Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Lê Lai, Huyện Thạch An, Tỉnh Cao Bằng

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn. 87 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Lô Trung Đức
• Người hướng dẫn: Th. Lành Ngọc Tú
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Và Một Số Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Lê Lai, Huyện Thạch An, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Các khái niệm chung
• 1.2. Phân loại nông hộ
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ
• 1.3.1. Nhóm các yếu tố chủ quan
• 1.3.2. Nhóm các yếu tố khách quan
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Phát triển kinh tế hộ trên thế giới
• 1.6. Phát triển kinh tế hộ tại Việt Nam. Quan điểm về hiệu quả, hiệu quả kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.5. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 2.6. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kinh tế hộ
• 2.6.1. Chỉ tiêu đánh giá sự phát triển kinh tế
• 2.6.2. Chỉ tiêu đánh giá về mặt xã hội
• 2.6.3. Chỉ tiêu về phát triển con người
• 2.6.4. Chỉ tiêu đánh giá mức độ bảo vệ môi trường
• 2.6.5. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình kinh tế hộ
• 2.7. Đánh giá chung về hiệu quả xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát về địa bàn xã Lê Lai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng
• 3.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Vị trí địa lý, địa hình
• 3.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.4. Điều kiện đất đai, tài nguyên
• 3.1.5. Điều kiện hạ tầng cơ sở
• 3.1.6. Điều kiện giao thông
• 3.1.7. Điều kiện thủy lợi, nước sinh hoạt
• 3.1.8. Điện cho sản xuất, sinh hoạt
• 3.1.9. Thị trường, chợ, thông tin
• 3.1.10. Văn hóa, an ninh quốc phòng
• 3.1.11. Đánh giá chung điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Lê Lai
• 3.2. Thực trạng kinh tế hộ trên địa bàn xã Lê Lai
• 3.2.1. Vai trò của kinh tế hộ với phát triển kinh tế - xã hội, môi trường tại xã Lê Lai
• 3.2.2. Thực trạng kinh tế hộ tại xã Lê Lai
• 3.2.3. Kết quả điều tra, nghiên cứu các hộ sản xuất nông nghiệp
• 3.2.3.1. Tình hình cơ bản của hộ điều tra
• 3.2.3.2. Hiệu quả kinh tế của hộ
• 3.2.3.3. Tình hình đầu tư của hộ
• 3.2.4. Kết quả sản xuất kinh doanh của nhóm hộ điều tra
• 3.2.5. Tổng hợp và đánh giá thu thập các nhóm hộ điều tra
• 3.2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ tại xã Lê Lai
• 3.2.6.1. Các yếu tố tự nhiên
• 3.2.6.2. Các yếu tố xã hội
• 3.2.6.3. Các cấp chính quyền địa phương
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ LÊ LAI
• 4.1. Quan điểm, định hướng phát triển kinh tế hộ tại xã Lê Lai
• 4.2. Quan điểm phát triển kinh tế hộ theo hướng hiệu quả, bền vững
• 4.3. Định hướng phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Lê Lai
• 4.4. Các giải pháp cho phát triển kinh tế hộ tại xã Lê Lai
• 4.4.1. Các giải pháp chung
• 4.4.2. Các giải pháp cụ thể
• 4.4.2.1. Đối với Nhà nước
• 4.4.2.2. Đối với địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Lê Lai

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn. Tại xã Lê Lai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, kinh tế hộ là đơn vị kinh tế cơ bản, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng. Các hộ gia đình chủ yếu dựa vào lao động gia đình để khai thác đất đai và các yếu tố sản xuất khác, nhằm đạt được thu nhập cao nhất. Kinh tế hộ ở Lê Lai đang dần chuyển đổi từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức cần vượt qua để phát triển kinh tế hộ gia đình Lê Lai một cách bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ để hỗ trợ người dân nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận thị trường và cải thiện đời sống.

1.1. Vai trò của kinh tế hộ trong phát triển nông thôn Cao Bằng

Kinh tế hộ là nền tảng của kinh tế nông thôn Cao Bằng, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực, tạo việc làm và thu nhập cho người dân. Theo nghiên cứu, kinh tế hộ giúp sản xuất lúa gạo đạt tỷ suất hàng hóa cao, đồng thời thúc đẩy các ngành nghề khác phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng sản xuất tự cung tự cấp ở nhiều hộ gia đình, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa. Cần có chính sách hỗ trợ để nâng cao thu nhập hộ gia đình Lê Lai và giảm nghèo bền vững.

1.2. Đặc điểm kinh tế hộ tại xã Lê Lai huyện Thạch An

Xã Lê Lai có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Kinh tế hộ xã Lê Lai đang phát triển theo xu hướng chung của cả nước, nhưng vẫn còn nhiều mâu thuẫn cần giải quyết. Sản xuất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu ứng dụng khoa học kỹ thuật. Tình trạng thiếu vốn đầu tư và kiến thức sản xuất cũng là một rào cản lớn. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn Cao Bằng.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Hộ Xã Lê Lai Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, kinh tế hộ xã Lê Lai vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ, khó áp dụng khoa học kỹ thuật. Tình trạng thiếu vốn, thiếu kiến thức sản xuất và tiếp cận thị trường là những rào cản lớn. Biến đổi khí hậu, thiên tai cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra, sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng, đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ để hỗ trợ các hộ nghèo và cận nghèo vươn lên, đảm bảo sinh kế bền vững Lê Lai.

2.1. Khó khăn về vốn và tiếp cận tín dụng cho hộ gia đình

Thiếu vốn là một trong những khó khăn lớn nhất của kinh tế hộ Cao Bằng. Nhiều hộ gia đình không có đủ vốn để đầu tư vào sản xuất, mua sắm trang thiết bị, hoặc mở rộng quy mô. Việc tiếp cận tín dụng cũng gặp nhiều khó khăn do thủ tục phức tạp, thiếu tài sản thế chấp. Cần có chính sách hỗ trợ vốn cho kinh tế hộ Lê Lai với lãi suất ưu đãi và thủ tục đơn giản, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn.

2.2. Hạn chế về kỹ thuật canh tác và ứng dụng khoa học công nghệ

Trình độ kỹ thuật canh tác của nhiều hộ gia đình còn lạc hậu, chưa áp dụng rộng rãi các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Điều này dẫn đến năng suất thấp, chất lượng sản phẩm không cao, khó cạnh tranh trên thị trường. Cần tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật cho người dân, hỗ trợ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất Lê Lai, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.3. Rủi ro do biến đổi khí hậu và thiên tai ảnh hưởng đến sản xuất

Biến đổi khí hậu và kinh tế hộ Lê Lai đang gây ra những tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp. Tình trạng hạn hán, lũ lụt, sâu bệnh hại diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho người dân. Cần có giải pháp chủ động phòng chống thiên tai, xây dựng các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu, đảm bảo sinh kế bền vững Lê Lai.

III. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Lê Lai Hiệu Quả

Để phát triển kinh tế hộ gia đình Lê Lai một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, và người dân để đảm bảo hiệu quả của các giải pháp.

3.1. Tăng cường hỗ trợ vốn và tín dụng ưu đãi cho nông dân

Cần có chính sách hỗ trợ vốn cho kinh tế hộ Lê Lai với lãi suất ưu đãi và thủ tục đơn giản. Mở rộng các kênh tín dụng vi mô, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn. Xây dựng các quỹ hỗ trợ nông dân, giúp họ có vốn để đầu tư vào sản xuất, mua sắm trang thiết bị.

3.2. Đẩy mạnh đào tạo nghề và chuyển giao khoa học kỹ thuật

Tăng cường đào tạo nghề cho người dân, đặc biệt là các nghề phi nông nghiệp, giúp họ có thêm thu nhập. Chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Xây dựng các mô hình trình diễn, giúp người dân học hỏi kinh nghiệm.

3.3. Phát triển liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp

Xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân. Hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua và chế biến nông sản. Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm Lê Lai, quảng bá các sản phẩm đặc sản của địa phương.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Tế Hộ Hiệu Quả Tại Lê Lai

Việc áp dụng các mô hình kinh tế hộ hiệu quả Lê Lai là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân. Các mô hình này cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương, và có khả năng nhân rộng. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ của các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để đảm bảo thành công của các mô hình.

4.1. Phát triển kinh tế trang trại và kinh tế vườn đồi

Khuyến khích phát triển kinh tế trang trại Lê Lai và kinh tế vườn đồi, tận dụng tối đa tiềm năng đất đai. Hỗ trợ người dân cải tạo vườn tạp, trồng các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Phát triển chăn nuôi theo hướng trang trại, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

4.2. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với sản phẩm đặc sản

Phát triển du lịch cộng đồng Lê Lai, khai thác các tiềm năng du lịch của địa phương. Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, gắn với văn hóa và phong tục tập quán của người dân. Quảng bá các sản phẩm đặc sản Lê Lai, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

4.3. Phát triển kinh tế rừng và các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp

Phát triển kinh tế rừng Lê Lai, trồng các loại cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế cao. Khuyến khích phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp Lê Lai, tạo việc làm và thu nhập cho người dân. Hỗ trợ các làng nghề truyền thống, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Hộ Xã Lê Lai

Để phát triển kinh tế hộ xã Lê Lai một cách hiệu quả, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các cấp chính quyền thông qua các chính sách hỗ trợ kinh tế hộ Lê Lai phù hợp. Các chính sách này cần tập trung vào việc tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ vốn, kỹ thuật, và thị trường cho người dân. Đồng thời, cần có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả của các chính sách.

5.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về đất đai

Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về đất đai, tạo điều kiện cho người dân yên tâm đầu tư vào sản xuất. Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân. Giải quyết các tranh chấp về đất đai một cách công bằng và minh bạch.

5.2. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đồng bộ và hiện đại

Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn đồng bộ và hiện đại, đặc biệt là hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, và thông tin liên lạc. Nâng cấp các tuyến đường giao thông nông thôn, tạo điều kiện cho việc vận chuyển hàng hóa. Xây dựng các công trình thủy lợi, đảm bảo nguồn nước cho sản xuất.

5.3. Nâng cao năng lực quản lý và điều hành của chính quyền địa phương

Nâng cao năng lực quản lý và điều hành của chính quyền địa phương, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức. Xây dựng bộ máy hành chính trong sạch, vững mạnh, hiệu quả.

VI. Kết Luận và Tương Lai Phát Triển Kinh Tế Hộ Lê Lai

Phát triển kinh tế hộ xã Lê Lai là một quá trình lâu dài và đầy thách thức. Tuy nhiên, với sự nỗ lực của người dân, sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, và việc áp dụng các giải pháp phù hợp, kinh tế hộ Lê Lai sẽ ngày càng phát triển, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng xã Lê Lai ngày càng giàu đẹp.

6.1. Tổng kết các giải pháp và kiến nghị chính sách

Tổng kết các giải pháp đã được đề xuất, đánh giá hiệu quả và tính khả thi của từng giải pháp. Kiến nghị các chính sách cụ thể để hỗ trợ phát triển kinh tế hộ xã Lê Lai.

6.2. Triển vọng và định hướng phát triển kinh tế hộ trong tương lai

Đưa ra các dự báo về triển vọng và định hướng phát triển kinh tế hộ xã Lê Lai trong tương lai. Xác định các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể để đạt được sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Thực trạng và một số giải pháp phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Lê Lai – Huyện Thạch An – Tỉnh Cao Bằng" được thực hiện bởi sinh viên Lô Trung Đức thuộc chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (năm 2014), dưới sự hướng dẫn của ThS. Lành Ngọc Tú.

Khóa luận được đặt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển sang cơ chế thị trường và tiếp tục thực hiện đường lối đổi mới nông nghiệp, nông thôn bắt đầu từ Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 1988 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lý kinh tế trong nông nghiệp. Nghị quyết đã xác lập kinh tế hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ, độc lập thông qua chính sách giao đất, giao rừng. Cả nước thời điểm đó có hơn 13 triệu hộ nông dân, đóng góp tỷ suất hàng hóa đáng kể trong ngành nông nghiệp (sản xuất lúa gạo đạt tỷ suất hàng hóa trên 50%, cà phê đạt 45%, cao su đạt 85%, chè trên 60%, điều trên 90%).

Mặc dù giữ vai trò nền tảng đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội, khu vực kinh tế hộ nông dân cả nước vẫn đối diện với nhiều rào cản nội tại và sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc. Tỷ lệ hộ nghèo về lương thực, thực phẩm toàn quốc ở mức 28,9%, riêng khu vực nông thôn là 35,7% (trong đó vùng Đông Nam Bộ thấp nhất là 22%, vùng Tây Bắc cao nhất lên tới 68,7%), với hơn 1 triệu hộ nghèo. Tác giả chỉ ra ba mâu thuẫn cơ bản trong nội tại kinh tế hộ hiện nay:

• Hoạt động sản xuất chủ yếu là nông nghiệp truyền thống, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật bị kìm hãm do diện tích đất canh tác manh mún, quy mô phân tán bắt nguồn từ cơ chế chia đất bình quân.
• Mâu thuẫn giữa tốc độ gia tăng dân số và tình trạng thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ đặc thù của sản xuất nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, kéo tụt năng suất lao động bình quân.
• Tình trạng thiếu hụt kiến thức khoa học kỹ thuật và vốn đầu tư diễn ra phổ biến; khi tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, người dân vẫn lúng túng trong việc phân bổ và sử dụng đồng vốn đạt hiệu quả kinh tế.

Lê Lai là xã vùng cao thuộc huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, nơi kinh tế thuần nông chiếm ưu thế tuyệt đối. Nền sản xuất kinh tế hộ tại địa phương mang tính chất tự cấp tự túc, chậm chuyển biến sang sản xuất hàng hóa và bộc lộ đầy đủ các mâu thuẫn trên. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ tại xã Lê Lai là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá thực trạng và tình hình phát triển kinh tế hộ tại xã Lê Lai, từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết các vấn đề khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại xã trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể (được đánh số theo văn bản):
  1. Nghiên cứu được thực trạng kinh tế hộ của địa phương nghiên cứu và tìm ra những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông nghiệp ở địa phương nghiên cứu.
  2. Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế trên địa bàn xã.
  3. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển kinh tế trên địa bàn xã Lê Lai.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế hộ; các nông hộ sản xuất kinh doanh trên địa bàn; các yếu tố nguồn lực đầu vào (đất đai, vốn, lao động) trong sản xuất nông nghiệp nhằm phát triển kinh tế hộ.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Lê Lai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu số liệu thực trạng kinh tế - xã hội địa phương trong giai đoạn 3 năm từ 2011 đến 2013; các số liệu điều tra hộ thực địa được khảo sát bổ sung vào năm 2013 và 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hộ nông dân, xây dựng khung chỉ tiêu đánh giá và sử dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế nông thôn thực chứng.

Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng:

• Khái niệm hộ và kinh tế hộ nông dân: Khóa luận tổng hợp định nghĩa hộ theo Liên Hợp Quốc ("những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ"), quan điểm của Raul I và Martin. Từ đó xác định: "Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội. Trong đó các nguồn lực sản xuất như đất đai, lao động tiền vốn và vật tư sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh là tùy thuộc vào chủ hộ. Được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển". Đặc trưng cốt lõi của kinh tế hộ là sự kết hợp hữu cơ giữa đơn vị sản xuất và đơn vị tiêu dùng, có tính tự chủ, khả năng thích nghi cao dựa trên quan hệ sở hữu và huyết thống.
• Khái niệm phát triển và phát triển nông thôn: Dẫn chiếu khái niệm phát triển xã hội và phát triển bền vững theo Hội nghị thượng đỉnh về Trái đất năm 1992 ("Phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ ngày nay mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai").
• Phân loại nông hộ: Phân chia theo 4 mức độ phát triển kinh tế từ thấp đến cao: Nhóm kinh tế sinh tồn (phụ thuộc tự nhiên, công cụ thô sơ, thường trực nguy cơ thiếu đói); Nhóm kinh tế hộ tự túc (sản xuất nhỏ, khép kín, ít quan hệ thị trường); Nhóm hộ sản xuất nhỏ (có sản phẩm thặng dư trao đổi ra thị trường); Nhóm kinh tế hộ sản xuất hàng hóa lớn (quy mô trang trại gia đình, gắn liền với thị trường).
• Chuẩn nghèo áp dụng: Căn cứ chuẩn nghèo, cận nghèo giai đoạn 2011 - 2015 ở khu vực nông thôn: Hộ nghèo có thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống; hộ cận nghèo có thu nhập từ 401.000 đồng/người/tháng; hộ khá có thu nhập trên 520.000 đồng/người/tháng.
• Lý luận về hiệu quả kinh tế (HQKT): Khẳng định HQKT là tương quan so sánh giữa kết quả đầu ra đạt được và chi phí nguồn lực đầu vào bỏ ra (biểu hiện qua quy luật tiết kiệm thời gian lao động của C. Mác); hiệu quả kinh tế là tiền đề vật chất quyết định hiệu quả xã hội và bảo vệ môi trường.
• Văn bản chính sách và thực tiễn: Chỉ thị số 100-CT/TW (năm 1981), Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị (năm 1988); bài học kinh nghiệm phát triển nông hộ của Trung Quốc (chính sách khoán hộ tự chịu trách nhiệm từ 1984, kết hợp 3 mũi nhọn: chính sách, KHKT, đầu tư tài chính), Thái Lan (chính sách can thiệp giá sàn nông sản, quỹ bình ổn giá, miễn thuế nhập khẩu phân bón, tín dụng ưu đãi), Malaysia (tập trung khuyến nông, xúc tiến xuất khẩu); định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2001 - 2005.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội thường niên, số liệu kiểm kê đất đai, niên giám thống kê giai đoạn 2011 - 2013 trực tiếp tại Ủy ban nhân dân xã Lê Lai và các tài liệu chuyên ngành liên quan.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng. Địa bàn xã gồm 14 xóm, tác giả chọn điều tra tại 6 xóm đại diện gồm: Nà Ngài, Nà Danh, Pú Nho, Bản Căm, Bản Dăm, Nà Cốc. Tổng dung lượng mẫu điều tra là 60 hộ (mỗi xóm 10 hộ). Cơ cấu mẫu được lựa chọn tương ứng với đặc điểm phân loại hộ của xã (13% hộ nghèo, 53% hộ cận nghèo, còn lại là hộ khá): gồm 20 hộ khá, 32 hộ cận nghèo và 8 hộ nghèo. Công cụ thu thập là bảng hỏi phỏng vấn trực tiếp (kết hợp câu hỏi đóng và câu hỏi mở) cùng quan sát thực địa.
• Phương pháp phân tích, xử lý số liệu: Nhập liệu và tính toán bằng phần mềm Microsoft Excel; tổng hợp, so sánh, phân tích định tính và định lượng trình bày trên Microsoft Word.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá kinh tế hộ:

• Chỉ tiêu kết quả và hiệu quả kinh tế:
  • Giá trị sản xuất: $\text{GO} = \sum (Q_i \times P_i)$ (trong đó $Q_i$ là sản lượng nông sản thứ $i$, $P_i$ là giá bán nông sản thứ $i$).
  • Chi phí trung gian: $\text{IC} = \sum C_i$ (toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ thường xuyên trong sản xuất).
  • Giá trị gia tăng: $\text{VA} = \text{GO} - \text{IC}$.
  • Thu nhập hỗn hợp: $\text{MI} = \text{VA} - (A + T) - \text{Tiền công lao động}$ (với $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế).
  • Tổng chi phí sản xuất: $\text{TC} = \text{IC} + \text{CL} + A + T$ ($\text{CL}$ là chi phí lao động).
  • Lợi nhuận: $\text{Pr} = \text{GO} - \text{TC}$.
  • Các chỉ tiêu hiệu quả so sánh: $\text{GO}_1/\text{IC}_1$ và $\text{Pr}_1/\text{TC}_1$ (ngành trồng trọt); $\text{GO}_2/\text{IC}_2$ và $\text{Pr}_2/\text{TC}_2$ (ngành chăn nuôi); $\text{GO}/\text{hộ}$, $\text{GO}/\text{khẩu}$, $\text{GO}/\text{lao động}$, $\text{GO}/\text{sào}$.
  • Giá trị tích lũy hộ = $\text{VA} - \text{Chi phí sinh hoạt}$.
• Chỉ tiêu xã hội, con người và môi trường: Tỷ lệ phân hóa hộ giàu - nghèo; quy mô nhân khẩu/hộ, tỷ lệ lao động/hộ; trình độ văn hóa, dân trí; tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh; tỷ lệ đường giao thông kiên cố hóa; điều kiện chuồng trại và xử lý chất thải sinh hoạt, chăn nuôi.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 1 xây dựng khung lý thuyết tổng quan về kinh tế hộ và phát triển nông thôn:

• Hệ thống hóa các quan điểm học thuật về hộ nông dân và kinh tế hộ, khẳng định kinh tế hộ là đơn vị kinh tế tự chủ, sử dụng chủ yếu lao động gia đình để khai thác các yếu tố sản xuất nhằm tối ưu hóa thu nhập.
• Phân tích 4 nấc thang phát triển nông hộ: từ kinh tế sinh tồn, kinh tế tự túc, đến sản xuất nhỏ và sản xuất hàng hóa lớn; làm rõ ngưỡng chuẩn nghèo, cận nghèo nông thôn giai đoạn 2011 - 2015.
• Phân tích hai nhóm nhân tố chi phối sự phát triển của kinh tế hộ: nhóm nhân tố chủ quan (đất đai, vốn sản xuất, lao động gia đình) và nhóm nhân tố khách quan (điều kiện tự nhiên, biến động thị trường cung - cầu giá cả, chính sách pháp luật của Nhà nước, phong tục tập quán).
• Khái quát kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông hộ tại Trung Quốc (khoán hộ, chuyển giao quyền sử dụng đất lâu dài từ năm 1984), Thái Lan (hỗ trợ tín dụng, bình ổn giá nông sản, phát triển kênh phân phối), Malaysia (chú trọng khuyến nông và thị trường nông sản giá trị cao).
• Tổng kết tiến trình đổi mới kinh tế hộ nông nghiệp tại Việt Nam qua các mốc lịch sử (cải cách ruộng đất 1955 - 1959, giai đoạn hợp tác hóa 1960 - 1980, Chỉ thị 100-CT/TW năm 1981, Nghị quyết 10-NQ/TW năm 1988); phân tích hai xu hướng chuyển dịch ruộng đất và lao động nông thôn hiện nay. Đồng thời, chương này điểm lại kết quả phát triển nông nghiệp tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2001 - 2005 (GDP nông nghiệp đạt 38,5%, giá trị sản xuất đạt 15 triệu đồng/ha đất nông nghiệp).
• Định nghĩa bản chất hiệu quả kinh tế, phân định rõ giữa khái niệm kết quả sản xuất (đại lượng tuyệt đối đo bằng hiện vật hoặc giá trị) và hiệu quả kinh tế (tương quan tương đối giữa kết quả và chi phí).

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận triển khai đề tài tại địa bàn xã Lê Lai, huyện Thạch An:

• Xác định đối tượng nghiên cứu là hoạt động kinh tế hộ, cơ cấu hộ và các yếu tố đầu vào sản xuất nông nghiệp; phạm vi thời gian từ năm 2011 đến 2013 và khảo sát mẫu năm 2013 - 2014.
• Thiết kế phương pháp thu thập số liệu thứ cấp từ UBND xã Lê Lai và số liệu sơ cấp qua điều tra chọn mẫu phân tầng 60 hộ dân tại 6 xóm (Nà Ngài, Nà Danh, Pú Nho, Bản Căm, Bản Dăm, Nà Cốc). Mẫu khảo sát phân định thành 20 hộ khá, 32 hộ cận nghèo và 8 hộ nghèo.
• Thiết lập hệ thống công thức tính toán và chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật lượng hóa kết quả sản xuất ($\text{GO}, \text{IC}, \text{VA}, \text{MI}, \text{TC}, \text{Pr}$) cùng các chỉ tiêu phản ánh đời sống xã hội, dân số, lao động và môi trường sinh thái nông thôn.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả phân tích thực trạng tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Lê Lai giai đoạn 2011 - 2013:

• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Xã nằm ở phía bắc huyện Thạch An, cách thị trấn Đông Khê 1,5 km; tiếp giáp xã Vân Trình, Thị Ngân, Đức Xuân, Trọng Con, Thái Cường, Thụy Hùng, Danh Sỹ. Địa hình bị chia cắt mạnh bởi núi đá vôi xen kẽ núi đất. Khí hậu mang tính nhiệt đới gió mùa miền núi cao với nền nhiệt độ trung bình năm ổn định (năm 2011 đạt 21,2°C; năm 2012 đạt 20,8°C; năm 2013 đạt 21,0°C; nhiệt độ tháng 1 thấp nhất từ 12 - 13°C, tháng 7 cao nhất từ 27 - 28°C). Lượng mưa trung bình năm đạt 140 - 150 mm/tháng; mưa tập trung cao nhất vào tháng 7 và 8 (đạt 350 mm), thấp nhất vào mùa đông (tháng 1 đạt 28 mm, tháng 12 đạt 20 mm). Nguồn nước mặt cung cấp từ 2 hồ chứa chính là hồ Nà Danh và hồ Khuổi Vàng cùng các khe suối dốc, dễ xảy ra lũ quét vào mùa mưa và cạn kiệt vào mùa đông. Địa bàn có 4 nhóm đất chính: đất nâu đỏ trên đá mácma bazơ (PK), đất đỏ vàng trên sét (F3), đất thung lũng ngưng tụ (D), đất đỏ vàng biến đổi do trồng lúa nước (F1).
• Tình hình sử dụng đất đai: Tổng diện tích đất tự nhiên có biến động nhẹ trong cơ cấu. Đất sản xuất nông nghiệp tăng từ 662,54 ha (năm 2011) lên 664,75 ha (năm 2012) và đạt 670,21 ha (năm 2013). Đất trồng lúa duy trì cố định ở mức 255,33 ha (chiếm 7,88% diện tích). Đất trồng cây hàng năm khác tăng từ 360,89 ha lên 368,46 ha. Đất nuôi trồng thủy sản giảm từ 17,60 ha xuống 15,49 ha do san lấp và xói mòn lòng hồ. Đất phi nông nghiệp tăng từ 229,84 ha lên 241,25 ha do mở rộng đất thổ cư và công trình chuyên dùng. Đất chưa sử dụng giảm từ 118,65 ha xuống 101,68 ha.
• Dân số, dân tộc và lao động: Toàn xã có 14 xóm, 728 hộ với 3.004 nhân khẩu. Địa bàn gồm 5 thành phần dân tộc: Tày (1.487 người, chiếm 49,5%), Nùng (1.397 người, chiếm 46,5%), Dao (94 người, chiếm 3,1%), Kinh (22 người, chiếm 0,8%), dân tộc khác (4 người, chiếm 0,2%). Tỷ lệ hộ thuần nông chiếm 79,0% (575 hộ), hộ phi nông nghiệp chiếm 21,0% (153 hộ). Tổng số lao động năm 2013 là 2.639 người; trong đó lao động nông nghiệp chiếm 69,8% (1.842 người), lao động phi nông nghiệp chiếm 30,2% (797 người). Lao động bình quân tăng từ 3,2 người/hộ (năm 2011) lên 3,6 người/hộ (năm 2013).
• Giá trị sản xuất kinh doanh: Tổng giá trị sản xuất toàn xã tăng từ 20.825,54 nghìn đồng (năm 2011) lên 29.379,59 nghìn đồng (năm 2013). Cơ cấu chuyển dịch theo hướng tích cực: tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm từ 65,22% (13.582,00 nghìn đồng) xuống 60,10% (17.658,27 nghìn đồng); dịch vụ và ngành nghề nông thôn tăng từ 34,78% (7.243,54 nghìn đồng) lên 39,90% (11.721,32 nghìn đồng). Chỉ tiêu $\text{GO}/\text{hộ}$ tăng từ 29,29 lên 40,36 triệu đồng; chỉ tiêu $\text{GO}/\text{khẩu}$ tăng từ 7,07 lên 9,80 triệu đồng.
• Thực trạng kết cấu hạ tầng:
  • Giao thông: Có QL 4A cũ và mới (15 km), đường tỉnh 208 (7 km), đường tỉnh 209 (9 km). Tuy nhiên, đường trục liên thôn chỉ bê tông hóa được 2/4 thôn; đường ngõ xóm dài 29 km mới bê tông hóa được 1 km; 15 tuyến đường nội đồng (dài 16 km) hoàn toàn chưa được cứng hóa.
  • Thủy lợi và cấp nước: Có 5 đập dâng (tưới 158,55 ha) và 2 hồ chứa (tưới 166,24 ha). Diện tích được tưới chủ động hoàn toàn chỉ đạt 20,4% tổng diện tích canh tác; hệ thống kênh mương toàn xã dài 31 km nhưng mới kiên cố hóa được 10 km (còn 21 km mương đất).
  • Vệ sinh môi trường: Tỷ lệ hộ dùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 75% (536 hộ dùng nước tự chảy); chỉ có 7% số hộ có chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh; chất thải sinh hoạt chưa được thu gom, xử lý.
  • Hạ tầng xã hội: 14/14 xóm chưa có điểm truy cập internet; xã chưa có chợ loại III; trường mầm non, tiểu học, THCS Tiên Hoàng và trạm y tế xã đều thiếu thốn phòng chức năng, trang thiết bị, chưa đạt chuẩn quốc gia.
• Dữ liệu khảo sát nông hộ: Khóa luận xây dựng danh mục bảng số liệu điều tra mẫu 60 hộ (năm 2013 - 2014) về tư liệu công cụ sản xuất, chi phí - doanh thu sản xuất lúa, ngô trên 1 sào canh tác, chi phí chăn nuôi, thu nhập hỗn hợp và mức chi phí sinh hoạt thường nhật của 3 nhóm hộ (khá, cận nghèo, nghèo).

Chương 4: Các giải pháp phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Lê Lai

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp xuất phát từ định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông hộ bền vững:

• Nêu quan điểm và định hướng phát triển kinh tế hộ theo hướng sản xuất hàng hóa, khai thác lợi thế đất đai, tăng cường liên kết kinh tế giữa trồng trọt và chăn nuôi.
• Nhóm giải pháp chung: Nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nghề nông thôn để giải quyết việc làm mùa vụ; tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật, ứng dụng giống lúa, ngô lai năng suất cao; hoàn thiện mạng lưới giao thông nội đồng và kiên cố hóa kênh mương thủy lợi.
• Nhóm giải pháp cụ thể:
  • Đối với Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và cận nghèo tiếp cận vốn sản xuất; đầu tư nguồn vốn ngân sách nâng cấp hạ tầng giao thông liên thôn, trạm bơm tưới tiêu; triển khai chính sách trợ giá vật tư đầu vào và hỗ trợ tiêu thụ nông sản miền núi.
  • Đối với chính quyền địa phương xã Lê Lai: Quy hoạch và xúc tiến đầu tư xây dựng mới 01 chợ trung tâm xã diện tích 2.000 m²; củng cố tổ khuyến nông cơ sở; hướng dẫn nông hộ xây dựng chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh, áp dụng công nghệ xử lý chất thải bảo vệ nguồn nước; đẩy mạnh chuyển dịch lao động dôi dư sang các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu cụ thể phản ánh toàn diện nguồn lực đất đai, dân số và kết quả sản xuất kinh doanh tại xã Lê Lai qua các bảng tổng hợp sau:

Bảng 1: Hiện trạng cơ cấu đất đai xã Lê Lai giai đoạn 2011 – 2013

Chỉ tiêu đất đai	Năm 2011 (ha)	Năm 2012 (ha)	Năm 2013 (ha)	Cơ cấu 2013 (%)
Đất sản xuất nông nghiệp	662,54	664,75	670,21	20,52
- Trong đó: Đất trồng lúa	255,33	255,33	255,33	7,88
- Đất trồng cây hàng năm khác	360,89	363,10	368,46	11,21
Đất trồng cây lâu năm	46,32	46,32	46,32	1,43
Đất nuôi trồng thuỷ sản	17,60	16,05	15,49	0,50
Đất phi nông nghiệp	229,84	240,65	241,25	7,43
Đất chưa sử dụng	118,65	107,18	101,68	3,31

Bảng 2: Biến động dân số và cơ cấu lao động xã Lê Lai giai đoạn 2011 – 2013

Chỉ tiêu	Đơn vị	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013
Tổng số hộ	Hộ	711	719	728
- Hộ thuần nông	Hộ	567 (79,7%)	570 (79,3%)	575 (79,0%)
- Hộ phi nông nghiệp	Hộ	144 (20,3%)	149 (20,7%)	153 (21,0%)
Tổng số lao động	Người	2.303	2.355	2.639
- Lao động nông nghiệp	Người	1.745 (75,8%)	1.785 (75,8%)	1.842 (69,8%)
- Lao động phi nông nghiệp	Người	558 (24,2%)	570 (24,2%)	797 (30,2%)
Lao động bình quân/hộ	Người/hộ	3,2	3,3	3,6
Nhân khẩu bình quân/hộ	Người/hộ	4,1	4,1	4,1

Bảng 3: Giá trị sản xuất và chỉ tiêu hiệu quả kinh tế xã Lê Lai (2011 – 2013)

Chỉ tiêu kinh tế	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013
Tổng GTSX (nghìn đồng)	20.825,54	26.782,15	29.379,59
- Ngành nông nghiệp (nghìn đồng)	13.582,00 (65,22%)	16.525,40 (61,70%)	17.658,27 (60,10%)
- Ngành dịch vụ, ngành nghề (nghìn đồng)	7.243,54 (34,78%)	10.256,75 (38,30%)	11.721,32 (39,90%)
GTSX bình quân/hộ (GO/hộ) (triệu đồng)	29,29	37,25	40,36
GTSX bình quân/khẩu (GO/khẩu) (triệu đồng)	7,07	9,00	9,80

Đóng góp của khóa luận do tác giả tự nêu:

• Hệ thống hóa và bổ sung các cơ sở lý luận, phương pháp luận đánh giá hiệu quả kinh tế hộ trong nông nghiệp nông thôn miền núi.
• Phản ánh trung thực thực trạng, tiềm năng, các thuận lợi và rào cản phát triển kinh tế hộ tại một địa bàn miền núi cụ thể (xã Lê Lai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng).
• Cung cấp luận cứ thực tiễn và đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc hoạch định chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông hộ sang sản xuất hàng hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Theo tự nhận định của tác giả trong lời cảm ơn, nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót do hạn chế về thời gian và điều kiện tiếp cận thực địa của sinh viên. Cụ thể, mẫu điều tra sơ cấp mới dừng lại ở quy mô 60 hộ thuộc 6/14 xóm, chưa bao quát toàn bộ 14 xóm trong xã; chuỗi số liệu thống kê thứ cấp của địa phương chỉ tập trung trong giai đoạn 2011 - 2013; việc phân tích thị trường đầu ra cho nông sản chưa mở rộng ra ngoài phạm vi liên huyện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra khảo sát đến toàn bộ các xóm đặc biệt khó khăn của xã; nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả phân bổ vốn tín dụng ưu đãi và đánh giá chi tiết chuỗi liên kết giá trị nông sản (trồng trọt và chăn nuôi) giữa kinh tế hộ với các doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho sinh viên, học viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế và Phát triển nông thôn, Quản lý đất đai; đồng thời cung cấp tư liệu thực chứng cho cán bộ quản lý nông nghiệp cấp cơ sở, phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Thạch An, UBND xã Lê Lai.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình thiết kế mẫu phân tầng (phân loại hộ khá, hộ cận nghèo, hộ nghèo) để điều tra kinh tế nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.
  • Hệ thống chỉ tiêu lượng hóa tài chính nông hộ ($\text{GO}, \text{IC}, \text{VA}, \text{MI}, \text{Pr}$) và các tỷ suất chi phí - lợi nhuận đặc thù của kinh tế nông nghiệp.
  • Toàn bộ cơ sở dữ liệu chi tiết về thổ nhưỡng, địa hình, dân số, dân tộc và thực trạng kết cấu hạ tầng kỹ thuật (kênh mương, giao thông nội đồng, điện, nước sinh hoạt) của xã Lê Lai giai đoạn 2011 – 2013.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu thành phần dân tộc tại xã Lê Lai phân bố như thế nào?
Toàn xã có 3.004 nhân khẩu sinh sống tại 14 xóm thuộc 5 dân tộc: người Tày chiếm đa số với 1.487 người (49,5%), người Nùng có 1.397 người (46,5%), người Dao có 94 người (3,1%), người Kinh có 22 người (0,8%) và các dân tộc khác có 4 người (0,2%).

2. Mẫu điều tra khảo sát nông hộ được tác giả phân bổ ra sao?
Tác giả chọn mẫu phân tầng tại 6 xóm (Nà Ngài, Nà Danh, Pú Nho, Bản Căm, Bản Dăm, Nà Cốc) với tổng số 60 phiếu điều tra (mỗi xóm 10 hộ). Cơ cấu mẫu gồm 20 hộ khá, 32 hộ cận nghèo và 8 hộ nghèo, bám sát tỷ lệ phân loại hộ thực tế của địa phương (toàn xã có 13% hộ nghèo và 53% hộ cận nghèo).

3. Cơ cấu giá trị sản xuất kinh doanh của xã Lê Lai chuyển dịch như thế nào từ năm 2011 đến 2013?
Tổng giá trị sản xuất toàn xã tăng từ 20.825,54 nghìn đồng (năm 2011) lên 29.379,59 nghìn đồng (năm 2013). Trong đó, ngành nông nghiệp giảm tỷ trọng từ 65,22% xuống 60,10%, còn ngành dịch vụ và ngành nghề nông thôn tăng tỷ trọng từ 34,78% lên 39,90%. Chỉ tiêu giá trị sản xuất bình quân hộ ($\text{GO}/\text{hộ}$) tăng từ 29,29 triệu đồng lên 40,36 triệu đồng.

4. Thực trạng hạ tầng thủy lợi và diện tích tưới tiêu tại xã Lê Lai đạt tỷ lệ bao nhiêu?
Toàn xã có 5 đập dâng và 2 hồ chứa nước (hồ Nà Danh và hồ Khuổi Vàng) phục vụ tưới tiêu cho 342,79 ha ruộng 2 vụ. Tuy nhiên, diện tích được cấp nước chủ động hoàn toàn chỉ đạt 20,4% tổng diện tích canh tác (tương ứng với 662,54 ha đất sản xuất nông nghiệp chưa được đáp ứng đầy đủ). Hệ thống kênh mương toàn xã có 31 km nhưng mới kiên cố hóa được 10 km, còn 21 km vẫn là mương đất.

5. Tiêu chí phân loại hộ nghèo và cận nghèo nông thôn áp dụng trong nghiên cứu căn cứ vào định mức nào?
Nghiên cứu áp dụng chuẩn nghèo nông thôn giai đoạn 2011 - 2015: Hộ nghèo có thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống; hộ cận nghèo có thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng; các hộ có mức thu nhập cao hơn 520.000 đồng/người/tháng được xếp vào nhóm hộ khá.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Lô Trung Đức phản ánh một cách có hệ thống thực trạng sản xuất và đời sống kinh tế hộ tại xã Lê Lai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 - 2013. Tác giả đã kết hợp phân tích chuỗi số liệu thống kê của địa phương với điều tra khảo sát thực địa 60 nông hộ để nhận diện rõ nét những rào cản về kết cấu hạ tầng, trình độ kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Công trình đưa ra được các nhóm giải pháp xuất phát từ thực tiễn, đóng vai trò tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho công tác quản lý và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp tại địa bàn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Các khái niệm chung Có rất nhiều các quan điểm khác nhau về hộ và kinh tế hộ, sau đất tôi xin đưa ra một số quan điểm về hộ và kinh tế hộ như sau: - "Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ” (Liên Hợp Quốc). - “Hộ là một tập hợp những người cùng chung huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và cộng đồng” (Raul I). - Hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động sản xuất khác.

(theo Martin) - Hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu bằng nghề nông, các thành viên trong hộ gắn bó với nhau chặt chẽ bởi quan hệ hôn nhân, huyết thống, ràng buộc bởi phong tục tập quán và gia đình dòng tộc, truyền thống đạo đức nhiều đời. Ngoài ra hộ nông dân là nơi giữ gìn và lưu truyền bản sắc văn hóa dân tộc, mang đậm nét dặc trưng của nền văn minh nông nghiệp lúa nước. - "Hộ nông dân là các nông hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông nghiệp, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao". *Khái niệm về kinh tế hộ - Kinh tế hộ vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng của nền kinh tế nông thôn.

6 Như vậy kinh tế hộ chủ yếu dựa vào lao động gia đình để khai thác đất và các yếu tố sản xuất khác nhằm đạt thu nhập thuần cao nhất. Kinh tế hộ là đơn vị kinh tế tự chủ, căn bản dựa vào tích lũy, tự sản xuất, tự đầu tư để sản xuất kinh doanh nhằm thoát khỏi nghèo đói và vươn lên làm giàu, từ tự cung, tự cấp vươn lên sản xuất hàng hóa gắn với thị trường. Đặc trưng của kinh tế hộ: - Là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng. - Là đơn vị kinh tế ở nông thôn, hoạt động sản xuất nông, lâm, thủy sản gắn với đất đai, điều kiện thủy văn, thời tiết khí hậu và sinh vật, bên cạnh đó kinh tế hộ cũng hoạt động phi nông nghiệp với các mức độ khác nhau.

- Tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao về sản xuất và tiêu dùng, căn bản dựa trên cân bằng nguồn lực sản xuất và nhu cầu của gia đình. - Kinh tế hộ từ tự cấp đến sản xuất hàng hóa, từ chỗ chỉ có quan hệ tự nhiên đến chỗ quan hệ xã hội. - Nền tảng tổ chức chủ yếu của kinh tế hộ với đinh chế gia đình và sự bền vững vốn có. - Với lao động gia đình, với đất đai được sử dụng nối tiếp qua nhiều thế hệ gia đình, ví tài sản vốn sản xuất chủ yếu của gia đình, quan hệ gia tộc, quan hệ huyết thống, kinh tế hộ không thay đổi về bản chất và không bị biến dạng ngay cả khi nó gắn với khoa học kỹ thuật và công nghệ sản xuất hiện đại và gắn với thị trường để phát triển.

*Khái niệm về phát triển Trong thuật ngữ khoa học “phát triển”được biểu thị như tiến trình đưa xã hội lên một trình độ cao hơn cả về mặt vật chất lẫn tinh thần. Quá trình phát triển của xã hội bao gồm cả về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và chính trị.