Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất ở huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích hay nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển rtsx ở huyện lương sơn tỉnh hòa bình, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Bùi Quang Khải
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quang Bảo
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển RTSX ở huyện Lương Sơn tỉnh Hoà Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về lập địa và chọn loài cây trồng
• 1.3. Nghiên cứu về giống cây rừng trồng
• 1.4. Những nghiên cứu về kỹ thuật lâm sinh (KTLS)
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn

Rừng trồng sản xuất (RTSX) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Với diện tích đất lâm nghiệp lớn, huyện có tiềm năng phát triển RTSX mạnh mẽ. Việc phát triển rừng trồng không chỉ giúp nâng cao độ che phủ rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, diện tích rừng trồng của huyện đã tăng đáng kể trong những năm qua, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Tình hình thực trạng rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn

Hiện tại, huyện Lương Sơn có khoảng 13.654,74 ha rừng trồng sản xuất, chiếm 71,95% tổng diện tích đất lâm nghiệp. Tuy nhiên, việc quản lý và phát triển rừng trồng vẫn còn nhiều hạn chế. Năng suất và chất lượng rừng trồng chưa đạt yêu cầu, do thiếu sự đầu tư và áp dụng khoa học kỹ thuật trong trồng rừng.

1.2. Vai trò của rừng trồng sản xuất trong phát triển kinh tế

Rừng trồng sản xuất không chỉ cung cấp gỗ cho ngành chế biến lâm sản mà còn tạo công ăn việc làm cho người dân. Việc phát triển rừng trồng giúp cải thiện đời sống, giảm nghèo và bảo vệ môi trường. Hơn nữa, rừng trồng còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và ổn định an ninh xã hội.

II. Những thách thức trong phát triển rừng trồng sản xuất tại Lương Sơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý đất đai, thiếu vốn đầu tư, và sự thiếu hụt kỹ thuật trồng rừng là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững của RTSX.

2.1. Vấn đề quản lý đất và rừng bền vững

Quản lý đất và rừng bền vững là một trong những thách thức lớn nhất. Nhiều diện tích rừng trồng chưa được quy hoạch hợp lý, dẫn đến tình trạng manh mún và không tập trung. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

2.2. Thiếu vốn đầu tư cho phát triển rừng trồng

Thiếu vốn đầu tư là một rào cản lớn trong việc phát triển rừng trồng sản xuất. Nhiều hộ dân không có khả năng tài chính để đầu tư vào việc trồng rừng, dẫn đến việc không thể áp dụng các kỹ thuật tiên tiến và nâng cao năng suất.

III. Giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất bền vững tại Lương Sơn

Để phát triển rừng trồng sản xuất bền vững, huyện Lương Sơn cần áp dụng các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện quản lý đất đai, tăng cường đầu tư và áp dụng công nghệ mới trong trồng rừng.

3.1. Cải thiện quản lý và quy hoạch rừng

Cần có một quy hoạch rõ ràng cho phát triển rừng trồng sản xuất, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả. Việc phân vùng và xác định rõ ranh giới đất rừng sẽ giúp quản lý tốt hơn và nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.2. Tăng cường đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật

Huyện cần thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp và tổ chức để phát triển rừng trồng. Đồng thời, cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho người dân trong việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện năng suất rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát triển rừng trồng

Các mô hình phát triển rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn đã cho thấy những kết quả khả quan. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng rừng hiện đại đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.

4.1. Mô hình rừng trồng sản xuất điển hình

Một số mô hình rừng trồng sản xuất điển hình đã được triển khai tại huyện Lương Sơn, cho thấy hiệu quả kinh tế cao. Các mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế và xã hội

Đánh giá hiệu quả kinh tế từ các mô hình rừng trồng cho thấy sự gia tăng thu nhập đáng kể cho người dân. Hơn nữa, việc phát triển rừng trồng còn góp phần cải thiện đời sống và tạo công ăn việc làm cho nhiều hộ gia đình.

V. Kết luận và triển vọng phát triển rừng trồng sản xuất tại Lương Sơn

Phát triển rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn có nhiều triển vọng. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân.

5.1. Tương lai của rừng trồng sản xuất tại Lương Sơn

Với những giải pháp đồng bộ và sự quan tâm từ chính quyền, rừng trồng sản xuất tại huyện Lương Sơn có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho phát triển bền vững

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân trong việc phát triển rừng trồng. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cũng rất quan trọng trong quá trình phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rừng trồng sản xuất đóng vai trò chiến lược đặc biệt trong cơ cấu phát triển lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam, vừa nâng cao tỷ lệ che phủ rừng, vừa đảm bảo nguồn cung gỗ nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến và tạo sinh kế lâu dài cho người dân miền núi. Tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình – cửa ngõ kinh tế nối liền vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với khu vực Tây Bắc – diện tích đất tự nhiên đạt 37.707,79 ha. Trong đó, đất quy hoạch cho lâm nghiệp chiếm 18.978,04 ha (tương đương 50,33% tổng diện tích tự nhiên). Đáng chú ý, diện tích đất dành riêng cho rừng trồng sản xuất đạt tới 13.471,30 ha, chiếm 71,95% tổng quỹ đất lâm nghiệp của toàn huyện.

Mặc dù có tiềm năng đất đai rộng lớn cùng nguồn lao động nông lâm nghiệp dồi dào với 27.586 người (chiếm 48,6% lực lượng lao động địa phương), hoạt động phát triển rừng trồng sản xuất tại Lương Sơn trong giai đoạn 2006–2011 vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Các mô hình trồng rừng thâm canh còn mang tính tự phát, quy mô manh mún, việc chuyển giao kỹ thuật lâm sinh chưa đồng bộ, dẫn đến năng suất sinh khối bình quân mới đạt khoảng 80 đến 120 m³/ha sau chu kỳ 6–7 năm.

Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn 2011–2013 nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển rừng trồng sản xuất, phân tích các nhân tố kỹ thuật, kinh tế, xã hội và thị trường tiêu thụ lâm sản. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để hoạch định chiến lược kinh doanh rừng gỗ lớn, nâng cao giá trị gia tăng trên 1 ha đất lâm nghiệp và hoàn thiện chuỗi liên kết chế biến gỗ tại huyện Lương Sơn đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế tài nguyên rừng, lý thuyết lập địa lâm nghiệp và mô hình chuỗi giá trị lâm sản. Lý thuyết quản lý lập địa nhấn mạnh mối quan hệ tương hỗ giữa bốn yếu tố thổ nhưỡng cơ bản (đá mẹ, độ dốc, độ dày tầng đất và thảm thực bì chỉ thị) với sức sinh trưởng của các loài cây mục đích. Mô hình phân tích tài chính lâm nghiệp áp dụng hệ thống chỉ số chiết khấu dòng tiền gồm Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) để đo lường hiệu quả sinh lời của các phương thức trồng rừng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm chuẩn mực:

• Rừng trồng sản xuất: Hệ sinh thái rừng được thiết lập nhân tạo chủ yếu nhằm mục đích cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và kết hợp bảo vệ môi trường.
• Kỹ thuật lâm sinh: Tập hợp các biện pháp tác động từ khâu tuyển chọn giống, xử lý thực bì, làm đất, mật độ trồng, bón phân đến tỉa cưa nuôi dưỡng rừng.
• Cấp phòng hộ chống xói mòn: Chỉ số tổng hợp xác định qua thang điểm tương quan giữa độ dốc, thành phần cơ giới đất cùng độ tàn che và độ che phủ tán rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Quyết định 661/QĐ-TTg, Quyết định 147/2007/QĐ-TTg, Quyết định 66/2011/QĐ-TTg, Quyết định 16/2005/QĐ-BNN), số liệu thống kê đất đai giai đoạn 2006–2011 từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Lương Sơn, cùng dữ liệu điều tra thực địa năm 2012–2013.

Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) được triển khai với cỡ mẫu 68 đối tượng, gồm 3 cán bộ quản lý cấp huyện, 8 cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp và 57 chủ hộ trực tiếp trồng rừng. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập đa chiều các ý kiến phản biện về chính sách giao đất lâm nghiệp, nguồn vốn vay ưu đãi và thực trạng kênh tiêu thụ gỗ.

Trên thực địa, nghiên cứu thiết lập các ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời diện tích 500 m² (kích thước 20m x 25m) cho từng mô hình rừng trồng thuần loài (Keo lai, Keo tai tượng, Bạch đàn Urophylla, Xoan ta) ở các cấp tuổi khác nhau, lặp lại 3 lần cho mỗi loài. Các chỉ tiêu sinh trưởng đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), đường kính tán ($D_t$) và trữ lượng cây đứng được đo đạc chính xác bằng thước kẹp kính và thước Blumeleiss. Số liệu được xử lý thống kê trên phần mềm chuyên dụng với tỷ lệ chiết khấu tài chính cố định ở mức 6%/năm nhằm phản ánh đúng điều kiện vay vốn đầu tư lâm nghiệp dài hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp huyện Lương Sơn sở hữu tiềm năng rất lớn nhưng mức độ khai thác chưa tối ưu. Trong 18.978,04 ha đất lâm nghiệp, diện tích đất rừng sản xuất đạt 13.471,30 ha, song vẫn còn tới 2.183,44 ha đất trống đồi núi trọc chưa có rừng (chiếm 11,51% tổng diện tích đất lâm nghiệp). Rừng tự nhiên chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 606,50 ha (3,20%), còn lại 10.681,36 ha là rừng trồng sản xuất.

Thứ hai, cơ cấu loài cây trồng sản xuất còn mang tính đơn điệu, tập trung chủ yếu vào các loài cây sinh trưởng nhanh ngắn hạn. Keo lai và Keo tai tượng chiếm trên 65% tổng diện tích rừng trồng, tiếp theo là Bạch đàn Urophylla, Luồng và Xoan ta. Năng suất bình quân ở tuổi 6–7 của các mô hình Keo lai đạt 15–18 m³/ha/năm, Bạch đàn Urophylla đạt 12–15 m³/ha/năm, trong khi các loài cây bản địa và gỗ lớn bản địa như Lát hoa, Trám chưa được mở rộng quy mô.

Thứ ba, hiệu quả tài chính giữa các mô hình có sự chênh lệch rõ rệt tùy thuộc vào mức độ thâm canh và mật độ trồng. Kết quả tính toán chỉ số tài chính cho chu kỳ kinh doanh 7 năm với mức chiết khấu 6%/năm cho thấy: mô hình Keo lai thâm canh đạt chỉ số $NPV$ cao nhất, dao động từ 28 đến 35 triệu đồng/ha, tỷ số $BCR$ đạt từ 1,85 đến 2,20 lần, và $IRR$ đạt xấp xỉ 24–28%. Mô hình Xoan ta và Keo tai tượng đạt mức sinh lời trung bình với $BCR$ dao động từ 1,45 đến 1,70 lần.

Thứ tư, hệ thống chế biến và chuỗi cung ứng lâm sản trên địa bàn huyện Lương Sơn phát triển tương đối đa dạng với hơn 15 cơ sở cưa xẻ, bóc ván và gia công đồ mộc dân dụng. Tuy nhiên, hơn 75% khối lượng gỗ khai thác vẫn được bán dưới dạng gỗ tròn nguyên liệu thô hoặc dăm gỗ cho các nhà máy giấy lân cận thông qua mạng lưới tư thương trung gian, khiến giá trị gia tăng giữ lại tại địa phương chỉ đạt khoảng 20–25% tổng giá trị chuỗi sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng năng suất rừng trồng phân tán bắt nguồn từ việc người dân áp dụng mật độ trồng quá dày (thường từ 2.000 đến 2.500 cây/ha), vượt xa khuyến nghị kỹ thuật tối ưu (1.111 đến 1.666 cây/ha). Mật độ quá dày kết hợp với tập quán tỉa thưa tự nhiên làm suy giảm đường kính thân cây và tăng tỷ lệ cây phân cành kém chất lượng (chiếm 39,5% ở mật độ cao so với 29,7% ở mật độ thưa).

Bên cạnh đó, việc người dân chủ yếu sử dụng cây con gieo ươm từ hạt không rõ nguồn gốc thay vì giống vô tính dòng mô hoặc hom tuyển chọn đã làm giảm 30–40% tiềm năng tăng trưởng sinh khối. So sánh với các nghiên cứu lâm sinh tại vùng Đông Bắc và Bắc Trung Bộ, nơi năng suất Keo lai đạt 20–25 m³/ha/năm khi áp dụng cày ngầm và bón lót NPK kết hợp phân vi sinh, rừng trồng tại Lương Sơn vẫn còn dư địa nâng cao năng suất thêm ít nhất 25–35%.

Để trực quan hóa các mối quan hệ này, các dữ liệu sinh trưởng theo độ tuổi ($D_{1.3}$, $H_{vn}$), sự biến thiên của trữ lượng lâm phần theo mật độ, cũng như tỷ trọng phân bố 4 nhóm đất chính (Feralit đỏ vàng chiếm hơn 60%) có thể được tổng hợp chi tiết qua các bảng so sánh chỉ tiêu tài chính ($NPV$, $BCR$, $IRR$) và biểu đồ phân bổ chuỗi giá trị lâm sản qua từng tác nhân trung gian. Về mặt môi trường, mô hình rừng Keo và Xoan ta ở độ tàn che trên 0,7 giúp hạ cấp điểm xói mòn tổng hợp $B+C-A$ xuống dưới mức 25 điểm, khẳng định khả năng bảo vệ lưu vực và chống thoái hóa đất rất tốt.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch và thâm canh hóa toàn bộ 2.183,44 ha đất lâm nghiệp chưa có rừng.

• Hành động: Ủy ban nhân dân huyện Lương Sơn chỉ đạo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các xã rà soát, bàn giao đất thực địa và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho 100% hộ dân trước năm 2015.
• Mục tiêu: Phủ xanh toàn bộ diện tích đất trống, đưa độ che phủ rừng sản xuất đạt trên 85% diện tích đất lâm nghiệp.

Thứ hai, chuyển đổi cơ cấu giống và tiêu chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lâm sinh.

• Hành động: Hạt Kiểm lâm Lương Sơn kiểm soát chặt chẽ 100% cơ sở sản xuất giống trên địa bàn; bắt buộc đưa các dòng Keo lai vô tính (BV10, BV16, BV32) và Bạch đàn kháng bệnh (SM16, SM23) đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận vào trồng rừng đại trà.
• Mục tiêu: Nâng năng suất sinh khối bình quân từ 12–15 m³/ha/năm lên 20–25 m³/ha/năm, điều chỉnh mật độ trồng chuẩn từ 1.111 đến 1.333 cây/ha (cự ly 3m x 3m hoặc 3m x 2,5m), bón lót tối thiểu 150g NPK kết hợp 100g vi sinh trên một hố trồng.

Thứ ba, thực hiện chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng kinh doanh gỗ lớn gắn với chứng chỉ rừng bền vững.

• Hành động: Ban Quản lý rừng phòng hộ và sản xuất huyện Lương Sơn hướng dẫn các chủ rừng thực hiện tỉa thưa kỹ thuật ở tuổi 4–5 (giữ lại 600–700 cây/ha), kéo dài chu kỳ khai thác từ 6–7 năm lên 10–12 năm.
• Mục tiêu: Tăng tỷ lệ gỗ xẻ chất lượng cao từ 20% lên 60%, nâng doanh thu thuần trên mỗi hecta từ 40–50 triệu đồng lên trên 100–120 triệu đồng cho toàn chu kỳ.

Thứ tư, xây dựng chuỗi liên kết giá trị và hoàn thiện chính sách tín dụng lâm nghiệp.

• Hành động: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chi nhánh Lương Sơn triển khai gói tín dụng ưu đãi lãi suất thấp theo chu kỳ kinh doanh dài hạn (vay từ 7 đến 10 năm); Ủy ban nhân dân huyện hỗ trợ thành lập các Hợp tác xã lâm nghiệp liên kết trực tiếp với các nhà máy chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh Hòa Bình và Hà Nội.
• Mục tiêu: Cắt giảm ít nhất 50% khâu trung gian tư thương, đảm bảo giá thu mua gỗ tròn tại cửa rừng ổn định và tăng thu nhập thực tế cho người trồng rừng thêm 15–20%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương (Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Hòa Bình, UBND huyện Lương Sơn, Chi cục Kiểm lâm): Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng để xây dựng quy hoạch phân 3 loại rừng, điều chỉnh chiến lược cơ cấu cây trồng lâm nghiệp và ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế đồi rừng giai đoạn 2015–2020.

2. Các chủ rừng, trang trại và hộ gia đình trực tiếp sản xuất lâm nghiệp tại huyện Lương Sơn: Cung cấp hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về mật độ gây trồng, phương pháp xử lý thực bì, công thức bón phân thâm canh và quy trình tính toán hiệu quả tài chính để chuyển đổi từ rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn có giá trị kinh tế vượt trội.

3. Các doanh nghiệp chế biến và kinh doanh lâm sản: Tham khảo bức tranh toàn cảnh về trữ lượng nguồn nguyên liệu, chất lượng gỗ rừng trồng và hệ thống kênh cung ứng tại huyện Lương Sơn, từ đó xây dựng kế hoạch bao tiêu sản phẩm và đầu tư công nghệ chế biến sâu tại chỗ.

4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế lâm nghiệp và Lâm sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp tích hợp công cụ điều tra ô tiêu chuẩn lâm học với phân tích kinh tế lượng tài chính ($NPV$, $BCR$, $IRR$) và đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA).

Câu hỏi thường gặp

Tại sao huyện Lương Sơn cần ưu tiên phát triển rừng trồng sản xuất thay vì thuần túy bảo vệ rừng tự nhiên? Huyện Lương Sơn sở hữu 13.471,30 ha đất rừng sản xuất (chiếm tới 71,95% đất lâm nghiệp), trong khi rừng tự nhiên chỉ còn 606,50 ha. Việc phát triển mạnh rừng sản xuất vừa giúp phủ xanh 2.183,44 ha đất trống đồi núi trọc, vừa cung cấp nguyên liệu ổn định cho mạng lưới hơn 15 xưởng chế biến gỗ địa phương và tạo việc làm cho 27.586 lao động nông thôn.

Mật độ trồng rừng sản xuất bao nhiêu là tối ưu nhất cho cây Keo lai tại địa bàn huyện? Nghiên cứu chỉ ra rằng mật độ trồng tối ưu cho Keo lai là từ 1.111 đến 1.333 cây/ha (khoảng cách 3m x 3m hoặc 3m x 2,5m). Mật độ này giúp cây đạt sinh trưởng đường kính lớn hơn 10,8% và chiều cao tốt hơn 16,1% so với mật độ dày 1.428–2.000 cây/ha, đồng thời giảm tỷ lệ cây đa thân cong queo từ 39,5% xuống dưới 29,7%.

Các mô hình rừng trồng sản xuất tại Lương Sơn đem lại hiệu quả tài chính cụ thể như thế nào? Ở mức lãi suất chiết khấu 6%/năm trong chu kỳ kinh doanh 7 năm, mô hình Keo lai thâm canh đem lại $NPV$ từ 28 đến 35 triệu đồng/ha với tỷ số lợi ích trên chi phí ($BCR$) đạt từ 1,85 đến 2,20 lần và tỷ suất sinh lời nội bộ ($IRR$) đạt trên 24%, khẳng định tính khả thi kinh tế rất cao so với các loại cây trồng nông nghiệp truyền thống trên đất dốc.

Khả năng phòng hộ và chống xói mòn đất của rừng trồng sản xuất được đánh giá qua chỉ số nào? Khả năng phòng hộ được lượng hóa qua công thức tổng hợp điểm $B+C-A$ (trong đó $B$ là độ dốc, $C$ là thành phần cơ giới đất, $A$ là độ che phủ và tàn che). Các mô hình Keo lai và Xoan ta từ 5 tuổi trở lên có độ tàn che đạt trên 0,7, giúp tổng điểm xói mòn duy trì dưới mức 25 điểm, đạt cấp phòng hộ tốt và rất tốt theo thang đánh giá chuẩn.

Đâu là trở ngại lớn nhất trong chuỗi giá trị lâm sản tại Lương Sơn hiện nay? Trở ngại lớn nhất là thiếu các hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp giữa doanh nghiệp chế biến sâu với hộ trồng rừng. Khoảng 75% sản lượng gỗ khai thác vẫn bị tư thương ép giá dưới dạng nguyên liệu thô phục vụ băm dăm giấy, khiến người nông dân chỉ thu được một phần nhỏ trong tổng giá trị gia tăng của chuỗi ngành hàng gỗ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và phân tích toàn diện thực trạng 18.978,04 ha đất lâm nghiệp huyện Lương Sơn, trong đó đất rừng sản xuất chiếm ưu thế tuyệt đối với 71,95%.
• Đánh giá định lượng tăng trưởng và sinh khối của các loài cây chủ lực (Keo lai, Keo tai tượng, Bạch đàn Urophylla, Xoan ta), chứng minh mô hình Keo lai thâm canh đạt hiệu quả tài chính tối ưu với $BCR$ đạt trên 1,85 lần.
• Luận văn xác định rõ các rào cản nội tại về giống, mật độ gieo trồng dày và chuỗi tiêu thụ trung gian qua khảo sát thực địa 68 đối tượng quản lý và hộ trồng rừng.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật - chính sách: quy hoạch 2.183,44 ha đất trống, đưa giống vô tính kháng bệnh vào sản xuất, chuyển hóa rừng gỗ lớn chu kỳ 10–12 năm và thiết lập tín dụng chu kỳ dài.
• Lộ trình thực hiện khuyến nghị được định hình xuyên suốt giai đoạn 2013–2020, kêu gọi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương, các viện nghiên cứu và cộng đồng chủ rừng nhằm phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững tại huyện Lương Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Để nâng cao phát huy hiệu quả năng suất chất lượng và phát triển RTSX (RTSX), các nhà khoa học nhiều nước trên thế giới các nhà khoa học luân quan tâm nghiên cứu. cơ sở khoa học cho việc phát triển RTSX ở các nước đang phát triển về tất cả các lĩnh vực từ chọn giống và sản xuất giống tốt đã chọn lọc; các biện pháp kỹ thuật rừng trồng; chọn loài cây trồng theo hướng nghiên cứu mở rộng các loài cây bản địa bằng cách thuần hóa, để đáp ứng nhu cầu đa dạng của con người lại phù hợp với khí hậu của địa phương. Cho đến nay cơ sở khoa học cho việc phát triển rừng trồng trồng sản xuất ở các nước phát triển đã được hoàn thiện và phục vụ đắc lực cho sản xuất lâm nghiệp trong nhiều năm qua về những nghiên cứu sau: 1.

Nghiên cứu về lập địa và chọn loài cây trồng Kết quả nghiên cứu của Pandey.D (1983) [61] về loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis được trồng trên các điều kiện lập địa khác nhau đã cho thấy nếu trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thì năng suất chỉ đạt từ 5-10 m3/ha/năm, nhưng trồng ở vùng nhiệt đới ẩm thì năng suất có thể đạt tới 30 m3/ha/năm. Khi đánh giá khả năng sinh trưởng của loài Thông Pinus patula ở Swziland, Julian Evans (1992) [53] đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài Thông này có quan hệ khá chặt (R=0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan sau: Y = -18,75 + 0,0544x3 - 0,000022x32 + 0,0185x4 + 0,0449x5 + 0,5346x11 Trong đó: Y: Chiều cao vút ngọn tại thời điểm 12 tuổi (m); x3: Độ cao so với mặt nước biển (m); x4: Độ dốc chênh lệch giữa đỉnh đồi và chân đồi (%); LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 x5: Độ dốc tuyệt đối của khu rừng trồng (%); x11: Độ phì của đất đã được xác định Từ các kết quả nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về điều kiện lập địa đã cho thấy việc xác định vùng trồng và điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết và đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng. Nghiên cứu về giống cây rừng trồng Thành công của RTSX trước hết phải kể đến công tác nghiên cứu giống cây rừng trồng. Đây là một trong những lĩnh vực nghiên cứu mang tính đột phá và đem lại những kết quả, thành tựu khá đáng kể trong ngành lâm nghiệp trong thời gian qua.

Từ thế kỷ 18 - 19 đã có những ý tưởng về nghiên cứu lai giống và sản xuất hạt giống cây rừng trồng cũng như nhân giống sinh dưỡng. Đầu thế kỷ 20 các nước Bắc Âu như Đức, Thuỵ Điển, Đan Mạch là những nước có nền lâm nghiệp phát triển đã có nhiều công trình nghiên cứu về khảo nghiệm xuất xứ, chọn giống, lai giống cây rừng đã thu được một số thành tựu nhất định như Syrach Larsen đã sản xuất được một số cây lai có hình dáng đẹp và có ưu thế về sinh trưởng. Nilsson - Ehle (1949 - 1973) đã phát hiện ra cây tam bội có sinh trưởng tốt hơn so với cây nhị bội. Theo Eldridge (1993) [52] các chương trình chọn giống đã bắt đầu ở nhiều nước và tập trung cho nhiều loài cây mọc nhanh khác nhau, trong đó có Bạch đàn.

Brazil đã chọn cây trội và xây dựng vườn giống cây con thụ phấn tự do cho các loài E. maculata ngay từ những năm 1952; Mỹ bắt đầu với loài E. Từ năm 1970 đến 1973 Úc đã chọn được 160 cây trội cho loài E. regnans và 170 cây trội có thân hình thẳng đẹp và tỉa cành tự nhiên tốt ở loài E.

Tương tự như vậy, 150 cây trội đã được chọn ở rừng trồng tự nhiên cho loài E. diversicolor ở Úc và loài E. deglupta ở Papua New Guin. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Nhờ những công trình nghiên cứu chọn lọc và tạo giống mới tới nay ở nhiều nước đã có những giống cây trồng năng suất rất cao, gấp 2-3 lần trước đây như ở Brazil đã tạo được những khu rừng trồng có năng suất 70-80 m3/ha/năm, tại Công Gô năng suất rừng trồng cũng đạt 40 - 50 m3/ha/năm.

Theo Covin (1990) tại Pháp, Ý nhiều khu rừng trồng cung cấp nguyên liệu giấy cũng đạt năng suất 40 - 50 m3/ha/năm, kết quả là hàng ngàn ha đất nông nghiệp được chuyển đổi thành đất lâm nghiệp để rừng trồng cung cấp nguyên liệu giấy đạt hiệu quả kinh tế cao. Cesar Nuevo (2000) [51] đã khảo nghiệm các dòng Keo nhập từ Úc và Papua New Guinea, các giống Lõi thọ địa phương từ các nơi khác nhau ở Mindanao. Trên cơ sở kết quả lựa chọn các xuất xứ tốt nhất và những cây trội đã xây dựng vùng sản xuất giống và dán nhãn các cây trội lựa chọn. Chọn giống kháng bệnh và lai giống cũng là những hướng nghiên cứu được nhiều tác giả quan tâm.

Tại Braxin, Ken Old, Alffenas và các cộng sự từ năm 2000-2003 đã thực hiện một chương trình chọn giống kháng bệnh cho các loài Bạch đàn chống bệnh gỉ sắt Puccinia. Các công trình nghiên cứu về lai giống cũng đã mang lại nhiều kết quả tốt phục vụ RTSX (Assis, 2000), (Paramathma, Surendran, 2000), (FAO, 1979),… 1. Những nghiên cứu về kỹ thuật lâm sinh (KTLS) Để thực hiện thành công việc tạo ra những sản phẩm cây rừng trồng một cách nhanh nhất và rẻ nhất, bên cạnh công tác giống, các biện pháp kỹ thuật trong tạo rừng trồng cũng rất được quan tâm nghiên cứu.B Ball, Tj Wormald, L Russo (1995) [56] khi nghiên cứu tính bền vững của rừng trồng đã quan tâm đến cấu trúc tầng tán của rừng trồng hỗn loài. Matthew, J Kelty (1995) (dẫn theo [62]) đã nghiên cứu xây dựng mô hình rừng trồng trồng hỗn loài giữa cây gỗ và cây họ đậu.

Qua đó cho thấy cây họ đậu có tác dụng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính, nên công tác rừng trồng với mô hình trồng hỗn giao là cần thiết và thiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 thực về cải tạo đất, dữ được độ ẩm tạo cho cây trồng chính sinh trường và phát triển trên đất khô cằn. Nghiên cứu về phương thức, mật độ và các biện pháp kỹ thuật khác nhau cũng đã được thực hiện ở nhiêu nước trên thế giới, tạo cơ sở phát triển khoa học cho công tác RTSX trong thời gian qua như: Kỹ thuật trồng, chăm sóc, bón phân, tỉa thưa,…các công trình nghiên cứu điển hình sau: 1.Về xử lý thực bì và làm đất đến sinh trưởng của rừng trồng Theo Nambiar và Brown (1997) [60] thì việc rừng trồng có thể đem lại những ảnh hưởng tích cực khi độ phì đất được cải thiện. Ngược lại, nó đem lại ảnh hưởng tiêu cực nếu làm mất cân bằng hay cạn kiệt nguồn dinh dưỡng trong đất. Việc làm đất có thể dẫn đến cải thiện độ phì vật lý của đất, nhưng cũng có thể làm giảm độ phì hóa học của đất.

Tuy nhiên những nhà khoa học cho rằng việc sử dụng cơ giới hoá trong xử lý thực bì và làm đất rừng trồng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuất của đất. Quản lý độ phì đất trong đó có các biện pháp KTLS về xử lý thực bì trước khi trồng nhằm ổn định và cải thiện năng suất rừng trồng. Về bón phân tới sinh trưởng của rừng trồng Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật bón phân cho cây trồng nhằm nâng cao năng suất rừng trồng đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Điển hình là công trình nghiên cứu của Mello (1976) [57] khi nghiên cứu ở Brazil, tác giả đã cho thấy bón phân NPK Bạch đàn sinh trưởng nhanh hơn 50% so với không bón phân.

Nghiên cứu về công thức bón phân cho Bạch đàn E. grandis theo công thức 150g NPK /gốc với loại phân bón có tỷ lệ N:P:K = 3:2:1. Nghiên cứu ở Nam Phi của Schonau (1985) [63] đã đưa ra kết luận có thể nâng cao chiều cao trung bình của rừng trồng lên 2 lần sau năm thứ nhất. Bón phân Phosphate cho Thông caribe ở Cu Ba, Herrero và cộng sự (1988) [54] đã nâng cao sản lượng rừng sau 13 năm trồng từ 56 m3/ha lên 69 m3/ha,… Những kết quả nghiên cứu trên cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 thấy biện pháp bón phân,thời gian bón phân, loại phân bón có ảnh hưởng khá rõ rệt đến năng suất rừng trồng.

Về mật độ đến sinh trưởng của rừng trồng. Mật độ rừng trồng ban đầu là một trong những biện pháp KTLS quan trọng có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất rừng trồng. Vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình như: Công trình nghiên cứu của Evans, J. (1992) [53], tác giả đã bố trí 4 công thức mật độ trồng khác nhau (2.075 và 750 cây/ha) cho Bạch đàn E.deglupta ở Papua New Guinea, số liệu thu được sau 5 năm trồng cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy tăng trưởng về đường kính cao hơn nhưng trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn còn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao.

Tại Malaysia năm 1999 người ta đã xây dựng rừng trồng nhiều tầng hỗn loài trên 3 đối tượng: rừng trồng tự nhiên, rừng trồng Keo tai tượng và rừng trồng Tếch, đã sử dụng 23 loài cây có giá trị trồng theo băng 10m, 20m, 30m, 40m,. và phương thức hỗn giao khác nhau mang lại hiệu quả cao. Việc tạo lập các loài cây hỗ trợ ban đầu cho cây trồng chính trước khi xây dựng các mô hình rừng trồng trồng hỗn loài là rất cần thiết. Ball, TJ Wormald and L.

Russo (1995) [56] và Matti Leikola (1995) [58] đã nghiên cứu tạo lập mô hình rừng trồng trồng hỗn loài giữa cây thân gỗ với cây họ đậu. Kết quả cho thấy cây họ đậu có tác dụng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính. Nghiên cứu về phương thức, mật độ và các biện pháp kỹ thuật rừng trồng khác cũng đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, tạo cơ sở khoa học cho phát triển RTSX trong thời gian qua. Vấn đề giải quyết đời sống trước mắt của người dân tham gia phát triển RTSX cũng được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.