Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi, Cà Mau

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, nhằm nâng cao hiệu quả tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Khuyên
• Người hướng dẫn: GS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Ngân Sách Nhà Nước Huyện Đầm Dơi, Tỉnh Cà Mau
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 2.1. Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp huyện trong phát triển kinh tế - xã hội
• 2.1.1. Ngân sách nhà nước
• 2.1.2. Vai trò của Ngân sách nhà nước
• 2.1.3. Ngân sách cấp huyện và vai trò của quản lý ngân sách cấp huyện

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi

Quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Ngân sách nhà nước không chỉ là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ để thực hiện các chính sách phát triển. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ giúp huyện Đầm Dơi tối ưu hóa nguồn lực, đảm bảo công bằng xã hội và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Vai trò của ngân sách nhà nước là rất quan trọng, nó không chỉ đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

1.2. Đặc điểm ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi

Ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Việc phân bổ ngân sách cần phải phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của huyện.

II. Những thách thức trong quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi

Quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu minh bạch trong quản lý, sự phân tán nguồn lực và khó khăn trong việc dự báo thu chi ngân sách là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách

Thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân và các tổ chức. Cần có các biện pháp để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý ngân sách.

2.2. Khó khăn trong dự báo thu chi ngân sách

Việc dự báo thu chi ngân sách hàng năm thường gặp khó khăn do sự biến động của nền kinh tế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng lập kế hoạch tài chính dài hạn của huyện.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi

Để cải thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện.

3.1. Lập kế hoạch tài chính trung hạn

Lập kế hoạch tài chính trung hạn giúp huyện có cái nhìn tổng thể về nguồn lực và nhu cầu chi tiêu trong tương lai. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng dự báo.

3.2. Tăng cường công tác kiểm tra giám sát

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong quản lý ngân sách để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc này sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót và điều chỉnh kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Đầm Dơi

Việc áp dụng các giải pháp quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Đầm Dơi đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quản lý ngân sách đã giúp tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực.

4.1. Kết quả từ việc lập kế hoạch tài chính

Kết quả từ việc lập kế hoạch tài chính trung hạn đã giúp huyện Đầm Dơi có cái nhìn rõ ràng hơn về nguồn lực và nhu cầu chi tiêu, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách.

4.2. Tác động của kiểm tra giám sát đến quản lý ngân sách

Công tác kiểm tra, giám sát đã giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các sai sót trong quản lý ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quản lý ngân sách huyện Đầm Dơi

Quản lý ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi cần tiếp tục được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các giải pháp đã được đề xuất sẽ là cơ sở để huyện phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý ngân sách trong phát triển bền vững

Quản lý ngân sách hiệu quả là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của huyện Đầm Dơi. Cần có các chính sách phù hợp để đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động phát triển.

5.2. Định hướng phát triển ngân sách trong tương lai

Định hướng phát triển ngân sách trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và khả năng dự báo, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện Đầm Dơi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước tại các địa bàn cấp huyện giữ vai trò huyết mạch trong việc duy trì bộ máy hành chính và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tại huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau – địa bàn có diện tích tự nhiên 822,88 km2 (chiếm 15,54% diện tích toàn tỉnh) gồm 16 đơn vị hành chính cấp xã và thị trấn – kinh tế duy trì mức tăng trưởng GRDP bình quân đạt 11,5% trong giai đoạn 2014 - 2017. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 25 triệu đồng năm 2013 lên 39 triệu đồng năm 2017. Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính công tại huyện bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi tổng chi ngân sách thực tế luôn vượt dự toán từ 31,1% đến 57,1% mỗi năm.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề quản lý chi ngân sách truyền thống dựa trên yếu tố đầu vào vốn thiếu tính linh hoạt, dẫn đến phân tán nguồn lực và phụ thuộc trên 85% vào trợ cấp cân đối từ ngân sách cấp tỉnh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, phân tích toàn diện thực trạng thu - chi ngân sách nhà nước huyện Đầm Dơi giai đoạn 2013 - 2017, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chuyển đổi sang mô hình quản lý theo kết quả đầu ra và lập kế hoạch tài chính trung hạn giai đoạn 2018 - 2020.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp khung công cụ định lượng giúp chính quyền địa phương kiểm soát biên độ chênh lệch dự toán dưới 8%, tối ưu hóa hơn 600 tỷ đồng ngân sách vận hành hằng năm và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công cho hơn 170.000 người dân trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân cấp tài khóa và các mô hình quản lý tài chính công hiện đại, bao gồm:

• Lý thuyết phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: Xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm phân chia 4 cấp ngân sách (Trung ương, Tỉnh, Huyện, Xã) theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (Luật số 83/2015/QH13). Lý thuyết làm rõ mối quan hệ điều tiết nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền.
• Mô hình Quản lý dựa trên kết quả đầu ra (Results-Based Management - RBM): Mô hình vận hành theo chuỗi logic 5 bước: Đầu vào (dự toán) -> Tổ chức thực hiện -> Đầu ra (sản phẩm/dịch vụ công) -> Kết quả đầu ra -> Tác động dài hạn. Mô hình này chuyển trọng tâm từ kiểm soát tính tuân thủ hóa đơn sang đo lường hiệu lực phục vụ kinh tế - xã hội.
• Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (Medium-Term Expenditure Framework - MTEF): Khung hoạch định ngân sách đa niên từ 3 đến 5 năm, kết hợp kỷ luật tài khóa tổng thể với các ưu tiên chiến lược phát triển địa phương.
• Các khái niệm cốt lõi: Định mức phân bổ dự toán, chi đầu tư phát triển xây dựng cơ bản, chi thường xuyên sự nghiệp công lập và tính tự chủ tài chính của đơn vị thụ hưởng ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu thứ cấp thu thập trực tiếp từ Phòng Tài chính - Kế hoạch, Kho bạc Nhà nước huyện Đầm Dơi và các báo cáo quyết toán chính thức giai đoạn 2013 - 2017:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát toàn diện 100% các đơn vị trực thuộc với quy mô mẫu gồm 16 đơn vị hành chính cấp xã (15 xã và 01 thị trấn, bao gồm 3 xã ven biển và 3 xã thuộc Chương trình 135) cùng 12 khối ban ngành cấp huyện. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất định đoạn toàn bộ mục tiêu được áp dụng nhằm thu thập trọn vẹn dữ liệu thu chi từ các đơn vị sử dụng ngân sách.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp thống kê mô tả kết hợp đối chiếu - so sánh chuỗi số liệu 5 năm được lựa chọn vì cho phép bóc tách chính xác mức độ sai lệch giữa dự toán lập ban đầu và quyết toán thực tế, làm nổi bật các biến động về cơ cấu chi theo từng nhóm ngành.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập, xử lý số liệu và đánh giá tác động chính sách được thực hiện xuyên suốt trong 12 tháng, đối chiếu với các mục tiêu kinh tế - xã hội tầm nhìn đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng ngân sách huyện Đầm Dơi giai đoạn 2013 - 2017 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Tổng chi ngân sách liên tục tăng và vượt sâu so với dự toán giao đầu năm: Năm 2013, dự toán giao 413,95 tỷ đồng nhưng quyết toán thực tế lên tới 562,00 tỷ đồng (vượt 148,05 tỷ đồng, tương đương 35,76%). Đến năm 2015, đỉnh điểm chi ngân sách đạt 729,00 tỷ đồng so với dự toán 464,00 tỷ đồng (vượt 265,00 tỷ đồng, tương đương 57,11%). Năm 2017, tổng chi đạt 620,00 tỷ đồng, vượt dự toán 147,00 tỷ đồng (tương đương 31,08%).
2. Cơ cấu chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo và lấn át chi đầu tư phát triển: Trong tổng chi cân đối ngân sách, chi thường xuyên năm 2017 chiếm 320,99 tỷ đồng, trong khi chi đầu tư xây dựng cơ bản chỉ đạt khoảng 20,89 tỷ đồng. Riêng chi sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo và Dạy nghề chiếm tới 192,64 tỷ đồng (hơn 60% tổng chi thường xuyên), tạo áp lực nặng nề lên các nhiệm vụ chi khác.
3. Chi cho khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường ở mức cực thấp: Năm 2017, chi sự nghiệp môi trường chỉ đạt 2,48 tỷ đồng (chiếm 0,77% chi thường xuyên) và chi khoa học công nghệ chỉ đạt khoảng 671 triệu đồng (chiếm 0,21%), hoàn toàn không tương xứng với một địa bàn nuôi trồng thủy sản trọng điểm đang đối mặt với biến đổi khí hậu.
4. Năng lực tự chủ nguồn thu địa phương suy giảm: Thu ngân sách nhà nước nội địa trên địa bàn năm 2013 đạt 128 tỷ đồng nhưng giảm xuống còn 50 tỷ đồng năm 2014 và chỉ phục hồi nhẹ lên 68 tỷ đồng vào năm 2017, chỉ đáp ứng được 10,96% tổng nhu cầu chi tiêu 620 tỷ đồng của toàn huyện.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chi vượt dự toán triền miên bắt nguồn từ việc lập ngân sách theo phương pháp tăng dần truyền thống dựa trên các yếu tố đầu vào. Dự toán hàng năm chỉ tính toán nhu cầu ngắn hạn trong 12 tháng mà không bao quát được các dự án kéo dài 3 - 5 năm, dẫn đến hiện tượng bố trí vốn dàn trải, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản tại các công trình giao thông nông thôn và trạm y tế xã.

Khi so sánh với các nghiên cứu tài chính công cùng thời kỳ tại các huyện lân cận thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tỷ lệ phụ thuộc ngân sách cấp trên của Đầm Dơi cao hơn mức trung bình khu vực khoảng 12%. Để phản ánh trực quan sự mất cân đối này, hệ thống dữ liệu có thể được mô hình hóa qua hai dạng trực quan chính:

• Biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng: So sánh khoảng cách tuyệt đối giữa cột dự toán đầu năm và cột thực hiện quyết toán qua chuỗi thời gian 2013 - 2017, làm nổi bật đường chênh lệch vượt dự toán bình quân 38,2% mỗi năm.
• Bảng ma trận cơ cấu chi tiêu: Phân rã chi tiết 13 mục chi thường xuyên, thể hiện rõ tỷ lệ áp đảo của nhóm lương - giáo dục so với nhóm chi phát triển kinh tế và quản lý môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế trên, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Triển khai phương thức quản lý chi ngân sách theo kết quả đầu ra (RBM): Ban hành bộ chỉ số đánh giá hiệu suất công việc gắn liền với chi phí tiêu hao cho từng dịch vụ công. Phấn đấu giảm tối thiểu 15% các khoản chi phát sinh ngoài danh mục trong giai đoạn 2018 - 2020. Chủ thể thực hiện: UBND huyện chủ trì, phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch và các đơn vị sử dụng ngân sách.
2. Xây dựng kế hoạch tài chính - ngân sách trung hạn 03 năm cấp huyện: Áp dụng nguyên tắc cuốn chiếu hàng năm dựa trên Kế hoạch tài chính 05 năm của tỉnh Cà Mau, giảm độ lệch dự toán hàng năm xuống dưới mức 8% từ năm tài khóa 2019. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với Chi cục Thuế và UBND 16 xã, thị trấn.
3. Tái cơ cấu chi ngân sách địa phương theo hướng bền vững: Cắt giảm chi hội họp, khánh tiết tối thiểu 10% mỗi năm; tăng tỷ trọng chi sự nghiệp bảo vệ môi trường và khoa học công nghệ lên mức 3 - 5% tổng chi thường xuyên trước năm 2020; ưu tiên vốn đầu tư hoàn thiện 100% các tuyến lộ giao thông phục vụ vận chuyển tôm thương phẩm. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân huyện Đầm Dơi.
4. Siết chặt kỷ luật tài khóa và quy trình kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước: Áp dụng quy chế 100% công trình xây dựng cơ bản phải hoàn thành quyết toán dự án trong vòng 06 tháng sau khi bàn giao; chấm dứt tình trạng chia nhỏ gói thầu chỉ định thầu sai quy định. Chủ thể thực hiện: Kho bạc Nhà nước Đầm Dơi và Ban Quản lý dự án huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện: Cung cấp tài liệu hướng dẫn và biểu mẫu thực tế để xây dựng phương án phân bổ ngân sách trung hạn 03 năm và quy trình thẩm định dự toán theo kết quả đầu ra.
• Lãnh đạo UBND và HĐND các cấp huyện, xã: Cung cấp cơ sở khoa học để ban hành nghị quyết phân cấp nguồn thu, phân định nhiệm vụ chi, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở.
• Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Quản lý công và Kinh tế phát triển: Tài liệu thực chứng giá trị với chuỗi dữ liệu 5 năm về phân cấp tài chính và quản trị công tại vùng kinh tế ven biển Đồng bằng sông Cửu Long.
• Cán bộ quản lý dự án và Kho bạc Nhà nước địa phương: Cẩm nang nghiệp vụ về quy trình kiểm soát cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản, hạn chế tối đa rủi ro thất thoát và nợ đọng vốn đầu tư công.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất cốt lõi của quản lý chi ngân sách theo kết quả đầu ra (RBM) là gì?
RBM chuyển đổi căn bản cách tiếp cận từ việc kiểm soát chứng từ đầu vào sang đánh giá chất lượng và số lượng sản phẩm đầu ra thực tế. Phương thức này liên kết trực tiếp mỗi đồng vốn ngân sách chi ra với một chỉ số kết quả đo lường được, nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan sử dụng ngân sách.

Tại sao chi ngân sách huyện Đầm Dơi giai đoạn 2013 - 2017 luôn vượt dự toán trên 30%?
Nguyên nhân chủ yếu do phương pháp lập dự toán hàng năm mang tính ngắn hạn, chưa dự báo được các biến động kinh tế và chi phí phát sinh của các công trình đa niên. Đồng thời, nguồn vốn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách tỉnh Cà Mau phát sinh nhiều lần trong năm nhưng chưa được tích hợp vào dự toán đầu kỳ.

Luận văn đề xuất áp dụng kế hoạch trung hạn cấp huyện như thế nào khi Luật NSNN 2015 chưa bắt buộc?
Luận văn đề xuất huyện Đầm Dơi chủ động xây dựng khung kế hoạch tài chính 03 năm mang tính cuốn chiếu dựa trên khung kế hoạch 05 năm của tỉnh Cà Mau. Điều này giúp dự báo chính xác trần chi tiêu cho từng ngành và chủ động cân đối nguồn lực mà không trái với các quy định pháp luật hiện hành.

Việc chi cho giáo dục chiếm trên 60% chi thường xuyên gây ra thách thức gì?
Khoản chi lương và hoạt động giáo dục lớn thể hiện sự quan tâm đến phát triển con người, nhưng mặt trái là làm triệt tiêu dư địa ngân sách dành cho bảo vệ môi trường nuôi tôm (chỉ chiếm 0,77%) và chuyển giao khoa học kỹ thuật (chiếm 0,21%), gây cản trở mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương.

Làm thế nào để huyện Đầm Dơi giảm tỷ lệ phụ thuộc vào ngân sách cấp trên?
Huyện cần đẩy mạnh nuôi tôm công nghiệp công nghệ cao để mở rộng nguồn thu thuế ngoài quốc doanh từ 68 tỷ đồng lên trên 81,5 tỷ đồng vào năm 2020. Song song đó, huyện cần thực hiện cơ chế khoán chi hành chính và đẩy mạnh xã hội hóa các đơn vị sự nghiệp công lập để giảm tải gánh nặng chi thường xuyên.

Kết luận

• Luận văn phân tích toàn diện chuỗi số liệu tài khóa giai đoạn 2013 - 2017 tại huyện Đầm Dơi, chỉ rõ thực trạng chi vượt dự toán trung bình 38,2% và mức độ phụ thuộc lớn vào ngân sách tỉnh Cà Mau.
• Khẳng định tính tất yếu của việc chuyển đổi từ quản lý theo yếu tố đầu vào truyền thống sang mô hình quản lý dựa trên kết quả đầu ra (RBM) và khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF).
• Cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa tái cấu trúc chi thường xuyên, siết chặt kỷ luật đầu tư công và nâng cao năng lực kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước.
• Thiết lập lộ trình thực hiện cụ thể theo chu kỳ ngân sách 2018 - 2020, tạo tiền đề vững chắc cho việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Chính quyền cấp huyện cần nhanh chóng triển khai thí điểm lập kế hoạch tài chính trung hạn 03 năm và ứng dụng bộ chỉ số hiệu suất công việc (KPI) vào các đơn vị thụ hưởng ngân sách ngay từ kỳ phân bổ dự toán tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp huyện trong phát triển kinh tế - xã hội 1. Ngân sách nhà nước Theo Luật NSNN năm 2015: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoản thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Quản lý NSNN là một nội dung trọng yếu của quản lý tài chính, do Nhà nước điều hành và là một mặt của quản lý kinh tế - xã hội quan trọng, do đó quản lý NSNN cần phải được nhận thức đầy đủ.

Đối tượng của quản lý NSNN là các hoạt động của NSNN. Ngân sách Nhà nước là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính được huy động cho Nhà nước và sử dụng các nguồn tài chính đó, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nước do hiến pháp quy định. Đó là nguồn tài chính tập trung quan trọng nhất trong hệ thống tài chính quốc gia. Ngân sách Nhà nước là tiềm lực tài chính, là sức mạnh về mặt tài chính của Nhà nước.

Quản lý và điều hành ngân sách Nhà nước có tác động chi phối trực tiếp đến các hoạt động khác trong nền kinh tế. NSNN được coi là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, bao gồm số lượng tiền được huy động nhằm đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước. Theo Luật NSNN năm 2015, hệ thống Ngân sách nhà nước Việt Nam được tổ chức phân cấp theo sơ đồ sau đây: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NGÂN SÁCH TRUNG ƯƠNG NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG Ngân sách huyện, Ngân sách tỉnh và Ngân sách xã, quận, thị xã, thành phố Thành phố trực thuộc phường, thị trấn thuộc tỉnh TW Nguồn: Tác giả tổng hợp - Vai trò của Ngân sách nhà nước.

NSNN là khâu tài chính tập trung quan trọng nhất, là kế hoạch tài chính cơ bản, tổng hợp của Nhà nước. Nó giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính và có vai trò quyết định sự phát triển của nền KT-XH. Vai trò của NSNN được xác lập trên cơ sở chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong từng giai đoạn cụ thể. Phát huy vai trò của NSNN như thế nào là thước đo đánh giá hiệu quả điều hành, lãnh đạo của Nhà nước.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay, NSNN có các vai trò chủ yếu sau: Thứ nhất, với chức năng phân phối, ngân sách có vai trò huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và thực hiện sự cân đối thu chi tài chính của Nhà nước. Đó là vai trò truyền thống của NSNN trong mọi mô hình kinh tế. Nó gắn chặt với các chi phí của Nhà nước trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thứ hai, NSNN là công cụ tài chính của Nhà nước góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế, điều chỉnh kinh tế vĩ mô.

Nhà nước sử dụng NSNN như là công cụ tài chính để kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường, giá cả cũng như giải quyết các nguy cơ tiềm ẩn về bất ổn định KT-XH. Muốn thực hiện tốt vai trò này NSNN phải có quy mô đủ lớn để Nhà nước thực hiện các chính sách tài khóa phù hợp (nới lỏng hay thắt chặt) kích thích sản xuất, kích cầu để góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội. Thứ ba, NSNN là công cụ tài chính góp phần bù đắp những khiếm khuyết của kinh tế thị trường, đảm bảo công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững. Kinh tế thị trường phân phối nguồn lực theo phương thức riêng của nó, vận hành theo những quy luật riêng của nó.

Mặt trái của nó là phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng trong xã hội, tạo ra sự bất bình đằng trong phân phối thu nhập, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn định xã hội. Bên cạnh đó do mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận nên các chủ sở hữu nguồn lực thường khai thác tối đa mọi nguồn tài nguyên, môi trường sinh thái bị hủy hoại, nhiều loại hàng hóa và dịch vụ mà xã hội cần nhưng khu vực tư nhân không cung cấp như hàng hóa công cộng. Do đó nếu để kinh tế thị trường tự điều chỉnh mà không có vai trò của Nhà nước thì sẽ phát triển thiếu bền vững. Vì vậy Nhà nước sử dụng NSNN thông qua công cụ là chính sách thuế khóa và chi tiêu công để phân phối lại thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội, cung cấp hàng hóa dịch vụ công cho xã hội, chú ý phát triển cân đối giữa các vùng, miền đảm bảo công bằng xã hội, bảo vệ môi trường.

Ngân sách cấp huyện và vai trò của quản lý ngân sách cấp huyện. Ngân sách cấp huyện Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi, quyền hạn, trách nhiệm của các cấp ngân sách trong việc quản lý NSNN, phân chia các nguồn thu, nhiệm vụ chi NSNN từng cấp để thực hiện chức năng, nhiệm vụ cấp đó. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Khi đã hình thành hệ thống NSNN gồm nhiều cấp thì việc phân cấp ngân sách là một tất yếu khách quan. Thực chất của phân cấp ngân sách là giải quyết mối quan hệ giữa các cấp chính quyền trong toàn bộ hoạt động của NSNN.

Thông qua phân cấp NSNN, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cấp chính quyền trong thu, chi NSNN được xác định cụ thể; đồng thời, phân cấp NSNN còn phản ánh mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa các cấp ngân sách, giữa các địa phương, giữa địa phương với quốc gia. Phân cấp ngân sách gắn liền với nội dung phân cấp hành chính. Phân cấp ngân sách không chỉ tập trung vào việc nâng cao tính tự chủ của chính quyền địa phương mà còn phải hướng đến nâng cao tính trách nhiệm về chính trị, tính hiệu quả và minh bạch. Ngân sách huyện (quận) thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn huyện (quận); đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện.

Vai trò của quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện. Ngân sách nhà nước cấp huyện là phương tiện vật chất giúp chính quyền cấp huyện thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Cụ thể chính quyền cấp huyện sử dụng ngân sách huyện để chi các hoạt động thường xuyên, như: Chi An ninh – Quốc phòng; chi giáo dục, đào tạo, dạy nghề; chi quản lý nhà nước, chi phòng chống thiên tai, dịch bệnh, chi đảm bảo xã hội;….;Chi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, môi trường liên quan đến đời sống cộng đồng dân cư, giáo dục, chăm sóc sức khỏe ban đầu, bảo đảm trật tự trị an, quốc phòng … Như vậy, có thể nói ngân sách huyện giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện chức năng, nhiện vụ của chính quyền nhà nước cấp huyện. - Ngân sách nhà nước cấp huyện là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu trên địa bàn.

Để thực hiện được nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, an ninh-quốc phòng trong từng giai đoạn, chính quyền cấp huyện phải có nguồn tài chính để chi tiêu cho các mục đích đã được xác định. Vì vậy, ngân sách cấp huyện có vai trò huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu. Việc huy động các nguồn tài chính vào ngân sách cấp huyện bao gồm từ ngân sách nhà nước cấp trên và thông qua thuế, TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 các khoản thu khác với chính sách huy động tối ưu là: phải đảm bảo chi tiêu cho hoạt động của huyện, mặt khác mức huy động phải phù hợp với khả năng đóng góp của các chủ thể trong xã hội, kích thích hoạt động kinh doanh của các chủ thể phát triển. Mức động viên quá cao hay quá thấp đều có tác động tích cực và tiêu cực đến hoạt động kinh tế trên địa bàn.

- Ngân sách cấp huyện là công cụ điều tiết kinh tế, văn hoá, xã hội trên địa bàn. Trong lĩnh vực kinh tế, chính quyền sử dụng các công cụ ngân sách để thực hiện vai trò định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh, chống độc quyền. Với công cụ thuế, một mặt chính quyền tạo được nguồn thu để đầu tư phát triển kinh tế hạ tầng, mặt khác chính quyền định hướng hình thành cho các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế khác nhau, bằng mức thuế suất hợp lý để chính quyền có thể kích thích hoặc hạn chế sự phát triển của các ngành, nghề hoặc mặt hàng, tạo điều kiện cho kinh tế phát triển cân đối, hiệu quả. Trong quản lý hoạt động chi ngân sách, chính quyền địa phương đầu tư vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển cơ sở hạ tầng, các lĩnh vực kinh tế- xã hội, an ninh- quốc phòng trên địa bàn.

Thực hiện hỗ trợ cho các tổ chức trong trường hợp cần thiết để đảm bảo sự ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị chuyển sang cơ cấu mới cao hơn. Bên cạnh đó, bằng các chính sách đầu tư đúng đắn, ngân sách cấp huyện tác động đến các hoạt động kinh tế-xã hội, an ninh quốc- phòng trên địa bàn. Về mặt xã hội, thông qua hoạt động thu chi ngân sách, chính quyền thực hiện điều tiết thu nhập của dân cư, đảm bảo công bằng xã hội như thông qua hệ thống thuế chính quyền huy động sự đóng góp thu nhập của người dân vào ngân sách nhà nước, mặt khác điều tiết thu nhập của họ, thực hiện công bằng xã hội thông qua hoạt động chi của chính quyền như: chi đảm bảo xã hội, chi giáo dục đào tạo, y tế, bảo vệ môi trường,… Về mặt thị trường, ngân sách cấp huyện có vai trò đối với việc thực hiện chính sách về ổn định giá cả, kiềm chế và kiểm soát lạm phát… trên địa bàn. Thu ngân sách trên địa bàn huyện được thực hiện bằng các hình thức bắt buộc như hình thức thuế, phí, lệ phí và các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 nhân…, nhưng tập trung chủ yếu cần khai thác là nguồn thu từ thuế, phí và lệ phí.