Giải pháp phát triển thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp phát triển thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh.

• Tác giả: Chu Hải Sơn
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Cho Thuê Tài Chính Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH
• 1.1. Khái niệm và vai trò của thị trường cho thuê tài chính
• 1.1.1. Khái niệm về cho thuê tài chính và thị trường cho thuê tài chính
• 1.1.1.1. Khái niệm về cho thuê tài chính
• 1.1.1.2. Khái niệm về thị trường cho thuê tài chính
• 1.1.2. Vai trò của thị trường cho thuê tài chính
• 1.1.2.1. Góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế
• 1.1.2.2. Góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, thiết bị
• 1.1.2.3. Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cơ cấu nguồn vốn kinh doanh hợp lý
• 1.2. Các chủ thể tham gia thị trường cho thuê tài chính
• 1.2.1. Bên cho thuê (Leasor)
• 1.2.2. Bên thuê tài chính (Leasee)
• 1.2.3. Các chủ thể khác
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường cho thuê tài chính
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH THỊ TRƯỜNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH
• 2.1. Thực trạng phát triển thị trường cho thuê tài chính
• 2.1.1. Cầu cho thuê tài chính ở Việt Nam
• 2.1.1.1. Tiềm năng của cầu cho thuê tài chính ở Việt Nam
• 2.1.1.2. Thực trạng cầu cho thuê tài chính ở Việt Nam những năm gần đây
• 2.1.2. Cung cho thuê tài chính ở Việt Nam
• 2.1.2.1. Số lượng và quy mô hoạt động của các công ty cho thuê tài chính
• 2.1.2.2. Dư nợ cho thuê tài chính
• 2.1.3. Tình hình hoạt động của các công ty cho thuê tài chính
• 2.1.4. Hàng hóa trên thị trường cho thuê tài chính
• 2.1.5. Đánh giá thành quả, hạn chế của thị trường cho thuê tài chính
• 2.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường cho thuê tài chính
• 2.2.1. Nghiên cứu tình huống từ bên thuê
• 2.2.1.1. Khảo sát thực tế về dịch vụ CTTC từ bên thuê
• 2.2.1.2. Phân tích, đánh giá kết quả rút ra từ cuộc khảo sát
• 2.2.2. Nghiên cứu tình huống bên cho thuê
• 2.2.2.1. Nghiên cứu tình huống công ty CTTC Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín
• 2.2.2.2. Nghiên cứu tình huống Công ty CTTC II Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam
• 2.2.2.3. Bài học kinh nghiệm từ việc phân tích tình huống hai công ty CTTC
• 2.2.3. Phân tích ảnh hưởng các nhân tố vĩ mô đến sự phát triển của thị trường CTTC
• 2.2.3.1. Xu hướng tăng trưởng và sự ổn định của nền kinh tế
• 2.2.3.2. Sự phát triển của thị trường tín dụng ngân hàng
• 2.2.3.3. Quy định pháp lý của Nhà nước về cho thuê tài chính
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Định hướng phát triển thị trường cho thuê tài chính thời gian tới
• 3.2. Nhóm giải pháp tác động lên phía cầu cho thuê tài chính – khách hàng thuê
• 3.2.1. Tăng cường công tác quảng bá sản phẩm
• 3.2.2. Nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng
• 3.2.3. Xây dựng chính sách lãi suất trong cho thuê tài chính linh hoạt và cạnh tranh
• 3.2.4. Khai thác lợi thế cạnh tranh của sản phẩm cho thuê tài chính
• 3.3. Nhóm giải pháp tác động lên bên cho thuê – công ty cho thuê tài chính
• 3.3.1. Đa dạng hóa nguồn vốn hoạt động
• 3.3.1.1. Phát hành trái phiếu dài hạn để huy động vốn
• 3.3.1.2. Tận dụng nguồn vốn từ các định chế tài chính ở nước ngoài
• 3.3.1.3. Liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp, các Tổ chức tín dụng để thu hút thêm nguồn vốn
• 3.3.1.4. Duy trì tỷ lệ ký quỹ hợp lý để góp phần gia tăng nguồn vốn hoạt động
• 3.4. Các giải pháp nhằm đa dạng hóa sản phẩm cho thuê tài chính
• 3.4.1. Các công ty cho thuê tài chính cần đa dạng hóa các phương thức tài trợ
• 3.4.2. Các công ty cho thuê tài chính cần phát triển sản phẩm Cho thuê vận hành
• 3.4.3. Các công ty cho thuê tài chính cần nghiên cứu đưa ra sản phẩm trọn gói cho khách hàng
• 3.4.4. Nghiên cứu đưa ra quy trình cho thuê tài chính đơn giản hợp lý
• 3.4.5. Mở rộng thị trường cho thuê
• 3.4.6. Phát triển nguồn nhân lực
• 3.4.7. Hoàn thiện quy trình, nội dung, phương pháp thẩm định dự án thuê
• 3.4.8. Tham gia tích cực để nâng cao vị thế, phát huy vai trò của Hiệp hội cho thuê tài chính
• 3.5. Nhóm giải pháp tác động lên các nhân tố vĩ mô
• 3.5.1. Đối với nhóm nhân tố: Sự biến động nền kinh tế, lãi suất và sự phát triển của thị trường tín dụng ngân hàng
• 3.5.2. Hoàn thiện hệ thống luật liên quan đến cho thuê tài chính
• 3.5.3. Tạo môi trường bình đẳng để thị trường cho thuê tài chính phát triển
• 3.5.3.1. Về chính sách thuế
• 3.5.3.2. Mở rộng danh mục tài sản được phép cho thuê tài chính
• 3.5.4. Có các chính sách thông thoáng hơn để tạo điều kiện hỗ trợ cho hoạt động cho thuê tài chính phát triển
• 3.5.4.1. Về chính sách thuế nhập khẩu
• 3.5.4.2. Quy định về chính sách khấu hao
• 3.5.4.3. Quy định về nghiệp vụ cho thuê vận hành
• 3.5.4.4. Quy định về đăng ký sở hữu phương tiện vận chuyển
• 3.5.4.5. Quy định chế tài cụ thể trong trường hợp bên thuê vi phạm hợp đồng cho thuê tài chính
• 3.6. Phát triển thị trường máy móc thiết bị cũ
• 3.7. Kết luận chương 3
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam

Thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Đây là một phần quan trọng của hệ thống tài chính, giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn cần thiết để đầu tư vào tài sản cố định mà không cần phải bỏ ra một khoản tiền lớn ngay từ đầu. Thị trường này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cơ cấu nguồn vốn mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước.

1.1. Khái niệm về cho thuê tài chính và thị trường cho thuê tài chính

Cho thuê tài chính (CTTC) là hình thức cho phép bên thuê sử dụng tài sản mà không cần phải mua đứt. Thị trường cho thuê tài chính là nơi diễn ra các giao dịch này, nơi bên cho thuê cung cấp tài sản cho bên thuê với các điều khoản cụ thể.

1.2. Vai trò của thị trường cho thuê tài chính trong nền kinh tế

Thị trường cho thuê tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ và thiết bị.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển thị trường cho thuê tài chính

Mặc dù thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin, sự cạnh tranh không lành mạnh và các quy định pháp lý chưa hoàn thiện đang cản trở sự phát triển của thị trường này.

2.1. Thiếu thông tin và nhận thức về cho thuê tài chính

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ về lợi ích của cho thuê tài chính, dẫn đến việc không tận dụng được nguồn vốn này. Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức.

2.2. Cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty cho thuê tài chính

Sự cạnh tranh giữa các công ty cho thuê tài chính đôi khi dẫn đến việc giảm chất lượng dịch vụ và lãi suất không hợp lý, ảnh hưởng đến lợi ích của khách hàng.

III. Giải pháp phát triển thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam

Để phát triển thị trường cho thuê tài chính, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các doanh nghiệp. Các giải pháp này bao gồm cải thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường quảng bá sản phẩm.

3.1. Cải thiện khung pháp lý cho thị trường cho thuê tài chính

Cần hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động cho thuê tài chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia thị trường.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ cho thuê tài chính

Các công ty cho thuê tài chính cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, từ tư vấn đến hỗ trợ khách hàng trong suốt quá trình sử dụng dịch vụ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thị trường cho thuê tài chính

Nghiên cứu cho thấy rằng thị trường cho thuê tài chính đã có những bước tiến đáng kể trong việc hỗ trợ doanh nghiệp. Các số liệu cho thấy tỷ lệ tăng trưởng của thị trường này trong những năm qua là rất khả quan.

4.1. Tình hình hoạt động của các công ty cho thuê tài chính

Các công ty cho thuê tài chính đã có sự phát triển mạnh mẽ về quy mô và số lượng khách hàng, cho thấy nhu cầu sử dụng dịch vụ này ngày càng tăng.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính

Nhiều doanh nghiệp đã đạt được thành công lớn khi sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính, giúp họ tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

V. Kết luận và tương lai của thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam

Thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Với những giải pháp đúng đắn, thị trường này sẽ tiếp tục đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

5.1. Triển vọng phát triển thị trường cho thuê tài chính

Dự báo rằng thị trường cho thuê tài chính sẽ tiếp tục mở rộng, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi và phát triển.

5.2. Những yếu tố cần chú ý để phát triển bền vững

Cần chú ý đến việc xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng để thu hút đầu tư và phát triển thị trường cho thuê tài chính một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường cho thuê tài chính tại Việt Nam giữ vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế có 291.148 doanh nghiệp đang hoạt động tính đến cuối năm 2013, trong đó nhóm doanh nghiệp quy mô vốn dưới 50 tỷ đồng chiếm tới 94,24%. Thực trạng công nghệ sản xuất trong nước còn nhiều hạn chế khi 80% đến 90% thiết bị phụ thuộc vào nhập khẩu, 75% dây chuyền máy móc thuộc thế hệ thập niên 1980 - 1990 với hơn 50% là hàng tân trang, khiến năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam chỉ xếp thứ 70 trên tổng số 148 nền kinh tế theo xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2013. Mặc dù nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị và phụ tùng năm 2013 đạt 18,68 tỷ USD (chiếm 14,1% tổng kim ngạch nhập khẩu cả nước), thị trường cho thuê tài chính vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng khi dư nợ toàn ngành chỉ đạt 19.001 tỷ đồng, chiếm chưa đầy 1% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế (khoảng 3 triệu tỷ đồng).

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích sự suy giảm quy mô và chất lượng hoạt động của hệ thống công ty cho thuê tài chính, từ đó làm rõ các rào cản từ phía cung, phía cầu và khung pháp lý vĩ mô. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc đánh giá toàn diện thực trạng giai đoạn 1999 - 2013, khảo sát hành vi tiếp cận vốn của doanh nghiệp tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam, và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tái cấu trúc thị trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hệ sinh thái cho thuê tài chính Việt Nam với trọng tâm là địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh – nơi đóng góp 22,5% GDP cả nước và tập trung 11 trên tổng số 12 công ty cho thuê tài chính được cấp phép. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế tài chính phi ngân hàng, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đồng thời tái lập tỷ lệ nợ xấu toàn ngành về ngưỡng an toàn dưới 3%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết trung gian tài chính và Lý thuyết cấu trúc vốn của Franco Modigliani và Merton Miller, giải thích cơ chế tài trợ vốn trung dài hạn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn và duy trì hệ số đòn bẩy tài chính hợp lý. Bên cạnh đó, Lý thuyết cung - cầu thị trường của Gregory Mankiw được vận dụng để phân tích sự tương tác giữa bên cung ứng vốn và bên sử dụng tài sản trong một thị trường tài chính chuyên biệt.

Các khái niệm học thuật cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu:

• Cho thuê tài chính: Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 06 và Tiêu chuẩn kế toán Mỹ FAS 13, đây là giao dịch tín dụng trung và dài hạn mà bên cho thuê chuyển giao phần lớn rủi ro cùng lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê, trong đó thời hạn thuê thường chiếm trên 75% đời sống kinh tế của tài sản hoặc giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê đạt từ 90% giá trị hợp lý của tài sản.
• Cho thuê vận hành: Hình thức thuê tài sản ngắn hạn phục vụ nhu cầu sử dụng tạm thời, bên cho thuê chịu trách nhiệm bảo trì, khấu hao và chịu mọi rủi ro về sự sụt giảm giá trị tài sản.
• Bên cho thuê và Bên thuê: Mối quan hệ giữa tổ chức tín dụng phi ngân hàng có chức năng cấp tín dụng bằng hiện vật và tổ chức, cá nhân trực tiếp vận hành tài sản cho mục đích sản xuất kinh doanh.
• Quyền chọn mua tài sản: Điều khoản cam kết cho phép bên thuê sở hữu hoàn toàn tài sản khi kết thúc hợp đồng với mức giá danh nghĩa tượng trưng từ 0,1% đến 0,5% giá trị ban đầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập có hệ thống từ Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Hiệp hội Cho thuê tài chính Việt Nam trong chuỗi thời gian 15 năm từ năm 1999 đến hết năm 2013. Dữ liệu sơ cấp được tạo lập thông qua khảo sát thực nghiệm với cỡ mẫu gồm 50 doanh nghiệp đang sử dụng dịch vụ cho thuê tài chính tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, bao gồm 25 doanh nghiệp thuộc khối sản xuất và 25 doanh nghiệp thuộc khối dịch vụ.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cho hai nhóm tài sản thuê chính là máy móc thiết bị công nghiệp và phương tiện vận tải thương mại. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng và phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình là nhằm đối chiếu thực tiễn hoạt động giữa mô hình công ty tăng trưởng lành mạnh thuộc khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân và mô hình công ty suy thoái nghiêm trọng thuộc khối ngân hàng thương mại nhà nước. Timeline nghiên cứu được thực hiện và hoàn thiện dữ liệu tính đến tháng 6 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng quy mô thị trường cho thuê tài chính có sự đảo chiều rõ rệt. Dư nợ toàn thị trường tăng trưởng từ 300 tỷ đồng năm 1999 lên 15.633 tỷ đồng năm 2010 (tăng hơn 52 lần), đạt đỉnh 19.066 tỷ đồng vào năm 2012 trước khi giảm xuống 19.001 tỷ đồng vào cuối năm 2013. Số lượng khách hàng của 8 công ty trong Hiệp hội Cho thuê tài chính sụt giảm liên tục 47,16%, từ mức đỉnh 3.505 khách hàng năm 2010 xuống còn 1.852 khách hàng vào tháng 12 năm 2013.

Thứ hai, cơ cấu dư nợ theo thành phần kinh tế và danh mục tài sản bộc lộ sự tập trung cao độ. Dư nợ khối ngoài quốc doanh đạt 14.477 tỷ đồng, chiếm 93,16% tổng dư nợ thị trường (15.540 tỷ đồng), trong khi khối quốc doanh chỉ chiếm 6,84% (1.063 tỷ đồng). Xét theo tài sản, tàu thuyền các loại chiếm tỷ trọng lớn nhất với 47,83% (7.433 tỷ đồng), tiếp theo là ô tô các loại chiếm 14,69% (2.283 tỷ đồng), máy móc xây dựng - khai khoáng chiếm 13,38% (2.079 tỷ đồng) và dây chuyền sản xuất chiếm 12,40% (1.926 tỷ đồng).

Thứ ba, sự phân hóa chất lượng tín dụng giữa các nhóm công ty diễn ra gay gắt. Tỷ lệ nợ xấu năm 2013 tại các đơn vị khối quốc doanh chạm ngưỡng báo động, cụ thể Công ty ALC II có nợ xấu chiếm 95,95% (nợ nhóm 5 mất vốn chiếm 95,43%), Công ty Cho thuê tài chính Vinashin ghi nhận 98,39% nợ xấu, và ALC I ghi nhận 68,16%. Ngược lại, nhóm công ty cổ phần và liên doanh duy trì kiểm soát nợ xấu ở mức an toàn như Công ty SBL đạt 0,99%, Công ty ACBL đạt 0,04%, và Công ty ICBL đạt 3,00%.

Thứ tư, khảo sát thực tế 50 khách hàng chỉ ra rào cản tiếp cận thị trường. Có 68% doanh nghiệp (34/50 đơn vị) phản ánh chi phí sử dụng vốn qua thuê tài chính cao hơn vay ngân hàng do phải chịu thêm tiền ký quỹ từ 5% đến 10% giá trị tài sản; 64% doanh nghiệp (32/50 đơn vị) nhận định thủ tục pháp lý phức tạp do công ty cho thuê đứng tên sở hữu phương tiện; và 56% doanh nghiệp (28/50 đơn vị) chỉ biết đến dịch vụ qua kênh giới thiệu của ngân hàng mẹ.

Thảo luận kết quả

Sự suy thoái của thị trường xuất phát từ cấu trúc nguồn vốn đầu vào kém đa dạng. Khảo sát cấu trúc vốn của Công ty SBL cho thấy tiền gửi và vay từ các tổ chức tín dụng khác chiếm tới 57,75% tổng tài sản (702,68 tỷ đồng trên 1.216,9 tỷ đồng), khiến biên chi phí vốn bị đẩy lên cao so với hệ thống ngân hàng thương mại. Hạn chế này giải thích nguyên nhân các công ty cho thuê tài chính buộc phải áp mức lãi suất đầu ra cao hơn từ 1,5% đến 3,0% so với tín dụng ngân hàng truyền thống để bù đắp rủi ro không có tài sản thế chấp bổ sung.

So sánh quốc tế cho thấy thị trường Việt Nam đang tụt hậu so với Pháp – nơi tín dụng cho thuê tài chính chiếm tỷ trọng ngang ngửa tín dụng ngân hàng nhờ khung pháp lý phân định rõ ràng giữa thuê tài chính và thuê vận hành; hay mô hình Trung Quốc với hơn 60 công ty cho thuê chuyên biệt, được hưởng chính sách ưu đãi thuế lợi tức 33% (thấp hơn mức 55% thông thường của doanh nghiệp quốc doanh) và cho phép thuê hàng trăm máy bay thương mại phục vụ ngành hàng không.

Dữ liệu chuỗi thời gian về dư nợ và nợ xấu của luận văn được thể hiện tối ưu qua dạng biểu đồ kết hợp (Combo Chart) cột - đường để làm nổi bật độ dốc sụt giảm khách hàng giai đoạn 2010 - 2013, cùng biểu đồ tròn phân bổ tỷ trọng tài sản nhằm chứng minh rủi ro tập trung quá mức vào nhóm phương tiện vận tải đường thủy.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc và đa dạng hóa nguồn vốn hoạt động của các công ty cho thuê tài chính.

• Hành động: Phát hành trái phiếu doanh nghiệp trung dài hạn và chủ động đàm phán mở rộng hạn mức tài trợ quốc tế từ các định chế tài chính phát triển như FMO (Hà Lan), Norfund (Na Uy) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).
• Target metric: Giảm tỷ trọng phụ thuộc vào nguồn vốn vay ngân hàng mẹ xuống dưới 30% và hạ chi phí vốn đầu vào từ 1,0% đến 1,5%/năm.
• Timeline: Giai đoạn 2015 - 2017.
• Chủ thể thực hiện: Ban Tổng Giám đốc và Phòng Nguồn vốn các công ty cho thuê tài chính.

Thứ hai, mở rộng danh mục sản phẩm và triển khai nghiệp vụ cho thuê vận hành.

• Hành động: Thiết kế gói giải pháp tài chính trọn gói tích hợp dịch vụ bảo trì, tư vấn công nghệ thiết bị, nhập khẩu ủy thác và hỗ trợ quản trị vận hành tài sản cho doanh nghiệp thuê.
• Target metric: Nâng tỷ trọng dư nợ cho thuê vận hành lên mức 15% - 20% tổng dư nợ toàn ngành.
• Timeline: Giai đoạn 2015 - 2018.
• Chủ thể thực hiện: Khối Phát triển sản phẩm thuộc các công ty cho thuê tài chính phối hợp cùng các nhà sản xuất máy móc thiết bị.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng và xử lý nợ tồn đọng.

• Hành động: Ban hành khung chấm điểm tín dụng chuyên biệt cho từng loại động sản, áp dụng mức ký quỹ linh hoạt từ 3% đến 5% cho khách hàng có lịch sử tín dụng tốt, và chuyển giao tài sản nợ xấu sang công ty quản lý tài sản xử lý dứt điểm.
• Target metric: Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu toàn ngành xuống dưới mức 3,0% và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thuê từ 15 ngày xuống còn tối đa 5 ngày làm việc.
• Timeline: Thực hiện thường niên từ năm 2015.
• Chủ thể thực hiện: Hội đồng Quản trị, Khối Quản trị rủi ro các công ty cho thuê tài chính.

Thứ tư, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ phát triển thị trường.

• Hành động: Sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm cho phép mở rộng thí điểm cho thuê tài chính đối với bất động sản công nghiệp, tháo gỡ vướng mắc về đăng ký lưu hành phương tiện giao thông, và điều chỉnh chính sách khấu hao nhanh cho tài sản công nghệ cao.
• Target metric: Nâng tỷ trọng dư nợ cho thuê tài chính đạt mức 3% đến 5% tổng quy mô tín dụng toàn nền kinh tế.
• Timeline: Giai đoạn 2015 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Bộ Giao thông Vận tải và Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại các công ty cho thuê tài chính, ngân hàng thương mại.

• Lợi ích: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về thị trường, thấu hiểu nguyên nhân gốc rễ dẫn đến nợ xấu tại các tổ chức tín dụng phi ngân hàng.
• Use case: Ứng dụng mô hình cân đối nguồn vốn của SBL để tái cơ cấu danh mục tài sản cho thuê và tái thiết kế chính sách lãi suất cạnh tranh.

Nhóm 2: Chủ doanh nghiệp, Giám đốc tài chính khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

• Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế huy động vốn trung và dài hạn mà không cần tài sản bảo đảm là bất động sản.
• Use case: Hoạch định phương án thuê tài chính để hiện đại hóa dây chuyền máy móc, chuyển hóa tài sản cố định thành vốn lưu động qua nghiệp vụ bán và thuê lại.

Nhóm 3: Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô.

• Lợi ích: Tiếp cận cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác rà soát hiệu quả thể chế.
• Use case: Xây dựng dự thảo thông tư sửa đổi các quy định về trích lập dự phòng rủi ro, hoàn thiện cơ chế đăng ký giao dịch bảo đảm cho tài sản động sản.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.

• Lợi ích: Khai thác hệ thống khung lý thuyết chuẩn hóa và bộ dữ liệu khảo sát thực nghiệm 50 doanh nghiệp.
• Use case: Làm tài liệu tham khảo nghiên cứu các chuyên đề về cấu trúc vốn, tài trợ dự án và quản trị rủi ro tín dụng phi ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cho thuê tài chính khác biệt như thế nào so với vay vốn tín dụng trung dài hạn tại ngân hàng? Điểm khác biệt căn bản nằm ở quyền sở hữu tài sản và điều kiện cấp vốn. Trong cho thuê tài chính, công ty cho thuê nắm giữ quyền sở hữu tài sản trong suốt thời gian hợp đồng và không yêu cầu khách hàng thế chấp bất động sản bổ sung. Dữ liệu thực tế cho thấy 94,24% doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu tài sản bảo đảm có thể tận dụng kênh này để tiếp cận nguồn vốn tài trợ máy móc lên đến 85% - 100% giá trị thiết bị.

2. Nguyên nhân nào khiến chi phí cho thuê tài chính tại Việt Nam thường cao hơn lãi suất ngân hàng? Có 68% doanh nghiệp trong khảo sát khẳng định chi phí thuê tài chính cao hơn do các công ty cho thuê không có chức năng huy động tiền gửi ngắn hạn giá rẻ từ dân cư. Việc phải vay lại từ các ngân hàng thương mại với tỷ trọng lên tới 57,75% nguồn vốn, cộng với việc thu thêm tiền ký quỹ từ 5% đến 10% giá trị tài sản đã trực tiếp đẩy chi phí vốn đầu vào và lãi suất cho thuê lên cao.

3. Vì sao nghiệp vụ cho thuê vận hành chưa thể phát triển mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam? Cho thuê vận hành đòi hỏi bên cho thuê phải chịu toàn bộ chi phí bảo dưỡng, bảo hiểm và rủi ro thanh khoản tài sản cũ. Các công ty cho thuê tài chính Việt Nam hiện có quy mô vốn điều lệ nhỏ bé (phổ biến từ 200 đến 800 tỷ đồng), thiếu đội ngũ kỹ sư thẩm định công nghệ chuyên sâu và thị trường mua bán máy móc thứ cấp trong nước chưa hoàn thiện để thanh lý tài sản thu hồi.

4. Bài học cốt lõi từ sự sụp đổ và tỷ lệ nợ xấu trên 95% của Công ty ALC II là gì? Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tỷ lệ nợ xấu 95,95% tại ALC II là do buông lỏng quy trình thẩm định và tập trung thái quá vào tài sản tàu biển (chiếm 47,83% toàn ngành). Đây là nhóm tài sản có tính thanh khoản kém, khó quản lý vị trí địa lý trên biển và chịu biến động tiêu cực từ suy thoái vận tải biển quốc tế, cho thấy tầm quan trọng của việc đa dạng hóa danh mục tài trợ.

5. Doanh nghiệp cần chuẩn bị những điều kiện gì để được duyệt hồ sơ thuê tài chính nhanh chóng? Doanh nghiệp cần chứng minh tính khả thi kinh tế của dự án đầu tư thiết bị và năng lực dòng tiền trả nợ định kỳ. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng việc minh bạch báo cáo tài chính, chuẩn bị sẵn nguồn vốn đối ứng từ 10% đến 20% và lựa chọn nhà cung cấp máy móc thiết bị có cam kết bảo hành chính hãng là các yếu tố then chốt giúp rút ngắn thời gian phê duyệt hồ sơ xuống dưới 5 ngày.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường cho thuê tài chính, chỉ rõ vai trò tài trợ hiện đại hóa công nghệ cho 94,24% doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ tại Việt Nam.
• Đánh giá toàn diện bức tranh thị trường giai đoạn 1999 - 2013 với quy mô dư nợ đạt 19.001 tỷ đồng, phản ánh sự phân hóa chất lượng tài sản giữa khối công ty cổ phần (nợ xấu dưới 1%) và khối công ty quốc doanh (nợ xấu trên 90%).
• Khảo sát thực nghiệm 50 doanh nghiệp làm sáng tỏ các điểm nghẽn về tiếp cận thông tin, chi phí sử dụng vốn và thủ tục hành chính sở hữu tài sản.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi tác động đồng bộ lên nguồn vốn, đa dạng hóa sản phẩm, quy trình quản trị rủi ro và khung khổ pháp lý giai đoạn 2015 - 2020.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế cho thuê vận hành và số hóa quy trình thẩm định để giải phóng nguồn vốn trung dài hạn cho nền kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1.1 Khái niệm và vai trò của thị trường cho thuê tài chính 1.1 Khái niệm về cho thuê tài chính và thị trường cho thuê tài chính 1.1 Khái niệm về cho thuê tài chính Cho thuê tài chính (CTTC) xuất phát từ thuật ngữ tiếng Anh là financial lease. Tùy theo từng thời kỳ và có thể tùy theo mục đích quản lý của từng nhà nước, CTTC được định nghĩa dưới những khái niệm khác nhau. Có thể kể ra ở đây một số định nghĩa sau: Theo Chuẩn mực số 6 - Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, “Thuê tài chính là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê. Quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê.” Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam, CTTC là hoạt động tín dụng trung, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài sản giữa bên cho thuê là tổ chức tín dụng với khách hàng thuê.

Khi kết thúc thời hạn thuê, khách hàng mua lại hoặc tiếp tục thuê tài sản đó theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê. Trong thời hạn thuê, các bên không được đơn phương hủy bỏ hợp đồng. Theo tiêu chuẩn kế toán Mỹ (Statement of Financial Accounting Standards No.13 – FAS 13), CTTC là một giao dịch thuê tài sản thỏa mãn một trong các yếu tố sau: • Thời hạn thuê lớn hơn 75% thời gian hữu dụng của tài sản. • Hợp đồng thuê chứa điều khoản thỏa thuận cho phép bên thuê được quyền mua tài sản với giá thấp hơn so với giá trị thực của tài sản.

• Quyền sở hữu tài sản được chuyển giao cho bên thuê vào cuối kỳ hạn thuê. • Giá trị của hợp đồng thuê lớn hơn 90% tổng giá trị của tài sản thuê. Đây là bộ tiêu chuẩn căn bản đầu tiên của Mỹ quy định về hoạt động cho thuê, bắt đầu có hiệu lực từ 01/01/1977 và hiện đang được thảo luận để sửa đổi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Theo tiêu chuẩn kế toán của Australia (AASB 117 – complied standard), một giao dịch được xem là giao dịch cho thuê tài chính khi: • Bên đi thuê chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho bên đi thuê khi kết thúc thời hạn thuê.

• Bên đi thuê được quyền chọn mua tài sản với giá tượng trưng (thường thấp hơn giá thị trường của tài sản). • Thời gian thuê thường chiếm phần lớn đời sống kinh tế của tài sản. • Tại thời điểm bắt đầu thuê, tổng giá trị của tất cả các khoản tiền thuê nhỏ nhất mà bên thuê trả hàng kỳ phải bằng giá thị trường của tài sản. • Bên đi thuê không được cải tạo tài sản thuê khi không có sự đồng ý của bên cho thuê.

Như vậy, tùy theo từng quốc gia cũng như tùy thuộc vào quản lý của Nhà nước trong từng thời kỳ, các quy định về việc hình thành nên một giao dịch CTTC có thể khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung đặc điểm của giao dịch CTTC sẽ luôn bao gồm những nội dung sau: • Quyền sở hữu tài sản vẫn thuộc về bên cho thuê trong suốt thời gian hiệu lực của hợp đồng CTTC. • Bên thuê có quyền sử dụng tài sản thuê và khai thác các giá trị sử dụng của tài sản thuê này. • Bên thuê được quyền yêu cầu mua lại tài sản thuê với giá danh nghĩa và yêu cầu bên cho thuê chuyển giao quyền sở hữu tài sản cho mình khi hết hạn của hợp đồng CTTC.2 Khái niệm về thị trường cho thuê tài chính Theo Giáo sư Kinh tế học Gregory Mankiw: “Thị trường là một nhóm người bán và người mua một hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định.

Với tư cách là một nhóm, người mua quyết định cầu về sản phẩm và với tư cách một nhóm, người bán quyết định cung về sản phẩm” Từ khái niệm về “thị trường” và “cho thuê tài chính” ở trên có thể định nghĩa thị trường cho thuê tài chính như sau: Thị trường CTTC là nơi diễn ra các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 hoạt động trao đổi mua bán quyền sử dụng các nguồn tài chính trung, dài hạn thông qua những phương thức giao dịch nhất định. Trong đó, người cung vốn đóng vai trò là người cho thuê tài sản, cam kết mua tài sản theo yêu cầu của bên đi thuê (người sử dụng vốn) và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê. Bên đi thuê được quyền sử dụng tài sản thuê trong thời gian thoả thuận của hợp đồng và thanh toán tiền thuê đúng hạn cho bên thuê. Bên đi thuê được quyền mua lại tài sản với giá tượng trưng khi kết thúc thời hạn thuê.

Như vậy, thị trường cho thuê tài chính cung ứng vốn cho các dự án đầu tư tài sản cố định với thời gian đáo hạn thường lớn hơn một năm nên nó là một bộ phận của thị trường vốn. Hàng hóa đem ra trao đổi trên thị trường này là quyền sử dụng nguồn vốn từ bên cung ứng vốn là các công ty cho thuê tài chính. Quyền sử dụng nguồn vốn này còn gọi là một công cụ tài chính mà lợi ích của nó là quyền được hưởng các khoản tiền lãi trong tương lai. Những người đồng ý thực hiện việc thanh toán các dòng tiền đó là bên đi thuê.

Ngoài ra, để thị trường cho thuê tài chính phát triển cần có sự quản lý của Nhà nước trong việc ban hành cơ sở pháp lý quy định hoạt động của thị trường này. Vai trò của thị trường cho thuê tài chính Thị trường cho thuê tài chính có vai trò: 1.1 Góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế Là một bộ phận của thị trường vốn, thị trường CTTC thực hiện chức năng huy động các nguồn tài chính trong và ngoài nước. Từ đó thực hiện tài trợ cho các nhu cầu về vốn trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Chính vì vậy, thị trường CTTC có vai trò quan trọng trong quá trình thúc đẩy hiệu quả của việc sử dụng các nguồn tài chính trong nền kinh tế, khuyến khích tiết kiệm và đầu tư hợp lý.

Mặt khác , trong điều kiện giao lưu quốc tế ngày nay , CTTC còn góp phần thúc đẩy các quốc gia thu hút nguồn vốn quốc tế cho nền kinh tế thông qua các loại máy móc thiết bị cho thuê mà quốc gia đó nhận được mà không làm gia tăng khoản nợ nước ngoài của quốc gia nhận thiết bị. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, thiết bị Thông qua hình t hức CTTC, các loại máy móc thiết bị có trình độ công nghệ tiên tiến được đưa vào các doanh nghiệp từ đó góp phần nâng cao trình độ công nghệ của nền sản xu ất trong những điều kiện khó khăn về vốn đầu tư. Ngay cả đối với các quốc gia có nền kinh tế phát t riển cao như Mỹ , Nhật Bản, Pháp, Đức,… thì CTTC vẫn phát huy tác dụng cập nhật hàng hóa công nghệ hiện đại cho nền kinh tế. Đối với các quốc gia đang phát triển, nếu có những biện pháp đúng đắn, đồng bộ và toàn diện th ì vai trò này của hoạt động CTTC càng được phát huy mạnh mẽ hơn nhiều.

Nhất là trong điều kiện ngày nay , việc đầu tư vào công nghệ một cách kịp thời, nhanh chóng ở các nền kinh tế đang được đánh giá là chậm phát triển l à điều kiện “cần” để có thể hòa nhập cùng thế giới.3 Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cơ cấu nguồn vốn kinh doanh hợp lý Sử dụng thuê mua tài chính , doanh nghiệp hoàn toàn có thể dành vốn cho kinh doanh mà vẫn đảm bảo đượ c yêu cầu đầu tư vào tài sản cố định. Hơn thế nữa, thông qua nghiệp vụ mua và cho thuê lại của sản phẩm CTTC , các doanh nghiệp có thể nhanh chóng chuyển đổi nguồn tài sản cố định thành tài sản lưu động hay chuyển dịch vố n đầu tư cho các dự án kinh doanh khác có hiệu quả cao hơn trong khi vẫn duy trì được hoạt động sản xuất kinh doanh hiện hành vì tài sản vẫn đang được sử dụng tại chính doanh nghiệp.2 Các chủ thể tham gia thị trường cho thuê tài chính 1. Bên cho thuê (Leasor) Là nhà tài trợ vốn cho bên thuê và là chủ sở hữu tài sản trong một giao dịch CTTC. Bên cho thuê có trách nhiệm cùng với bên thuê thực hiện các thủ tục mua tài sản, thanh toán toàn bộ giá trị của tài sản thuê và chuyển giao tài sản cho bên thuê theo đúng các điều khoản đã thỏa thuận trong hợp đồng CTTC.

Đồng thời, bên thuê thông thường cũng là người thực hiện các thủ tục mua bảo hiểm và tiến hành các thủ tục liên quan đến quy định của Pháp luật (như đăng ký Giao dịch đảm bảo) cho dịch vụ CTTC. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Trên các thị trường phát triển, bên cho thuê có thể là các định chế tài chính, các nhà sản xuất máy móc thiết bị… Có thể phân chia ra bốn loại hình công ty cho thuê tài chính cơ bản sau: • Ngân hàng thương mại và các công ty liên kết với Ngân hàng thương mại: Theo luật, các Ngân hàng thương mại (NHTM) được thực hiện nghiệp vụ cho thuê tài chính. • Công ty CTTC độc lập: hoạt động độc lập với nhà cung ứng. Đa phần hợp đồng CTTC này đều diễn ra dưới dạng thuê tài chính ba bên.

• Công ty thuê mua phụ thuộc: do các nhà cung cấp lập ra để tài trợ cho sản phẩm của họ. Ở những giao dịch này chỉ có hai bên tham gia. Ta có thể xem đây là một phương thức xúc tiến bán hàng thông qua việc cung cấp cho khách hàng một hình thức tài trợ đặc biệt. • Công ty thuê mua môi giới: Thường đóng vai trò trung gian quá trình thuê mua thông qua việc tìm kiếm và chấp nối bên thuê, nhà cung cấp với công ty thuê mua thực thụ hoặc các nguồn tài trợ khác.

Công ty thuê mua môi giới không sở hữu tài sản trong giao dịch thuê tài chính mà chỉ giới hạn trong việc kết nối các chủ thể của một giao dịch cho thuê tài chính lại với nhau. Riêng đối với Việt Nam, theo quy định “Luật các tổ chức tín dụng” của Việt Nam, chỉ những công ty CTTC mới được thực hiện hoạt động CTTC. Theo Nghị định 16/2001/NĐ-CP, Công ty CTTC là một tổ chức phi ngân hàng, là pháp nhân Việt Nam.