Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Để nâng cao phát huy hiệu quả năng suất chất lượng và phát triển RTSX (RTSX), các nhà khoa học nhiều nước trên thế giới các nhà khoa học luân quan tâm nghiên cứu. cơ sở khoa học cho việc phát triển RTSX ở các nước đang phát triển về tất cả các lĩnh vực từ chọn giống và sản xuất giống tốt đã chọn lọc; các biện pháp kỹ thuật rừng trồng; chọn loài cây trồng theo hướng nghiên cứu mở rộng các loài cây bản địa bằng cách thuần hóa, để đáp ứng nhu cầu đa dạng của con người lại phù hợp với khí hậu của địa phương. Cho đến nay cơ sở khoa học cho việc phát triển rừng trồng trồng sản xuất ở các nước phát triển đã được hoàn thiện và phục vụ đắc lực cho sản xuất lâm nghiệp trong nhiều năm qua về những nghiên cứu sau: 1.
Nghiên cứu về lập địa và chọn loài cây trồng Kết quả nghiên cứu của Pandey.D (1983) [61] về loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis được trồng trên các điều kiện lập địa khác nhau đã cho thấy nếu trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thì năng suất chỉ đạt từ 5-10 m3/ha/năm, nhưng trồng ở vùng nhiệt đới ẩm thì năng suất có thể đạt tới 30 m3/ha/năm. Khi đánh giá khả năng sinh trưởng của loài Thông Pinus patula ở Swziland, Julian Evans (1992) [53] đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài Thông này có quan hệ khá chặt (R=0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan sau: Y = -18,75 + 0,0544x3 - 0,000022x32 + 0,0185x4 + 0,0449x5 + 0,5346x11 Trong đó: Y: Chiều cao vút ngọn tại thời điểm 12 tuổi (m); x3: Độ cao so với mặt nước biển (m); x4: Độ dốc chênh lệch giữa đỉnh đồi và chân đồi (%); LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 x5: Độ dốc tuyệt đối của khu rừng trồng (%); x11: Độ phì của đất đã được xác định Từ các kết quả nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về điều kiện lập địa đã cho thấy việc xác định vùng trồng và điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết và đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng. Nghiên cứu về giống cây rừng trồng Thành công của RTSX trước hết phải kể đến công tác nghiên cứu giống cây rừng trồng. Đây là một trong những lĩnh vực nghiên cứu mang tính đột phá và đem lại những kết quả, thành tựu khá đáng kể trong ngành lâm nghiệp trong thời gian qua.
Từ thế kỷ 18 - 19 đã có những ý tưởng về nghiên cứu lai giống và sản xuất hạt giống cây rừng trồng cũng như nhân giống sinh dưỡng. Đầu thế kỷ 20 các nước Bắc Âu như Đức, Thuỵ Điển, Đan Mạch là những nước có nền lâm nghiệp phát triển đã có nhiều công trình nghiên cứu về khảo nghiệm xuất xứ, chọn giống, lai giống cây rừng đã thu được một số thành tựu nhất định như Syrach Larsen đã sản xuất được một số cây lai có hình dáng đẹp và có ưu thế về sinh trưởng. Nilsson - Ehle (1949 - 1973) đã phát hiện ra cây tam bội có sinh trưởng tốt hơn so với cây nhị bội. Theo Eldridge (1993) [52] các chương trình chọn giống đã bắt đầu ở nhiều nước và tập trung cho nhiều loài cây mọc nhanh khác nhau, trong đó có Bạch đàn.
Brazil đã chọn cây trội và xây dựng vườn giống cây con thụ phấn tự do cho các loài E. maculata ngay từ những năm 1952; Mỹ bắt đầu với loài E. Từ năm 1970 đến 1973 Úc đã chọn được 160 cây trội cho loài E. regnans và 170 cây trội có thân hình thẳng đẹp và tỉa cành tự nhiên tốt ở loài E.
Tương tự như vậy, 150 cây trội đã được chọn ở rừng trồng tự nhiên cho loài E. diversicolor ở Úc và loài E. deglupta ở Papua New Guin. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Nhờ những công trình nghiên cứu chọn lọc và tạo giống mới tới nay ở nhiều nước đã có những giống cây trồng năng suất rất cao, gấp 2-3 lần trước đây như ở Brazil đã tạo được những khu rừng trồng có năng suất 70-80 m3/ha/năm, tại Công Gô năng suất rừng trồng cũng đạt 40 - 50 m3/ha/năm.
Theo Covin (1990) tại Pháp, Ý nhiều khu rừng trồng cung cấp nguyên liệu giấy cũng đạt năng suất 40 - 50 m3/ha/năm, kết quả là hàng ngàn ha đất nông nghiệp được chuyển đổi thành đất lâm nghiệp để rừng trồng cung cấp nguyên liệu giấy đạt hiệu quả kinh tế cao. Cesar Nuevo (2000) [51] đã khảo nghiệm các dòng Keo nhập từ Úc và Papua New Guinea, các giống Lõi thọ địa phương từ các nơi khác nhau ở Mindanao. Trên cơ sở kết quả lựa chọn các xuất xứ tốt nhất và những cây trội đã xây dựng vùng sản xuất giống và dán nhãn các cây trội lựa chọn. Chọn giống kháng bệnh và lai giống cũng là những hướng nghiên cứu được nhiều tác giả quan tâm.
Tại Braxin, Ken Old, Alffenas và các cộng sự từ năm 2000-2003 đã thực hiện một chương trình chọn giống kháng bệnh cho các loài Bạch đàn chống bệnh gỉ sắt Puccinia. Các công trình nghiên cứu về lai giống cũng đã mang lại nhiều kết quả tốt phục vụ RTSX (Assis, 2000), (Paramathma, Surendran, 2000), (FAO, 1979),… 1. Những nghiên cứu về kỹ thuật lâm sinh (KTLS) Để thực hiện thành công việc tạo ra những sản phẩm cây rừng trồng một cách nhanh nhất và rẻ nhất, bên cạnh công tác giống, các biện pháp kỹ thuật trong tạo rừng trồng cũng rất được quan tâm nghiên cứu.B Ball, Tj Wormald, L Russo (1995) [56] khi nghiên cứu tính bền vững của rừng trồng đã quan tâm đến cấu trúc tầng tán của rừng trồng hỗn loài. Matthew, J Kelty (1995) (dẫn theo [62]) đã nghiên cứu xây dựng mô hình rừng trồng trồng hỗn loài giữa cây gỗ và cây họ đậu.
Qua đó cho thấy cây họ đậu có tác dụng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính, nên công tác rừng trồng với mô hình trồng hỗn giao là cần thiết và thiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thực về cải tạo đất, dữ được độ ẩm tạo cho cây trồng chính sinh trường và phát triển trên đất khô cằn. Nghiên cứu về phương thức, mật độ và các biện pháp kỹ thuật khác nhau cũng đã được thực hiện ở nhiêu nước trên thế giới, tạo cơ sở phát triển khoa học cho công tác RTSX trong thời gian qua như: Kỹ thuật trồng, chăm sóc, bón phân, tỉa thưa,…các công trình nghiên cứu điển hình sau: 1.Về xử lý thực bì và làm đất đến sinh trưởng của rừng trồng Theo Nambiar và Brown (1997) [60] thì việc rừng trồng có thể đem lại những ảnh hưởng tích cực khi độ phì đất được cải thiện. Ngược lại, nó đem lại ảnh hưởng tiêu cực nếu làm mất cân bằng hay cạn kiệt nguồn dinh dưỡng trong đất. Việc làm đất có thể dẫn đến cải thiện độ phì vật lý của đất, nhưng cũng có thể làm giảm độ phì hóa học của đất.
Tuy nhiên những nhà khoa học cho rằng việc sử dụng cơ giới hoá trong xử lý thực bì và làm đất rừng trồng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuất của đất. Quản lý độ phì đất trong đó có các biện pháp KTLS về xử lý thực bì trước khi trồng nhằm ổn định và cải thiện năng suất rừng trồng. Về bón phân tới sinh trưởng của rừng trồng Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật bón phân cho cây trồng nhằm nâng cao năng suất rừng trồng đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Điển hình là công trình nghiên cứu của Mello (1976) [57] khi nghiên cứu ở Brazil, tác giả đã cho thấy bón phân NPK Bạch đàn sinh trưởng nhanh hơn 50% so với không bón phân.
Nghiên cứu về công thức bón phân cho Bạch đàn E. grandis theo công thức 150g NPK /gốc với loại phân bón có tỷ lệ N:P:K = 3:2:1. Nghiên cứu ở Nam Phi của Schonau (1985) [63] đã đưa ra kết luận có thể nâng cao chiều cao trung bình của rừng trồng lên 2 lần sau năm thứ nhất. Bón phân Phosphate cho Thông caribe ở Cu Ba, Herrero và cộng sự (1988) [54] đã nâng cao sản lượng rừng sau 13 năm trồng từ 56 m3/ha lên 69 m3/ha,… Những kết quả nghiên cứu trên cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thấy biện pháp bón phân,thời gian bón phân, loại phân bón có ảnh hưởng khá rõ rệt đến năng suất rừng trồng.
Về mật độ đến sinh trưởng của rừng trồng. Mật độ rừng trồng ban đầu là một trong những biện pháp KTLS quan trọng có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất rừng trồng. Vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình như: Công trình nghiên cứu của Evans, J. (1992) [53], tác giả đã bố trí 4 công thức mật độ trồng khác nhau (2.075 và 750 cây/ha) cho Bạch đàn E.deglupta ở Papua New Guinea, số liệu thu được sau 5 năm trồng cho thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy tăng trưởng về đường kính cao hơn nhưng trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn còn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao.
Tại Malaysia năm 1999 người ta đã xây dựng rừng trồng nhiều tầng hỗn loài trên 3 đối tượng: rừng trồng tự nhiên, rừng trồng Keo tai tượng và rừng trồng Tếch, đã sử dụng 23 loài cây có giá trị trồng theo băng 10m, 20m, 30m, 40m,. và phương thức hỗn giao khác nhau mang lại hiệu quả cao. Việc tạo lập các loài cây hỗ trợ ban đầu cho cây trồng chính trước khi xây dựng các mô hình rừng trồng trồng hỗn loài là rất cần thiết. Ball, TJ Wormald and L.
Russo (1995) [56] và Matti Leikola (1995) [58] đã nghiên cứu tạo lập mô hình rừng trồng trồng hỗn loài giữa cây thân gỗ với cây họ đậu. Kết quả cho thấy cây họ đậu có tác dụng hỗ trợ rất tốt cho cây trồng chính. Nghiên cứu về phương thức, mật độ và các biện pháp kỹ thuật rừng trồng khác cũng đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, tạo cơ sở khoa học cho phát triển RTSX trong thời gian qua. Vấn đề giải quyết đời sống trước mắt của người dân tham gia phát triển RTSX cũng được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.