phần Mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nƣớc đối với phát triển nông thôn Chƣơng 2. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về phát triển nông thôn ở tỉnh Xiêng Khoảng, nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Chƣơng 3. Phƣơng hƣớng và giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về phát triển nông thôn ở tỉnh Xiêng Khoảng, nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của nông thôn 1. Khái niệm nông thôn Nông thôn là một khái niệm gắn liền với những vùng, những khu vực sinh của dân cƣ mà ở đó các cƣ dân sản xuất và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông đồng thời gắn liền với những hoạt động xã hội trong một cộng đồng nhất định. Nông nghiệp là hoạt động sản xuất chủ yếu ở nông thôn.
Bởi vậy khái niệm nông thôn khá rộng, trong đó có các hoạt động xã hội, cộng đồng diễn ra phong phú, đa dạng. Nông thôn là một khái niệm của xã hội học, nó là một tổng thể, một hệ LV thạc sĩ Quản lý công thống xã hội trên một địa bàn tự nhiên nhất định. Nông thôn không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp với những điều kiện tự nhiên của nó, mà còn là khu vực dân cƣ, nơi có các quan hệ xã hội, các thiết chế xã hội và các điều kiện sinh hoạt, phong tục tập quán, tâm lý xã hội. Theo từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên): “Nông thôn là khu vực dân cƣ tập chung chủ yếu làm nghề nông” [42, 652].
Theo cuốn sách nghiên cứu xã hội học của Chung Á và Nguyễn Đình Tấn: “Nông thôn là một khu vực lãnh thổ cƣ dân chủ yếu của những ngƣời làm nông và những nghề khác có liên quan trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và dân cƣ sống ở nông thôn” [28, 182].Mác và Ăng Ghen cho rằng: “Sự phân công lớn nhất của lao động vật chất và tinh thần là sự tách rời thành thị và nông thôn. Sự đối lập giữa thành thị và nông thôn xuất hiện với bƣớc quá độ từ thời đại dã man lên thời đại văn minh” [29, 53]. 6 Thật ra, nông thôn không phải là một phạm trù vĩnh cửu, nó chỉ xuất hiện khi xã hội chia thành hai địa bàn cƣ trú dân cƣ gắn liền với sự phân công lao động lớn nhất của xã hội, mà đặc điểm của nó có số lƣợng dân cƣ ít, nền kinh tế lạc hậu, mức sống của nhân dân tƣơng đối thấp. Quy luật chi phối sự phát triển của xã hội nông thôn nói chung đã đƣợc hình thành trong những năm gần đây.
Từ thế kỷ XIX, nhiều quan sát có hệ thống về nguồn gốc lịch sử và sự chuyển đổi của xã hội nông thôn đã đƣợc chú trọng, đời sống xã hội ở nông thôn dịch chuyển và phát triển trong môi trƣờng nông thôn, nó có những đặc điểm riêng biệt so với đời sống xã hội đô thị. Một sự phác họa cơ bản những điểm chính của sự tƣơng phản giữa môi trƣờng nông thôn và đô thị sẽ cho thấy những cấu trúc và những quá trình sống khác nhau. Như vậy, nông thôn là bộ phận quan trọng cấu thành đời sống xã hội của đất nước. Đây là môi trường hình thành, phát triển và thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội, đời sống sinh hoạt của cộng đồng dân cư nông thôn đáp LV thạc sĩ Quản lý công ứng nhu cầu sản xuất, văn hóa tinh thần của người nông dân.
Nông thôn cũng là nơi phát huy và duy trì bản sắc văn hóa dân tộc bền vững nhất. Đặc điểm của nông thôn Trên cơ sở khái niệm về nông thôn, gắn với điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở tỉnh Xiêng Khoảng, nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, qua nghiên cứu, tìm hiểu chúng ta có thể nhận thấy một số đặc điểm cơ bản của nông thôn nhƣ sau: - Toàn bộ những ngƣời trồng trọt và những gia đình của họ, trong cộng đồng thƣờng có một số ngƣời làm nghề phi nông nghiệp; - Môi trƣờng tự nhiên ƣu trội hơn môi trƣờng xã hội nhân văn, mối quan hệ trực tiếp với tự nhiên; - Những nông trại mở rộng hay những cộng đồng nhỏ, văn minh nông nghiệp tƣơng phản với kích cỡ cộng đồng; 7 - Trong cùng một đất nƣớc và ở một giai đoạn phát triển nhƣ nhau mật độ thƣờng thấp hơn so với cộng đồng đô thị; - So với dân cƣ đô thị, những cộng đồng ở nông thôn thuần nhất hơn về các đặc điểm chủng tộc và tâm lý; - Sự khác biệt và phân tầng xã hội ở nông thôn ít hơn ở đô thị; - Mức độ tƣơng tác đối với mỗi ngƣời thấp hơn, phạm vi tác động hẹp hơn, có sự ƣu trội của những mối quan hệ bền chắc tƣơng đối và tính cá biệt. Có mối quan hệ tƣơng đối đơn giản và chân thành, tự nhiên; - Ngƣời nông thôn sống nghèo khổ, thiếu thốn về điều kiện vật chất, nhƣng họ lại giàu về mặt tình cảm, bao dung, đạo đức, nhân ái. Trên đây là những đặc điểm cơ bản của khu vực nông thôn, những đặc điểm này dựa trên sự nghiên cứu, tìm hiểu thực tế ở một số nơi trong cả nƣớc cũng nhƣ ở nông thôn một số nƣớc lân cận nhƣ Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc,… Tuy nhiên, những đặc điểm này chỉ mang tính tƣơng đối, bởi khu LV thạc sĩ Quản lý công vực nông thôn hiện nay đang có rất nhiều biến động và có sự thay đổi từng ngày theo hƣớng không ngừng phát triển, đi lên trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.
Vai trò của nông thôn trong sự phát triển kinh tế - xã hội Nông thôn luôn đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nƣớc và là mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới bởi vì đó là lĩnh vực rộng lớn, sản xuất ra lƣơng thực thực phẩm và nguyên liệu nông nghiệp gắn liền với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời. Sự phát triển nông thôn còn tạo ra một thị trƣờng rộng lớn cho công nghiệp và các ngành khác, là thị trƣờng cung cấp lao động, cung cấp nguyên vật liệu cho của công nghiệp và dịch vụ. Trên góc độ phát triển và tăng trƣởng kinh tế, sự phát triển vững chắc ở nông thôn là nguồn tăng trƣởng kinh tế lớn của đất nƣớc. Từ những năm 50 của thế kỷ XX, nhiều nhà kinh tế cho rằng nông nghiệp là một ngành cung 8 cấp đầu vào phụ trợ cho công nghiệp chế biến (chủ yếu là lao động).
Song những biến động kinh tế xã hội thế giới vào những năm 60 đã chứng minh rằng, nông nghiệp không chỉ đóng vai trò “thụ động” - nguồn cung cấp đầu vào phụ trợ nhƣ vào những năm 50 nữa mà nó đã thể hiện vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự cân bằng nền kinh tế và từ những năm 70 trở đi, nông nghiệp đƣợc coi nhƣ một nguồn tăng trƣởng và phát triển kinh tế của mỗi nƣớc. Ở một số nƣớc trên thế giới, điểm xuất phát của sự cải cách kinh tế đều bắt nuồn từ nông nghiệp, nông thôn. Qua đó chúng ta có thể thấy đƣợc vai trò của nông thôn đƣợc thể hiện trên một số khía cạnh sau: Một là, nông thôn sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu (lƣơng thực, thực phẩm) cho dân cƣ, nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu. Trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia, vấn đề cơ bản đầu tiên đó là vấn đề đảm bảo an ninh lƣơng thực, tích trữ dự phòng thiên tai, hạn hán,… Để đáp ứng yêu cầu đó thì nông nghiệp, nông thôn chính là nơi cung cấp đầy đủ và vững chắc LV thạc sĩ Quản lý công nhất cho các mục tiêu cao hơn của nhà nƣớc.
Thực tế chỉ ra rằng, chỉ khi nào ngƣời dân đƣợc ăn no, mặc ấm, các điều kiện cơ bản về vật chất đƣợc bảo đảm thì khi đó mới có động lực thúc đẩy phát triển các lĩnh vực khác. Hai là, nông nghiệp là khu vực cung cấp lao động cho sự phát triển của công nghiệp và đô thị. Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa một mặt tạo ra nhu cầu rất lớn về lao động, mặt khác lực lƣợng lao động đƣợc giải phóng trong nông nghiệp ngày càng nhiều. Số lao động đƣợc giải phóng này lại chuyển dịch vào công nghiệp và thành phố.
Đây là xu hƣớng có tính quy luật của mọi quốc gia trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Thị trƣờng lao động trong nông nghiệp là rất lớn, đặc biệt là lại tập trung phần lớn ở nông thôn, do đó đây là nguồn cung cấp lao động vô cùng phong phú cho các ngành công nghiệp và các khu đô thị lớn nếu biết tổ chức khai thác và đào tạo hợp lý. 9 Ba là, những nước có lợi thế về đất đai, thời tiết, khí hậu nhƣ ở nƣớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào thì nông nghiệp giữ vị trí khá quan trọng trong việc sản xuất và xuất khẩu sản phẩm trên thị trƣờng thế giới, mang lại nguồn ngoại tệ cùng để tích lũy phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, tạo tích lũy ban đầu đầu tƣ trở lại cho phát triển kinh tế xã hội. Bốn là, nông nghiệp, nông thôn là thị trường tiêu thụ rộng lớn của công nghiệp.
Ở hầu hết các nƣớc đang phát triển, sản phẩm công nghiệp, bao gồm tƣ liệu sản xuất và tƣ liệu tiêu dùng, chủ yếu dựa vào thị trƣờng trong nƣớc mà trƣớc hết là khu vực nông nghiệp và nông thôn. Sự thay đổi về cầu trong nông nghiệp, nông thôn sẽ có tác động trực tiếp đến sản xuất ở khu vực công nghiệp. Vì vậy, phát triển mạnh nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho dân cƣ nông thôn, từ đó tăng sức mua của khu vực nông thôn là điều kiện hết sức quan trọng làm tăng nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp, tạo thuận lợi LV thạc sĩ Quản lý công cho công nghiệp phát triển nhanh, ổn định và bền vững. Năm là, nông nghiệp và nông thôn có vai trò to lớn đối với sự phát triển bền vững của môi trường.
Nếu nông nghiệp sử dụng quá nhiều hóa chất, nhất là phân hóa học và các loại thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ,. sẽ làm ô nhiễm đất và nguồn nƣớc, ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe con ngƣời.