh tế. - Về thời gian: HQKD trong từng giai đoạn không được làm giảm sút hiệu quả các thời kỳ kinh doanh tiếp theo, phải xem xét lợi ích lâu dài thay vì lợi ích trước mắt. - Về không gian: HQKD chỉ có thể coi là đạt được một cách toàn diện khi hoạt động của các bộ phận, phòng ban mang lại hiệu quả và không ảnh hưởng đến hiệu quả chung, ngoài mục tiêu LN còn phải xem xét tới lợi ích của người tiêu dùng, nhà cung cấp và các hệ thống phân phối,…Về góc độ nền kinh tế quốc dân, HQKD của DN thể hiện ở những nỗ lực đóng góp của DN vào sự nghiệp phát triển kinh tế chung.
Sự cần thiết phải đánh giá và nâng cao hiệu quả kinh doanh a) Sự cần thiết phải phân tích và đánh giá hiệu quả kinh doanh Việc phân tích và đánh giá hiệu quả kinh doanh là cơ sở giúp nhà quản trị đưa ra những giải pháp kịp thời cho từng giai đoạn hoạt động của doanh nghiệp Khi đánh giá được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, nhà quản trị sẽ có cái nhìn rõ hơn về mức độ hiệu quả đang hoạt động của doanh nghiệp mình. Từ đó có cơ sở để hình thành các giải pháp cần thiết như: điều chỉnh chiến lược kinh doanh đúng đắn với giai đoạn đó, phù hợp với nhu cầu của KH và các yếu tố trên thị trường tại thời điểm đánh giá, điều chỉnh phân bổ và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả. Việc thực hiện phân tích và đánh giá tình hình SXKD giúp nhà quản trị luôn nắm bắt 11 được thông tin giúp kiểm soát tốt tình hình DN kịp thời. Nhanh chóng phát hiện những thay đổi bất thường của thị trường ảnh hưởng xấu tới việc thực hiện kế hoạch của DN để thay đổi chiến lược phù hợp.
Khi thị trường biến động theo hướng tích cực thì nhà quản trị cần nắm bắt để tìm ra các cơ hội phát triển cho công ty. Phân tích hiệu quả kinh doanh là cơ sở khoa học cho việc đề ra các kế hoạch sản xuất kinh doanh trong kỳ tiếp theo Dựa trên kết quả phân tích HQKD cao hay thấp, chủ doanh nghiệp sẽ đưa ra kế hoạch gồm các chỉ tiêu cần đạt được trong kì tiếp theo sao cho phù hợp với khả năng của doanh nghiệp để có thể hoàn thành vượt mức kế hoạch đề ra. Một kế hoạch kinh doanh đưa ra mà không dựa trên các kết quả đạt được trước đó thì dễ là kế hoạch nằm ngoài khả năng của chính nội tại doanh nghiệp. Các doanh nghiệp luôn đứng vững trước mọi sự biến động của thị trường thường là những doanh nghiệp có kế hoạch hợp lý, cung ứng hàng hoá kịp thời đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng.
Chung quy lại, phân tích tình hình và đánh giá HQKD là một việc làm hết sức cần thiết trong mỗi doanh nghiệp. Đúc kết được những bài học kinh nghiệm, những sáng kiến rút ra từ thực tiễn, kể cả những bài học kinh nghiệm thành công hoặc thất bại làm cơ sở cho việc đề ra những phương án, kế hoạch kinh doanh trong kỳ tới. b) Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả kinh doanh • Đối với doanh nghiệp Nâng cao hiệu quả kinh doanh là cơ sở để đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Việc nâng cao HQKD là một tất yếu quan trọng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trường hội nhập, đảm bảo mục tiêu tồn tại và phát triển một cách bền vững. Nâng cao HQKD có nghĩa là nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực có hạn trong sản xuất, đạt được sự lựa chọn tối ưu.
Bên cạnh sự tồn tại là điều kiện cơ bản còn sự phát triển và mở rộng doanh nghiệp đòi hỏi phải có sự tích luỹ đảm bảo cho quá trình tái sản xuất mở rộng theo đúng quy luật phát triển. Vì vậy, buộc các doanh nghiệp phải nâng cao HQKD một cách liên tục. Nâng cao hiệu quả kinh doanh là nhân tố duy trì, thúc đẩy lợi thế cạnh tranh và tiến bộ trong kinh doanh 12 Sự vận động ngày càng phát triển của thị trường dẫn đến sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt và quyết liệt hơn góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của các doanh nghiệp. Chính việc thúc đẩy cạnh tranh yêu cầu các doanh nghiệp phải tự tìm tòi, tiến bộ trong kinh doanh.
Doanh nghiệp luôn phải xác định được phương hướng hoạt động hiệu quả, xây dựng chiến lược, phương hướng kinh doanh phù hợp để tồn tại và phát triển trong ngành, luôn tạo ra và duy trì các lợi thế cạnh tranh ( đa dạng mặt hàng, chất lượng, giá cả, sự khác biệt) bằng cách sử dụng hiệu quả nguồn lực SXKD so với các doanh nghiệp cùng ngành. • Đối với nền kinh tế- xã hội Doanh nghiệp là một phần quan trọng của xã hội, nền kinh tế của một nước tăng trưởng bền vững khi thành phần của nó là các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và ngày càng phát triển. Doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả tạo ra nguồn lợi nhuận đóng góp nhiều vào ngân sách Nhà nước thông qua thuế, phí và lệ phí.