CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước.1 Các bài báo khoa học công bố tại Hội thảo khoa học, Tạp chí - Bài báo “Phát triển nguồn nhân lực cao ở Hải Phòng”, năm 2016 của tác giả Phạm Đức Duy đăng trên diễn đàn khoa học - công nghệ Hải Phòng đã chỉ ra một số kết quả quan trọng đã đạt được và những thách thức, tồn tại trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cũng như cơ hội phát triển nguồn nhân lực cao ở Hải Phòng. Bài báo khẳng định rằng PTNL chất lượng cao là một trong ba khâu đột phá chiến lược. Theo đó, đào tạo nhân lực, thu hút nhân tài tiếp tục là giải pháp quan trọng góp phần xây dựng Hải Phòng thành thành phố cảng xanh, văn minh, hiện đại theo tinh thần kết luận 72 của Bộ Chính trị. - Bài báo “Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong quá trình hội nhập WTO”, năm 2007 của tác giả Nguyễn Tiệp đăng trên tạp chí Kinh tế phát triển đã nêu ra một số giải pháp như Nhà nước cần có chương trình đào tạo nhân lực chuyên môn - kĩ thuật cho các ngành nghề chịu sự tác động lớn, rõ ràng của việc gia nhập WTO; mở rộng, nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực đối với các ngành nghề phát triển mạnh sau khi gia nhập WTO; tích cực đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ doanh nhân ngang tầm quốc tế, đảm bảo đội ngũ này có tính chuyên nghiệp trong kinh doanh, tính năng động hiệu quả trên thương trường, hiểu biết xây dựng thương hiệu và uy tín doanh nghiệp, hiểu biết sâu sắc luật và thông lệ kinh doanh quốc tế; tăng nhanh đào tạo nhân lực chuyên môn kĩ thuật cho các mục tiêu xuất khẩu lao động; hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan quản lý Nhà nước; tiếp tục hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn lao động phù hợp với thông lệ chung của WTO.
Đối với doanh nghiệp giải pháp chính để chủ động nâng cao khả năng cạnh tranh, thích ứng nhanh với việc thực hiện các Hiệp định đa phương của WTO là tăng cường đầu tư cho PTNL, phải thực sự coi đầu tư cho đào tạo nhân lực kĩ thuật, tay nghề cao, nâng cao trình độ ngoại ngữ và kiến thức pháp luật quốc tế là đầu tư chiến lược, đầu tư cho nguồn lực quan trọng nhất. Do đó, phải mở rộng quỹ đào tạo để 9 thực hiện thường xuyên đào tạo nâng cao, đào tạo lại chuyên môn, ngoại ngữ, kĩ thuật suốt đời cho người lao động, đào tạo nhân lực gắn với khuyến khích đầu tư sản xuất sản phẩm mới theo tiêu chuẩn ISO 9000, ISO 140000, SA 8000… hình thành đội ngũ nhân lực theo tiêu chuẩn lao động của các nước thành viên WTO. - Bài báo "Quảng Ngãi phát triển nguồn nhân lực phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa" của tác giả Phạm Đình Khối, năm 2009 đã khẳng định cơ cấu nguồn nhân lực hiện nay đang chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ do đó phải đẩy mạnh việc PTNL theo hướng tiếp tục nâng cao năng lực quản lý, lãnh đạo và phát huy tính năng động củadoanh nghiệp; tổ chức tốt công tác đánh giá, quy hoạch nhân lực; nâng cao chất lượng đào tạo trong các trường học; đẩy nhanh tốc độ phát triển của thị trường lao động và đảm bảo nguồn tài chính cho PTNL. - Bài báo "Phát triển nguồn nhân lực dựa trên các chiến lược kinh tế" của các tác giả Phùng Lê Dung và Đỗ Hoàng Điệp, năm 2009 trên tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông cho thấy những hệ lụy của thiếu hụt NL có chất lượng và chúng ta đang phát triển NL như thế nào, gắn kết chiến lược PTNL với kinh tế ra sao để từng bước giải quyết tận gốc tình trạng thiếu NL đồng thời biến gánh nặng dân số hiện nay thành lợi thế cạnh tranh toàn cầu của Việt Nam trong thế kỉ 21; - Bài báo “Phát huy nguồn nhân lực bằng động lực thúc đẩy”, năm 2010 của tác giả Nguyễn Văn Long đăng trên tạp chí Khoa học công nghệ, đại học Đà Nẵng khẳng định rằng có thể thúc đẩy người lao động bằng yếu tố vật chất, tinh thần, cải thiện điều kiện làm việc, sự thăng tiến hợp lý, thay đổi vị trí làm việc để người lao động nỗ lực, hợp tác, gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.
- Bài báo “ Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa- hiện đại hóa và hội nhập quốc tế”, năm 2015 của tác giả Đặng Xuân Hoan đăng trên tạp chí Tài chính đã nghiên cứu thực trạng dân số, số lượng người ở độ tuổi lao động, hoạt động đào tạo, sử dụng nhân lực và năng suất lao động của Việt Nam hiện nay từ đó rút ra được những hạn chế còn tồn tại và đề ra các giải pháp PTNL giai đoạn 2015-2020. Cụ thể là đổi mới mạnh mẽ quản lý Nhà nước về 10 PTNL, đảm bảo nguồn lực tài chính cho PTNL, đổi mới giáo dục đào tạo, chủ động hội nhập quốc tế để PTNL Việt Nam. - Bài báo “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2010-2020 của Tô Ngọc Hưng và Nguyễn Đức Trung, tạp chí Học viện Ngân hàng, năm 2010. Bài viết tiếp cận toàn diện vấn đề phát triển nguồn nhân lực từ góc nhìn chiến lược chung cho cả hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Bài viết đã có những đánh giá sâu sắc về thực trạng nguồn nhân lực trong các ngân hàng Việt Nam hiện nay và đề ra một số giải pháp PTNL chất lượng cao cho riêng ngành ngân hàng.2 Các giáo trình, sách về phát triển nhân lực đã phát hành - Quyển sách “Quản lý và phát triển nguồn nhân lực xã hội” năm 2006 của tác giả Bùi Văn Nhơn, nhà xuất bản Tư pháp phát hành đề cập đến các vấn đề như cơ sở tự nhiên hình thành nguồn nhân lực xã hội, đặc điểm của nhân lực Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực xã hội, tổ chức tiền lương và bảo hiểm xã hội trong nền kinh tế Quốc dân. Theo giáo sư Bùi Văn Nhơn phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho nguồn nhân lực trí tuệ, thể chất và phẩm chất tâm lý xã hội nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội cho từng giai đoạn phát triển. Trong đó chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện thông qua trí lực (trình độ văn hóa, chuyên môn kĩ thuật và kĩ năng lao động thực hành của người lao động), thể lực (sức khỏe cơ thể và sức khỏe tinh thần của người lao động), phẩm chất tâm lý xã hội (kỉ luật, tự giác, có tinh thần hợp tác, tác phong làm việc công nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao…). - Quyển sách “Phát triển nguồn nhân lực trong các công ty Nhật Bản hiện nay”, năm 2005 của hai tác giả Trần Thị Nhung và Nguyễn Duy Dũng do nhà xuất bản Khoa học Xã hội phát hành đề cập đến các vấn đề về thực trạng nguồn nhân lực trong các công ty Nhật Bản, đào tạo nguồn nhân lực trong các công ty Nhật Bản và những biến đổi trong hệ thống quản lý lao động tại các công ty 11 Nhật Bản gần đây từ đó đề xuất một số định hướng phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp Việt Nam.3 Các luận án tiến sĩ Qua tìm hiểu thì tính đến thời điểm này chỉ có một luận án tiến sĩ nghiên cứu nguồn nhân lực quản trị cấp cao cho Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Việt Nam và những luận án tiến sĩ nghiên cứu về phát triển nhân lực cho các ngành nghề khác đã được công bố như sau: - Luận án “Đổi mới quản lý Nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực của ngành than Việt Nam” của nghiên cứu sinh Phương Hữu Từng, năm 2017.
Đề tài đề xuất một số giải pháp để các cơ quan quản lý Nhà nước, các đơn vị đầu mối ngành than đổi mới, hoàn thiện, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về PTNL hướng tới sự phát triển bền vững của ngành than Việt Nam trong tương lai. - Luận án “ Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đến năm 2025”, năm 2017, của tiến sỹ Nguyễn Phan Thu Hằng đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đóng góp một nghiên cứu thực nghiệm chứng minh vai trò của phát triển nguồn nhân lực đối với hiệu năng tổ chức, bổ sung các thang đo các tiêu chí cấu thành chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam từ đó đề xuất các giải pháp làm cơ sở cho việc hoạch định, nâng cao chất lượng phát triển nguồn nhân lực tại tập đoàn này đến năm 2025. - Luận án “Nâng cao chất lượng nhân lực của Tập đoàn dầu khí Quốc gia Việt Nam”, năm 2015, của tác giả Đoàn Anh Tuấn đã có đóng góp mới về lí luận là xây dựng được khung lí thuyết đánh giá chất lượng nhân lực với các nhóm chỉ tiêu cơ bản trí lực, tâm lực và thể lực; về mặt thực tiễn luận án đã phân tích và đánh giá được thực trạng chất lượng nhân lực ở Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam. - Luận án “Tái cấu trúc chiến lược nguồn nhân lực quản trị cấp cao Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Việt Nam” năm 2014 của tiến sỹ Chu Đình Động đã 12 phân tích thực trạng cấu trúc chiến lược nguồn nhân lực quản trị cấp cao của Vinashin và đưa ra những nhóm giải pháp thúc đẩy tái cấu trúc có hiệu quả chiến lược nguồn nhân lực quản trị cấp cao của Vinashin đến 2020, tầm nhìn đến 2030.
Luận án này chỉ ghới hạn nghiên cứu cho đội ngũ nhân lực cấp cao tại Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Việt Nam trước đây. Hiện nay, Tập đoàn này đã chuyển đổi thành Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy với quy mô và số lượng nhân lực giảm đi rất nhiều. Phương pháp nghiên cứu của luận án là phương pháp định tính kết hợp với định lượng, sử dụng bảng hỏi với thang đo Likert để đánh giá mức độ đáp ứng của đội ngũ nhân lực quản trị cấp cao với thực trạng đòi hỏi của ngành đóng tàu.