Luận văn thực trạng và giải pháp sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững tại xã đào mỹ huyện lạng giang tỉnh bắc giang

Đất đai là tài nguyên vô giá, là nền tảng của sản xuất nông nghiệp. 108 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Phương
• Người hướng dẫn: Th. Đỗ Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Theo Hướng Hiệu Quả Và Bền Vững Tại Xã Đào Mỹ, Huyện Lạng Giang, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Cấu trúc của đề tài
• 1.5. Đóng góp mới của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận về đất, đất nông nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm đất
• 2.1.2. Phân loại đất nông nghiệp
• 2.1.2.1. Đất sản xuất nông nghiệp (SXN)
• 2.1.2.1.1. Đất trồng cây hàng năm (CHN)
• 2.1.2.1.2. Đất trồng cây lâu năm (CLN)
• 2.1.2.2. Đất lâm nghiệp (LNP)
• 2.1.2.3. Đất nuôi trồng thủy sản (NTS)
• 2.1.2.4. Đất làm muối (LMU)
• 2.1.2.5. Đất nông nghiệp khác (NHK)
• 2.1.3. Vai trò và đặc điểm của đất nông nghiệp
• 2.1.3.1. Vai trò của đất nông nghiệp
• 2.1.3.2. Đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp
• 2.1.3.2.1. Đất đai là sản phẩm của tự nhiên
• 2.1.3.2.2. Diện tích đất là có hạn
• 2.2. Sử dụng đất nông nghiệp
• 2.3. Loại hình sử dụng đất
• 2.4. Hiệu quả trong sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp của Thế Giới và Việt Nam
• 2.6. Bài học kinh nghiệm
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu điều tra
• 3.3.3. Phương pháp phân tích, so sánh
• 3.3.4. Phương pháp tính hiệu quả sử dụng đất
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm tình hình địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đánh giá chung về tình hình phát triển kinh tế xã hội
• 4.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp và thực trạng sử dụng đất nông nghiệp ở xã Đào Mỹ
• 4.2.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp của xã
• 4.2.2. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của xã
• 4.2.3. Tình hình biến động đất nông nghiệp
• 4.2.4. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu
• 4.2.5. Đánh giá tính hiệu quả của một số loại hình sử dụng đất
• 4.2.6. Đánh giá tính hiệu quả của một số loại hình sử dụng đất chính của cả xã
• 4.2.7. Đánh giá hiệu quả về mặt xã hội
• 4.2.8. Đánh giá hiệu quả môi trường
• 5. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG HIỆU QUẢ VÀ BỀN VỮNG
• 5.1. Quan điểm trong việc đề xuất sử dụng đất đai
• 5.2. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn cho việc đề suất sử dụng đất hiệu quả và bền vững
• 5.3. Đề xuất giải pháp cho các loại hình sử dụng đất hiện có tại địa phương
• 5.4. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất cho phát triển nông nghiệp
• 5.5. Giải pháp cho từng khu vực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Bền Vững

Đất đai là tài nguyên vô giá, là nền tảng của sản xuất nông nghiệp. Việc sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả và bền vững là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh lương thực, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và gia tăng dân số, việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp sử dụng đất bền vững trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các giải pháp này cần đảm bảo quản lý đất nông nghiệp bền vững, phát triển nông nghiệp bền vững, và sử dụng đất hiệu quả tại các địa phương như xã Đào Mỹ, Bắc Giang.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý đất nông nghiệp bền vững

Quản lý đất nông nghiệp bền vững không chỉ là việc duy trì năng suất cây trồng mà còn là bảo vệ tài nguyên đất, nâng cao năng suất cây trồng và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông nghiệp. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, cũng như áp dụng các kỹ thuật cải tạo đất và chống xói mòn đất.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp

Việc sử dụng đất nông nghiệp chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu, nguồn nước), kinh tế - xã hội (dân số, lao động, cơ sở hạ tầng), và chính sách (quy hoạch sử dụng đất, hỗ trợ sản xuất). Để quy hoạch sử dụng đất hiệu quả, cần đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố này và xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương.

II. Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Đào Mỹ Bắc Giang

Xã Đào Mỹ, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang, là một xã miền núi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại đây còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và thu nhập của người dân. Diện tích đất canh tác bình quân đầu người còn thấp, năng suất cây trồng chưa cao, và tình trạng ô nhiễm môi trường do sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật quá mức vẫn còn diễn ra. Theo nghiên cứu, bình quân diện tích đất canh tác nông nghiệp trên người chỉ có 666,26 m2.

2.1. Phân tích hiện trạng sử dụng đất theo mục đích

Cần phân tích chi tiết hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đào Mỹ theo từng mục đích sử dụng, bao gồm đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm, đất nuôi trồng thủy sản, và đất lâm nghiệp. Việc này giúp xác định rõ cơ cấu sử dụng đất hiện tại, từ đó đưa ra các giải pháp điều chỉnh phù hợp để sử dụng đất hiệu quả hơn.

2.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu tại xã Đào Mỹ, như trồng lúa, trồng ngô, trồng rau màu, và chăn nuôi. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm năng suất, sản lượng, giá thành, và lợi nhuận. Kết quả đánh giá sẽ giúp xác định các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao, từ đó khuyến khích người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp.

2.3. Tình hình biến động đất nông nghiệp tại Đào Mỹ

Phân tích tình hình biến động đất nông nghiệp của xã Đào Mỹ qua các năm (ví dụ, giai đoạn 2011-2013 như tài liệu gốc đề cập). Xem xét các yếu tố tác động đến biến động đất nông nghiệp, như chuyển đổi mục đích sử dụng đất, xói mòn đất, và ô nhiễm đất. Đánh giá tác động của biến động đất nông nghiệp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Bền Vững

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững tại xã Đào Mỹ, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp về kỹ thuật, kinh tế, và chính sách. Các giải pháp này cần hướng đến việc bảo vệ tài nguyên đất, nâng cao năng suất cây trồng, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, và tăng thu nhập cho người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức khoa học, và người dân trong quá trình triển khai các giải pháp.

3.1. Ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững

Khuyến khích người dân áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững, như luân canh cây trồng, xen canh, tưới tiêu tiết kiệm nước, và sử dụng phân bón hữu cơ. Các kỹ thuật này giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu sâu bệnh hại, và tiết kiệm chi phí sản xuất. Cần có các chương trình khuyến nông để hướng dẫn và hỗ trợ người dân áp dụng các kỹ thuật này.

3.2. Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp công nghệ cao

Hỗ trợ người dân chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp công nghệ cao. Nông nghiệp hữu cơ giúp bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Nông nghiệp công nghệ cao giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, và thị trường để khuyến khích phát triển hai loại hình nông nghiệp này.

3.3. Quản lý dịch hại tổng hợp IPM và dinh dưỡng cây trồng tổng hợp INM

Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý dinh dưỡng cây trồng tổng hợp (INM). IPM giúp kiểm soát sâu bệnh hại một cách hiệu quả và bền vững, giảm thiểu việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. INM giúp cung cấp dinh dưỡng cân đối cho cây trồng, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường do sử dụng phân bón quá mức.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Bền Vững Tại Đào Mỹ

Để các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp bền vững được triển khai hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước và địa phương. Các chính sách này cần hướng đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận với vốn, kỹ thuật, và thị trường, đồng thời khuyến khích các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng. Cần có sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách.

4.1. Tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp bền vững

Cung cấp tín dụng nông nghiệp ưu đãi cho người dân và các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp bền vững. Các khoản vay ưu đãi có thể được sử dụng để mua sắm máy móc thiết bị, xây dựng cơ sở hạ tầng, và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Cần có các quy định rõ ràng về điều kiện vay vốn và sử dụng vốn vay để đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn.

4.2. Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ

Tăng cường khuyến nông, tập huấn kỹ thuật nông nghiệp và chuyển giao công nghệ cho người dân. Các chương trình khuyến nông cần tập trung vào các kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững, các mô hình nông nghiệp hiệu quả, và các giải pháp bảo vệ môi trường. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, và các doanh nghiệp trong quá trình chuyển giao công nghệ.

4.3. Phát triển thị trường nông sản bền vững

Phát triển thị trường nông sản bền vững cho các sản phẩm nông nghiệp được sản xuất theo hướng bền vững. Cần xây dựng các kênh phân phối hiệu quả, kết nối người sản xuất với người tiêu dùng, và quảng bá các sản phẩm nông nghiệp bền vững đến người tiêu dùng. Cần có các tiêu chuẩn và chứng nhận về chất lượng và an toàn thực phẩm để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Nông Nghiệp Bền Vững Tại Đào Mỹ

Việc áp dụng các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp bền vững cần được thực hiện một cách linh hoạt và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng, từng hộ gia đình. Cần có các mô hình thí điểm để đánh giá hiệu quả của các giải pháp trước khi triển khai rộng rãi. Cần có sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng và thực hiện các mô hình.

5.1. Mô hình VAC Vườn Ao Chuồng kết hợp

Phát triển mô hình nông nghiệp bền vững VAC (Vườn-Ao-Chuồng) kết hợp. Mô hình này giúp tận dụng tối đa các nguồn tài nguyên, giảm thiểu chất thải, và tạo ra các sản phẩm đa dạng. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, và thị trường để khuyến khích phát triển mô hình VAC.

5.2. Mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản

Xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững thông qua mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản. Mô hình này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, và tăng thu nhập cho người dân. Cần có sự tham gia của các doanh nghiệp, hợp tác xã, và các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng chuỗi giá trị.

5.3. Du lịch nông nghiệp kết hợp giáo dục môi trường

Phát triển du lịch nông nghiệp kết hợp giáo dục môi trường. Du lịch nông nghiệp giúp tạo ra nguồn thu nhập bổ sung cho người dân, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Cần có các sản phẩm du lịch hấp dẫn, cơ sở hạ tầng du lịch đồng bộ, và đội ngũ nhân viên du lịch chuyên nghiệp.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Bền Vững

Sử dụng đất nông nghiệp bền vững là một quá trình lâu dài và liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Việc áp dụng các giải pháp sử dụng đất bền vững không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp mới, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng, từng địa phương.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính và hiệu quả dự kiến

Tóm tắt các giải pháp chính đã đề xuất và đánh giá hiệu quả dự kiến của các giải pháp này. Cần có các chỉ số đánh giá cụ thể để theo dõi và đánh giá hiệu quả của các giải pháp trong quá trình triển khai.

6.2. Hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai

Đề xuất các hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai để tiếp tục nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững. Các hướng nghiên cứu có thể tập trung vào các lĩnh vực như công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, và quản lý tài nguyên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, giữ vai trò là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế trong nông nghiệp. Dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và gia tăng dân số, quỹ đất nông nghiệp trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ thu hẹp nghiêm trọng và suy thoái chất lượng. Theo tính toán của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), với trình độ sản xuất trung bình, mỗi người cần tối thiểu 0,4 ha đất canh tác để bảo đảm an ninh lương thực. Tại Việt Nam, diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu người năm 2012 chỉ đạt 1.143,5 m² (khoảng 0,114 ha), thuộc nhóm thấp trên thế giới; đất canh tác của mỗi hộ phân tán trung bình từ 5 đến 7 thửa ruộng với khoảng cách từ nơi ở đến đồng ruộng khoảng 4,7 km.

Xã Đào Mỹ là một xã miền núi thuộc huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Dù có điều kiện địa hình và vị trí thuận lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp, xã vẫn thuộc nhóm địa phương nghèo trong huyện. Khoảng 80% dân số sinh sống dựa vào nông nghiệp nhưng diện tích đất canh tác bình quân đầu người chỉ đạt 666,26 m² (tương đương gần 2 sào/người). Nguồn lao động dồi dào nhưng thiếu việc làm; canh tác mang tính chất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu vốn đầu tư và kỹ thuật thâm canh; cơ cấu cây trồng mùa vụ chưa hợp lý; các giống cây lương thực chủ lực như lúa và ngô chủ yếu dùng giống cũ, năng suất và chất lượng thấp. Năm 2013, thu nhập bình quân đầu người của xã chỉ đạt 17,5 triệu đồng/người/năm. Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả Nguyễn Tuấn Phương đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp với đề tài: "Thực trạng và giải pháp sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững tại xã Đào Mỹ, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang".

Mục tiêu chung của nghiên cứu là tìm hiểu thực trạng sử dụng đất, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững tại xã Đào Mỹ. Các mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Tìm hiểu thực trạng cơ cấu diện tích của các loại đất trong xã.
2. Đánh giá tình hình biến động đất nông nghiệp của xã qua 3 năm (2011–2013).
3. Xem xét, tính toán tính hiệu quả trong quá trình sử dụng đất nông nghiệp thông qua các chỉ tiêu kinh tế.
4. Xác định các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình sử dụng đất tại địa phương.
5. Phân tích và đưa ra các giải pháp dựa trên cơ sở thực tiễn điều tra để sử dụng đất có hiệu quả và bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Đối tượng nghiên cứu là thực trạng sử dụng đất, các loại hình sử dụng đất nông nghiệp và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả, tính bền vững trong sử dụng đất. Phạm vi nghiên cứu về không gian được triển khai tại xã Đào Mỹ, tập trung khảo sát ở 3 làng đại diện cho 3 dạng địa hình canh tác đặc thù: làng Phù Lão (chọn thôn Đông Thắm - vùng giữa xã, địa hình bằng phẳng), làng Mỹ Phúc (chọn thôn Tân Phúc - vùng đồi gò xen kẽ chân đồi), và làng Trường Hà (chọn thôn Bến Cát - vùng đất trũng ven sông Thương, chịu ảnh hưởng ngập lụt). Về thời gian, dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2011–2013; dữ liệu sơ cấp điều tra hộ nông dân thu thập năm 2013; thời gian thực hiện nghiên cứu từ ngày 15/01/2014 đến ngày 27/04/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003 và hệ thống phân loại đất đai hiện hành tại Việt Nam. Đất nông nghiệp (NNP) được phân định thành: đất sản xuất nông nghiệp (SXN) gồm đất cây hàng năm (CHN: chuyên trồng lúa nước LUC, lúa nước còn lại LUK, cỏ chăn nuôi COC, đất bằng trồng cây hàng năm BHK, đất nương rẫy NHK) và đất cây lâu năm (CLN: cây công nghiệp, cây ăn quả LNQ, cây lâu năm khác LNK); đất lâm nghiệp (LNP: rừng sản xuất RSX, rừng trồng mới RSM); đất nuôi trồng thủy sản (NTS: thủy sản nước ngọt TNS); đất làm muối (LMU) và đất nông nghiệp khác (NHK). Các đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp được làm rõ: đất đai là sản phẩm tự nhiên; diện tích có hạn (đường cung đất đai dài hạn là đường thẳng đứng, ngắn hạn là đường dốc lên); có sức sản xuất không ngừng tăng lên thông qua tích lũy độ phì nhiêu (nguyên thủy, nhân tạo, tiềm tàng, kinh tế) nếu canh tác hợp lý; vị trí địa lý cố định quy định tính chất sinh thái và lợi thế so sánh từng vùng.

Khung đánh giá tính bền vững trong sử dụng đất nông nghiệp được tiếp cận theo 3 khía cạnh:

• Bền vững kinh tế: Hệ thống canh tác bảo đảm năng suất sinh học cao hơn bình quân vùng, giá trị nông sản đạt chuẩn thị trường và tổng giá trị sản phẩm bù đắp chi phí, tỷ suất lợi nhuận vốn đầu tư cao hơn lãi suất vay ngân hàng.
• Bền vững xã hội: Thu hút lao động nông thôn, giải quyết việc làm trên đơn vị diện tích (công/ha), nâng cao mức sống, phù hợp tập quán canh tác và bảo đảm quyền hưởng dụng đất lâu dài.
• Bền vững môi trường: Duy trì và nâng cao độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu rửa trôi xói mòn, độ che phủ sinh thái an toàn tối thiểu đạt trên 35%, bảo đảm đa dạng sinh học thông qua chế độ luân canh xen canh.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng bao gồm:

• Phương pháp thu thập số liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND xã Đào Mỹ, Niên giám thống kê huyện Lạng Giang, Tổng cục Thống kê, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (IPSARD), tài liệu của FAO và hệ thống văn bản pháp luật. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên 70 hộ nông dân tại 3 thôn đại diện (Đông Thắm, Tân Phúc, Bến Cát).
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Tổng hợp, phân loại và xử lý số liệu thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel; phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối để đánh giá hiệu quả giữa các loại hình sử dụng đất.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế tính toán trên 1 sào/năm:
  • Tổng giá trị sản xuất: $GO$
  • Chi phí trung gian: $IC$ (chi phí vật tư, dịch vụ mua ngoài)
  • Giá trị gia tăng: $VA = GO - IC$
  • Thu nhập hỗn hợp: $MI = GO - IC - (A + T + \text{Lao động thuê})$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế)
  • Chỉ tiêu hiệu quả đồng vốn: $GO/IC$, $MI/IC$
  • Giá trị ngày công lao động: $MI/\text{công lao động}$

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng đất nông nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm về đất, phân loại đất theo quy định pháp lý, các nguyên tắc khai thác đất nông nghiệp và lý thuyết hiệu quả kinh tế (quan điểm của Karl Marx về quy luật tiết kiệm thời gian lao động; quan điểm của Samuelson - Nordhaus về chi phí cơ hội; quan điểm của Stenien, Hanau, Rusteruyer, Simmerman năm 1995 về hiệu quả kinh tế). Về thực tiễn, chương tổng hợp biến động đất nông nghiệp cả nước giai đoạn 2010–2012: tổng diện tích đất nông nghiệp tăng từ 26.100,16 nghìn ha lên 26.280,5 nghìn ha (tăng 180,34 nghìn ha), đất sản xuất nông nghiệp đạt 10.151,1 nghìn ha, trong khi đất trồng lúa giảm hơn 340.000 ha (trung bình mỗi năm giảm hơn 34.000 ha trên phạm vi 41/63 tỉnh thành). Khóa luận cũng chỉ ra tình trạng thị trường đất đai nông thôn vận hành yếu ớt (theo khảo sát của IPSARD, chỉ 6% mảnh đất được giao dịch qua kênh thuê mướn) và thực trạng tài nguyên thế giới với 25% diện tích đất nông nghiệp bị thoái hóa nặng. Từ đó, tác giả đúc rút các bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc (bảo vệ nghiêm ngặt đất lúa màu mỡ tại Triết Giang, Hồ Bắc, kiểm soát chuyển đổi phi nông nghiệp, ứng dụng giống mới), Ấn Độ (đa dạng hóa canh tác thích ứng biến đổi khí hậu) và Colombia.

Chương 2: Đối tượng, phạm vi, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu thực địa tại xã Đào Mỹ. Tác giả luận giải việc lựa chọn 3 làng đại diện cho các tiểu vùng hình thái đất đai: làng Phù Lão (thôn Đông Thắm - chuyên lúa và màu), làng Mỹ Phúc (thôn Tân Phúc - đất đồi trồng vải, cam, bưởi Diễn và chăn nuôi), làng Trường Hà (thôn Bến Cát - đất thấp trũng ven sông Thương, chuyên lúa - cá). Phương pháp chọn mẫu điều tra 70 hộ ngẫu nhiên được thiết lập nhằm thu thập các dữ liệu vi mô về chi phí đầu vào, cơ cấu mùa vụ, năng suất thu hoạch, ngày công lao động và thu nhập thực tế. Chương này cũng chuẩn hóa các công thức tính toán tài chính - kinh tế nông hộ ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$, tỷ suất $MI/IC$, giá trị ngày công) cùng khung đánh giá định tính về mặt xã hội và môi trường.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đào Mỹ

Chương 3 trình bày các số liệu thực chứng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng canh tác của địa bàn nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên và hạ tầng: Xã có 80% diện tích bằng phẳng, dốc thoải từ Đông Bắc xuống Tây Nam; khí hậu nhiệt đới gió mùa miền núi, lượng mưa bình quân 1.476 mm (75% tập trung từ tháng 6 đến tháng 9), nhiệt độ trung bình 23,3°C, độ ẩm 81%. Hệ thống hạ tầng gồm 6,3 km đường tỉnh lộ 295 (3,1 km trải nhựa), 70,83 km đường liên xã, thôn và nội đồng (đã bê tông hóa 19,97 km); 4 trạm biến áp với 4,5 km đường cao thế phục vụ 100% hộ dân; 3 trạm bơm điện phục vụ tưới tiêu từ sông Thương qua 44.936 m mương máng (kiên cố hóa gần 10.000 m).

STT	Loại hình sử dụng đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
I	Đất nông nghiệp	542,14	65,11
1	Đất sản xuất nông nghiệp	528,72	97,52
2	Đất lâm nghiệp	1,22	0,23
3	Đất nuôi trồng thủy sản	12,20	2,21
II	Đất phi nông nghiệp	281,13	33,76
1	Đất ở	125,80	44,76
2	Đất chuyên dùng	100,55	35,77
3	Đất sử dụng vào mục đích khác	1,03	0,37
III	Đất chưa sử dụng	9,35	1,12
	Tổng diện tích đất tự nhiên	832,62	100,00

• Dân số và lao động: Năm 2013, tổng dân số xã là 8.136 người (nam 4.026 người, chiếm 49,48%; nữ 4.110 người, chiếm 50,52%). Tổng số hộ là 2.162 hộ, trong đó hộ nông nghiệp chiếm 2.009 hộ (92,92%), hộ phi nông nghiệp có 153 hộ (7,08%). Tổng số lao động là 3.554 người; lao động nông nghiệp chiếm chủ yếu với 2.378 người (67,83% năm 2011), lao động tiểu thủ công nghiệp - xây dựng có 321 người (9,06%), thương mại - dịch vụ và ngành nghề khác có 855 người (24,12%). Bình quân quy mô nhân khẩu là 3,76 người/hộ; bình quân 1,64 lao động/hộ và 1,10 lao động nông nghiệp/hộ.
• Tình hình sản xuất kinh doanh giai đoạn 2011–2013:

Chỉ tiêu	Năm 2011 (Tỷ đồng)	Năm 2012 (Tỷ đồng)	Năm 2013 (Tỷ đồng)	Cơ cấu 2013 (%)	Tốc độ tăng BQ 2011–2013 (%)
Tổng giá trị sản xuất (GO)	98,30	102,61	107,90	100,00	4,77
1. Ngành nông nghiệp	52,20	54,30	55,60	51,53	3,21
- Trồng trọt	39,22	39,75	40,04	72,01	1,04
- Chăn nuôi, thủy sản	12,98	14,55	15,57	28,00	9,53
2. Công nghiệp - XDCB	21,60	21,70	23,90	22,15	5,30
3. Thương mại - Dịch vụ	24,50	26,61	28,40	26,32	7,66
Chỉ tiêu bình quân (triệu đồng)
GO/hộ	46,06	47,95	49,91	-	4,09
GO nông nghiệp/hộ	24,46	25,45	25,72	-	2,54
GO/lao động	12,29	12,79	13,26	-	3,87

• Hiện trạng ngành trồng trọt: Năm 2013, tổng diện tích gieo trồng đạt 1.272 ha, sản lượng lương thực có hạt đạt 4.596,6 tấn, lương thực bình quân đạt 561,58 kg/người/năm. Năng suất và diện tích các loại cây trồng chính được phản ánh qua số liệu tổng hợp của địa phương:

Tên cây trồng	Diện tích (ha)	Năng suất (tạ/ha)	Cơ cấu giống chủ yếu
Lúa thuần	795,0	53,1	Khang dân
Lúa lai	18,7	61,0	Syn6, BTE1
Ngô	115,0	35,0	Ngô ngọt, giống đại trà
Lạc	30,0	24,0	L14, L23
Tỏi, ớt, hành	39,0	140,0 - 162,0	Ớt chỉ thiên
Cà chua	12,0	50,0 - 60,0	HT160
Thuốc lá	45,0	20,0	Giống địa phương
Bí xanh	10,0	33,0	Quả dài

• Đánh giá loại hình sử dụng đất: Khóa luận ghi nhận sự phân hóa theo không gian giữa 3 khu vực:
  • Thôn Đông Thắm: Trọng tâm là công thức 2 vụ lúa kết hợp 1 vụ màu vụ đông, hoặc chuyên canh rau màu hàng hóa.
  • Thôn Tân Phúc: Vườn đồi kết hợp đào ao thả cá, trồng vải muộn, đưa vào thử nghiệm cam đường canh, bưởi Diễn và chăn nuôi gà, lợn dưới tán cây.
  • Thôn Bến Cát: Địa hình trũng cạnh sông Thương, mô hình 1 vụ lúa kết hợp 1 vụ cá mùa lũ nhằm hạn chế rủi ro ngập úng.

Chương 4: Đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững

Chương 4 đưa ra các nhóm giải pháp xuất phát từ thực trạng sử dụng đất:

• Quan điểm và định hướng: Tuân thủ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện Lạng Giang, khai thác lợi thế so sánh từng tiểu vùng, lấy hiệu quả kinh tế gắn kết chặt chẽ với an toàn môi trường sinh thái và ổn định xã hội nông thôn.
• Giải pháp cho các loại hình sử dụng đất: Đối với đất lúa, đẩy mạnh chuyển dịch sang cơ cấu lúa chất lượng cao, mở rộng diện tích lúa lai (Syn6, BTE1) thay thế giống Khang dân thoái hóa; phát triển rau màu vụ đông (bí xanh, cà chua HT160, tỏi, ớt chỉ thiên). Đối với đất đồi gò (Tân Phúc), chuyển đổi diện tích vải thiều kém hiệu quả sang cây ăn quả có giá trị kinh tế như bưởi Diễn, cam kết hợp chăn nuôi gia cầm. Đối với vùng đất trũng (Bến Cát), củng cố đê bối, kiên cố hóa mô hình lúa - cá chuyên canh.
• Giải pháp kỹ thuật và hạ tầng: Cứng hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu nội đồng, nâng cấp hệ thống giao thông thôn xóm mặt đường cấp phối đất đồi (2,38 km) để phục vụ cơ giới hóa và vận chuyển nông sản; mở các lớp tập huấn kỹ thuật chuyển giao tiến bộ thâm canh, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) nhằm giảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón vô cơ.
• Giải pháp tổ chức sản xuất và thị trường: Thúc đẩy dồn điền đổi thửa nhằm giảm sự phân tán ruộng đất, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, hình thành các tổ hợp tác liên kết tiêu thụ sản phẩm nông sản hàng hóa.

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Nghiên cứu mang lại những kết quả và đóng góp thực tiễn cụ thể:

• Lập bức tranh định lượng chi tiết về hiện trạng đất đai xã Đào Mỹ năm 2013 với tổng diện tích 832,62 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 528,72 ha (63,5% đất tự nhiên và 97,52% đất nông nghiệp), diện tích lâm nghiệp chỉ có 1,22 ha và đất chưa sử dụng còn 9,35 ha.
• Xác định rõ mâu thuẫn cốt lõi trong phát triển kinh tế hộ tại địa phương: Tỷ lệ lao động tham gia nông nghiệp cao (trên 66%), hộ nông nghiệp chiếm 92,92% nhưng quỹ đất canh tác bình quân chỉ có 666,26 m²/người, dẫn đến tình trạng dư thừa lao động thời vụ và giá trị sản xuất trên một lao động đạt thấp (13,26 triệu đồng/lao động/năm 2013).
• Cung cấp số liệu so sánh cụ thể giữa lúa lai (năng suất 61 tạ/ha, giống Syn6, BTE1) và lúa thuần (năng suất 53,1 tạ/ha, giống Khang dân), khẳng định tiềm năng tăng năng suất thông qua đổi mới cơ cấu giống cây trồng.
• Phân vùng không gian sinh thái và xác định thế mạnh sản xuất cho 3 vùng địa hình đặc thù tại Đào Mỹ (vùng đất trũng Bến Cát, vùng đồi vườn Tân Phúc, vùng bằng phẳng Đông Thắm), tạo cơ sở thực tế cho việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng địa phương thay vì áp dụng giải pháp đồng loạt thiếu khả thi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Do giới hạn về thời gian thực hiện đề tài tốt nghiệp (khoảng 3,5 tháng thực địa từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2014) và nguồn lực nghiên cứu cá nhân, khóa luận tồn tại một số điểm hạn chế:

• Mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở quy mô 70 hộ gia đình thuộc 3 thôn, chưa bao quát toàn bộ 12 thôn của xã Đào Mỹ.
• Các chỉ tiêu đánh giá về môi trường đất (độ phì nhiêu, xói mòn, dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật) chủ yếu dựa trên quan sát thực địa, kinh nghiệm canh tác của nông dân và chế độ luân canh cây trồng, chưa có điều kiện phân tích lý hóa mẫu đất trong phòng thí nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung mở rộng quy mô điều tra sang toàn bộ các thôn, thực hiện phân tích mẫu đất chuyên sâu để lượng hóa chính xác mức độ suy thoái hóa học, vật lý của đất; đồng thời nghiên cứu chuỗi giá trị và thị trường đầu ra cho các loại nông sản chủ lực (rau màu vụ đông, cây ăn quả có múi).

Giá trị tham khảo và đối tượng sử dụng

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản trị phát triển nông thôn, Quản lý đất đai tham khảo về phương pháp luận khảo sát vi mô nông hộ, thiết kế khung chỉ tiêu phân tích kinh tế ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$) và quy trình đánh giá loại hình sử dụng đất cấp cơ sở.
• Cán bộ Ủy ban nhân dân xã Đào Mỹ, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lạng Giang sử dụng nguồn số liệu gốc giai đoạn 2011–2013 để xây dựng quy hoạch sử dụng đất, đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng và kế hoạch xây dựng nông thôn mới.
• Các nhà nghiên cứu về kinh tế nông hộ tại vùng trung du Bắc Bộ tham khảo mô hình canh tác phân tầng sinh thái (đồi gò, ruộng trũng ven sông, ruộng phẳng nội đồng).

Câu hỏi thường gặp

1. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu người tại xã Đào Mỹ là bao nhiêu và chênh lệch như thế nào so với bình quân cả nước?
Năm 2013, diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu người tại xã Đào Mỹ chỉ đạt 666,26 m²/người (tương đương gần 2 sào Bắc Bộ/người). Mức này thấp hơn đáng kể so với mức bình quân cả nước năm 2012 là 1.143,5 m²/người, phản ánh sức ép rất lớn về tư liệu sản xuất đối với lực lượng lao động nông nghiệp địa phương.

2. Khóa luận chọn điều tra thực địa tại những thôn nào và đại diện cho các dạng địa hình gì?
Tác giả chọn mẫu ngẫu nhiên 70 hộ tại 3 thôn đại diện cho 3 tiểu vùng địa hình: thôn Đông Thắm (làng Phù Lão, đại diện vùng giữa xã có địa hình tương đối bằng phẳng), thôn Tân Phúc (làng Mỹ Phúc, đại diện vùng đồi núi thấp xen kẽ chân đồi), và thôn Bến Cát (làng Trường Hà, đại diện vùng đất trũng ven sông Thương hay bị ngập úng).

3. Hiện trạng cơ cấu đất tự nhiên xã Đào Mỹ năm 2013 được phân bổ như thế nào?
Tổng diện tích tự nhiên của xã là 832,62 ha, bao gồm: đất nông nghiệp chiếm 542,14 ha (65,11%), đất phi nông nghiệp chiếm 281,13 ha (33,76%), và đất chưa sử dụng còn 9,35 ha (1,12%). Trong nhóm đất nông nghiệp, đất sản xuất nông nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 528,72 ha (97,52%), nuôi trồng thủy sản chiếm 12,20 ha (2,21%), đất lâm nghiệp chỉ có 1,22 ha (0,23%).

4. Đóng góp của ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế xã Đào Mỹ giai đoạn 2011–2013 biến động ra sao?
Giá trị sản xuất (GO) ngành nông nghiệp tăng từ 52,2 tỷ đồng (2011) lên 55,6 tỷ đồng (2013), tốc độ tăng bình quân 3,21%/năm. Tuy nhiên, tỷ trọng nông nghiệp trong tổng giá trị sản xuất toàn xã giảm dần từ 53,10% năm 2011 xuống 51,53% năm 2013 do sự vươn lên của ngành công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ. Trong nội bộ ngành nông nghiệp năm 2013, trồng trọt chiếm 72,01% (40,04 tỷ đồng) và chăn nuôi - thủy sản chiếm 28,00% (15,57 tỷ đồng).

5. Giống lúa lai được đưa vào sản xuất tại xã Đào Mỹ năm 2013 gồm những giống nào và năng suất đạt bao nhiêu so với lúa thuần?
Theo số liệu thống kê năm 2013, xã Đào Mỹ gieo cấy 18,7 ha lúa lai với các giống Syn6 và BTE1, cho năng suất đạt 61,0 tạ/ha. Năng suất này cao hơn đáng kể so với lúa thuần (chủ yếu là giống Khang dân) đạt năng suất 53,1 tạ/ha trên diện tích gieo trồng 795 ha.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Tuấn Phương đã phản ánh bức tranh thực chứng về hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đào Mỹ, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2011–2013. Công trình làm rõ mâu thuẫn gay gắt giữa nguồn lực đất canh tác hạn hẹp (666,26 m²/người) với tỷ lệ lao động thuần nông chiếm đa số, đồng thời chỉ ra tính cấp thiết của việc cơ cấu lại mùa vụ và đổi mới giống cây trồng. Dựa trên phân tích kinh tế hộ và đặc điểm của 3 tiểu vùng sinh thái, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, hạ tầng và liên kết thị trường có giá trị ứng dụng thiết thực cho địa phương nhằm hướng tới mục tiêu sử dụng đất hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận về đất, đất nông nghiệp 1.1 Khái niệm đất Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của một quốc gia, là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt của quá trình sản xuất nông nghiệp, là một trong những yếu tố quan trọng nhất của môi trường sống và địa bàn phân bố dân cư. Đất nông nghiệp (kí hiệu là NNP) là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác [7] 1.

Phân loại đất nông nghiệp * Đất sản xuất nông nghiệp (SXN): là đất sử dụng vào đích sản xuất nông nghiệp, bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. - Đất trồng cây hàng năm (CHN): là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá 1 năm, keert cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên, đất cỏ tự nhiên có cải tạo sử dụng vào mục đích chăn nuôi. Loại này bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác. +) Đất trồng lúa (LUA): là ruộng, nương rẫy trồng lúa từ một vụ trở lên hoặc trồng lúa kết hợp với sử dụng vào các mục đích khác được pháp luật cho phép nhưng trồng lúa là chính: bao gồm đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại, đất trồng lúa nương.

- Đất chuyên trồng lúa nước (LUC): là ruộng lúa nước cấy trồng từ hai vụ lúa mỗi năm trở lên kể cả trường hợp luân canh với các cây hàng năm khác, có khó khăn đột xuất mà chỉ trồng cấy được một vụ hoặc phải bỏ hóa không quá một năm. 6 - Đất trồng lúa còn lại (LUK): là ruộng lúa nước không phải chuyên trồng lúa nước. + Đất cỏ dùng vào trong chăn nuôi (COC): là đất trồng cỏ hoặc đồng cỏ, đồi cỏ tự nhiên có cải tạo dể chăn nuôi gia súc. + Đất trồng cây hàng năm khác (HNK): là đất trồng cây hàng năm không phải đất trồng lúa và đất cỏ dùng vào chăn nuôi gồm chủ yếu để trồng mầu, hoa, cây thuốc, mía, đay, gai, cói, sả, dâu tằm, cỏ không để chăn nuôi, gồm đất bằng trồng cây hàng năm khác và đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác.

- Đất bằng trồng cây hàng năm khác (BHK): là đất phẳng ở đồng bằng, thung lũng, cao nguyên để trồng cây hàng năm khác. - Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác (NHK): là đất nương, rẫy ở trung du và miền núi để trồng cây hàng năm khác. • Đất trồng cây lâu năm (CLN): là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng trên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch nhiều năm như: Thanh long, dứa, chuối, nho, v.: bao gồm đất nông trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm và đất trồng cây lâu năm khác. + Đất trồng cây công nghiệp lâu năm: là đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch( không phải là gỗ) để làm nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp hoặc phải trải qua chế biến mới sử dụng được gồm chủ yếu là : Chè, cà phê, cao su, hồ tiêu, ca cao, dừa, v.

+ Đất trồng cây ăn quả lâu năm (LNQ) là: đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch là quả để ăn tươi hoặc kết hợp chế biến. + Đất trồng cây lâu năm khác (LNK): là đất trồng cây lâu năm không phải đất trồng cây công nghiệp lâu năm và đất trồng cây ăn quả lâu năm gồm chủ yếu là đất trồng cây lấy gỗ, lấy bóng mát, tạo cảnh quan không thuộc đất lâm nghiệp, đất vườn xen lẫn nhiều loại cây lâu năm hoặc cây lâu năm xen lẫn cây hàng năm, Đất lâm nghiệp(LNP): là đất đang có rừng tự nhiên hoặc đang có rừng trồng đạt tiêu chuẩn rừng đất đang khoanh nuôi phục hồi rừng( đất đã có rừng bị khai thác, chặt phá, hỏa hoạn nay được đầu tư phục hồi rừng), đất để trồng 7 rừng mới( đất có cây rừng mới trồng chưa đạt tiêu chuẩn rừng hoặc đất đã giao để trồng rừng mới) bao gồm đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. • Đất rừng sản xuất (RSX): là đất sử dụng vào mục đích sản xuất lâm nghiệp theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng: bao gồm đất có rừng tự nhiên, đất có rừng trồng sản xuất, đất khoanh nuôi phục hồi rừng sản xuất, đất trồng rừng sản xuất. + Đất trồng rừng sản xuất(RSM): là đất rừng sản xuất nay có rừng mới trồng nhưng chưa đạt tiêu chuẩn rừng.

• Đất nuôi trồng thủy sản (NTS): là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thủy sản; bao gồm đất nuôi trồng thủy sản nước lợ, mặn, đất chuyên nuôi trồng thủy sản nước ngọt. - Đất chuyên nuôi trồng thủy sản nước ngọt (TNS): là đất chuyên nuôi, trồn thủy sản sử dụng môi trường nước ngọt. • Đất làm muối (LMU): là ruộng muối để sử dụng vào mục đích sản xuất muối. • Đất nông nghiệp khác (NHK): là đất tại nông thôn sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt kể cả hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất: xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; xây dựng trạm, trại nghiên cứu thí nghiệm nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, xây dựng cơ sở ươm tạo giống, con giống, xây dựng kho, nhà của hộ gia đình, cá nhân để chứa nông sản, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ sản xuất nông nghiệp.

[8] Trong quá trình nghiên cứu tại xã Đào Mỹ, tôi được biết ở đây chỉ có các loại đất sau: Đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, thủy sản,và đất nông nghiệp khác. Vai trò và đặc điểm của đất nông nghiệp a. Vai trò của đất nông nghiệp Trong nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biết và không thể thay thế được. Đất đai đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội.

Với sinh vật, đất đai không chỉ là môi trường sống mà còn là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Năng suất cây trồng, vật nuôi phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng đất đai.Trên phương diện này, đất đai phát huy tác dụng như một công cụ lao động. Việc quản lý và sử dụng tốt đất đai sẽ góp phần làm tăng thu nhập, ổn định kinh tế chính trị và xã hội. Chính sách đất đai đúng đắn có tác dụng quyết định đến sự thành công của các chính sách kinh tế khác.

Vì thế, người sử dụng đất cần phải bảo vệ và sử dụng đúng theo pháp luật quy định. Đặc điểm kinh tế của đất nông nghiệp *) Đất đai là sản phẩm của tự nhiên Đất đai là sản phẩm của tự nhiên. Đất đai xuất hiện và tồn tại ngoài ý muốn chủ quan của con người. Tuy nhiên, thông qua lao động con người làm tăng giá trị đất đai và độ phì nhiêu của nó, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người, vì tế việc quản lý và sử dụng đất đai tùy thuộc vào điều kiện hoàn cảnh của mỗi quốc gia.

Ở Việt Nam, việc quản lý và sử dụng đất đai đã được khẳng định trong luật đất đai năm 1993 và luật đất đai được bổ sung và sửa đổi năm 2003: “ Đất đai thuộc quyền sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Nhà nước giao cho các tổ chức, các đơn vị vũ trang nhân dân, cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài”. [3] Cũng theo luật quy định, người sản xuất được quyền sử dụng đất đai, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp và cho thuê. *) Diện tích đất là có hạn Diện tích có hạn trước hết là do giới hạn bởi mặt địa cầu, chỉ có khoảng 1/4 diện tích đất liền, còn khoảng 3/4 là diện tích của đại dương.

Diện tích đất có hạn do giới hạn trong từng phạm vi lãnh thổ của một quốc gia theo ranh 9 giới mà lịch sử đã định,và sự giới hạn về diện tích đất nông nghiệp còn thể hiện khả năng có hạn về khai hoang, tăng vụ trong từng điều kiện cụ thể. Đặc điểm này ảnh hưởng đến việc mở rộng quy mô của sản xuất nông nghiệp. Quỹ đất đai dùng vào sản xuất nông nghiệp là có hạn và ngày càng trở lên khan hiếm do nhu cầu ngày càng cao về đất đai của đô thị hóa, hiện đại hóa và xây dựng nhà ở để đáp ứng với dân số ngày càng tăng. Vì thế trong dài hạn đường cung đất đai là đường thẳng đứng, còn trong ngắn hạn đường cung đất đai vẫn là đường xiên tỷ lệ thuận theo giá đất (nó phản ánh mối quan hệ diện tích một loại đất nào đó có thể bán ra thị trường ứng với một giá đất nhất định ở những thời điểm xác định [3].

Đặc điểm này còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực của mỗi quốc gia, vì thế cần có sự quy hoạch, sử dụng đất nông nghiệp sao cho hợp lý. *) Đất đai nông nghiệp nếu được sử dụng hợp lý thì sức sản xuất của nó không ngừng tăng lên. Nét đặc biệt của đất đai là tư liệu sản xuất ở chỗ nó khác các tư liệu sản xuất khác ở quá trình sử dụng: các tư liệu sản xuất khác khi sử dụng sẽ bị hao mòn và hỏng đi, còn đất đai nếu sử dụng hợp lý sẽ tốt lên đem lại hiệu quả cho người sử dụng. Đặc điểm này là do đất có độ phì nhiêu.

Tùy theo mục đích khác nhau, người ta chi độ phì nhiêu của đất ra các loại sau: - Độ phì nhiêu nguyên thủy: được tạo ra do quá trình phong hóa tự nhiên. Độ phì nhiêu loại này gắn với thuộc tính lý- hóa- sinh của đất và môi trường xung quanh. - Độ phì nhiêu nhân tạo: có được là do kết quả của quá trình tác động có ý thức của con người , bằng cách áp dụng hệ thống canh tác hợp lý, có căn cứ khoa học để thỏa mãn mục đích của con người ( làm đất, chăm sóc, luân canh, xen canh cây trồng và tưới tiêu).