Luận văn thực trạng và giải pháp phòng trừ mối hại các công trình tại trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật thái nguyên

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phòng trừ mối hại cho các công trình tại trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Khánh Ly
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Lâm
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Phòng Trừ Mối Hại Các Công Trình Tại Trường Cao Đẳng Kinh Tế - Kỹ Thuật Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của chuyên đề nghiên cứu
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm của mối hại gỗ
• 2.2. Thức ăn của mối
• 2.3. Hình thái và chức năng của mối
• 2.4. Sự chia đàn và hình thành tổ mối
• 2.5. Cách thức xâm nhập của mối vào công trình
• 2.6. Ảnh hưởng của một số yếu tố đến sinh trưởng và phát triển của mối
• 2.7. Tình hình mối hại gỗ trên Thế giới và Việt Nam
• 2.7.1. Tình hình nghiên cứu về mối hại gỗ trên Thế giới
• 2.7.2. Tình hình nghiên cứu về mối hại gỗ trên Việt Nam
• 2.8. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.8.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.8.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích, xử lý tổng hợp số liệu
• 3.4.4. Phương pháp đánh giá mức độ mối hại công trình
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Lịch sử phòng trừ mối tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên
• 4.2. Lịch sử phòng trừ mối cho các công trình xây dựng
• 4.3. Lịch sử phòng trừ mối cho cấu kiện gỗ sử dụng trong các công trình xây dựng
• 4.4. Thực trạng mối hại gỗ trong công trình xây dựng
• 4.5. Thực trạng mối xuất hiện trong các công trình xây dựng
• 4.6. Thực trạng mối gây hại cấu kiện bằng gỗ trong các công trình xây dựng
• 4.7. Kinh nghiệm trong phòng trừ mối của nhà trường
• 4.8. Giải pháp khắc phục và kế hoạch phòng trừ mối hại gỗ
• 4.8.1. Giải pháp khắc phục tình trạng mối hại gỗ
• 4.8.2. Kế hoạch phòng trừ mối hại gỗ tại trường
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Hại và Giải Pháp Phòng Trừ Tại Trường

Bài viết này tập trung vào việc phân tích thực trạng mối hại tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên, một vấn đề gây nhiều thiệt hại về tài sản và ảnh hưởng đến hoạt động của nhà trường. Mối, với đặc tính sinh học và tập tính xã hội phức tạp, là một trong những loài côn trùng gây hại nguy hiểm nhất cho các công trình xây dựng, đặc biệt là những công trình sử dụng vật liệu gỗ. Việc phòng trừ mối hiệu quả đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về đặc điểm sinh học của mối, cũng như các phương pháp xử lý mối tiên tiến và phù hợp với điều kiện thực tế của từng công trình. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kiểm soát mối mọt tại trường, từ đó đề xuất các giải pháp phòng chống mối tối ưu, góp phần bảo vệ cơ sở vật chất và đảm bảo môi trường làm việc, học tập an toàn.

1.1. Giới thiệu về loài mối và tác hại của chúng

Mối là loài côn trùng có tính xã hội cao, sống thành đàn và gây hại bằng cách ăn các vật liệu chứa cellulose, đặc biệt là gỗ. Tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên, mối gây hại cho nhiều công trình, từ khu giảng đường đến thư viện, gây ra những tổn thất không nhỏ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Khánh Ly (2015), mối có thể xâm nhập vào công trình qua nhiều con đường khác nhau, từ các tổ mối dưới nền móng đến việc bay vào từ bên ngoài. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu mối mọt là rất quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa mối kịp thời.

1.2. Tầm quan trọng của việc phòng trừ mối cho trường học

Việc phòng trừ mối cho trường học không chỉ giúp bảo vệ cơ sở vật chất mà còn đảm bảo an toàn cho học sinh, sinh viên và cán bộ, giảng viên. Mối có thể làm suy yếu cấu trúc của các tòa nhà, gây nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, mối còn có thể phá hoại sách vở, tài liệu, gây ảnh hưởng đến công tác giảng dạy và học tập. Do đó, việc xây dựng một kế hoạch diệt mối tận gốc và phòng chống mối hiệu quả là vô cùng cần thiết. Các biện pháp phòng ngừa mối mọt cần được thực hiện định kỳ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và các đơn vị chuyên môn.

II. Thực Trạng Mối Hại Gỗ Tại Trường Cao Đẳng Thái Nguyên

Thực tế cho thấy, tình trạng mối hại gỗ tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên đang diễn biến phức tạp và gây ra nhiều hậu quả đáng lo ngại. Các công trình xây dựng, đặc biệt là những công trình sử dụng nhiều vật liệu gỗ, đang phải đối mặt với nguy cơ bị mối tấn công và phá hoại. Theo khảo sát của Nguyễn Khánh Ly (2015), nhiều cấu kiện gỗ như khuôn cửa, bàn ghế, cầu thang, tủ, kệ, tài liệu... đã bị mối xâm nhập và gây hư hỏng. Điều này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến mỹ quan và chất lượng sử dụng của các công trình. Việc đánh giá đúng thực trạng mối mọt là cơ sở quan trọng để đưa ra các giải pháp phòng trừ mối phù hợp và hiệu quả.

2.1. Mức độ xuất hiện và phá hoại của mối trong công trình

Mức độ xuất hiện và phá hoại của mối trong các công trình xây dựng tại trường là khác nhau, tùy thuộc vào loại công trình, vật liệu xây dựng và điều kiện môi trường. Các công trình cũ, sử dụng nhiều gỗ và ít được bảo trì thường có nguy cơ bị mối tấn công cao hơn. Theo số liệu thống kê, các khu vực như thư viện, phòng học và khu hành chính là những nơi có tỷ lệ mối mọt cao nhất. Việc kiểm tra định kỳ và ghi nhận các dấu hiệu mối ăn gỗ là rất quan trọng để có thể phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

2.2. Các loại cấu kiện gỗ bị mối gây hại phổ biến nhất

Các loại cấu kiện gỗ bị mối gây hại phổ biến nhất tại trường bao gồm: khuôn cửa, bàn ghế, cầu thang, tủ, kệ và tài liệu. Mối thường tấn công từ bên trong, ăn dần các lớp gỗ và để lại những đường hầm, khoang rỗng. Điều này làm suy yếu cấu trúc của các cấu kiện gỗ và có thể dẫn đến sập đổ. Việc sử dụng các loại gỗ có khả năng chống mối mọt tự nhiên hoặc đã qua xử lý là một biện pháp phòng ngừa mối hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng của mối đến cơ sở vật chất và hoạt động của trường

Sự phá hoại của mối gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến cơ sở vật chất và hoạt động của trường. Ngoài những thiệt hại về kinh tế do phải sửa chữa và thay thế các cấu kiện gỗ bị hư hỏng, mối còn gây mất mỹ quan và ảnh hưởng đến môi trường làm việc, học tập. Đặc biệt, việc mối phá hoại sách vở, tài liệu có thể gây gián đoạn công tác giảng dạy và nghiên cứu. Do đó, việc phòng trừ mối không chỉ là bảo vệ tài sản mà còn là bảo vệ chất lượng giáo dục.

III. Phương Pháp Phòng Trừ Mối Hiệu Quả Cho Trường Học

Để phòng trừ mối hiệu quả cho Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên, cần áp dụng một hệ thống các biện pháp đồng bộ, từ phòng ngừa mối trước khi xây dựng đến diệt mối tận gốc khi phát hiện có mối. Các phương pháp xử lý mối cần được lựa chọn kỹ lưỡng, đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người và thân thiện với môi trường. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, các đơn vị chuyên môn và cộng đồng để đảm bảo hiệu quả lâu dài của công tác phòng chống mối.

3.1. Phòng ngừa mối trước khi xây dựng công trình mới

Việc phòng ngừa mối trước khi xây dựng công trình mới là một biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự xâm nhập của mối từ nền móng. Các biện pháp bao gồm: xử lý đất nền bằng hóa chất diệt mối, sử dụng vật liệu xây dựng có khả năng chống mối mọt, thiết kế công trình sao cho thông thoáng và dễ kiểm tra. Theo kinh nghiệm của các chuyên gia, việc xử lý nền móng chống mối cần được thực hiện kỹ lưỡng và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật.

3.2. Các biện pháp diệt mối tận gốc cho công trình hiện hữu

Đối với các công trình hiện hữu đã bị mối tấn công, cần áp dụng các biện pháp diệt mối tận gốc để loại bỏ hoàn toàn tổ mối và ngăn chặn sự lây lan. Các biện pháp bao gồm: sử dụng hóa chất diệt mối dạng lỏng hoặc dạng bột, đặt bả diệt mối, sử dụng phương pháp xông hơi khử trùng. Việc lựa chọn phương pháp diệt mối phù hợp cần dựa trên mức độ phá hoại của mối, loại công trình và điều kiện môi trường.

3.3. Sử dụng thuốc diệt mối sinh học an toàn cho trường học

Việc sử dụng thuốc diệt mối sinh học là một lựa chọn an toàn và thân thiện với môi trường cho trường học. Các loại thuốc diệt mối sinh học thường có nguồn gốc từ thiên nhiên, ít độc hại và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc diệt mối sinh học có thể không cao bằng các loại hóa chất diệt mối truyền thống, do đó cần sử dụng đúng liều lượng và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.

IV. Quy Trình Diệt Mối An Toàn và Hiệu Quả Tại Trường Học

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong quá trình diệt mối tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên, cần tuân thủ một quy trình chặt chẽ, từ khảo sát, lập kế hoạch đến thực hiện và nghiệm thu. Quy trình này cần có sự tham gia của các chuyên gia diệt mối, cán bộ quản lý của nhà trường và cộng đồng. Ngoài ra, cần có các biện pháp đảm bảo an toàn cho sức khỏe con người và bảo vệ môi trường trong quá trình xử lý mối.

4.1. Khảo sát và đánh giá mức độ mối hại công trình

Bước đầu tiên trong quy trình diệt mối là khảo sát và đánh giá mức độ mối hại công trình. Các chuyên gia diệt mối sẽ tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng các khu vực có nguy cơ bị mối tấn công, xác định loại mối, phạm vi phá hoại và vị trí tổ mối. Kết quả khảo sát sẽ là cơ sở để lập kế hoạch diệt mối phù hợp và hiệu quả.

4.2. Lập kế hoạch và lựa chọn phương pháp diệt mối phù hợp

Sau khi khảo sát, các chuyên gia diệt mối sẽ lập kế hoạch diệt mối chi tiết, bao gồm: lựa chọn phương pháp diệt mối phù hợp, xác định liều lượng và thời gian xử lý mối, chuẩn bị các biện pháp an toàn và bảo vệ môi trường. Kế hoạch diệt mối cần được phê duyệt bởi cán bộ quản lý của nhà trường trước khi thực hiện.

4.3. Thực hiện diệt mối và kiểm tra hiệu quả sau xử lý

Việc diệt mối cần được thực hiện theo đúng kế hoạch và quy trình kỹ thuật. Các chuyên gia diệt mối sẽ sử dụng các thiết bị và hóa chất diệt mối chuyên dụng để xử lý mối tại các khu vực bị mối tấn công. Sau khi xử lý mối, cần tiến hành kiểm tra hiệu quả để đảm bảo mối đã bị tiêu diệt hoàn toàn và không có nguy cơ tái phát.

V. Kinh Nghiệm Phòng Trừ Mối và Kế Hoạch Cho Tương Lai

Từ những kinh nghiệm thực tế trong công tác phòng trừ mối tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên, có thể rút ra những bài học quý giá để nâng cao hiệu quả của công tác này trong tương lai. Việc xây dựng một kế hoạch phòng chống mối dài hạn, có sự tham gia của tất cả các thành viên trong nhà trường, là vô cùng quan trọng. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tác hại của mối và các biện pháp phòng ngừa mối cho cán bộ, giảng viên và học sinh, sinh viên.

5.1. Bài học kinh nghiệm từ các đợt phòng trừ mối trước đây

Các đợt phòng trừ mối trước đây tại trường đã mang lại những kết quả nhất định, nhưng cũng bộc lộ một số hạn chế. Một trong những hạn chế đó là việc chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan, dẫn đến hiệu quả diệt mối không cao. Ngoài ra, việc sử dụng các loại hóa chất diệt mối không an toàn cũng gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường.

5.2. Đề xuất kế hoạch phòng trừ mối dài hạn cho nhà trường

Để đảm bảo hiệu quả lâu dài của công tác phòng trừ mối, cần xây dựng một kế hoạch phòng chống mối dài hạn, bao gồm các nội dung sau: kiểm tra định kỳ các công trình xây dựng, xử lý mối kịp thời khi phát hiện có mối, sử dụng các loại thuốc diệt mối sinh học an toàn, tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức về tác hại của mối.

5.3. Nâng cao nhận thức về phòng chống mối cho cộng đồng

Việc nâng cao nhận thức về phòng chống mối cho cộng đồng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của công tác này. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo, phát tờ rơi, treo băng rôn, khẩu hiệu để tuyên truyền về tác hại của mối và các biện pháp phòng ngừa mối cho cán bộ, giảng viên, học sinh, sinh viên và người dân trong khu vực.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Giải Pháp Phòng Trừ Mối Tối Ưu

Công tác phòng trừ mối tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết để bảo vệ cơ sở vật chất, đảm bảo an toàn cho con người và nâng cao chất lượng giáo dục. Việc áp dụng các giải pháp phòng trừ mối đồng bộ, an toàn và hiệu quả sẽ giúp nhà trường giảm thiểu thiệt hại do mối gây ra và tạo môi trường làm việc, học tập tốt hơn. Cần có sự quan tâm, đầu tư và phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan để đảm bảo thành công của công tác này.

6.1. Tóm tắt các giải pháp phòng trừ mối hiệu quả nhất

Các giải pháp phòng trừ mối hiệu quả nhất cho Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên bao gồm: phòng ngừa mối trước khi xây dựng công trình mới, diệt mối tận gốc cho công trình hiện hữu, sử dụng thuốc diệt mối sinh học an toàn, tuân thủ quy trình diệt mối chặt chẽ và nâng cao nhận thức về phòng chống mối cho cộng đồng.

6.2. Đề xuất các bước hành động cụ thể cho nhà trường

Để thực hiện hiệu quả công tác phòng trừ mối, nhà trường cần thực hiện các bước hành động cụ thể sau: thành lập ban chỉ đạo phòng chống mối, xây dựng kế hoạch phòng chống mối dài hạn, bố trí kinh phí cho công tác phòng trừ mối, ký hợp đồng với các đơn vị diệt mối chuyên nghiệp và tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo về phòng trừ mối cho trường học

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu về phòng trừ mối cho trường học, tập trung vào các vấn đề sau: đánh giá hiệu quả của các loại thuốc diệt mối sinh học mới, nghiên cứu các phương pháp phòng ngừa mối tiên tiến và xây dựng mô hình phòng chống mối toàn diện cho trường học.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Mối (Isoptera) là nhóm côn trùng xã hội có khả năng phân hủy mạnh các vật liệu chứa cellulose, gây ra nhiều tổn thất nghiêm trọng đối với các công trình kiến trúc, kho lưu trữ, hồ sơ và trang thiết bị bằng gỗ. Tại các khu vực có điều kiện khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới ẩm như miền Bắc Việt Nam, nhiệt độ và độ ẩm cao tạo môi trường tối ưu cho các quần thể mối sinh trưởng, phát tán và xâm hại công trình xây dựng.

Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên (trực thuộc Đại học Thái Nguyên) đóng trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, có khuôn viên rộng 24,5 ha với tổng diện tích xây dựng là 70.800,6 m². Phần lớn các hạng mục xây dựng của nhà trường được hình thành từ năm 1974 và sử dụng khối lượng lớn các cấu kiện gỗ (khuôn cửa, cánh cửa, bàn ghế, tủ kệ, tài liệu hồ sơ). Do hệ thống công trình đã qua nhiều năm sử dụng, nền móng tiếp giáp với thảm thực vật rậm rạp và đồi cây lâm nghiệp (chủ yếu là cây keo), tình trạng mối xâm nhập gây hư hại kết cấu gỗ diễn ra phức tạp. Tuy nhiên, trước năm 2015, nhà trường chưa có công trình điều tra, đánh giá toàn diện về hiện trạng mối hại để thiết lập giải pháp kỹ thuật phòng ngừa mang tính hệ thống.

Khóa luận được thực hiện nhằm đáp ứng các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng mối gây hại cấu kiện gỗ tại các công trình xây dựng của Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên.
2. Tìm hiểu lịch sử xây dựng, chủng loại gỗ sử dụng và công tác phòng trừ mối đã từng triển khai tại cơ sở.
3. Đánh giá nhận thức, kinh nghiệm thực tiễn của cán bộ, sinh viên trong công tác phòng chống mối hại.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật và kế hoạch phòng trừ mối hại gỗ phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xâm nhập, phá hại của mối đối với các cấu kiện bằng gỗ và vật liệu chứa cellulose trong công trình xây dựng.
• Phạm vi không gian: 21 công trình xây dựng hiện hữu (giảng đường, khu hiệu bộ, ký túc xá, xưởng thực hành, nhà ăn, nhà đa năng, nhà kho) thuộc khuôn viên Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Quá trình khảo sát thực địa, thu thập và xử lý số liệu được tiến hành từ tháng 01 đến tháng 05 năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên cơ sở lý thuyết côn trùng học thực nghiệm và công nghệ bảo quản lâm sản, tập trung vào đặc điểm hình thái, sinh học và tập tính của bộ cánh bằng (Isoptera). Các nội dung lý thuyết chính bao gồm:

• Cấu trúc xã hội và phân hóa đẳng cấp: Tổ mối tổ chức chặt chẽ gồm mối sinh sản (mối vua, mối chúa, mối cánh) và mối không sinh sản (mối lính, mối thợ chiếm trên 80% cá thể đàn).
• Tập tính dinh dưỡng và làm tổ: Quá trình phân hủy cellulose; phân loại dạng tổ (tổ thuần túy trong gỗ như mối gỗ khô, hoặc tổ liên quan đến đất và mạch nước ngầm như giống Coptotermes, Odontotermes, Macrotermes).
• Quy luật phát tán và xâm nhập: Xâm nhập qua đường tiếp xúc trực tiếp từ tổ phụ cận, chui qua khe nứt nền móng hoặc bay phân đàn giao hoan vào đầu mùa mưa (tháng 3 đến tháng 8 âm lịch) rồi rụng cánh tạo tổ mới.
• Khung văn bản quy chuẩn kỹ thuật: Tiêu chuẩn xây dựng TCXD 204 - 1998 và Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 1758 - 2008 về bảo vệ công trình xây dựng - phòng chống mối cho công trình mới; Tiêu chuẩn cơ sở (2013) về khảo sát, thi công và xử lý mối.

Các phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý dữ liệu được tác giả áp dụng:

• Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu khí tượng thủy văn tỉnh Thái Nguyên, lịch sử xây dựng và sửa chữa cơ sở vật chất của nhà trường, giáo trình và công trình nghiên cứu chuyên ngành.
• Phương pháp điều tra, quan sát trực tiếp: Kiểm tra trực quan hiện trạng toàn bộ 21 công trình; xác định đường mui, vết rỗng ruột của gỗ, dấu hiệu vũ hóa, vị trí chân khuôn cửa, ngưỡng cửa, trần, tủ tài liệu.
• Phương pháp điều tra phỏng vấn: Sử dụng phiếu câu hỏi cấu trúc sẵn đối với 30 cá nhân (gồm 8 cán bộ quản lý phòng ban/ký túc xá và 22 sinh viên) để ghi nhận lịch sử xử lý mối và kinh nghiệm kiểm soát tại chỗ.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu: Xử lý thống kê mô tả, tính toán tỷ lệ phần trăm phân bố trên phần mềm Microsoft Excel.
• Phương pháp đánh giá mức độ gây hại: Phân cấp theo quy ước thực nghiệm dựa trên mức độ hư hại cấu kiện gỗ:
  • Mức độ nhẹ: Vị trí mới phát hiện mối xâm nhập ban đầu hoặc mối đã rút đi, tổn thất bề mặt không đáng kể.
  • Mức độ trung bình: Cấu kiện bị mối ăn hại một phần, kết cấu chịu lực chưa biến dạng nghiêm trọng.
  • Mức độ nặng: Cấu kiện bị rỗng ruột hoàn toàn, hỏng hầu hết cấu kiện gỗ trong phòng, mất khả năng sử dụng.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu rõ tính cấp thiết của việc bảo vệ gỗ trong công trình xây dựng trước tác hại của côn trùng cánh bằng. Trình bày mục tiêu tổng quát, ý nghĩa khoa học trong đào tạo chuyên ngành Lâm nghiệp và ý nghĩa thực tiễn đối với công tác bảo vệ tài sản công cộng tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa các nghiên cứu về bộ Isoptera trên thế giới và tại Việt Nam:

• Điểm lại lịch sử phân loại từ Smaethman (1781), Linnaeus (1785), Holmgren (1911-1912), Snyder (1949), Ahmad (1955, 1965) đến các công trình trong nước của Bathellier (1927), Allouard (1947), Nguyễn Đức Khảm (1975, 1976).
• Mô tả đặc tính sinh học: Chu kỳ đẻ trứng, phát triển ấu trùng, tập tính đắp đường mui bằng đất và chất bài tiết, ảnh hưởng của nhiệt độ (thích hợp 20 - 30°C), độ ẩm (thích hợp 80 - 90%), cường độ ánh sáng yếu và thổ nhưỡng đến đời sống của mối.
• Tổng quan điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu: Nhiệt độ trung bình năm của Thái Nguyên là 25°C, lượng mưa trung bình đạt 2.500 mm/năm; khuôn viên trường rộng, giáp đồi trồng cây keo tạo nguồn thức ăn dồi dào cho mối.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng khảo sát tại 21 hạng mục công trình; mô tả chi tiết quy trình kiểm tra thực địa, phương pháp lập phiếu phỏng vấn cán bộ quản lý cơ sở vật chất, hệ thống các biểu mẫu thống kê và tiêu chí phân hạng mức độ gây hại nhẹ, trung bình, nặng.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Chương này phản ánh toàn bộ số liệu điều tra hiện trạng, tổng hợp qua các bảng biểu chi tiết:

1. Lịch sử phòng chống mối và chủng loại gỗ sử dụng: Khảo sát 21 công trình cho thấy có 18 công trình sử dụng gỗ với tổng khối lượng ước tính khoảng 200 m³. Chỉ có 4 công trình (Ký túc xá K1, K2, K3, K4, xây dựng năm 1974) được lắp đặt hệ thống phòng mối nền móng ban đầu (chiếm 19,04%), trong khi 17 công trình còn lại (chiếm 80,95%) hoàn toàn không được phòng ngừa khi xây cất. Toàn bộ 100% cấu kiện gỗ khi đưa vào sử dụng không qua xử lý ngâm tẩm hóa chất chống mối mà chỉ quét sơn bề mặt.

STT	Tên loại gỗ sử dụng	Phân nhóm gỗ	Số công trình sử dụng	Tỷ lệ sử dụng (%)
1	Gỗ Keo	Nhóm VI	7	33,3
2	Gỗ Mỡ	Nhóm IV	4	19,1
3	Gỗ Sao	Nhóm V	4	19,1
4	Gỗ Mít	Nhóm IV	2	9,5
5	Gỗ Đinh	Nhóm II	1	4,7
6	Gỗ ép công nghiệp (ván lạng, dăm)	-	3	19,1

2. Thực trạng mối xâm nhập và phá hại cấu kiện: Trong 21 công trình được kiểm tra, có tới 15 công trình ghi nhận sự xuất hiện và phá hại của mối (tỷ lệ 71,42%), 6 công trình không phát hiện mối (28,57% - chủ yếu là nhà mới xây hoặc dùng kết cấu nhôm kính, sắt thép).

Nhóm mức độ hại	Số lượng công trình	Tỷ lệ (%)	Các công trình điển hình
Hại nhẹ	2	13,3	Thư viện, Nhà kho
Hại trung bình	1	6,6	Giảng đường B
Hại nặng	12	80,1	KTX K1-K4, KTX cũ, Nhà hiệu bộ cũ, Giảng đường A1, C, Xưởng động lực, Xưởng điện, Xưởng hàn rèn, Nhà ở cán bộ

3. Đánh giá nhận thức và kinh nghiệm phòng trừ: Năm 2010, nhà trường từng thuê đơn vị xử lý diệt mối cho 15 công trình nhưng chỉ xử lý cục bộ, không thiết lập hàng rào ngăn ngừa; sau 2 năm mối đã tái phát tại một số điểm (KTX K1, K2). Trong số 30 người được phỏng vấn, chỉ có 2/8 cán bộ và 3/22 sinh viên có hiểu biết cơ bản, kinh nghiệm chủ yếu dựa vào mẹo dân gian (đổ nước sôi, đào bắt cơ học, đốt dầu nhờn, bẫy chậu nước dưới ánh đèn) mà chưa nắm bắt quy trình hóa sinh hiện đại.

4. Đề xuất quy trình và kế hoạch kỹ thuật: Tác giả xây dựng kế hoạch xử lý cho diện tích sàn 7.442,7 m² tại các công trình bị hại, xác định giải pháp kỹ thuật dựa trên hóa chất chuyên dụng:

• Xử lý nền móng công trình mới: Phun tẩm dung dịch Lenfos 50EC nồng độ 1,2% với định mức 5 lít/m² sàn và 18 lít/m³ đất hào ngăn chặn (hào ngoài sâu 60 - 80 cm, rộng 50 cm; hào trong sâu 40 cm, rộng 30 cm). Chân tường phun thẩm thấu 2 lít/m².
• Xử lý công trình đang sử dụng: Phun trừ mối cánh phân đàn, đào hào bao quanh trộn bột PMS 100 định mức 2 kg/m² đất; sử dụng phương pháp lây nhiễm sinh học bằng hộp nhử và thuốc bột PMC 90 diệt tận gốc mối chúa.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các phát hiện thực tế về tỷ lệ lây nhiễm, nguyên nhân bắt nguồn từ thiếu hàng rào bảo vệ móng và thảm thực vật đồi keo bao quanh; kiến nghị mở rộng quy mô đề tài, thử nghiệm đánh giá độc tính hóa chất và phân loại sâu taxon loài gây hại.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp các dữ liệu định lượng cụ thể về thực trạng mối hại gỗ tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên:

• Xác định tỷ lệ công trình bị mối xâm nhiễm lên tới 71,42% (15/21 công trình); trong đó nhóm bị hại ở mức độ nặng chiếm tỷ lệ áp đảo (12/15 công trình bị hại, tương đương trên 80%).
• Khái quát tỷ lệ sử dụng các nhóm gỗ trong toàn trường: Loại gỗ kém bền tự nhiên và giá thành rẻ như gỗ Keo (nhóm VI) được sử dụng phổ biến nhất (chiếm 33,3%), tạo điều kiện thuận lợi cho mối lấy thức ăn.
• Chỉ rõ 100% cấu kiện gỗ không được xử lý tẩm áp lực hóa chất bảo quản trước khi lắp đặt; 80,95% công trình không có hệ thống hào phòng mối chân móng khi xây dựng ban đầu.
• Phân tích nguyên nhân đợt xử lý năm 2010 thất bại: Can thiệp diệt mối phát sinh tức thời nhưng không tạo lập hàng rào ngăn cách hóa học liên tục (chemical barrier), dẫn đến việc đàn mối từ các gò đồi keo xung quanh tái xâm nhập qua đường mui chân tường chỉ sau 2-4 năm.
• Đề xuất quy trình xử lý kỹ thuật kết hợp: Định mức dung dịch Lenfos 50EC (1,2%), bột PMS 100 và chế phẩm lây nhiễm PMC 90 theo tiêu chuẩn xây dựng hiện hành, gắn liền với kế hoạch bảo trì định kỳ cho 7.442,7 m² diện tích có nguy cơ cao.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực tế của sinh viên:

• Phạm vi không gian mới chỉ giới hạn trong ranh giới một trường cao đẳng, chưa so sánh đối chứng với các cơ quan, trường học khác trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
• Phương pháp phân cấp mức độ hại (nhẹ, trung bình, nặng) mang tính định tính quan sát, do tại thời điểm nghiên cứu chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia lượng hóa chính xác tỷ lệ tổn thất thể tích gỗ trong công trình dân dụng.
• Đề tài chỉ dừng lại ở việc thu thập mẫu côn trùng quan sát hình thái thô, chưa định danh phân loại đến từng loài mối cụ thể (Species taxonomy) xuất hiện tại các điểm điều tra.
• Các biện pháp kỹ thuật phòng trừ bằng hóa chất (Lenfos 50EC, PMS 100, PMC 90) mới dừng ở mức xây dựng phương án và dự toán quy trình, chưa tiến hành thử nghiệm thực tế trên hiện trường để đánh giá hiệu lực diệt trừ và tác động môi trường.

Hướng nghiên cứu tiếp được đề xuất:

• Mở rộng phạm vi điều tra sang các công trình văn hóa, trường học và khu dân cư lân cận.
• Nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn định lượng mức độ suy giảm cơ lý tính của gỗ công trình do mối gây hại.
• Tiến hành giám định phân loại chuyên sâu thành phần loài mối gây hại chủ yếu tại địa phương.
• Triển khai thử nghiệm thực địa các biện pháp sinh học và hóa học nhằm xác định giải pháp kiểm soát dịch hại tối ưu.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Nông lâm kết hợp và Bảo vệ thực vật trong việc tiếp cận phương pháp điều tra côn trùng hại gỗ trong công trình xây dựng.
• Ban quản lý cơ sở vật chất, bộ phận quản trị thiết bị của các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp trong việc lập hồ sơ theo dõi, thẩm định hiện trạng hư hỏng của đồ gỗ và lên kế hoạch phòng ngừa định kỳ.
• Đơn vị tư vấn, thi công xây dựng dân dụng cần tài liệu thực tế về phương pháp đào hào, xử lý nền móng theo TCXD 204 - 1998 và TCVN 1758 - 2008 nhằm chống mối xâm thực cho công trình vùng trung du miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ công trình xuất hiện mối tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên là bao nhiêu và tập trung ở các vị trí nào?
Qua điều tra 21 công trình, có 15 công trình xuất hiện mối gây hại, chiếm tỷ lệ 71,42%. Mối tập trung phá hoại mạnh nhất ở các vị trí tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nền đất ẩm như chân khuôn cửa đi, ngưỡng cửa phụ, khuôn cửa sổ tầng 1 và tầng 2, sau đó đắp đường mui ăn dần lên các tầng trên.

Các loại gỗ nào được dùng nhiều nhất tại trường và tình trạng xử lý bảo quản trước khi lắp đặt ra sao?
Loại gỗ được sử dụng phổ biến nhất là gỗ Keo thuộc nhóm VI (có mặt ở 7 công trình, chiếm 33,3%), kế đến là gỗ Mỡ (19,1%), gỗ Sao (19,1%), gỗ Mít (9,5%), gỗ Đinh (4,7%) và gỗ ép công nghiệp (19,1%). Khảo sát cho thấy 100% cấu kiện gỗ khi đưa vào sử dụng đều không qua xử lý phòng mối ngâm tẩm chuyên dụng mà chỉ được quét phủ một lớp sơn mỏng bên ngoài.

Nguyên nhân nào khiến đợt diệt mối năm 2010 của trường không duy trì được hiệu quả lâu dài?
Năm 2010, nhà trường đã thuê dịch vụ diệt mối cho 15 công trình nhưng chỉ áp dụng biện pháp tiêu diệt cá thể xuất hiện tức thời mà không thi công hào cách ly hóa học quanh móng và không xử lý phòng ngừa cho cấu kiện gỗ. Do xung quanh khuôn viên có nhiều đồi cây keo rậm rạp là nguồn thức ăn và ổ mối tự nhiên, mối đã nhanh chóng tái xâm nhập vào các công trình như KTX K1, K2 chỉ sau 2-4 năm.

Tác giả đề xuất sử dụng những loại hóa chất nào và định mức kỹ thuật ra sao để xử lý phòng mối?
Đề tài đề xuất sử dụng thuốc Lenfos 50EC pha nồng độ 1,2% xử lý mặt nền (định mức 5 lít/m²), chân tường (2 lít/m²) và hào ngăn cách (18 lít/m³ đất); dùng thuốc bột PMS 100 trộn đất hào ngoài với định mức 2 kg/m² đất; sử dụng phương pháp nhử bẫy kết hợp phun thuốc bột PMC 90 gây bệnh lây nhiễm về tổ để diệt tận gốc mối chúa.

Tại sao tác giả chưa xác định được chính xác tên các loài mối hại tại trường?
Do thời gian thực tập có hạn (từ tháng 01 đến tháng 05/2015) và điều kiện trang thiết bị giám định phân loại học côn trùng chưa đáp ứng, tác giả chỉ tiến hành thu thập mẫu mối lính, mối thợ ngoài thực địa để quan sát hình thái mà chưa đủ cơ sở khóa phân loại để công bố chính xác danh mục loài mối hại.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Khánh Ly đã phản ánh toàn diện thực trạng xâm hại nghiêm trọng của mối tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên với 71,42% công trình bị phá hoại, bắt nguồn từ việc thiếu hàng rào bảo vệ móng và không ngâm tẩm bảo quản gỗ trước khi sử dụng. Dựa trên số liệu khảo sát thực địa từ 21 công trình và 30 đối tượng phỏng vấn, nghiên cứu đã đề xuất quy trình kỹ thuật phòng trừ chi tiết cho 7.442,7 m² diện tích sàn bằng hóa chất chuyên dụng Lenfos 50EC, PMS 100 và PMC 90 theo tiêu chuẩn xây dựng. Đây là tài liệu điều tra thực tiễn có giá trị ứng dụng cao cho công tác quản trị cơ sở vật chất của nhà trường và làm cơ sở tham khảo cho các nghiên cứu bảo quản gỗ công trình tại khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bộ mối (Isoptear) hay còn gọi là bộ cánh đều thuộc lớp côn trùng. Mối là nhóm côn trùng đa hình thái và chức năng rõ rệt. trong tổ mối có sự xuất hiện các đẳng cấp khác nhau bao gồm mối vua, mối chúa, mối lính, mối thợ, mối cánh. Chúng sống dạng tập đoàn có tổ chức cao.

Tuy nhiên trong đặc điểm phân loại hình thái của mối người ta xác định hình thái phân loại của mối lính. Mối lính có hàm với hệ thống dạng phức tạp, có mắt đơn và tấm lưng ngực trước chỉ có một thùy, túi tinh chúng còn số lượng nhiều và phân nhánh, chưa có sự phân hóa cao, sự phân công chưa rõ rệt [1]. Mối có đặc điểm hình thái: Có 2 cánh mỏng, cấu tạo 2 cánh giống nhau và kích thước gần bằng nhau, cánh mối chỉ có ở các cá thể sinh sản trước khi giao hoan, sau khi giao hoan đôi cánh rụng đi mất. Các cá thể có đẳng cấp khác như mối thợ và mối lính đều có cánh.

Cơ quan miệng kiểu gặm nhai, chân dạng chân chạy, mối là loại biến thái không hoàn toàn [1]. Trên thế giới mối có trên 2700 loài như: Coptotermes, Odototermes, Macrotermes, Hicrotermes, Hypotermes, Cryptotermes,…các loài có đặc điểm khác nhau. Chúng khác nhau về cấu trúc tổ (có loài làm tổ nổi trên mặt đất, có loài làm tổ chìm, có loài làm tổ trên cây), đặc điểm dinh dưỡng (có loài chuyên ăn gỗ khô, có loài chuyên ăn gỗ ẩm, có loài chuyên ăn mùn), có loài đắp đường mui, có loài không đắp đường mui khi đi kiếm ăn, có loài ăn bên ngoài có loài chuyên ăn bên trong gỗ,…. Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm nên có điều kiện khí hậu rất phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của loài mối.

Khí hậu thuận lợi tạo điều kiện cho các loại thực vật phát triển mạnh mà thực vật là: Nguồn thức ăn chính của mối. Đây là nguyên nhân chính khiến cho loài mối phát triển mạnh và gây rất nhiều tổn thất cho người Việt Nam. Mối phá hoại các loại cây trồng phá hoại gỗ trong các công trình xây dựng như: Trụ sở, kho tàng, bến bãi, nhà cửa,… ngoài ra mối còn có 2 thể phá hoại hầu hết các sản phẩm có nguồn gốc từ gỗ như: Bàn ghế, tủ giường, sách vở,…gây rất nhiều thiệt hại cho người dân. Thái nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía bắc với tổng diện tích là 189,705 km2 và dân số 330.

Hiện nay trong thành phố có rất nhiều công trình xây dựng đang bị mối tấn công như: Nhà ở, trường học, công ty,… với các cấu kiện gỗ bị mối hại như: Khuôn cửa, bàn ghế, giường, tủ, kệ, tài liệu,… gây ra nhiều tổn thất về tiền bạc, thời gian sửa chữa, cũng như ảnh hưởng đến tâm lý người sử dụng công trình. Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thái Nguyên là một trong 8 trường thuộc Đại học Thái Nguyên có tổng diện tích là 70,800,6 m2. Có các công trình xây dựng như các phòng ban, các giảng đường, xưởng nghề, ký túc xá, và một số công trình khác. Các công trình đa số đều sử dụng gỗ nên đều có nghuy cơ bị mối xâm hại.

Hiện nay tại trường có rất nhiều cấu kiện gỗ bị mối hại như: Khuôn cửa, bàn ghế, cầu thang, tủ, kệ, tài liệu,… gây ra rất nhiều tổn thất về tiền của, công sức, làm mất thông tin, tài liệu, làm gián đoạn công việc. Nếu như không diệt trừ tận gỗ kịp thời sẽ còn gây ra nhiều hậu quả nặng nề hơn. Chính vì vậy việc phòng trừ mối tại trường là việc rất cần thiết.