Luận văn thạc sĩ giải pháp phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ thông qua hợp tác quốc tế trong giai đoạn hội nhập kinh tế và trong tiến trình toàn cầu hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ qua hợp tác quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

• Tác giả: Lưu Nam Phương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Nguồn Nhân Lực Khoa Học Và Công Nghệ Thông Qua Hợp Tác Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Vấn đề nghiên cứu
• Giả thuyết nghiên cứu
• Luận cứ chứng minh
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.1.1. Khái niệm nguồn nhân lực KH&CN
• 1.1.2. Phân loại nhân lực KH&CN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN VÀ HOẠT ĐỘNG HTQT KH&CN Ở VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN VIỆT NAM
• 2.2. HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN
• 2.2.1. Chính sách đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trí thức
• 2.2.2. Chính sách sử dụng và tạo môi trường phát huy vai trò của trí thức
• 2.2.3. Chính sách đãi ngộ, tôn vinh đội ngũ trí thức
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VỀ NGUỒN NHÂN LỰC
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được
• 2.3.2. Những bất cập, yếu kém của nguồn nhân lực KH&CN
• 2.3.3. Những bất cập, hạn chế của hệ thống chính sách
• 2.4. HỢP TÁC QUỐC TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.4.1. Giai đoạn xây dựng và phát triển hoạt động HTQT về KH&CN
• 2.4.2. Giai đoạn mở rộng và phát triển mạnh mẽ các quan hệ hợp tác về KH&CN
• 2.4.3. Giai đoạn đổi mới, bắt đầu tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế
• 2.5. CÁC HÌNH THỨC HTQT VỀ KH&CN CỦA VIỆT NAM
• 2.5.1. Thông qua các nhiệm vụ HTQT về KH&CN theo NĐT
• 2.5.2. Hình thức HTQT về KH&CN đa phương
• 2.5.3. Hình thức HTQT về KH&CN song phương
• 2.5.4. Đào tạo các cán bộ KH&CN ở nước ngoài bằng ngân sách Nhà nước
• 2.5.5. Đào tạo thông qua các chương trình học bổng 100% do nước ngoài tài trợ
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN THÔNG QUA HỢP TÁC QUỐC TẾ
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC VIỆT NAM
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến phát triển nguồn nhân lực
• 3.1.2. Quan điểm chỉ đạo về phát triển nguồn nhân lực của Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.3. Mục tiêu phát triển nguồn nhân lực đến năm 2020
• 3.2. NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA HỘI NHẬP QUỐC TẾ VỀ KH&CN ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.2.1. Cơ hội và thách thức khi hội nhập quốc tế về KH&CN
• 3.2.2. HTQT giúp nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực KH&CN
• 3.3. YÊU CẦU CỦA PHÁT TRIỂN KH&CN TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ TOÀN CẦU HÓA
• 3.4. NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KH&CN TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ VÀ TOÀN CẦU HOÁ
• 3.4.1. Đổi mới tư duy, nhận thức về đối tượng tham gia hội nhập quốc tế
• 3.4.2. Đổi mới hoạt động hợp tác quốc tế về KH&CN
• 3.4.3. Nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của nguồn nhân lực KH&CN Việt Nam trước khi tiến hành HTQT
• 3.4.4. Tăng cường trang bị phương tiện thông tin hiện đại
• 3.4.5. Đẩy mạnh quan hệ của cán bộ khoa học Việt Nam với cộng đồng KH&CN quốc tế
• 3.4.6. Tăng cường sử dụng các chuyên gia, các nhà khoa học nước ngoài
• 3.4.7. Yêu cầu các tổ chức phải xây dựng chiến lược HTQT
• 3.4.8. Đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế về KH&CN
• 3.4.9. Phát triển nguồn nhân lực phục vụ hội nhập quốc tế về KH&CN
• 3.4.10. Có chính sách mạnh, thoáng thu hút và tạo môi trường thuận lợi để trí thức Việt kiều và trí thức nước ngoài tham gia các hoạt động KH&CN
• 3.4.11. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua hợp tác quốc tế
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp phát triển nguồn nhân lực KH CN qua hợp tác quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc phát triển nguồn nhân lực KH&CN là một yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực KH&CN không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến mà còn tạo cơ hội cho việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Để thực hiện điều này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa quá trình hợp tác và phát triển nguồn nhân lực.

1.1. Khái niệm và vai trò của nguồn nhân lực KH CN

Nguồn nhân lực KH&CN được hiểu là tổng thể những người tham gia vào hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ. Vai trò của nguồn nhân lực này rất quan trọng, vì nó quyết định đến khả năng đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Tình hình hiện tại của nguồn nhân lực KH CN ở Việt Nam

Hiện nay, nguồn nhân lực KH&CN ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như thiếu hụt về số lượng và chất lượng. Nhiều chuyên gia cho rằng cần có những chính sách mạnh mẽ để cải thiện tình hình này, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

II. Những thách thức trong phát triển nguồn nhân lực KH CN qua hợp tác quốc tế

Mặc dù có nhiều cơ hội từ việc hợp tác quốc tế, nhưng Việt Nam cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác, sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và chính sách chưa đồng bộ. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

2.1. Cạnh tranh từ các quốc gia khác trong lĩnh vực KH CN

Việt Nam đang phải cạnh tranh với nhiều quốc gia trong khu vực và thế giới về nguồn nhân lực KH&CN. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút nhân tài từ nước ngoài.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính

Cơ sở hạ tầng cho hoạt động KH&CN ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, điều này ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và phát triển nguồn nhân lực. Cần có những chính sách đầu tư mạnh mẽ để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp phát triển nguồn nhân lực KH CN qua hợp tác quốc tế

Để phát triển nguồn nhân lực KH&CN hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm việc tăng cường đào tạo, tổ chức các hội thảo quốc tế và hợp tác nghiên cứu. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tạo ra cơ hội giao lưu học hỏi giữa các chuyên gia.

3.1. Tăng cường đào tạo và phát triển kỹ năng

Đào tạo là một trong những phương pháp quan trọng nhất để phát triển nguồn nhân lực KH&CN. Cần có các chương trình đào tạo chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

3.2. Tổ chức hội thảo và hội nghị quốc tế

Hội thảo và hội nghị quốc tế là cơ hội để các nhà khoa học và chuyên gia chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ mới. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực mà còn tạo ra mạng lưới hợp tác bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong phát triển nguồn nhân lực KH CN

Việc áp dụng các giải pháp phát triển nguồn nhân lực KH&CN qua hợp tác quốc tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều chương trình hợp tác đã được triển khai, giúp nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển công nghệ. Những kết quả này không chỉ góp phần vào sự phát triển của ngành KH&CN mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước.

4.1. Các chương trình hợp tác quốc tế thành công

Nhiều chương trình hợp tác quốc tế đã được triển khai thành công, giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực KH&CN. Những chương trình này không chỉ giúp đào tạo nhân lực mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho nhiều người.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới

Kết quả nghiên cứu từ các chương trình hợp tác quốc tế đã được ứng dụng vào thực tiễn, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hợp tác quốc tế trong phát triển nguồn nhân lực KH&CN.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho phát triển nguồn nhân lực KH CN

Việc phát triển nguồn nhân lực KH&CN qua hợp tác quốc tế là một quá trình liên tục và cần có sự đầu tư nghiêm túc từ cả nhà nước và các tổ chức. Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế, cải thiện chính sách và tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nguồn nhân lực KH&CN.

5.1. Định hướng phát triển nguồn nhân lực KH CN trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng về phát triển nguồn nhân lực KH&CN, bao gồm việc nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút nhân tài từ nước ngoài.

5.2. Tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác quốc tế

Môi trường hợp tác quốc tế cần được cải thiện để thu hút nhiều hơn các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động KH&CN. Điều này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Giải pháp phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ thông qua hợp tác quốc tế trong giai đoạn hội nhập kinh tế và toàn cầu hóa

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, nguồn nhân lực khoa học và công nghệ đã trở thành yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia. Theo Ngân hàng Thế giới, nguồn nhân lực chiếm khoảng 67% tài sản tạo nên sự giàu có của một quốc gia. Tại Việt Nam, mặc dù đã có những bước tiến đáng kể với hơn 1,67 triệu sinh viên đại học và cao đẳng năm 2009, nhưng nguồn nhân lực KH&CN vẫn còn nhiều hạn chế về chất lượng và cơ cấu.

Nghiên cứu này tập trung phân tích thực trạng phát triển nguồn nhân lực KH&CN tại Việt Nam giai đoạn 2001-2009, đánh giá vai trò của hợp tác quốc tế trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tổ chức KH&CN, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhà nước tại khu vực phía Bắc. Ý nghĩa của nghiên cứu là đưa ra những giải pháp thiết thực để phát triển nguồn nhân lực KH&CN thông qua hợp tác quốc tế, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của UNESCO và OECD, trong đó nguồn nhân lực KH&CN được định nghĩa là tổng số người tham gia trực tiếp vào hoạt động KH&CN, bao gồm năm nhóm chính: nhà nghiên cứu chuyên nghiệp, lực lượng giảng dạy bậc cao, quản lý khoa học, dịch vụ KH&CN và lực lượng thực hiện khai thác ứng dụng.

Lý thuyết toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế được áp dụng để giải thích xu thế vận động tự do của các yếu tố KH&CN trên phạm vi toàn cầu. Hội nhập quốc tế về KH&CN được hiểu là quá trình hoạt động KH&CN các nước liên kết tạo thành bộ phận hữu cơ của hội nhập kinh tế quốc tế. Mô hình phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác quốc tế của các nước như Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng được nghiên cứu làm cơ sở tham khảo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp từ các báo cáo của Bộ KH&CN, Tổng cục Thống kê, và các tổ chức quốc tế. Dữ liệu được thu thập từ 350 nhiệm vụ hợp tác quốc tế về KH&CN theo nghị định thư giai đoạn 2001-2005, với sự tham gia của 20 bộ ngành và địa phương. Phương pháp quan sát và tổng hợp được áp dụng để đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực KH&CN. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ 2001 đến 2009, thời kỳ Việt Nam bắt đầu tham gia tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nguồn nhân lực KH&CN Việt Nam có quy mô khiêm tốn với chỉ khoảng 26,5 nghìn lao động trong ngành KH&CN giai đoạn 2006-2008, thấp nhất trong các ngành kinh tế. Tỷ lệ lao động có trình độ cao đẳng và đại học chỉ chiếm 6,26% năm 2007, trong khi lao động chưa qua đào tạo chiếm tới 65,19%.

Thứ hai, chất lượng nguồn nhân lực còn yếu với tỷ lệ thấp các cán bộ khoa học có trình độ cao và sự lão hóa của đội ngũ này. Phân bố không đồng đều giữa các vùng miền, tập trung chủ yếu ở Hà Nội, TP.HCM và một số thành phố lớn.

Thứ ba, hợp tác quốc tế đã đóng góp tích cực với 700 lượt cán bộ được đào tạo ngắn hạn, 85 tiến sĩ, 140 thạc sĩ và 170 cán bộ chuyên môn được đào tạo dài hạn trong giai đoạn 2001-2005. Giá trị máy móc, trang thiết bị hỗ trợ từ đối tác nước ngoài đạt khoảng 3,5 triệu USD.

Thứ tư, hiệu quả hợp tác quốc tế thể hiện qua 357 bài báo đăng trên tạp chí trong nước, 173 bài trên tạp chí quốc tế, 400 hội nghị hội thảo và triển lãm KH&CN được tổ chức.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hợp tác quốc tế đã trở thành kênh quan trọng để bù đắp thiếu hụt về nguồn lực đào tạo trong nước. Tuy nhiên, quy mô và chất lượng hợp tác vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu chiến lược tổng thể, cơ chế chính sách chưa đồng bộ và năng lực hội nhập của đội ngũ cán bộ còn hạn chế.

So sánh với các nước trong khu vực, Việt Nam còn tụt hậu về chỉ số đầu tư cho R&D chỉ khoảng 1.500 USD/người-năm. Điều này cho thấy cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong phát triển nguồn nhân lực KH&CN.

Đề xuất và khuyến nghị

Đổi mới tư duy và nhận thức về hội nhập quốc tế, coi đây là cơ hội để tiếp cận nguồn tri thức toàn cầu chứ không chỉ là nhận viện trợ. Xây dựng chiến lược hội nhập có định hướng rõ ràng, ưu tiên các lĩnh vực then chốt và có lợi thế cạnh tranh.

Nâng cao năng lực hội nhập của nguồn nhân lực KH&CN thông qua đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp quốc tế và hiểu biết về văn hóa, pháp luật quốc tế. Mục tiêu đến năm 2020 có ít nhất 50% cán bộ KH&CN có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.

Đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế đa dạng từ đào tạo, nghiên cứu chung đến chuyển giao công nghệ. Tăng cường sử dụng chuyên gia nước ngoài với chế độ đãi ngộ cạnh tranh, thu hút ít nhất 1.000 chuyên gia quốc tế làm việc tại Việt Nam trong 10 năm tới.

Phát triển nguồn nhân lực phục vụ hội nhập thông qua các chương trình đào tạo chuyên biệt về quản lý dự án quốc tế, đàm phán hợp tác và chuyển giao công nghệ. Thành lập quỹ phát triển nguồn nhân lực KH&CN với nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và huy động xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các nhà hoạch định chính sách về KH&CN và giáo dục đào tạo sẽ tìm thấy những phân tích sâu sắc về thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách ưu tiên đầu tư và cơ chế khuyến khích hợp tác quốc tế.

Các nhà quản lý tổ chức KH&CN và giáo dục có thể áp dụng các mô hình hợp tác quốc tế được đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động. Luận văn cung cấp kinh nghiệm thực tiễn từ 350 dự án hợp tác và bài học từ các nước thành công.

Các nhà nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế sẽ có thêm tài liệu tham khảo về mối quan hệ giữa hợp tác quốc tế và phát triển năng lực KH&CN. Nghiên cứu đóng góp vào việc hoàn thiện lý thuyết về phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Các doanh nghiệp và tổ chức có nhu cầu hợp tác quốc tế về KH&CN có thể tham khảo các hình thức và cơ chế hợp tác hiệu quả. Luận văn cung cấp thông tin về các đối tác tiềm năng và kinh nghiệm thực tiễn trong triển khai dự án hợp tác.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hợp tác quốc tế lại quan trọng đối với phát triển nguồn nhân lực KH&CN? Hợp tác quốc tế giúp tiếp cận nguồn tri thức toàn cầu, rút ngắn thời gian nghiên cứu và nâng cao chất lượng đào tạo. Với nguồn lực hạn chế, Việt Nam cần tận dụng kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển để phát triển nhanh nguồn nhân lực KH&CN.

Những thách thức chính trong hợp tác quốc tế về phát triển nguồn nhân lực KH&CN là gì? Thách thức lớn nhất là chảy máu chất xám khi nguồn nhân lực chất lượng cao di chuyển sang các nước phát triển. Ngoài ra, rào cản ngôn ngữ, văn hóa và thiếu kinh nghiệm hội nhập cũng là những khó khăn cần vượt qua.

Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của các chương trình hợp tác quốc tế? Hiệu quả được đánh giá qua các chỉ tiêu như số lượng cán bộ được đào tạo, chất lượng công trình nghiên cứu, mức độ ứng dụng công nghệ và khả năng tự chủ về mặt kỹ thuật. Cần có hệ thống theo dõi và đánh giá định kỳ để đảm bảo chất lượng hợp tác.

Kinh nghiệm nào từ các nước khác có thể áp dụng cho Việt Nam? Singapore tập trung thu hút nhân tài toàn cầu và đầu tư mạnh cho giáo dục. Hàn Quốc phát triển chiến lược nguồn nhân lực gắn với từng giai đoạn phát triển. Trung Quốc xây dựng các chương trình trọng điểm và quỹ hợp tác quốc tế chuyên biệt.

Vai trò của khu vực tư nhân trong hợp tác quốc tế phát triển nguồn nhân lực KH&CN như thế nào? Khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu thực tế, cung cấp kinh phí và tạo cơ hội việc làm cho nguồn nhân lực được đào tạo. Cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào các chương trình đào tạo và nghiên cứu.

Kết luận

• Nguồn nhân lực KH&CN Việt Nam còn hạn chế về quy mô và chất lượng, cần có giải pháp đột phá để đáp ứng yêu cầu phát triển

• Hợp tác quốc tế đã chứng minh vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực nguồn nhân lực thông qua đào tạo và chuyển giao công nghệ

• Cần xây dựng chiến lược hội nhập toàn diện với các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến cơ chế thực hiện

• Đầu tư mạnh cho phát triển nguồn nhân lực KH&CN là yếu tố quyết định thành công của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

• Trong 5-10 năm tới, Việt Nam cần tập trung nâng cao chất lượng hợp tác quốc tế và xây dựng năng lực tự chủ về KH&CN để hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế tri thức toàn cầu

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Khái niệm nguồn nhân lực KH&CN Muốn có hoạ động KH&CN phải có nhân lực KH&CN. Để xem xét vấn đề nhân lực KH&CN hãy đi ừ một khái niệm xuất phát: nguồn lực và nguồn nhân lực KH&CN.

Nguồn lực: là toàn bộ các yếu tố vật chất lẫn tinh thần đã, đ ng và sẽ tạo ra sức mạnh cho sự phát triển của một quốc gia, dân tộc và trong những điều kiện thích hợp thì chính nó sẽ húc đẩy quá trình cải biến xã hội. Khái niệm nguồn lực có phạm vi bao quát rộng nó không chỉ bao gồm những yếu tố đã, đ ng ạo ra sức mạnh thực tế mà còn cả những yếu tố tiềm ẩn dưới dạng tiềm năng. Có nhiều cách phân loại nguồn lực khác nh u ùy heo cách xác định tiêu chí phân loại: theo tiêu chí khái quát có nguồn lực vật chất và nguồn lực tinh thần; theo tiêu chí về quan hệ trong ngoài thì có nguồn lực bên rong (con người, vốn rong nước, cơ sở vật chất kỹ thuật, tài nguyên thiên nhiên, vị rí đị lý…) và nguồn lực bên ngoài (sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế, nước ngoài về vốn, công nghệ…); heo iêu chí về quan hệ chủ thể, khách thể có nguồn lực chủ quan (con người) và nguồn lực khách qu n (điều kiện tự nhiên)…Như vậy, có nhiều cách để phân loại nguồn lực, rong đó con người được coi là một loại nguồn lực đặc biệt - nguồn nhân lực - có khả năng kh i hác sử dụng mọi nguồn lực khác để tạo ra sức mạnh cho sự phát triển. Nguồn lực KH&CN là một bộ phận của nguồn lực, bao gồm nguồn nhân lực KH&CN, vật lực, tài lực, tin lực.

Vật lực: cơ sở vật chất kỹ thuật cho hoạ động KH&CN. Tài lực: nguồn tài chính cho hoạ động KH&CN bao gồm ngân sách quốc gia, các nguồn vốn hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, các nguồn vốn đầu ư cho hoạ động KH&CN của các tổ chức doanh nghiệp. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tin lực: hệ thống thông tin cho hoạ động KH&CN. Nguồn nhân lực KH&CN được phát triển trên nền tảng của nguồn nhân lực.

Nhân lực KH&CN như đầu tàu của con tàu nhân lực của mọi quốc gia trong quá trình phát triển. Giữa nguồn nhân lực KH&CN và nguồn nhân lực có liên quan tác động qua lại lẫn nhau. Một nguồn nhân lực tốt sẽ tạo điều kiện cho nguồn nhân lực KH&CN, ngược lại có nguồn nhân lực KH&CN phát triển sẽ giúp cho nguồn nhân lực có điều kiện phát triển toàn diện và vững chắc. Có nhiều cách tiếp cận khác nh u đối với khái niệm nhân lực KH&CN: - Theo UNESCO[44]: nhân lực KH&CN có thể xác định là tổng số người tham gia trực tiếp vào hoạ động KH&CN trong mộ cơ qu n hoặc mộ đơn vị và được trả công cho việc làm của mình.

Nhóm này cần bao gồm các nhà khoa học và kỹ sư, kỹ thuật viên và nhân lực phụ trợ - Theo OECD [32]: nhân lực KH&CN bao gồm những người đáp ứng được mộ rong các điều kiện sau: (a) Đã ốt nghiệp rường đào ạo rình độ nhấ định nào đó về một chuyên môn KH&CN (từ công nhân có bằng cấp tay nghề trở lên hay còn được gọi là rình độ 3 trong hệ GD&ĐT); Không được đào ạo chính thức như đã nói ở ( ) nhưng làm một nghề rong lĩnh vực KH&CN mà đòi hỏi rình độ trên, (kỹ năng y nghề ở đây được đào ạo tại nơi làm việc) Việt Nam chư đư r mộ định nghĩ chính hức về nhân lực KH&CN. Trong Luật KH&CN, Nghị định số 30/2006/NĐ-CP ngày 29/3/2006 của Chính phủ về hống kê KH&CN chư đề cập đến thuật ngữ này dưới dạng mộ định nghĩ chính thức. UNESCO đư r định nghĩ chỉ dựa vào công việc hiện tại đ ng đảm nhận để xác định nhân lực KH&CN mà không dự vào rình độ, rong khi đó OECD đư r định nghĩ dựa trên cả hai. Với các cách tiếp cận khác nhau sẽ cho các kết quả khác nhau trong việc thống kê và phân loại nguồn nhân lực KH&CN.

Việc thống kê nhân lực KH&CN không chính xác sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến việc hoạch định chính sách về nhân lực KH&CN. Do đó, nhân lực KH&CN cần phải được tiếp cận không những từ phương diện đào ạo mà còn từ phương diện nghề nghiệp của họ. Trong luận văn này nhân lực KH&CN sử dụng khái niệm của OECD, nhân lực KH&CN bao gồm 05 lực lượng: 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - (1) Lực lượng NCKH chuyên nghiệp: có chức năng nghiên cứu sáng tạo gọi là nhà nghiên cứu/ nhà khoa học, khác nhau về rình độ, chức danh, chuyên môn và làm việc ở các tổ chức NCKH. - (2) Lực lượng giảng dạy - đào ạo bậc cao: có số lượng lớn, có rình độ từ đại học, cao học, nghiên cứu sinh trở lên.

các giáo sư, phó giáo sư, giảng viên đại học. Ngoài việc giảng dạy còn tham gia NCKH, hướng dẫn học sinh, sinh viên tham gia NCKH. - (3) Lực lượng quản lý khoa học ở các loại hình cơ qu n kho học: là các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý có rình độ cao, am hiểu về hoạt động KH&CN, có rình độ chuyên môn và kinh nghiệm quản lý các loại hình hoạt động KH&CN, làm việc ở cơ qu n quản lý Nhà nước, Viện nghiên cứu, các Phòng - Ban khoa học ở các rường, học viện và các trung tâm dịch vụ KH&CN. - (4) Lực lượng dịch vụ KH&CN: là những người làm công ác hư viện, thông tin, bảo àng, lưu rữ, dịch vụ tiêu chuẩn chấ lượng, dịch vụ bản quyền, sở hữu trí tuệ,… - (5) Lực lượng thực hiện chức năng kh i hác, sử dụng và lực lượng tác nghiệp: tập trung vào những người có rình độ văn hó nhấ định, phổ biến là tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ hông, được đào ạo trở thành công nhân sau đó tham gia vào quá trình công nghệ, thừa hành các công việc được giao.

Phân loại nhân lực KH&CN 1. Phân loại nhân lực KH&CN theo trình độ: Việc phân loại nhân lực KH&CN heo rình độ nhằm để xác định cung/cầu về những nhóm nhân lực KH&CN khác nhau, phục vụ cho việc xác định tiềm lực KH&CN của quốc gi /đị phương/ngành. - Phân loại theo rình độ kỹ năng: Theo đào ạo kỹ năng, nguồn nhân lực được chia thành 2 nhóm: (a) Nhóm có rình độ đại học trở lên: là những người tốt nghiệp đại học hoặc ương đương rở lên về mộ lĩnh vực chuyên môn KH&CN hoặc chư ốt nghiệp nhưng làm việc rong lĩnh vực KH&CN đòi hỏi rình độ như vậy; (b) Nhóm có rình độ kỹ thuật viên: là những người có bằng cấp chuyên môn, nghề nghiệp nhưng dưới rình độ đại học, hoặc những người không có bằng cấp này nhưng làm việc rong lĩnh vực KH&CN đòi hỏi rình độ đó. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Phân loại heo rình độ đào ạo: Để so sánh quốc tế về rình độ đào ạo, UNESCO [44] đã đư r phân loại giáo dục theo chuẩn quốc tế ISCED.

Sự phân loại này áp dụng đối với cả rình độ lẫn lĩnh vực, chuyên ngành đào ạo. Theo ISCED, GD&ĐT được chia thành 6 loại rình độ và hợp hành 3 nhóm rình độ (nhóm tiểu học - primary; nhóm trung học - secondary và nhóm cấp ba - er i ry). Nhóm rình độ cấp ba thuộc nhân lực KH&CN và bao gồm 3 loại rình độ: loại 5A, 5B và 6 trong hệ GD&ĐT: + Loại 6: có rình độ tiến sĩ hoặc ương ương. + Loại 5A: có rình độ dưới tiến sĩ ( hạc sĩ, đại học).

+ Loại 5B: những người tốt nghiệp phổ thông trung học, có bằng cấp về nghề dưới rình độ đại học, ương đương với bằng c o đẳng, trung cấp, CNKT củ nước ta (được đào ạo chủ yếu về kỹ năng thực hành, tay nghề) Nhân lực KH&CN, rình độ đại học trở lên là loại 5A và 6, còn rình độ kỹ thuật viên là loại 5B. Hệ thống giáo dục ở Việt Nam được phân loại theo các cấp/ bậc: + Giáo dục mầm non + Giáo dục tiểu học + Giáo dục phổ hông cơ sở + Giáo dục phổ thông trung học + Dạy nghề/trung cấp kỹ thuật + C o đẳng + Đại học + S u đại học Việt Nam không phân loại theo 3 bậc và 6 loại rình độ nhưng về các hợp phần của từng loại rình độ, thì Việ N m đều có các hợp phần từ tiểu học đến sau đại học. Điểm khác nhau ở chỗ, theo chuẩn quốc tế, tiến sĩ được xếp riêng một loại rình độ (6), còn đại học và thạc sĩ h y các loại rình độ được bổ túc kiến thức sau đại học được xếp vào một loại rình độ (5B). Còn ở Việ N m, đại học được xếp vào mộ nhóm rình độ, thạc sĩ, iến sĩ, iến sĩ kho học được xếp vào một nhóm (gọi chung là s u đại học).

13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phân loạ nh n ực KH&CN theo ĩnh vực đào tạo Theo chuẩn phân loại giáo dục quốc tế, các lĩnh vực đào ạo được chia thành 12 lĩnh vực chính nhưng để tính nguồn nhân lực KH&CN thì chi r 7 lĩnh vực KH&CN: - Khoa học tự nhiên; - KHKT và kỹ nghệ; - Khoa học y; - Khoa học nông nghiệp; - Khoa học xã hội (sư phạm và các chương rình đào ạo khoa học, kinh tế, địa lý, khoa học chính trị, xã hội học, dân số học, tâm lý học, nghiên cứu văn hoá khu vực, luật, báo chí, quan hệ đối ngoại, hư viện,.); - Nhân văn (Nghệ thuật, hội hoạ, nghệ thuật kịch, phim ảnh, sơn mài, mỹ nghệ, lịch sử và triết lý của nghệ thuật,.); - Lĩnh vực khác (an ninh dân sự và quân sự, phúc lợi xã hội, ư vấn nghề nghiệp, giáo dục sức khoẻ, nghiên cứu môi rường,. Ở Việt Nam phân r 5 nhóm lĩnh vực: - Khoa học tự nhiên; - KHKT; - Khoa học y dược; - Khoa học nông lâm ngư; - Khoa học xã hội và nhân văn. Việc phân định nguồn nhân lực KH&CN theo rình độ đào ạo và chuyên ngành đào ạo hường xuyên được áp dụng cùng với nhau bởi lẽ sự phân chia này giúp cho việc hoạch định chính sách đối với các đối ượng chủ yếu trong hoạ động KH&CN cũng như chính sách đào ạo h y đầu ư ài chính cho đào ạo và xác định nhu cầu về nhân lực KH&CN thuộc các rình độ khác nhau.