CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ SIÊU THỊ WX 1. KHÁI NIỆM VỀ SIÊU THỊ VÀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA SIÊU THỊ: 1. Khái niệm: “Siêu thị” là từ được dịch ra từ tiếng nước ngoài – “supermarket” (tiếng Anh) hay “supermarché” (tiếng Pháp). Hiện nay, khái niệm siêu thị được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
- Nước Mỹ coi siêu thị là “cửa hàng tự phục vụ tương đối lớn có mức chi phí thấp, tỷ suất lợi nhuận không cao và khối lượng hàng hóa bán ra lớn, đảm bảo thỏa mãn đầy đủ nhu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm, bột giặt, các chất tẩy rửa và những mặt hàng chăm sóc nhà cửa” (Philips Kotler, “Marketing căn bản”). - Siêu thị ở Pháp được định nghĩa là “cửa hàng bán lẻ theo phương thức tự phục vụ, có diện tích từ 400m2 đến 2.500m2 chủ yếu bán hàng thực phẩm” (Marc Benoun, “Marketing: Savoir et savoir-faire”, 1991). - Ở Việt Nam , siêu thị được hiểu là một loại cửa hàng bán lẻ có quy mô, được trang bị cơ sở vật chất tương đối hiện đại, kinh doanh theo phương thức tự phục vụ và chủ yếu bày bán những mặt hàng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày như thực phẩm, đồ uống, dụng cụ gia đình và các loại vật dụng cần thiết khác,. Tóm lại, có thể có rất nhiều khái niệm khác nhau về siêu thị nhưng người ta vẫn thấy những nét chung nhất cho phép phân biệt siêu thị với các dạng cửa hàng bán lẻ khác.
Đó là siêu thị áp dụng phương thức tự phục vụ và hàng hóa chủ yếu đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày. Các đặc trưng của siêu thị: - Là một dạng cửa hàng bán lẻ: Siêu thị được tổ chức dưới hình thức những cửa hàng có trang thiết bị và cơ sở vật chất hiện đại, do thương nhân đầu tư và quản lý, được Nhà nước cấp phép hoạt động. Siêu thị thực hiện chức năng bán lẻ – bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng chứ không phải để bán lại. 123doc - 11 - - Áp dụng phương thức tự phục vụ: Khi nói đến siêu thị người ta không thể không nghĩ tới “tự phục vụ”, một phương thức bán hàng do siêu thị sáng tạo ra và là phương thức kinh doanh chủ yếu của xã hội văn minh công nghiệp hóa.
Tự phục vụ giúp người mua cảm thấy thoải mái khi dược tự do lựa chọn, ngắm nghía, so sánh hàng hóa mà không cảm thấy bị ngăn trở từ phía người bán. Có thể khẳng định rằng phương thức tự phục vụ là sáng tạo diệu kỳ của kinh doanh siêu thị và là cuộc đại cách mạng trong lĩnh vực thương mại bán lẻ. - Siêu thị sáng tạo nghệ thuật trưng bày hàng hóa: Ngoài việc sáng tạo ra phương thức bán hàng tự phục vụ, siêu thị còn sáng tạo ra nghệ thuật trưng bày hàng hóa nhằm tối đa hóa hiệu quả không gian bán hàng. Điều đó có nghĩa là hàng hóa trong siêu thị phải có khả năng tự quảng cáo và lôi cuốn người mua.
Siêu thị làm được điều này thông qua các nguyên tắc sắp xếp, trưng bày hàng hóa nhiều khi được nâng lên thành những thủ thuật. Chẳng hạn, hàng có tỷ suất lợi nhuận cao được ưu tiên xếp ở những vị trí dễ thấy nhất, được trưng bày với diện tích lớn; những hàng hóa liên quan đến nhau được xếp gần nhau; hàng khuyến mại phải thu hút khách hàng bằng những kiểu trưng bày bắt mắt; hàng có trọng lượng lớn phải xếp ở bên dưới để khách hàng dễ lấy, bày hàng với số lượng lớn để tạo cho khách hàng cảm giác là hàng hóa đó được bán rất chạy,… - Hàng hóa bán tại siêu thị: Chủ yếu là hàng tiêu dùng thường ngày như thực phẩm, trang phục, mỹ phẩm, đồ gia dụng, các chất tẩy rửa, vệ sinh,… Hàng hóa được bày trên các giá kệ theo từng chủng loại và được niêm yết giá một cách công khai rõ ràng. Danh mục hàng hóa của siêu thị rất đa dạng và phong phú, có thể lên tới hàng ngàn, thậm chí hàng chục ngàn loại hàng. Trong đó, mỗi loại hàng được trưng bày với số lượng nhiều để người mua có thể dễ dàng chọn được cái mà họ ưng ý nhất.
- Trang thiết bị và cơ sở vật chất: Siêu thị thường được trang bị cơ sở vật chất tương đối hiện đại để đảm bảo sự tiện nghi, thoải mái cho khách hàng. - Quy mô: Siêu thị phải có quy mô tương đối lớn bởi vì siêu thị lấy quan điểm khách hàng tự phục vụ và chi phí thấp làm cơ sở cho hoạt động kinh doanh, do đó để đảm bảo tính kinh tế theo quy mô đòi hỏi siêu thị phải có quy mô hợp lý mới 123doc - 12 - có thể tiêu thụ được khối lượng hàng hóa lớn để bù đắp chi phí kinh doanh và có mức lãi hợp lý. Phân loại siêu thị: Có nhiều cách phân loại siêu thị dựa trên các tiêu thức khác nhau. Hai cách phân loại phổ biến là phân loại theo quy mô và phân loại theo chiến lược, chính sách kinh doanh.
Phân loại theo quy mô: - Siêu thị nhỏ: Theo cách phân loại của Pháp thì những siêu thị có diện tích dưới 400 m2 được gọi là siêu thị nhỏ. Các siêu thị loại này thường chỉ chuyên bán một loại hàng hóa như: đồ chơi trẻ em, dụng cụ thể thao, quần áo dày dép,… - Siêu thị vừa: Các siêu thị ở Pháp thường có diện tích từ 400 – 2500 m2 và các siêu thị ở Mỹ thường có diện tích trung bình là 1. Danh mục hàng hóa bày bán tại siêu thị thường từ vài ngàn đến trên dưới 20.000 sản phẩm khác nhau. - Đại siêu thị: Đại siêu thị là đơn vị thương mại bán lẻ có quy mô lớn với diện tích trên 2.500 m2, có khi lên đến vài chục ngàn m2.
Đại siêu thị thường thuộc sở hữu một tập đoàn thương mại, được tổ chức như một khu tổ hợp bán lẻ với đủ mọi loại hàng hóa, dịch vụ. Danh mục hàng hóa có thể lên tới 50. Phân loại theo chiến lược và chính sách kinh doanh: - Siêu thị chuyên doanh: là siêu thị chỉ chuyên bán một loại hàng hóa nhất định. Tập hợp hàng hóa ở siêu thị chuyên doanh hẹp nhưng sâu, có khả năng thỏa mãn cao nhu cầu của người tiêu dùng.
Ví dụ: Siêu thị sách, siêu thị điện máy, siêu thị đồ chơi. - Siêu thị tiện dụng: Loại siêu thị này chú trọng sự tiện dụng của khách hàng trong khi mua sắm. Siêu thị tiện dụng thường bán những hàng hóa phục vụ nhu cầu tiêu dùng thông thường, rẻ tiền, có yêu cầu chọn lựa không cao, dễ bán. Các siêu thị này thường được bố trí ở rất gần người tiêu thụ và chỉ cần diện tích nhỏ.
- Siêu thị hạ giá: Lấy chính sách giá cả hấp dẫn làm tiêu chí hàng đầu để thu hút khách hàng giống như cửa hàng giảm giá, hạ giá. - Siêu thị chất lượng: Lấy chất lượng cao làm yếu tố chính để thu hút khách hàng. Siêu thị chất lượng thường chọn khách hàng mục tiêu là những người có thu nhập cao. Vị trí siêu thị trong mạng lưới phân phối bán lẻ hiện đại: Siêu thị là một dạng cửa hàng bán lẻ thuộc mắt xích trung gian gần với người tiêu dùng nhất.
Tuy nhiên, khi nói đến vị trí của siêu thị trong mạng lưới phân phối bán lẻ, người ta ngầm hiểu đó là cách tiếp cận từ góc độ phân loại mang tính tổ chức đối với những cửa hàng bán lẻ theo phương thức hiện đại. Hệ thống các cửa hàng này bao gồm: cửa hàng tiện dụng (convenience store), siêu thị nhỏ (mini-supermarket), siêu thị (supermarket), đại siêu thị (hypermarket), cửa hàng bách hóa (department store), cửa hàng đại hạ giá (hard discount), trung tâm thương mại (commercial center),… Trong hệ thống các cửa hàng bán lẻ hiện đại, siêu thị được xếp ở vị trí cao hơn cửa hàng tiện dụng, siêu thị nhỏ và thấp hơn so với đại siêu thị, cửa hàng đại hạ giá, cửa hàng bách hóa, trung tâm thương mại xét về mặt quy mô, diện tích và phương thức kinh doanh. Chính phương thức bán hàng tự phục vụ và nghệ thuật trưng bày hàng hóa của siêu thị đã mở ra kỷ nguyên thương mại bán lẻ văn minh hiện đại. NHÀ SẢN XUẤT Đại lý, môi giới Nhà bán buôn Nhà bán buôn NHÀ BÁN LẺ Cửa Siêu Siêu Đại Cửa Cửa Trung Cửa hàng thị thị siêu hàng hàng tâm hàng tiện nhỏ thị bách đại hạ thương chuyên dụng hóa giá mại doanh NGƯỜI TIÊU DÙNG Sơ đồ 1.1: Vị trí của siêu thị trong mạng lưới phân phối bán lẻ hiện đại 123doc - 14 - 1.
Vai trò của siêu thị trong xã hội: - Sự xuất hiện của siêu thị là một cuộc cách mạng trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa. Siêu thị đóng vai trò là cầu nối giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng. - Siêu thị đóng vai trò một nhân tố kích cầu. Với nghệ thuật trưng bày hàng hóa, siêu thị có khả năng tự quảng cáo và lôi cuốn người mua.
- Sự có mặt của siêu thị trong hệ thống bán lẻ hàng tiêu dùng đã làm tăng mức độ cạnh tranh trong ngành thương nghiệp bán lẻ. Từ đó, nó thúc đẩy các loại hình bán lẻ khác phải nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng. - Góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, cải thiện đời sống nhân dân. SỰ PHÁT TRIỂN SIÊU THỊ Ở CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 1.
Lịch sử hình thành và phát triển siêu thị trên thế giới Qua khảo sát hệ thống phân phối ở các nước châu Âu, châu Mỹ, người ta thấy rằng: sự ra đời của siêu thị là sự đổi mới của phương thức bán hàng từ những cửa hàng tổng hợp vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Ý tưởng về một loại cửa hàng bán lẻ có các đặc trưng giống như siêu thị do BON MARCHE (Pháp) khởi xướng vào năm 1852. Những người chủ tiệm cấp tiến này đã áp dụng những nguyên tắc rất tiến bộ cho cửa hiệu của mình, đó là: - Chấp nhận tỷ suất lợi nhuận thấp (13,5%) trong khi các cửa hàng bán lẻ thời đó thường có tỷ suất lợi nhuận ở mức 40%. Với nguyên tắc này, cửa hiệu có thể thu hút khách hàng với giá thấp, nhờ đó tăng đáng kể khối lượng hàng hóa bán ra.
- Giá cả hàng hóa niêm yết công khai để người mua không mất thời gian hỏi giá, trả giá và người bán đỡ mất công trả lời khách. - Khách hàng tự do tiếp xúc, xem xét chọn hàng mà không bắt buộc phải mua hàng. - Bán khuyến mãi những hàng hóa mới hoặc những hàng hóa không còn hợp thời trang. - Quảng cáo rộng rãi để công chúng biết đến cửa hàng.