Chương 1 VỊ TRÍ CỦA QUỸ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỊA PHƯƠNG TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI 1.1 Những vấn đề cơ bản về Quỹ ĐTPT địa phương 1.1 Khái niệm Quỹ ĐTPT địa phương 1.1 Khái niệm quỹ đầu tư Từ “Quỹ” trong tiếng Việt được hiểu là số tiền thu góp lại để làm một điều gì đó. “Quỹ đầu tư” bản thân nó thể hiện mục đích số tiền thu góp lại nhằm tiến hành đầu tư. Quỹ đầu tư là tổ chức được hình thành bằng sự đóng góp vốn của người đầu tư vào danh mục các tài sản hoặc các công cụ trên thị trường tài chính nhằm đa dạng hoá lĩnh vực đầu tư và phân tán rủi ro (Phạm Phan Dũng, 2008) [35]. Quỹ đầu tư là một định chế tài chính phi ngân hàng, trung gian giữa người có vốn (thu hút tiền nhàn rỗi từ các nguồn thông tin khác nhau) và người cần vốn (sử dụng vác khoản tiền đó để đầu tư vào tài sản khác nhau thông qua công cụ cổ phiếu, trái phiếu và tiền tệ) (Nguyễn Thị Trúc, 2011) [12].
Như vậy có thể rút ra kết luận: Quỹ đầu tư là một định chế trung gian tài chính có nhiệm vụ huy động những nguồn vốn nhỏ, nhàn rỗi trong xã hội thành những nguồn vốn lớn để đầu tư và các cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ, hay các loại tài sản khác. Các hoạt động đầu tư của Quỹ đầu tư đều được quản lý bởi công ty quản lý quỹ hay ngân hàng giám sát (Sử Đình Thành và cộng sự, 2006) [19].2 Các loại hình quỹ đầu tư a/ Căn cứ vào qui mô, các thức và tính chất góp vốn, quỹ đầu tư chia làm 2 loại: Quỹ đầu tư dạng đóng và Quỹ đầu tư dạng mở Quỹ đầu tư dạng đóng: Đây là quỹ đầu tư mà theo điều lệ quy định thường chỉ tạo vốn qua một lần bán chứng khoán cho công chúng. Tổng vốn huy động của quỹ cố định và không biến đổi trong suốt thời gian quỹ hoạt động. Quỹ đầu tư dạng đóng có thể phát hành cổ phiếu thường, cổ phiếu ưu đãi hoặc trái phiếu.
Quỹ không phát hành thêm bất kỳ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 một loại cổ phiếu nào để huy động thêm vốn và cũng không tổ chức mua lại các cổ phiếu đã phát hành. Để tạo tính thanh khoản cho loại quỹ này, sau khi kết thúc việc huy động vốn, các chứng chỉ quỹ sẽ được niêm yết trên thị trường chứng khoán. Các nhà đầu tư có thể mua hoặc bán để thu hồi vốn cổ phiếu chứng chỉ đầu tư của mình thông qua thị trường thứ cấp. Với tính chất cơ cấu vốn ổn định, quỹ đầu tư dạng đóng có thể đăng ký đầu tư vào các dự án lớn và các chứng khoán có tính thanh khoản thấp (Sử Đình Thành và cộng sự, 2006) [19].
Quỹ đầu tư dạng mở: Khác với quỹ đầu tư dạng đóng, quỹ đầu tư dạng mở luôn phát hành thêm cổ phiếu mới để tăng vốn và cũng sẵn sàng mua lại những cổ phiếu đã phát hành. Tổng vốn của quỹ mở biến động theo từng ngày giao dịch do các nhà đầu tư được quyền bán lại chứng chỉ quỹ đầu tư cho quỹ và quỹ phải mua lại các chứng chỉ theo giá trị thuần vào thời điểm giao dịch. Các giao dịch mua bán chứng chỉ quỹ được thực hiện trực tiếp với công ty quản lý quỹ. Các chứng chỉ quỹ không được niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Muốn mua cổ phiếu của quỹ đầu tư dạng mở, các nhà đầu tư không cần phải qua người môi giới mà có thể giao dịch trực tiếp với quỹ để tham gia và trở thành chủ sở hữu của Quỹ. Tất cả các cổ phiếu phát hành của quỹ này đều là cổ phiếu thường. So với quỹ đầu tư dạng đóng, quỹ đầu tư dạng mở có lợi thế rõ ràng về khả năng huy động, mở rộng quy mô vốn, do đó nó linh hoạt hơn trong việc lựa chọn các dự án đầu tư. Do cấu trúc hoạt động của quỹ có tính chất “mở” nên rất thuận tiện cho người đầu tư trong việc rút vốn và bất cứ lúc nào nếu họ thấy hoạt động của quỹ không hiệu quả.
Tuy nhiên đây cũng là điểm bất lợi cho quỹ vì cơ cấu vốn không ổn định. Cho nên quỹ thường xuyên phải duy trì một tỷ lệ khá lớn những tài sản có tính thanh khoản cao như các trái phiếu chính phủ hoặc cổ phiếu được niêm yết trên thị trường chứng khoán, chứ ít có khả năng đầu tư vào các dự án lớn có tiềm năng và những dự án có lợi nhuận lớn nhưng có độ rủi ro cao (Sử Đình Thành và cộng sự, 2006) [19]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 b/ Căn cứ vào mô hình cấu trúc tổ chức và hoạt động, quỹ đầu tư được tổ chức với hai hình thức là quỹ đầu tư dạng công ty và quỹ đầu tư dạng hợp đồng Quỹ đầu tư dạng công ty Trong mô hình này, quỹ đầu tư là một pháp nhân, tức là một công ty được hình thành theo quy định của pháp luật từng nước. Cơ quan điều hành cao nhất của quỹ là hội đồng quản trị do các cổ đông (nhà đầu tư) bầu ra, có nhiệm vụ chính là quản lý toàn bộ hoạt động của quỹ, lựa chọn công ty quản lý quỹ và giám sát hoạt động đầu tư của công ty quản lý quỹ và có quyền thay đổi công ty quản lý quỹ.
Trong mô hình này, công ty quản lý quỹ hoạt động như một nhà tư vấn đầu tư, chịu trách nhiệm tiến hành phân tích đầu tư, quản lý danh mục đầu tư và thực hiện các công việc quản trị kinh doanh khác. Mô hình này chưa xuất hiện ở Việt Nam bởi theo quy định của Ủy ban chứng khoán nhà nước, quỹ đầu tư không có tư cách pháp nhân (Châu Thiên Trúc Quỳnh, 2006) [5]. Quỹ đầu tư dạng hợp đồng Đây là mô hình quỹ tín thác đầu tư. Khác với mô hình quỹ đầu tư dạng công ty, mô hình này quỹ đầu tư không phải là pháp nhân.
Công ty quản lý quỹ đứng ra thành lập quỹ, tiến hành việc huy động vốn, thực hiện việc đầu tư theo những mục tiêu đã đề ra trong điều lệ quỹ. Bên cạnh đó, ngân hàng giám sát có vai trò bảo quản vốn và các tài sản của quỹ, quan hệ giữa công ty quản lý quỹ và ngân hàng giám sát được thể hiện bằng hợp đồng giám sát trong đó quy định quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên trong việc thực hiện và giám sát việc đầu tư để bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư. Nhà đầu tư là những người góp vốn vào quỹ (nhưng không phải là cổ đông như mô hình quỹ đầu tư dạng công ty) và ủy thác việc đầu tư cho công ty quản lý quỹ để bảo đảm khả năng sinh lợi cao nhất từ khoản vốn đóng góp của họ (Châu Thiên Trúc Quỳnh, 2006) [5]. b/ Căn cứ vào nguồn vốn huy động, quỹ đầu tư được chia làm 2 loại: Quỹ đầu tư tập thể (Quỹ công chúng) Là quỹ huy động vốn bằng cách phát hành chứng chỉ quỹ rộng rãi ra công chúng.
Nhà đầu tư có thể là cá nhân hay pháp nhân nhưng đa phần là các nhà đầu tư LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 riêng lẻ. Quỹ công chúng cung cấp cho các nhà đầu tư nhỏ phương tiện đầu tư đảm bảo đa dạng hóa đầu tư, giảm thiểu rủi ro và chi phí đầu tư thấp với hiệu quả cao do tính chuyên nghiệp của đầu tư mang lại (Châu Thiên Trúc Quỳnh, 2006) [5]. Quỹ đầu tư cá nhân (Quỹ thành viên) Quỹ này huy động vốn bằng phương thức phát hành chứng chỉ quỹ riêng lẻ cho một nhóm nhỏ các nhà đầu tư, có thể được lựa chọn trước, là các cá nhân hay các định chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh tế lớn, do vậy tính thanh khoản của quỹ này sẽ thấp hơn quỹ công chúng. Các nhà đầu tư vào các quỹ tư nhân thường với lượng vốn lớn, và đổi lại họ có thể tham gia vào trong việc kiểm soát hoạt động đầu tư của quỹ (Châu Thiên Trúc Quỳnh, 2006) [5].
d/ Căn cứ vào cơ chế quản lý, quỹ đầu tư được phân làm 2 loại: Quỹ đầu tư của chính quyền trung ương Là loại Quỹ đầu tư do Chính Phủ thành lập nhằm thực hiện các mục tiêu của Chính Phủ trong từng thời kỳ thường có phạm vi hoạt động trong phạm vi toàn bộ lãnh thổ của một quốc gia (Nguyễn Thị Cẩm Loan, 2012)[9]. Quỹ đầu tư của chính quyền địa phương Quỹ đầu tư của chính quyền địa phương do chính quyền tỉnh, thành phố thành lập và cấp vốn điều lệ để hoạt động. Tương tự Quỹ Đầu tư của chính quyền trung ương, Quỹ Đầu tư của chính quyền địa phương có nhiệm vụ thực thi chính sách đầu tư và hỗ trợ chính quyền địa phương và Quỹ này có phạm vi hoạt động hẹp hơn chỉ trên địa bàn của chính quyền địa phương nơi thành lập Quỹ (Nguyễn Thị Cẩm Loan, 2012)[9].3 Khái niệm về Quỹ ĐTPT địa phương Quỹ ĐTPT địa phương là một tổ chức tài chính trung gian của chính quyền địa phương, do địa phương thành lập nhằm thực hiện chức năng đầu tư tài chính và đầu tư phát triển, có tư cách pháp nhân, có vốn điều lệ, có bảng cân đối kế toán và con dấu riêng, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các NHTM hợp pháp tại Việt Nam. Quỹ ĐTPT địa phương hoạt động theo mô hình ngân hàng chính sách, thực hiện nguyên tắc tự chủ về tài chính, không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo toàn và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 phát triển vốn (Nghị định số 138/2007/NĐ-CP) [6], (Nghị định số 37/2013/NĐ-CP) [7].
Xuất phát từ mục đích thành lập Quỹ ĐTPT địa phương, mô hình hoạt động của Quỹ với mục tiêu không vì lợi nhuận. Mục tiêu không vì lợi nhuận có nghĩa là các tiêu chí hoạt động của Quỹ không nhằm theo đuổi các hoạt động kinh doanh siêu lợi nhuận và cũng không đồng nghĩa với việc Quỹ phải bù lỗ các chi phí cho hoạt động của mình. Các hoạt động đầu tư của Quỹ trước hết là thực hiện chính sách phát triển KT – XH trên địa bàn, kế đến là đầu tư theo chiến lược phát triển ngày càng đa dạng về hoạt động của Quỹ. Kết quả hoạt động của Quỹ phải tuân thủ theo nguyên tắc lấy thu bù chi, bảo toàn và gia tăng nguồn vốn qua hiệu quả hoạt động.