Luận văn: Quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, Quảng Trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số giải pháp góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng tại khu bảo tồn thiên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: TS. Võ Đại Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số giải pháp góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông - tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý bền vững tài nguyên rừng

Quản lý bền vững tài nguyên rừng tại khu bảo tồn Đakrông là một vấn đề quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Khu bảo tồn này không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho cộng đồng địa phương. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp duy trì sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

1.1. Khái niệm về quản lý tài nguyên rừng bền vững

Quản lý tài nguyên rừng bền vững là quá trình sử dụng và bảo vệ rừng một cách hợp lý, nhằm đảm bảo rằng các thế hệ tương lai cũng có thể hưởng lợi từ tài nguyên này. Điều này bao gồm việc duy trì sự đa dạng sinh học và các chức năng sinh thái của rừng.

1.2. Vai trò của khu bảo tồn Đakrông trong quản lý rừng

Khu bảo tồn Đakrông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm và duy trì các hệ sinh thái tự nhiên. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng, đồng thời cũng là nguồn tài nguyên cho cộng đồng địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tài nguyên rừng

Mặc dù khu bảo tồn Đakrông đã đạt được nhiều thành tựu trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Các vấn đề như khai thác gỗ trái phép, xâm lấn đất rừng và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến sự bền vững của khu vực này.

2.1. Khai thác gỗ trái phép và tác động của nó

Khai thác gỗ trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại khu bảo tồn Đakrông. Hành động này không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và các dịch vụ sinh thái mà rừng cung cấp.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến rừng

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong hệ sinh thái rừng, làm tăng nguy cơ cháy rừng và thay đổi cấu trúc sinh học. Điều này đòi hỏi các biện pháp ứng phó kịp thời để bảo vệ tài nguyên rừng.

III. Phương pháp quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Đakrông

Để quản lý bền vững tài nguyên rừng tại khu bảo tồn Đakrông, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả và đồng bộ. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn nâng cao đời sống của cộng đồng địa phương.

3.1. Chiến lược phát triển bền vững cho rừng

Chiến lược phát triển bền vững cho rừng tại Đakrông bao gồm việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Điều này có thể đạt được thông qua việc phát triển du lịch sinh thái và các hoạt động sản xuất nông nghiệp bền vững.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên rừng là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và hội thảo có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của việc bảo tồn rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đakrông

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại khu bảo tồn Đakrông đã cho thấy nhiều kết quả tích cực trong việc quản lý tài nguyên rừng. Những mô hình quản lý hiệu quả đã được áp dụng và mang lại lợi ích cho cả môi trường và cộng đồng.

4.1. Mô hình quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng đã được triển khai tại Đakrông, cho phép người dân tham gia vào quá trình quản lý và bảo vệ rừng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo tồn

Các dự án bảo tồn tại khu bảo tồn Đakrông đã đạt được nhiều thành công, như tăng cường số lượng các loài động thực vật quý hiếm và cải thiện chất lượng môi trường sống. Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc đầu tư vào bảo tồn tài nguyên rừng.

V. Kết luận và tương lai của quản lý tài nguyên rừng tại Đakrông

Quản lý bền vững tài nguyên rừng tại khu bảo tồn Đakrông là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của khu vực này phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và việc áp dụng các giải pháp hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết để đảm bảo quản lý bền vững tài nguyên rừng. Chỉ khi tất cả các bên cùng nhau làm việc, mới có thể đạt được mục tiêu bảo vệ rừng.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng. Các chính sách và chương trình cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông thuộc tỉnh Quảng Trị được thành lập theo Quyết định số 768/QĐ-UB ngày 09/04/2001 và chính thức kiện toàn Ban quản lý vào tháng 7 năm 2002 theo Quyết định số 4343/QĐ-UB. Khu bảo tồn sở hữu tổng diện tích tự nhiên 37.640 ha, bao gồm ba phân khu chức năng trọng yếu: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 23.590 ha, phân khu phục hồi sinh thái rộng 13.409 ha và phân khu hành chính dịch vụ quy hoạch 641 ha. Nơi đây được ghi nhận là một trong 200 vùng sinh thái trọng yếu toàn cầu với hệ thống động thực vật phong phú, sở hữu 1.175 loài thực vật bậc cao có mạch và hàng chục loài động vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam cũng như Sách đỏ thế giới.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn đang đối mặt với những thách thức to lớn xuất phát từ áp lực sinh kế của 23.172 nhân khẩu (4.172 hộ gia đình) phân bố trên 10 xã vùng đệm. Mật độ dân cư bình quân 27,6 người/km2 cùng tỷ lệ hộ nghèo lên tới 60% đã tạo nên sức ép khai thác lâm sản và săn bắt động vật hoang dã trái phép. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý, nhận diện các xung đột kinh tế - xã hội - môi trường, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm quản lý bền vững tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu thực địa trên toàn bộ diện tích 37.640 ha của khu bảo tồn và vành đai 10 xã vùng đệm trong giai đoạn 2002 - 2007. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, góp phần giải quyết bài toán dung hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế cho cộng đồng vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn của Tổ chức Gỗ nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Tiến trình Helsinki. Quản lý rừng bền vững được định nghĩa là phương thức quản trị diện tích rừng cố định nhằm duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất sinh học, khả năng tái sinh và tiềm năng cung ứng các dịch vụ sinh thái - xã hội mà không gây tổn hại đến thế hệ tương lai. Khung phân tích của đề tài đặt trên ba trụ cột cân bằng: bền vững về kinh tế (tối ưu hóa giá trị lâm sản và dịch vụ môi trường rừng dài hạn), bền vững về xã hội (đảm bảo quyền lợi, tập quán bản địa và sự đồng thuận của cộng đồng cư dân), và bền vững về sinh thái môi trường (bảo toàn nguyên vẹn cấu trúc quần xã rừng và chức năng phòng hộ đầu nguồn).

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết lâm nghiệp xã hội và mô hình đồng quản lý tài nguyên thiên nhiên (Co-management). Mô hình này khẳng định vai trò trung tâm của cộng đồng bản địa trong việc chia sẻ trách nhiệm và quyền lợi cùng các cơ quan nhà nước. Các khái niệm cốt lõi như tính dễ bị tổn thương sinh thái, áp lực vùng đệm và cơ chế đồng quản lý thích ứng được lồng ghép xuyên suốt quá trình phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp điều tra thứ cấp và khảo sát thực địa thông qua công cụ đánh giá nhanh nông thôn (RRA) kết hợp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA). Cỡ mẫu điều tra xã hội học được xác định là 50 hộ gia đình và cán bộ địa phương, phân bổ đại diện tại 10 xã vùng đệm gồm Đakrông, Mò Ó, Triệu Nguyên, Ba Lòng, Hải Phúc, Ba Nang, Tà Long, Húc Nghì, Tà Rút và A Bung. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng phi ngẫu nhiên có chủ đích, dựa trên các tiêu chí: mức độ phụ thuộc vào rừng, vị thế xã hội, thành phần dân tộc (Vân Kiều, Pa Kô, Kinh) và khoảng cách địa lý tới ranh giới rừng đặc dụng.

Ngoài ra, đề tài tiến hành 10 cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD) tại 10 xã vùng đệm nhằm xây dựng biểu đồ thời gian khai thác tài nguyên, phân tích lịch thời vụ canh tác nông nghiệp và lịch sử biến động sử dụng đất. Phương pháp chuyên gia được sử dụng để tham vấn ý kiến từ các nhà khoa học lâm nghiệp đầu ngành và cán bộ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị. Dữ liệu sau thu thập được mã hóa, xử lý định lượng trên phần mềm bảng tính và phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT). Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bảo đảm tính khách quan, phản ánh chính xác các mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa hệ sinh thái tự nhiên và cộng đồng dân sinh bản địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên sinh vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông mang tính đa dạng sinh học vượt trội nhưng đang chịu mức độ phân mảnh cục bộ. Khảo sát ghi nhận 1.175 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 528 chi, 130 họ; trong đó có 24 loài có tên trong Sách đỏ như Gụ lau, Gụ mật, Kim giao, Lan kim tuyến, cùng 5 loài đặc hữu quý hiếm. Khu hệ động vật bao gồm 67 loài thú, 193 loài chim và 49 loài bò sát - lưỡng cư, là sinh cảnh trọng yếu của nhiều loài nguy cấp toàn cầu như Sao la, Vượn đen má trắng, Bò tót và Gà lôi lam mào trắng. Toàn bộ khu bảo tồn có 8 trạng thái rừng chính, trong đó kiểu phụ rừng kín thường xanh nhiệt đới phục hồi sau khai thác chiếm tỷ lệ lớn nhất với 36,4% diện tích (13.714 ha), tiếp theo là rừng hỗn giao tre nứa và gỗ phục hồi sau nương rẫy chiếm 21,3% (8.025 ha).

Thứ hai, áp lực từ điều kiện dân sinh kinh tế vùng đệm lên tài nguyên rừng ở mức đặc biệt nghiêm trọng. Trong tổng số 23.172 người dân sinh sống tại 10 xã, đồng bào Vân Kiều chiếm 42,9%, người Kinh chiếm 28,6% và người Pa Kô chiếm 28,5%. Tỷ lệ hộ nghèo lên tới 60% (2.488 hộ), mức bình quân lương thực đầu người chỉ đạt khoảng 18,5 kg/tháng. Đất canh tác nông nghiệp toàn vùng chỉ chiếm 4,6% tổng diện tích tự nhiên (5.624 ha), trong đó lúa nước chỉ đạt 762,8 ha. Kết quả khảo sát chỉ ra rằng có tới 83% số hộ dân trong vùng đệm duy trì các hoạt động khai thác lâm sản và săn bắt động vật hoang dã để tạo nguồn thu nhập bổ sung và đáp ứng nhu cầu chất đốt hàng ngày.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng giao thông và địa hình tạo nên áp lực kiểm soát lâm luật vô cùng lớn. Tuyến đường Hồ Chí Minh dài 62 km chạy xuyên qua khu bảo tồn, cùng tuyến đường sông Đakrông dài hơn 90 km và mạng lưới hơn 30 trục đường mòn tự phát đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động xâm nhập rừng trái phép. Lực lượng chuyên trách của Ban quản lý chỉ có 29 cán bộ công chức, bố trí tại 3 trạm bảo vệ rừng (Hải Phúc, Hồng Thủy, Tà Long), chịu trách nhiệm tuần tra tuyến ranh giới dài hơn 300 km, tạo ra khoảng trống giám sát lớn trên thực địa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự suy giảm tài nguyên rừng Đakrông bắt nguồn từ sự mất cân đối sâu sắc giữa nhu cầu sinh kế cơ bản và phương thức canh tác truyền thống lạc hậu. Tập quán canh tác nương rẫy "phát - đốt - cốt - trỉa" trên đất dốc khiến đất đai bị thoái hóa, bạc màu chỉ sau 1 đến 2 vụ sản xuất. Việc thiếu hụt hệ thống thủy lợi và kỹ thuật thâm canh buộc mỗi hộ gia đình phải luân phiên duy trì từ 3 đến 4 mảnh nương rẫy, dẫn tới việc xâm lấn diện tích rừng phục hồi sinh thái. Tình trạng này phản ánh rõ nét quy luật suy thoái tài nguyên thường thấy ở các vùng đệm bảo tồn nhiệt đới khi các giải pháp sinh kế thay thế chưa phát huy tác dụng.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  ÁP LỰC SINH KẾ VÀ NGUY CƠ ĐỐI VỚI RỪNG                 |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Hiện trạng kinh tế - xã hội        | Tác động trực tiếp đến bảo tồn     |
+------------------------------------+------------------------------------+
| - Tỷ lệ hộ nghèo: 60%              | - 83% hộ khai thác lâm sản ngoài gỗ|
| - Lương thực: 18,5 kg/người/tháng  | - Nạn săn bẫy thú bằng dây phanh   |
| - Đất nông nghiệp: 4,6% tổng diện  | - Đốt rừng, mở rộng nương rẫy      |
|   tích (lúa nước chỉ có 762,8 ha)  | - Thả rông gia súc phá hoại tái sinh|
+------------------------------------+------------------------------------+
| - Đường HCM: 62 km xuyên rừng      | - Vận chuyển lâm sản trái phép     |
| - Tuyến sông Đakrông: >90 km       | - Khó kiểm soát hơn 30 đường mòn   |
| - Lực lượng mỏng: 29 cán bộ/3 trạm | - Ranh giới quản lý dài >300 km    |
+------------------------------------+------------------------------------+

Dữ liệu nghiên cứu về cơ cấu sử dụng đất và thành phần loài quý hiếm khi được trực quan hóa qua biểu đồ tròn phân bố thảm thực vật cho thấy sự thống trị của các trạng thái rừng thứ sinh (chiếm trên 70% tổng diện tích). So sánh với các mô hình bảo tồn tại Vườn quốc gia Pù Mát hay Vườn quốc gia Cát Tiên, nghiên cứu khẳng định rằng nếu chỉ áp dụng biện pháp kiểm lâm hành chính đơn thuần mà bỏ qua yếu tố chia sẻ lợi ích kinh tế cho cộng đồng vùng đệm thì rủi ro thất thoát tài nguyên là tất yếu. Việc người dân sử dụng phổ biến bẫy dây phanh kim loại từ sau năm 1996 để cung ứng cho thị trường tiêu thụ động vật hoang dã là minh chứng điển hình cho thấy áp lực thị trường bên ngoài đã chi phối sâu sắc hành vi khai thác tài nguyên tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các xung đột sinh thái và thiết lập cơ chế quản lý rừng bền vững tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Đẩy mạnh giao đất khoán rừng gắn liền với chính sách hưởng lợi rõ ràng: Ban quản lý Khu bảo tồn phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Đakrông triển khai giao khoán quản lý bảo vệ rừng tự nhiên cho các cộng đồng thôn bản tại 10 xã vùng đệm theo Nghị định số 163/1999/NĐ-CP và Quyết định số 178/2001/QĐ-TTg. Mục tiêu cụ thể là phủ kín diện tích khoán bảo vệ 13.409 ha phân khu phục hồi sinh thái cho các hộ gia đình trong giai đoạn 2008 - 2012, nâng mức phụ cấp tuần tra và chia sẻ nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng để tạo thu nhập ổn định cho người dân bản địa.

• Chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nâng cao kỹ thuật canh tác: Phòng Nông nghiệp huyện Đakrông chủ trì chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật thâm canh lúa nước trên 762,8 ha đất ruộng hiện có, xây dựng hệ thống đập thủy lợi nhỏ nhằm nâng cao năng suất lương thực, đảm bảo mức tiêu dùng tối thiểu trên 25 kg/người/tháng. Thiết lập các mô hình nông lâm kết hợp trên đất dốc, cải tạo 826 ha đất phù sa thung lũng sông Ba Lòng thành vùng chuyên canh cây hoa màu chất lượng cao, xóa bỏ tập quán du canh nương rẫy trong vòng 3 năm.

• Nâng cao năng lực giám sát và quy chế phối hợp liên ngành: Kiện toàn tổ chức Ban quản lý Khu bảo tồn, bổ sung biên chế kiểm lâm từ 29 lên khoảng 45 cán bộ; thành lập thêm các chốt kiểm soát lưu động tại các cửa ngõ giao thông xung yếu trên tuyến đường Hồ Chí Minh (đoạn 62 km) và tuyến đường sông Ba Lòng - Đakrông. Xây dựng quy chế phối hợp tuần tra thường xuyên giữa Hạt Kiểm lâm Đakrông, Lâm trường Hướng Hóa và chính quyền 10 xã vùng đệm để triệt phá dứt điểm tình trạng giăng bẫy dây phanh và buôn bán động vật rừng trái phép.

• Phát triển du lịch sinh thái và củng cố hương ước bảo vệ rừng: Ban quản lý phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị quy hoạch tuyến du lịch sinh thái - lịch sử kết nối Cầu Đakrông, suối nước nóng, chiến khu Ba Lòng và đường Hồ Chí Minh. Đồng thời, hỗ trợ 100% thôn bản xây dựng và thực thi quy ước bảo vệ rừng cộng đồng theo Thông tư số 56/1999/TT/BNN-KL, phát huy phong tục giữ gìn rừng đầu nguồn và rừng thiêng truyền thống của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung giải pháp của công trình mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp đánh giá xung đột vùng đệm, hỗ trợ các nhà quản lý xây dựng phương án tuần tra bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng cho các lâm phần có địa hình chia cắt phức tạp.

• Cán bộ kiểm lâm và cơ quan hoạch định chính sách lâm nghiệp địa phương: Giúp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Chi cục Kiểm lâm các tỉnh miền Trung tham khảo mô hình phân bổ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia gắn với chính sách giao khoán đất rừng hiệu quả.

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp ứng dụng RRA, PRA và phân tích SWOT trong nghiên cứu quản lý tài nguyên bền vững vùng nhiệt đới gió mùa.

• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị triển khai dự án phát triển: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về sinh kế đồng bào thiểu số, phục vụ công tác thiết kế các chương trình bảo tồn đa dạng sinh học kết hợp xóa đói giảm nghèo tại khu vực Bắc Trường Sơn.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là nguyên nhân chính gây ra áp lực suy thoái tài nguyên tại Khu bảo tồn Đakrông?
Áp lực bắt nguồn chủ yếu từ đời sống khó khăn của 23.172 người dân vùng đệm với tỷ lệ nghèo đói 60%. Do thiếu đất sản xuất lúa nước (chỉ có 762,8 ha) và phương thức canh tác phụ thuộc vào nương rẫy bạc màu, có tới 83% hộ gia đình phải khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ và săn bắt động vật hoang dã để mưu sinh.

Câu hỏi 2: Hệ thống phân khu chức năng của Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông được quy hoạch như thế nào?
Tổng diện tích 37.640 ha của khu bảo tồn được phân định rõ ràng thành 3 phân khu: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt rộng 23.590 ha (nơi tập trung các sinh cảnh nguyên sinh nguyên vẹn nhất), phân khu phục hồi sinh thái rộng 13.409 ha (khu vực rừng thứ sinh cần tái sinh) và phân khu hành chính dịch vụ quy hoạch 641 ha.

Câu hỏi 3: Những tuyến giao thông nào gây khó khăn lớn nhất cho công tác kiểm soát lâm sản tại Đakrông?
Tuyến đường Hồ Chí Minh dài 62 km chạy dọc phía Tây và tuyến đường thủy sông Đakrông dài hơn 90 km là hai trục giao thông chính đi xuyên qua vùng đệm và khu bảo tồn. Cùng với hơn 30 đường mòn dân sinh tự mở, các tuyến đường này khiến lực lượng kiểm lâm gặp rất nhiều trở ngại trong việc ngăn chặn vận chuyển lâm sản trái phép.

Câu hỏi 4: Đề tài đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp điều tra xã hội học nào để thu thập dữ liệu?
Nghiên cứu khảo sát trực tiếp 50 hộ gia đình và cán bộ đại diện tại 10 xã vùng đệm theo phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA). Đồng thời, đề tài tổ chức 10 cuộc thảo luận nhóm tập trung tại 10 xã theo phương pháp đánh giá có sự tham gia (PRA) kết hợp phân tích ma trận SWOT và xử lý định lượng số liệu.

Câu hỏi 5: Giải pháp then chốt nào giúp dung hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế tại địa phương?
Giải pháp mấu chốt là triển khai đồng quản lý thông qua việc giao khoán 13.409 ha phân khu phục hồi sinh thái cho các hộ dân quản lý hưởng lợi, kết hợp hỗ trợ kỹ thuật thâm canh lúa nước, mở rộng vùng canh tác phù sa thung lũng Ba Lòng 826 ha và xây dựng quy ước bảo vệ rừng tại các thôn bản bản địa.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hiện trạng sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông với quy mô 37.640 ha, ghi nhận hệ động thực vật quý hiếm phong phú gồm 1.175 loài thực vật bậc cao và 67 loài thú mang giá trị khoa học toàn cầu.
• Xác định rõ các mắt xích xung đột sinh kế - bảo tồn, chỉ ra rằng tỷ lệ hộ nghèo 60% cùng tập quán canh tác nương rẫy của 23.172 nhân khẩu tại 10 xã vùng đệm là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy 83% số hộ phụ thuộc vào tài nguyên rừng.
• Đánh giá khách quan các hạn chế về cơ sở vật chất và nguồn lực của Ban quản lý khi chỉ có 29 cán bộ phụ trách 3 trạm bảo vệ rừng trước hệ thống giao thông phức tạp gồm 62 km đường Hồ Chí Minh và hơn 90 km đường sông.
• Xây dựng hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ gồm: giao khoán rừng gắn với quyền lợi sinh kế, thâm canh đất nông nghiệp thung lũng Ba Lòng, tăng cường chốt chặn kiểm lâm và phát huy vai trò hương ước truyền thống của người Vân Kiều, Pa Kô.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan chức năng cần ưu tiên bố trí nguồn ngân sách thực hiện thí điểm mô hình đồng quản lý rừng tại 3 xã trọng điểm Hải Phúc, Tà Long và Ba Lòng trước khi nhân rộng ra toàn bộ 10 xã vùng đệm Đakrông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------------- Lª thanh tuyÒn nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p gãp phÇn qu¶n lý bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng t¹i khu b¶o tån thiªn nhiªn ®akr«ng - tØnh qu¶ng trÞ Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: TS. Vâ §¹i H¶i Hµ T©y, n¨m 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Dù ¸n “X©y dùng Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng” ®­îc UBND tØnh Qu¶ng TrÞ ra QuyÕt ®Þnh phª duyÖt sè 768/Q§-UB ngµy 9 th¸ng 4 n¨m 2001. Th¸ng 7 n¨m 2002, UBND tØnh Qu¶ng TrÞ ra QuyÕt ®Þnh sè 4343/Q§-UB thµnh lËp Ban qu¶n lý Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng trùc thuéc Chi côc kiÓm l©m Qu¶ng TrÞ. HiÖn t¹i, Ban qu¶n lý cã 29 c¸n bé c«ng chøc, 3 tr¹m b¶o vÖ rõng lµ H¶i Phóc, Hång Thuû vµ Tµ Long.

DiÖn tÝch cña Khu b¶o tån Thiªn nhiªn §aKr«ng hiÖn nay lµ 37.640 ha, trong ®ã diÖn tÝch ph©n khu b¶o vÖ nghiªm ngÆt lµ 23.590 ha, ph©n khu phôc håi sinh th¸i 13.409 ha, ph©n khu hµnh chÝnh dÞch vô quy ho¹ch lµ 641 ha. DiÖn tÝch vïng ®Öm cña Khu b¶o tån thiªn nhiªn lµ 56.172 ng­êi d©n ®ang sinh sèng, chñ yÕu lµ d©n téc V©n KiÒu, chiÕm 42,9%. Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra cña tæ chøc Birdlife International n¨m 2000, Trung t©m Nghiªn cøu Tµi nguyªn vµ M«i tr­êng (CRES) - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi n¨m 2004 vµ ViÖn Sinh th¸i vµ Tµi nguyªn sinh vËt n¨m 2005, Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng cã 1.175 loµi thùc vËt thuéc 528 chi vµ 130 hä; 67 loµi thó thuéc 25 hä vµ 10 bé; Chim cã 193 loµi thuéc 27 hä; 17 loµi l­ìng c­; 32 loµi bß s¸t; 71 loµi c¸ thuéc 17 hä vµ 9 bé; 279 loµi c«n trïng thuéc 12 hä 127 gièng 228 loµi thuû sinh vËt,. trong ®ã cã nhiÒu loµi cã tªn trong s¸ch ®á ViÖt Nam nh­: Gô lau, Gô mËt, Thæ phôc linh, Lan kim tuyÕn, Kim giao, C¸ ch×nh hoa, R¾n hæ mang chóa, Gµ l«i lam mµo tr¾ng, Gµ l«i lam mµo ®en, Hæ, Sao la, Bß tãt,.

Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng ®iÓn h×nh víi kiÓu rõng th­êng xanh m­a Èm nhiÖt ®íi vïng ®åi nói thÊp, trong ®ã cã 8 kiÓu tr¹ng th¸i rõng chÝnh lµ: i) rõng kÝn th­êng xanh c©y l¸ réng ¸ nhiÖt ®íi nói thÊp; ii) rõng kÝn th­êng xanh m­a Èm nhiÖt ®íi vïng thÊp; iii) rõng kÝn th­êng xanh phôc håi sau khai th¸c; iv) rõng th­êng xanh m­a Èm nhiÖt ®íi sau khai th¸c; v) rõng hçn giao tre nøa, gç phôc håi sau n­¬ng rÉy vµ khai th¸c; vi) tr¶ng cá c©y bôi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 thø sinh nh©n t¸c; vii) th¶m c©y n«ng nghiÖp; viii) th¶m thùc vËt khu nói ®¸. Ngoµi ra, Khu B¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng lµ mét trong sè 200 vïng sinh th¸i träng yÕu cña thÕ giíi, mét trong 3 vïng chim ®Æc h÷u cña ViÖt Nam víi gi¸ trÞ khoa häc cao ®­îc thõa nhËn. Khu BTTN §aKr«ng lµ mét m¾t xÝch quan träng trong chuçi c¸c Khu b¶o tån, t¹o nªn m«i tr­êng sèng thÝch hîp cho c¸c loµi cã nguy c¬ tuyÖt chñng nh­; Gµ l«i lam mµo tr¾ng, Sao la, bß tãt, hæ, v­în ®en m¸ tr¾ng,. Trong nh÷ng n¨m qua, Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng ®· thu ®­îc nhiÒu kÕt qu¶ trong c«ng t¸c qu¶n lý, b¶o vÖ rõng vµ b¶o tån ®a d¹ng sinh häc.

Tuy nhiªn, do Khu b¶o tån tiÕp gi¸p víi nhiÒu khu d©n c­ vïng ®Öm (10 x·); ®êi sèng cña ng­êi d©n vïng ®Öm cßn nhiÒu khã kh¨n, cuéc sèng cña hä phô thuéc rÊt lín vµo rõng; nhu cÇu vÒ gç, cñi vµ c¸c l©m s¶n kh¸c lµ rÊt lín; hÖ thèng ®­êng Hå ChÝ Minh (62 km) vµ ®­êng s«ng Ba Lßng vµ s«ng §aKr«ng (90km) ®i qua Khu b¶o tån nªn rÊt khã kh¨n trong viÖc qu¶n lý b¶o vÖ. V× vËy, Khu b¶o tån vÉn chÞu nhiÒu søc Ðp trong viÖc qu¶n lý vµ b¶o vÖ tµi nguyªn rõng nh­ tÖ n¹n khai th¸c thùc vËt, s¨n b¾t ®éng vËt rõng, x©m lÊn diÖn tÝch rõng; sè l­îng c¸n bé, c¬ së vËt chÊt còng nh­ nguån kinh phÝ cho ho¹t ®éng cña Ban qu¶n lý ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu ®Æt ra,. ViÖc ng¨n chÆn nh÷ng t¸c ®éng lµm tæn h¹i ®Õn b¶o tån ®a d¹ng sinh häc vµ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng lµ nhiÖm vô kh¸ch quan vµ cÊp b¸ch cña c¸c cÊp, c¸c ngµnh, ®Þa ph­¬ng vµ cña Ban qu¶n lý Khu b¶o tån. §Ó gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò trªn, ®Ò tµi “Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p gãp phÇn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng t¹i Khu b¶o tån thiªn nhiªn §aKr«ng - TØnh Qu¶ng TrÞ” ®Æt ra lµ rÊt cÇn thiÕt, võa cã ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1-Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Kh¸i niÖm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Tõ l©u viÖc qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ®· ®­îc c¸c nhµ l©m häc xem lµ vÊn ®Ò c¬ b¶n cña kinh doanh rõng. PhÇn lín c¸c Häc thuyÕt vÒ rõng ®Òu h­íng vµo ph©n tÝch nh÷ng quy luËt sinh tr­ëng, ph¸t triÓn cña c¸ thÓ vµ quÇn thÓ rõng trong mèi quan hÖ víi c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ nh÷ng t¸c ®éng kü thuËt cña con ng­êi lµm c¬ së ®Ó x©y dùng nh÷ng biÖn ph¸p qu¶n lý thÝch hîp nh»m n©ng cao n¨ng suÊt vµ tÝnh æn ®Þnh cña hÖ sinh th¸i rõng. Nh÷ng kiÕn thøc liªn quan ®Õn qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ®­îc tr×nh bµy trong nhiÒu m«n häc kh¸c nhau nh­ L©m häc, Trång rõng, Quy ho¹ch rõng, §iÒu chÕ rõng,.

Tuy nhiªn, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do nhËn thøc ®­îc vai trß quan träng cña rõng víi m«i tr­êng vµ sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng nãi chung, vÊn ®Ò qu¶n lý rõng bÒn v÷ng nãi riªng ®­îc ng­êi ta quan t©m nhiÒu h¬n trong ®ã cã c¶ nh÷ng chuyªn gia l©m nghiÖp, chñ rõng, chÝnh quyÒn vµ nhiÒu tæ chøc kinh tÕ - x· héi kh¸c. Theo Tæ chøc gç nhiÖt ®íi quèc tÕ (ITTO) th× “QLRBV lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý nh÷ng diÖn tÝch rõng cè ®Þnh, nh»m ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu lµ ®¶m b¶o s¶n xuÊt liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô cña rõng nh­ mong muèn mµ kh«ng lµm gi¶m ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ di truyÒn vµ n¨ng suÊt t­¬ng lai cña rõng, kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña nh÷ng m«i tr­êng vËt lý vµ x· héi” [27]. Theo TiÕn tr×nh Helsinki th× QLRBV qu¶n lý rõng vµ ®Êt rõng mét c¸ch hîp lý ®Ó duy tr× tÝnh §DSH, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng t¸i sinh, søc sèng cña rõng, ®ång thêi duy tr× tiÒm n¨ng thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kinh tÕ, x· héi vµ sinh th¸i cña chóng trong hiÖn t¹i còng nh­ trong t­¬ng lai, ë cÊp ®Þa ph­¬ng, cÊp quèc gia vµ toµn cÇu, kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c [27]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Hai kh¸i niÖm nµy ®· nªu lªn ®­îc môc tiªu chung cña QLRBV lµ ®¹t ®­îc sù æn ®Þnh vÒ diÖn tÝch, bÒn v÷ng vÒ tÝnh §DSH, vÒ n¨ng suÊt kinh tÕ vµ ®¶m b¶o hiÖu qu¶ vÒ m«i tr­êng sinh th¸i cña rõng.

Tuy nhiªn, vÊn ®Ò QLRBV còng ph¶i ®¶m b¶o tÝnh linh ho¹t khi ¸p dông c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý rõng cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn cô thÓ cña tõng ®Þa ph­¬ng ®­îc quèc gia vµ quèc tÕ chÊp nhËn. Nh­ vËy, QLRBV ®­îc hiÓu lµ ho¹t ®éng nh»m ng¨n chÆn ®­îc t×nh tr¹ng mÊt rõng, mµ trong ®ã viÖc khai th¸c lîi dông rõng kh«ng m©u thuÉn víi viÖc duy tr× diÖn tÝch vµ chÊt l­îng cña rõng, ®ång thêi duy tr× vµ ph¸t huy ®­îc chøc n¨ng b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i l©u bÒn ®èi víi con ng­êi vµ thiªn nhiªn. Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng nh»m ph¸t huy ®ång thêi nh÷ng gi¸ trÞ vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng cña rõng. HÖ thèng nh÷ng biÖn ph¸p kinh tÕ, x· héi vµ khoa häc c«ng nghÖ phôc vô qu¶n lý rõng bÒn v÷ng th­êng ®­îc x©y dùng trªn c¬ së nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu cô thÓ vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ vµ x· héi cña mçi ®Þa ph­¬ng.

Môc tiªu c¬ b¶n cña QLRBV lµ ®ång thêi ®¹t ®­îc bÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, bÒn v÷ng vÒ x· héi vµ bÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng [7]. Néi dung c¬ b¶n cña nh÷ng thuËt ng÷ nµy nh­ sau: - BÒn v÷ng vÒ kinh tÕ: Lîi Ých mang l¹i lín h¬n chi phÝ ®Çu t­ vµ ®­îc truyÒn l¹i tõ thÕ hÖ nµy sang thÕ hÖ kh¸c. - BÒn v÷ng vÒ x· héi: Ph¶n ¸nh sù liªn hÖ gi÷a sù ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng vµ tiªu chuÈn x· héi, kh«ng diÔn ra ngoµi sù chÊp thuËn cña céng ®ång. - BÒn v÷ng vÒ m«i tr­êng: §¶m b¶o hÖ sinh th¸i æn ®Þnh, gi÷ g×n b¶o toµn s¶n phÈm cña rõng, ®¸p øng kh¶ n¨ng phôc håi rõng trªn qu¸ tr×nh tù nhiªn.

Trªn quan ®iÓm kinh tÕ sinh th¸i th× hiÖu qu¶ vÒ mÆt m«i tr­êng cña rõng hoµn toµn cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc b»ng gi¸ trÞ kinh tÕ. Thùc chÊt viÖc n©ng cao gi¸ trÞ vÒ m«i tr­êng sinh th¸i cña rõng sÏ gãp phÇn gi¶m nh÷ng chi phÝ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 cÇn thiÕt ®Ó gãp phÇn phôc håi vµ æn ®Þnh m«i tr­êng sèng. Víi ý nghÜa nµy, qu¶n lý sö dông rõng bÒn v÷ng ®· trë thµnh mét nhiÖm vô cÊp b¸ch, mét gi¶i ph¸p quan träng cho sù tån t¹i l©u dµi cña con ng­êi vµ thiªn nhiªn. Trªn thÕ giíi Tµi nguyªn rõng cã vai trß quan träng trong cuéc sèng cña hÇu hÕt ng­êi d©n vïng nói.

ë ®©y, rõng mang l¹i cho hä nhiÒu lo¹i s¶n phÈm kh¸c nhau nh­: gç, cñi, l­¬ng thùc, thùc phÈm, d­îc liÖu,. Quan träng h¬n n÷a lµ rõng ®¶m b¶o nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh th¸i cÇn thiÕt ®Ó duy tr× c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ ®êi sèng cña ng­êi d©n. Nh÷ng cè g¾ng trong viÖc qu¶n lý b¶o vÖ c¸c khu rõng cÊm quèc gia th­êng g©y nªn nh÷ng m©u thuÉn lîi Ých gi÷a c¸ nh©n, céng ®ång d©n c­ ®Þa ph­¬ng víi quèc gia. Tõ ®©y, ng­êi ta nhËn thøc ®­îc r»ng c«ng t¸c QLRBV ph¶i h­íng ®Õn phôc vô c¸c nhu cÇu x· héi.

ViÖc ®¸p øng c¸c nhu cÇu ®ã ph¶i ®­îc thùc hiÖn th­êng xuyªn, liªn tôc vµ æn ®Þnh l©u dµi. Theo tµi liÖu cña FAO, c«ng cô ®Ó QLRBV ph¶i bao gåm c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ, c¶ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ x· héi. Nã ®¶m b¶o c¸c ho¹t ®éng qu¶n lý rõng tho¶ m·n ®ång thêi nh÷ng nguyªn lý vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr­êng [33]. Cã thÓ nãi qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng lµ ph­¬ng thøc qu¶n lý ®­îc x· héi chÊp nhËn, cã c¬ së vÒ mÆt khoa häc, cã tÝnh kh¶ thi vÒ mÆt kü thuËt vµ hiÖu qu¶ vÒ mÆt kinh tÕ.