Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp L¬ng h÷u th¹nh NGHI£N CøU §Ò XUÊT MéT Sè GI¶I PH¸P QU¶N LÝ RõNG BÒN V÷NG ë VïNG §ÖM V¦Ên quèc gia ch yang sin- kr«ng b«ng - ®¨k l¨k. LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp M· sè: 60-62-60 T©y Nguyªn, 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp L¬ng H÷u Th¹nh Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm vên quèc gia ch yang sin- kr«ng b«ng- ®¨k l¨k LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. T©y Nguyªn - 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc lôc §Æt vÊn ®Ò. 6 tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu.
Tæng quan vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng.2- Trªn thÕ giíi. 15 Môc tiªu, néi dung, ph¬ng ph¸p vµ ph¹m vi nghiªn cøu .2- Néi dung nghiªn cøu:.1- HiÖn tr¹ng khu vùc nghiªn cøu.2- T×nh h×nh qu¶n lý rõng ë vïng ®Öm:.3- ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ - x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng vïng ®Öm:.4 - ¶nh hëng cña mét sè chÝnh s¸ch cña nhµ níc:.5- §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng: .3- Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu:.1- Ph¬ng ph¸p kÕ thõa tµi liÖu :.2- Ph¬ng ph¸p PRA.3- Ph¬ng ph¸p c©n ®o: .4- Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ:.5- Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi vµ m«i trêng: 20 2.6 Ph¬ng ph¸p dù b¸o d©n sè vµ hé gia ®×nh trong t¬ng lai: 20 2.4- Giíi h¹n, ph¹m vi nghiªn cøu: .1- §iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi trong khu vùc nghiªn cøu :.1 LÞch sö h×nh thµnh Vên quèc gia Ch Yang Sin vµ c¸c x· vïng ®Öm: .2- §iÒu kiÖn tù nhiªn:.3- HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt ®ai :.4 - Tµi nguyªn rõng trong khu vùc nghiªn cøu : .6- Thùc tr¹ng qu¶n lý sö dông rõng : .45 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2- ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ, x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng: .1- ¶nh hëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn : .2- ¶nh hëng cña kinh tÕ vµ x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng:53 3.3 - ¶nh hëng cña tµi nguyªn sinh vËt : .4- ¶nh hëng cña mét sè chÝnh s¸ch ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng: .3- Mét sè gi¶i ph¸p nh»m gãp phÇn qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm Vên quèc gia Ch Yang Sin : .1 - Quy ho¹ch sö dông ®Êt: .2 - Gi¶i ph¸p vÒ x· héi : .3 – Gi¶i ph¸p vÒ m«i trêng :.93 KÕt luËn, tån t¹i vµ kiÕn nghÞ.1- §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ¶nh hëng ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng:97 4.2- §iÒu kiÖn kinh tÕ- x· héi vµ ¶nh hëng ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn97 v÷ng: .3 – VÒ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn kinh tÕ: .100 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §Æt vÊn ®Ò Rõng lµ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn v« cïng quý b¸u mµ thiªn nhiªn ®· ban tÆng cho con ngêi. Ngoµi gi¸ trÞ kinh tÕ, rõng cßn cã t¸c dông cung cÊp c¸c lo¹i dîc liÖu cho y häc ®Ó phôc vô søc kháe con ngêi. §Æc biÖt rõng cßn cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc b¶o vÖ m«i trêng sinh th¸i, h¹n chÕ lò lôt,.
Tµi nguyªn rõng lµ mét lo¹i tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o nÕu nh nã nhËn ®îc nh÷ng t¸c ®éng hîp lý theo híng cã lîi cña con ngêi. Do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, trong ®ã cã nhu cÇu ngµy cµng cao cña con ngêi th× tµi nguyªn rõng ngµy cµng bÞ c¹n kiÖt c¶ sè lîng vµ chÊt lîng cña rõng. Hay nãi c¸ch kh¸c ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña con ngêi, trong nh÷ng n¨m qua con ngêi ®· khai th¸c kiÖt quÖ tµi nguyªn rõng lµm cho c¸c hÖ sinh th¸i rõng mÊt ®i tÝnh bÒn v÷ng vèn cã vµ lµm cho nã khã cã kh¶ n¨ng phôc håi, thËm chÝ diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m nhanh chãng ë nh÷ng n¨m 90. NÕu tÝnh tõ 1943 th× ®Êt níc ta cã kho¶ng 14,3 triÖu ha rõng víi ®é che phñ chung lµ 43% [10] th× hiÖn nay níc ta cã kho¶ng 10,9 triÖu ha rõng víi ®é che phñ chØ cßn 33,2% [11] thÊp h¬n chØ møc b¸o ®éng che phñ rõng tèi thiÓu ®Ó duy tr× c©n b»ng sinh th¸i cho mét quèc gia.
Ch¼ng nh÷ng diÖn tÝch rõng vµ chÊt lîng rõng bÞ gi¶m sót g©y nªn nhiÒu biÕn ®éng xÊu vÒ kinh tÕ vµ m«i trêng mµ cßn lµm mÊt ®i tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña c¸c theo hÖ sinh th¸i rõng, mÊt ®i nh÷ng nguån gen ®éng thùc vËt qóy hiÕm. MÆc dï nh÷ng n¨m qua ®Êt níc ta ph¶i g¸nh chÞu nhiÒu thiªn tai nh h¹n h¸n, lò lôt ®· liªn tiÕp x¶y ra, ®Æc biÖt lµ ë vïng T©y b¾c, B¾c trung bé, duyªn h¶i Nam trung bé vµ ®ång b»ng S«ng Cöu Long ®· g©y thiÖt h¹i nghiªm träng vÒ ngêi vµ cña. Tuy nhiªn qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa níc ta ®ang diÔn ra theo tèc ®é ngµy cµng t¨ng sÏ cã t¸c ®éng lín ®Õn nhu cÇu ®¶m b¶o an ninh, m«i trêng còng nh nhu cÇu ph¸t triÓn b¶o vÖ ®Êt níc ®ßi hái vÊn ®Ò x©y dùng c¬ së h¹ tÇng ph¶i ®îc ®Èy m¹nh h¬n n÷a trong thêi gian tíi. C¸c nhµ khoa häc trªn thÕ giíi ®· x¸c ®Þnh r»ng viÖc thµnh lËp c¸c khu rõng ®Æc dông nh»m môc ®Ých b¶o vÖ nguyªn vÑn c¸c hÖ sinh th¸i rõng hiÖn cã, b¶o tån c¸c nguån gen ®éng thùc vËt quý hiÕm phôc vô nghiªn cøu khoa häc, b¶o vÖ c¶nh quan m«i trêng, b¶o vÖ vµ c¶i t¹o m«i trêng sinh th¸i lµ rÊt cÇn thiÕt.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong ®ã vÊn ®Ò ng¨n chÆn sù x©m lÊn cña ngêi d©n ®Õn vïng lâi cña c¸c vên quèc gia, më réng vµ t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho c¸c lo¹i ®éng, thùc vËt sinh sèng trong vïng lâi, trªn c¬ së thµnh lËp c¸c vïng ®Öm cña c¸c khu rõng ®Æc dông lµ quan träng. Vên quèc gia Ch Yang Sin ®îc x©y dùng trªn c¬ së khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch Yang Sin thµnh lËp vµo n¨m 1998 víi tæng diÖn tÝch 58. DiÖn tÝch vïng lâi n»m trªn ®Þa bµn hai huyÖn Kr«ng B«ng vµ L¾k thuéc tØnh §¨k L¨k. DiÖn tÝch vïng ®Öm: cã 09 X·, thÞ trÊn thuéc huyÖn Kr«ng B«ng, 04 x· thuéc huyÖn L¨k tØnh §¨l L¨k vµ hai huyÖn L¹c D¬ng, L©m Hµ (TØnh L©m §ång).
ViÖc thµnh lËp Vên quèc gia Ch Yang Sin cã ý nghÜa to lín trong viÖc b¶o vÖ c¸c hÖ sinh th¸i rõng theo ®ai ®é cao, b¶o tån c¸c nguån gen ®éng, thùc vËt quý hiÕm nh: P¬mu, Håi, Kim giao, Th«ng 5 l¸ vµ Mi lang Biang, Hæ. Khu hÖ thùc vËt ë ®©y rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, cã c¶ c¸c loµi thùc vËt nhiÖt ®íi vµ «n ®íi vµ cã nh÷ng rõng c©y l¸ kim réng lín, víi khu rõng Th«ng thuÇn loµi. Bªn c¹nh ®ã cßn ph¸t triÓn vµ n©ng cao kinh tÕ - x· héi ë c¸c x· trong vïng ®Öm [31]. Vên quèc gia Ch Yang Sin n»m trong lu vùc thîng nguån s«ng Sªrªpok.
Do ®ã nã cßn cã chøc n¨ng phßng hé, ®iÒu tiÕt nguån níc cho s«ng Mªk«ng. Tuy nhiªn, trong vÊn ®Ò qu¶n lý, b¶o vÖ rõng ë c¸c khu rõng ®Æc dông nãi chung vµ ë Vên quèc gia Ch Yang Sin gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, d©n sè ë c¸c x· thuéc vïng ®Öm Vên quèc gia Ch Yang Sin t¨ng lªn kh¸ nhanh. C¸c ngêi ®ång bµo d©n téc thiÓu sè t¹i chç vµ ngêi kinh di c tõ 1982, ®êi sèng cña nh©n d©n ë ®©y gÆp nhiÒu khã kh¨n.
Nh÷ng nhu cÇu vÒ cuéc sèng cña ngêi d©n trong vïng ®Öm ®· g©y ¸p lùc lín ®Õn Vên quèc gia Ch Yang Sin nh nhu cÇu gç lµm nhµ, chÊt ®èt, tiÒn mÆt, l¬ng thùc. §Ó kiÕm kÕ sinh nhai ngêi d©n ®· t¸c ®éng ®Õn rõng nh: ph¸ rõng lµm rÉy, khai th¸c c¸c lo¹i gç quý hiÕm vµ s¨n b¾t ®éng vËt hoang d·. nh»m môc ®Ých gi¶i quyÕt mét sè nhu cÇu trong cuéc sèng ®Ó tån t¹i. §iÒu ®ã, dÉn ®Õn viÖc qu¶n lý rõng ë vïng lâi lÉn vïng ®Öm gÆp nhiÒu khã kh¨n, diÖn tÝch rõng vµ chÊt lîng rõng ngµy cµng bÞ gi¶m sót nghiªm träng, lµm mÊt ®i tÝnh bÒn v÷ng cña c¸c hÖ sinh th¸i rõng.
Do vËy, ®Ó b¶o vÖ g×n gi÷ nh÷ng gi¸ trÞ tµi nguyªn rõng vµ ®éng, thùc vËt quý hiÕm trong vïng lâi Vên quèc gia Ch Yang Sin cÇn ph¶i cã nh÷ng nghiªn cøu ®Ò xuÊt c¸c 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm, phôc håi nguån tµi nguyªn rõng vµ n©ng cao ®êi sèng kinh tÕ cho d©n trong vïng ®Öm lµ ®iÒu rÊt cÇn thiÕt. §Ó gãp phÇn t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm cña c¸c khu rõng ®Æc dông nãi chung vµ ë vïng ®Öm Vên quèc gia Ch Yang Sin nãi riªng chóng t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi : “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm Vên quèc gia Ch Yang Sin-Kr«ng B«ng -§¨k L¨k“. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ch¬ng 1 : tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Tæng quan vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng.
Tríc ®©y, rõng tù nhiªn bao trïm phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt. Tuy nhiªn, do nh÷ng t¸c ®éng cña con ngêi nh khai th¸c l©m s¶n qu¸ møc, ph¸ rõng lÊy ®Êt trång trät, ®Êt ch¨n th¶, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp, më réng c¸c ®iÓm d©n c,… ®· lµm cho rõng ngµy mét thu hÑp dÇn vÒ diÖn tÝch. Tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn gi¶m ®i mçi ngµy mét nhanh. Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû 20, sau hµng ngh×n n¨m khai th¸c vµ sö dông cña con ngêi diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi vÉn cßn kho¶ng 60-65%, nhng chØ trong gÇn 1 thÕ kû, tÝnh ®Õn n¨m 1995 con sè nµy ®· gi¶m ®i mét nöa.
Theo sè liÖu cña tæ chøc l¬ng thùc thÕ giíi, tæng diÖn tÝch rõng tù nhiªn hiÖn chØ cßn kho¶ng 3.454 triÖu ha t¬ng ®¬ng kho¶ng 35% diÖn tÝch mÆt ®Êt. B×nh qu©n mçi n¨m diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m ®i kho¶ng 23 triÖu ha [8]. ë ViÖt Nam hiÖn tîng mÊt rõng còng t¬ng tù nh vËy. Vµo n¨m 1943 tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn cßn kho¶ng 43% diÖn tÝch l·nh thæ.
§Õn nay tû lÖ nµy chØ cßn kho¶ng 33,2%, tËp trung chñ yÕu ë T©y Nguyªn, §«ng nam bé vµ miÒn trung. Rõng tù nhiªn ë níc ta kh«ng chØ bÞ thu hÑp vÒ diÖn tÝch mµ cßn bÞ gi¶m ®i vÒ chÊt lîng. C¸c loµi gç quý ®· bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, c¸c loµi cho s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao nh l¬ng thùc, thùc phÈm, dîc liÖu, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thñ c«ng mü nghÖ,.