Chương 1: Tổng quan về phương thức thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu Ngaân haøng thương mại Chương 2: Thöïc traïng hoaït ñoäng thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu tại NHNo&PTNT Chi nhaùnh TP.HCM Chöông 3: Giaûi phaùp phaùt trieån hoaït ñoängï thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu taïi NHNo&PTNT Chi nhaùnh TP.HCM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ HOAÏT ÑOÄNG THANH TOAÙN XUAÁT NHAÄP KHAÅU CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI 1.1 VAI TROØ CUÛA HOAÏT ÑOÄNG THANH TOAÙN XUAÁT NHAÄP KHAÅU ÑOÁI VÔÙI NHTM Hoaït ñoäng thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu laø moät hoaït ñoäng trôû neân quan troïng ñoái vôùi caùc NHTM, noù khoâng nhöõng ñem laïi nguoàn thu ñaùng keå cho ngaân haøng maø coøn laø moät maéc xích quan troïng trong vieäc thuùc ñaåy phaùt trieån caùc hoaït ñoäng kinh doanh khaùc cuûa ngaân haøng nhö kinh doanh ngoaïi teä, taøi trôï xuaát nhaäp khaåu, baûo laõnh ngaân haøng trong ngoaïi thöông, taêng cöôøng voán huy ñoäng ñaëc bieät laø voán ngoaïi teä,… Do ñoù, vieäc hoaøn thieän vaø phaùt trieån hoaït ñoäng thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu coù vai troø heát söùc quan troïng ñoái vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng, noù khoâng chæ laø moät hoaït ñoäng thanh toaùn thuaàn tuùy maø coøn laø khaâu trung taâm khoâng theå thieáu trong quaù trình hoaït ñoäng kinh doanh, boå sung vaø hoã trôï cho caùc hoaït ñoäng kinh doanh khaùc cuûa ngaân haøng. Toùm laïi, vai troø cuûa hoaït ñoäng thanh toaùn XNK ñoái vôùi NHTM ñöôïc cuï theå nhö sau: - Taêng cöôøng vaø hoã trôï kinh doanh ngoaïi teä: thoâng qua cung caàu ngoaïi teä trong hoaït ñoäng xuaát nhaäp khaåu cuûa caùc doanh nghieäp, ngaân haøng coù cô sôû phaùt trieån hoaït ñoäng kinh doanh ngoaïi teä cuûa mình - Taêng cöôøng vaø hoã trôï taøi trôï xuaát nhaäp khaåu: hoaït ñoäng thanh toaùn XNK phaùt trieån laøm taêng cöôøng vaø hoã trôï cho hoaït ñoäng taøi trôï xuaát nhaäp khaåu cuûa ngaân haøng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 - Taêng cöôøng nguoàn voán baèng ngoaïi teä: thoâng qua nguoàn ngoaïi teä ñöôïc chuyeån nhöôïng laïi töø caùc doanh nghieäp xuaát khaåu thöïc hieän thanh toaùn qua ngaân haøng, ngaân haøng coù theå taêng cöôøng nguoàn voán ngoaïi teä cuûa mình. - Taêng cöôøng vaø hoã trôï nghieäp vuï tín duïng: hoaït ñoäng thanh toaùn XNK phaùt trieån laøm cho dö nôï cho vay thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu cuûa ngaân haøng phaùt trieån theo.
- Taêng cöôøng vaø cuûng coá uy tín cuûa ngaân haøng: hoaït ñoäng thanh toaùn XNK cuûa ngaân haøng ngaøy caøng chuyeân nghieäp, ñaùp öùng toát yeâu caàu cuûa khaùch haøng moät caùch nhanh choùng, giaûm thieåu ruûi ro, ñem laïi lôïi ích ngaøy caøng nhieàu cho khaùch haøng, töø ñoù laøm taêng uy tín cuûa ngaân haøng ñoái vôùi khaùch haøng vaø caùc ngaân haøng nöôùc ngoaøi. - Taêng cöôøng vaø hoã trôï caùc dòch vuï ngaân haøng khaùc: thoâng qua hoaït ñoäng thanh toaùn XNK, caùc dòch vuï keøm theo khaùc seõ ñöôïc phaùt trieån nhö dòch vuï tieàn gôûi, cho vay, thanh toaùn trong nöôùc, kinh doanh ngoaïi teä, … 1.2 CAÙC PHÖÔNG THÖÙC THANH TOAÙN XUAÁT NHAÄP KHAÅU VAØ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG ÑAÏI LYÙ 1.1 Caùc phöông thöùc thanh toaùn xuaát nhaäp khaåu 1.1 Phöông thöùc chuyeån tieàn - Remittance + Khaùi nieäm: Chuyeån tieàn laø phöông thöùc thanh toaùn ñôn giaûn nhaát, trong ñoù khaùch haøng (nguôøi chuyeån tieàn) yeâu caàu ngaân haøng phuïc vuï mình chuyeån moät soá tieàn nhaát ñònh cho ngöôøi khaùc (ngöôøi höôûng lôïi) theo moät ñòa chæ nhaát ñònh vaø trong moät thôøi gian nhaát ñònh + Ñaëc ñieåm: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 - Trong phöông thöùc naøy, ngaân haøng chæ ñoùng vai troø trung gian thanh toaùn theo uûy nhieäm ñeå höôûng hoa hoàng vaø khoâng bò raøng buoäc baát cöù traùch nhieäm gì ñoái vôùi ngöôøi chuyeån tieàn vaø ngöôøi thuï höôûng. - Trong ngoaïi thöông, chuyeån tieàn thöôøng chæ ñöôïc aùp duïng trong caùc tröôøng hôïp caùc beân mua baùn coù uy tín vaø tin caäy laãn nhau bôûi vì trong thanh toaùn chuyeån tieàn, vieäc coù traû tieàn hay khoâng phuï thuoäc vaøo thieän chí cuûa ngöôøi mua, ngöôøi mua sau khi nhaän haøng coù theå khoâng tieán haønh chuyeån tieàn, hoaëc coá tình keùo daøi thôøi haïn traû tieàn nhaèm chieám duïng voán cuûa ngöôøi baùn. + Coù hai hình thöùc chuyeån tieàn laø: - Chuyeån tieàn baèng thö (Mail Transfer – M/T): laø hình thöùc chuyeån tieàn, trong ñoù leänh thanh toaùn (bank draft) cuûa ngaân haøng chuyeån tieàn ñöôïc chuyeån baèng thö cho ngaân haøng traû tieàn.
- Chuyeån tieàn baèng ñieän (Telegraphic Transfer – T/T): laø hình thöùc chuyeån tieàn, trong ñoù leänh thanh toaùn cuûa ngaân haøng chuyeån tieàn ñöôïc chuyeån cho ngaân haøng traû tieàn baèng ñieän. Hình thöùc chuyeån tieàn baèng ñieän nhanh neân coù lôïi cho nhaø xuaát khaåu nhöng chi phí cao; coøn hình thöùc chuyeån tieàn baèng thö thì chaäm nhöng chi phí laïi thaáp.2 Phöông thöùc ghi soå – Open account + Khaùi nieäm vaø ñaëc ñeåm: Laø phöông thöùc thanh toaùn, trong ñoù nhaø xuaát khaåu sau khi hoaøn thaønh giao haøng thì ghi nôï taøi khoaûn cho beân nhaäp khaåu vaøo moät cuoán soå theo doõi vaø vieäc thanh toaùn caùc khoaûn nôï naøy ñöôïc thöïc hieän thoâng thöôøng theo ñònh kyø nhö ñaõ thoaû thuaän. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Trong phöông thöùc naøy khoâng coù söï tham gia cuûa ngaân haøng, chæ coù hai beân laø nhaø xuaát khaåu vaø nhaø nhaäp khaåu, hai beân mua baùn naøy phaûi thöïc söï tin töôûng nhau, coù moái quan heä kinh doanh truyeàn thoáng, thöôøng xuyeân, laâu daøi. + Öu ñieåm: - Ñoái vôùi nhaø nhaäp khaåu: coù theå traû tieàn sau khi nhaän ñöôïc haøng hoaù vaø chaáp nhaän haøng hoaù, giaûm ñöôïc aùp löïc taøi chính do ñöôïc thanh toaùn chaäm - Ñoái vôùi nhaø xuaát khaåu: ñaây laø phöông thöùc baùn haøng ñôn giaûn, deã thöïc hieän, chi phí thaáp.
Do chi phí baùn haøng thaáp neân nhaø xuaát khaåu coù theå giaûm giaù baùn nhaèm taêng khaû naêng caïnh tranh, thu huùt theâm ñôn ñaët haøng, taêng doanh thu vaø lôïi nhuaän. - Öu ñieåm cho caû ngöôøi baùn vaø ngöôøi mua laø khoâng coù söï tham gia cuûa ngaân haøng trong khaâu xöû lyù chöùng töø neân khoâng maát nhieàu thôøi gian vaø giaûm ñöôïc phí giao dòch. + Nhöôïc ñieåm: - Ñoái vôùi nhaø nhaäp khaåu: nhaø xuaát khaåu coù theå khoâng giao haøng hoaëc giao haøng khoâng ñuùng thôøi gian, khoâng ñuùng chuûng loaïi vaø chaát löôïng. - Ñoái vôùi nhaø xuaát khaåu: nhaø nhaäp khaåu sau khi nhaän haøng coù theå seõ khoâng thanh toaùn, khoâng theå thanh toaùn hoaëc coá yù trì hoaõn keùo daøi thôøi gian thanh toaùn, chieám duïng voán.
Ñoàng thôøi, nhaø xuaát khaåu phaûi gaùnh chòu chi phí kieåm soaùt nôï vaø thu tieàn khi baùn haøng theo phöông thöùc naøy.3 Phöông thöùc nhôø thu – Payment collection + Khaùi nieäm vaø ñaëc ñieåm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Nhôø thu laø phöông thöùc thanh toaùn, trong ñoù, beân baùn (nhaø xuaát khaåu) sau khi giao haøng hay cung öùng dòch vuï, uûy thaùc cho ngaân haøng phuïc vuï mình xuaát trình boä chöùng töø thoâng qua ngaân haøng thu hoä cho beân mua (nhaø nhaäp khaåu) ñeå ñöôïc thanh toaùn hoaëc chaáp nhaän hoái phieáu hay chaáp nhaän caùc ñieàu kieän khaùc. Trong phöông thöùc naøy, caùc ngaân haøng tham gia vaøo quaù trình thanh toaùn nhieàu hôn hai phöông thöùc chuyeån tieàn vaø phöông thöùc ghi soå. + Caùc loaïi nhôø thu: coù hai loaïi nhôø thu: - Nhôø thu trôn (Clean collection): Laø phöông thöùc thanh toaùn, trong ñoù chöùng töø nhôø thu chæ bao goàm chöùng töø taøi chính (hoái phieáu, kyø phieáu, seùc, giaáy nhaän nôï hay coâng cuï thanh toaùn khaùc), coøn caùc chöùng töø thöông maïi (chöùng töø vaän taûi, hoaù ñôn, chöùng töø baûo hieåm,…) ñöôïc gôûi tröïc tieáp cho nhaø nhaäp khaåu, khoâng thoâng qua ngaân haøng. Trong phöông thöùc naøy, ruûi ro thanh toaùn hoaøn toaøn thuoäc veà ngöôøi baùn khi ngöôøi mua khoâng muoán traû tieàn hoaëc khoâng coù khaû naêng traû tieàn.
- Nhôø thu keøm chöùng töø (Documentary collection): Laø phöông thöùc thanh toaùn, trong ñoù chöùng töø gôûi ñi nhôø thu bao goàm: hoaëc chöùng töø thöông maïi cuøng vôùi chöùng töø taøi chính; hoaëc chæ coù chöùng töø thöông maïi. Ngaân haøng thu hoä chæ trao boä chöùng töø cho nhaø nhaäp khaåu sau khi nhaø nhaäp khaåu ñaùp öùng yeâu caàu cuûa leänh nhôø thu. + Ñieàu kieän trao chöùng töø: trong phöông thöùc nhôø thu keøm chöùng töø, ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn phaûi thoaû thuaän cuï theå ñieàu kieän giao chöùng töø quy ñònh trong chæ thò nhôø thu. Coù ba phöông thöùc ñeå trao chöùng töø: - Ñieàu kieän D/A (Documents against acceptance): ñieàu kieän trao boä chöùng töø thöông maïi cho ngöôøi mua ñi nhaän haøng laø ngöôøi mua phaûi kyù chaáp nhaän LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 thanh toaùn hoái phieáu taïi moät thôøi ñieåm nhaát ñònh trong töông lai.
Trong phöông thöùc naøy thì ruûi ro thanh toaùn hoaøn toaøn vaãn thuoäc veà ngöôøi baùn bôûi vì ngöôøi mua nhaän haøng chæ vôùi lôøi höùa seõ thanh toaùn trong töông lai, coøn vieäc coù thanh toaùn hay khoâng thì chöa chaéc chaén. - Ñieàu kieän D/P (Documents against payment): ñieàu kieän trao boä chöùng töø thöông maïi cho ngöôøi mua ñi nhaän haøng laø ngöôøi mua phaûi thanh toaùn tieàn. Do chöùng töø chæ ñöôïc trao khi nhaän ñöôïc thanh toaùn neân ruûi ro ñoái vôùi ngöôøi baùn giaûm haún so vôùi phöông thöùc D/A. - Ñieàu kieän D/OT hay D/TC (Documents against Other Terms and Conditions): caùc ñieàu kieän naøy goàm coù: thanh toaùn töøng phaàn; trao chöùng töø ñoåi giaáy nhaän nôï (letters of undertaking to pay); trao chöùng töø treân cô sôû giaáy tín thaùc (signed trust receipt); ngaân haøng baûo laõnh hoái phieáu (Bank undertakings – AVAL).4 Phöông thöùc tín duïng chöùng töø – Documentary credit * Khaùi nieäm vaø noäi dung thö tín duïng + Khaùi nieäm Phöông thöùc tín duïng chöùng töø laø moät söï thoûa thuaän, trong ñoù moät ngaân haøng (Ngaân haøng môû thö tín duïng) theo yeâu caàu cuûa khaùch haøng (Ngöôøi yeâu caàu môû thö tín duïng) cam keát traû moät soá tieàn nhaát ñònh cho moät ngöôøi khaùc (Ngöôøi höôûng lôïi soá tieàn cuûa thö tín duïng) hoaëc chaáp nhaän hoái phieáu do ngöôøi naøy kyù phaùt trong phaïm vi soá tieàn ñoù khi ngöôøi naøy xuaát trình cho Ngaân haøng phaùt haønh moät boä chöùng töø thanh toaùn phuø hôïp vôùi nhöõng ñieàu kieän vaø ñieàu khoaûn cuûa thö tín duïng.
Thö tín duïng (Letter of credit): laø moät böùc thö do Ngaân haøng vieát ra theo yeâu caàu cuûa nhaø nhaäp khaåu (ngöôøi yeâu caàu môû thö tín duïng) nhaèm cam keát traû LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 tieàn cho nhaø xuaát khaåu (ngöôøi höôûng lôïi) moät soá tieàn nhaát ñònh, trong moät thôøi gian nhaát ñònh khi ngöôøi naøy thöïc hieän ñuùng vaø ñaày ñuû nhöõng ñieàu khoaûn ghi trong böùc thö ñoù. +Noäi dung cuûa thö tín duïng Thö tín duïng bao goàm caùc noäi dung cô baûn sau ñaây: - Soá hieäu L/C (Credit number): moãi L/C ñeàu coù soá hieäu rieâng cuûa noù nhaèm taïo ñieàu kieän thuaän lôïi trong vieäc trao ñoåi thö töø, ñieän tín trong quaù trình thöïc hieän L/C, hoaëc ñeå ghi vaøo caùc chöùng töø lieân quan trong boä chöùng töø thanh toaùn L/C.