CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM VÀ BẢO HIỂM NHÂN THỌ 1. Tổng quan về bảo hiểm: 1. Định nghia về bảo hiểm. Trong quá trình nghiên cứu về ngành bảo hiểm nhiều nhà kính tế đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau.
Nhưng đều chung một số vấn đề. Sau đây làmột số định nghĩa Bảo Hiểm của các nhà kinh tế: -Định nghĩa 1: “Bảo Hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của số ít” (Denniskeler) -Định nghĩa 2: “Bảo Hiểm là môït nghiệp vụ qua đó, một bên là người được Bảo Hiểm cam đoan sẽ trả môït khoản tiền gọi là phí Bảo Hiểm thực hiện mong nuốn để cho mình hoặc người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một số tiền đền bù tổn thất, được trả bởi một bên khác: Đó là người Bảo Hiểm là người nhận trách nhiệm đối với toaøn bộ rủi ro và đền bù theo phương pháp thống kê” -Định nghĩa 3: “Bảo Hiểm có thể định nghĩa là một phương sách hạ giảm rủi ro bằng cách kết hợp một số lượng đầy đủ các đơn vị đối tượng để biến tổn thất cá thể thành tổn thất cộng đồng và có thể dự tính được” (Nguyễn Phong bài giảng Bảo Hiểm tại Đại học Tài Chính, tổng Cty Bảo Hiểm Việt Nam - Bảo Việt HCM). Các định nghĩa trên hoặc quá thiên về gốc độ xã hội hoặc quá thiên về gốc độ kinh tế cũng như kỹ thuật và ít nhiều cũng có sự khiếm khuyết các yếu tố cần thiết của một định nghĩa đầy đủ. Do đó, định nghĩa sau đây của Monique Gaultier nhà kinh tế người Pháp đưa ra một định nghĩa gần như đây đủ: “Bảo Hiểm là một hoạt động qua đó, một cá nhân có quyền được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoảng đóng góp cho mình hoặc cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro.
Khoảng trợ cấp này do một tổ chức trả, tổ chưcù này có trách nhiệm đối với các rủi ro và đền bù các thiệt haïi theo phương pháp thống kê ” 1. Nguồn gốc và lịch sử ra đời của Bảo Hiểm Bảo Hiểm có nguồn gốc từ rất xa xưa trong lịch sử nền văn minh nhân loại thời cổ đại, thời trung cổ và thời cận đại, có các kho lúa nơi mọi người dự trữ lương thự để sử dụng trong tường hợp khẩn cấp, đây là nơi có thể giúp mọi người bù đắp cho những sự cố xảy ra như: chiến tranh, mất mùa, bị vây hãm bởi chế độ nào đó vv…. Kinh nghiệm cho thấy rằng khi mọât đất nước bị mất mùa hoặc bị xâm lược bị ngăn cản ở một vùng noâng thôn thu hoạch. Mặc dù mỗi hộ gia đình có thể dự trữ được một số lượng để đề phòng những trường hợp nói trên, nhưng những thị dân cũng đã nhận thức được raèng vịêc dự trữ chung hoặc theo cộng đồng có hiệu quả hơn.
Bằng cách một người có thể đóng một khoản thuế trong những năm được mùa. Từ nhưng khoảng này có thể bù đắp lại cho những rủi ro, tổn thất xảy ra. Vaøo thế kỷ XV khi Châu Âu thực hiện những chuyến đi khám phá tới Châu Á và Châu Mỹ, mở đường cho cái gọi là “cuộc cách mạng thương mại” và bấy giờ ý tưởng về rủi ro được quan tâm và thành lập một quỹ chung xuất hiện cùng một lúc. Các thương gia thương mại này chuyên chở bằng tàu thủy, có những chuyến đã khônh thành công khi chở hàng, và từ đó họ đã biết chở hàng trên từng nhiều chuyến nhỏ để phân tán rủi ro.
Để khi một cá nhân hay tổ chưùc nào đó, không muốn việc đầu tư của mình bị trắng tay vì những lý do như: tàu bị chìm, bị lạc đường, bị đâm va, …. Người ta đã tìm ra hai cách để đáp ứng nhu cầu nay: Cách thứ nhất là thành lập một liên doanh góp vốn cổ phần theo đó, một nhóùm nhà đầu từ cùng đầu tư cùng một đội thuyền chở hàng chung, cùng chia sẽ rủi ro khi xảy ra tổn thất và cùng chia lợi nhuận mà liên doanh thu được. Cách thứ hai là Bảo Hiểm, một hệ thống mà theo đó, chủ tàu hay chủ hàng đề nghị trả một số tiền cho người khác mà người này đồng ý sẽ trả tiền bồi thường cho những, chuyến tàu của chủ hàng hoặc chủ tàu gặp rủi ro. Trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, con người luoân gặp những rủi ro, dù muốn hay không, rủi ro vẫn cứ phải hoanh hành xung quanh mình, tạo cho mọi người có cuộc sống thật sự không an tâm về mọi mặt như vật chất cũng như tinh thần.
Không ổn định về kinh tế xã hội. Trong thời đại Khoa Học-Kỹ Thuật phát triển thì, rủi ro càng nẩy sinh nhiều và nguy cơ tổn thất cũng nhieàu. Để không ảnh hưởng cho việc, sinh hoạt, sản xuất không bị gián đoạn kinh doanh, cuộc sống không bị thiếu hụt thì người ta đã tìm cách bảo vệ tài sản tránh những rủi ro, giảm thiểu tổn thất, vì vậy con người đã tìm nhiều phương cách để giảm thiểu tổn thất trong đó có Bảo Hiểm. Vậy Bảo Hiểm ra đời từ nhu cầu giảm thiểu rủi ro, bảo vệ sinh mạng người, bảo vệ tài sản con người, an toàn cuộc sống.
Lịch sử ra đời của Bảo Hiểm thế giới cho thấy ý niệm “cộng đồng hoá rủi ro, hiểm hoạ” hình thành từ xưa, mặc dù còn ở hình thức thô sơ. Lịch sử ra đời Bảo Hiểm thế giới. Ơû Hạ Ai Cập 4500 năm TCN: các văn bản tìm thấy cho biết các người thợ đẽo đá đã biết thành lập quỹ tương trợ để giúp đỡ nạn nhân của một vụ tai nạn. Ơû Trung Quốc 4000 năm TCN: biết tổ chức chuyên chở hàng hoá, tài sản cuả mỗi người trên nhiều chuyến nhỏ để phân tán rủi ro.
Ơû Babylone 1700 năm TCN và Athenes 500 năm TCN: đã xuất hiện hình thức cho vây nặng lãi để mua và vận chuyển hàng hoá, nếu hàng hoá xảy ra tổn thất do bị bất khả kháng thì người vay không phải trả số tiền đã vay trên, nếu không bị tổn thất nào xảy ra hoặc tổn thất xảy ra do không phải rủi ro được Bảo Hiểm thì người vay phải trả số tiền vay với một khoảng lãi rất cao có khi tới 40%. Xứ Rhodes 916 năm TCN Hòang đế nước này đã ban hành luâït để bảo vệ các thương gia có hàng hóa bị tổn thất vì lợi ích chung của cả hành trình các chủ hàng và chủ tàu được hưởng lợi trên các tổn thất đoù, phải cùng gánh chịu, thể chế này vẫn còn và gọi là “quy tắc tổn thất ” Ở Rome tồn tại một hình cho vay nặng lãi “cho vay mạo hiểm” nhưng do bị cấm đoán bằêng sắc lệnh của nhà thờ năm 1237, vì phương thức cho vay này hơi bị lạm dụng. Do đó các chủ ngân hàng cho vay không nặng lãi mới có thể chắc chắn thu lại tiền cho vay, và dần dần hình thức này đưa vào sử dụng vào một hệ thống mới và đó là cơ sở sinh ra Bảo Hiểm hàng hải. Bản hợp đồng cổ nhất đến nay được lưu lại và được phát hành tại Genes.
Ơû Pháp, được hành từ năm 1437 cũng bởi các nhà Bảo Hiểm Genois. Vào năm 1424 ở Gennes Italie Hội Bảo Hiểm đầu tiên ra đời và cho vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và đường bộ. Vào năm 1600, Nữ Hoàng Anh Quốc cho phép hoạt động kinh doanh Bảo Hiểm, được hực hiện trong thời gian 90 năm. Năm 1720, các nhà Bảo Hiểm Loyd’s ra đời và sau đó 60 năm họ nắm giữ 90% rủi ro hàng hải trên thế giới.
Năm 1666 ở Anh xảy ra một đám cháy lớn làm thiu hịu 13000 toà nhà ở Lon Don, từ đám cháy này nhu cầu người dân nước anh về Bảo Hiểm hỏa hoạn tăng dần, và thời điểm này vào năm 1667 có 6 công ty Bảo Hiểm hỏa hoạn ra đời. Bảo Hiểm hỏa hoạn dần dần lan sang các nước khác Châu Âu (ở Pháp vào năm 1686). Bảo Hiểm nhân thọ ra đời rất sớm sau Bảo Hiểm hàng hải nhưng do thiếu cơ sở khoa học nên bị cấm đoán bởi nhà thờ. Đến thế thứ 17, các nhà toán học đã khai sinh và phát triển môn toán thống kê học.
Cơ sở khoa học của Bảo Hiểm nhân thọ nói riêng và Bảo Hiểm nói chung được hình thành. Vào năm 1762 Cty Bảo Hiểm nhân thọ đaàu tiên ra đời ở Anh. Cuối thế kỹ 19, đầu thế kỷ 20, Bảo Hiểm phát triển để đảm bảo cho hàng loạt các rủi ro: bệnh tật , ôtô hàng không vvv… Ngày nay, Bảo Hiểm đã trở thành một hoạt động quan trọng trong nền kinh tế- xã hội, và hơn thế nữa Bảo Hiểm là đôïng lực thúc đẩy nền Kinh Tế- Xã Hội phát triển mạng mẽ. Bảo Hiểm với nhiều loại sản phẩm đa dạng phong phú, đã thâm nhập vào mọi lĩnh vực của cuộc sống thành một nhu cầu không thể thiếu của con người.
Doanh số Bảo Hiểm và phí Bảo Hiểm bình quân đầu người không ngừng tăng lên, chiếm vị trí quan trọng trong GDP của nhiều quốc gia trên thế giới. Lịch sử ra đời của Bảo Hiểm Việt Nam. Lịch sử ra đời và phát triển Bảo Hiểm ở Việt Nam, chậm hơn sới các nước trên thế giới, có thể chia mấy giai đoạn. Trong bài này chúng ta không đi sâu vào từng giai đoạn, mà chỉ đề cập vào sự hình thành và phát triển của Bảo Hiểm Nhaân Thọ ở Việt Nam.
Giai đoạn hình thành và phát triển của Bảo Hiểm Việt Nam: Giai đoạn trước 1975: Gồm 52 công ty trong nước và nước ngoài trước 30/04/1975, được thành lập và hoạt động chủ yếu ở Miền Nam. Các loại nghiệp vụ như: Bảo Hiểm hoả tai, Bảo Hiểm chuyển, Bảo Hiểm xe tự động, Bảo Hiểm sinh mạng,…. Được tổ chức theo hình thức hội nghề nghiệp, do Bộ Tài Chính quản lý các hoạt động. Còn ở Miền Bắc trước 1975, sự ra đời của công ty Bảo Hiểm Việât Nam, (BẢO VIỆT) với 2 chi nhánh Hà Nội và Hải Phòng, chủ yểu thực hiện các nghiệp vụ Bảo Hiểm hàng hoá vận chuyển, tuy nhiên tái cho Trung Quốc, Bắc Triều Tiên và Bà Lan với tỷ lệ khá cao.
Giai đoạn trước ngày 18/12/1993: Sau khi giải phóng Miền Nam công ty Bảo Hiểm hiểm và tái Bảo Hiểm Việt Nam (BIVINA) được thành lập dựa trên sự quốc hữu hoá coâng ty Bảo Hiểm cũ của Miền Nam. Năm 1976, sau khi thống nhất đất nước, BIVINA được chuyển thành chi nhánh của công ty Bảo Hiểm Việt Nam tại TPHCM, gọi tắt là BẢO VIỆT/HCM. Kể từ năm 1976 đến 1993, BẢO VIỆT là công ty duy nhất của nhà nước hoạt động kinh doanh Bảo Hiểm.