Luận văn thạc sĩ hus đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng ngập mặn xã đồng rui huyện tiên yên tỉnh quảng ninh 01

Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng ngập mặn tại xã Đồng Rui, huyện Tiên Yên, Quảng Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Thái Hà
• Người hướng dẫn: GS. Trương Quang Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Địa lý học
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Gắn Với Bảo Tồn Rừng Ngập Mặn Tại Xã Đồng Rui, Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở tài liệu để thực hiện luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Tổng quan về phát triển kinh tế nông, lâm, ngư nghiệp và du lịch ven biển
• 1.1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về bảo tồn rừng ngập mặn
• 1.1.2.1. Trên thế giới
• 1.2. Hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng ngập mặn
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về khu vực Đồng Rui
• 1.4. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế và bảo vệ rừng ngập mặn
• 1.5. Phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng ngập mặn
• 1.6. Phân tích SWOT cho phát triển kinh tế gắn với bảo tồn
• 1.7. Quan điểm, quy trình và phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Quan điểm nghiên cứu
• 1.7.2. Quy trình nghiên cứu
• 1.7.3. Các phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ NGUỒN LỰC VÀ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ GẮN VỚI BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN XÃ ĐỒNG RUI
• 2.1. Nguồn lực tự nhiên ảnh hưởng đến phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn xã Đồng Rui
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Địa chất, địa hình - địa mạo
• 2.1.3. Khí hậu, thủy văn và hải văn
• 2.1.4. Thổ nhưỡng
• 2.1.5. Thực vật và đa dạng sinh học
• 2.2. Nguồn lực xã hội và cơ sở hạ tầng xã Đồng Rui
• 2.2.1. Dân số, dân tộc và lao động
• 2.2.2. Giáo dục - y tế
• 2.2.3. Cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi
• 2.3. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 2.3.1. Sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp
• 2.3.2. Công nghiệp và thương mại
• 2.3.3. Thực trạng kinh tế hộ gia đình
• 2.4. Hiện trạng khai thác sử dụng đất xã Đồng Rui
• 2.4.1. Khu vực trong đê ngăn mặn
• 2.4.2. Khu vực ngoài đê ngăn mặn
• 2.5. Thực trạng khai thác tài nguyên rừng ngập mặn và bãi triều của xã Đồng Rui
• 2.5.1. Khai thác thủy sản tại khu vực rừng ngập mặn
• 2.5.2. Khai thác gỗ, củi từ rừng ngập mặn
• 2.5.3. Du lịch khám phá rừng ngập mặn
• 2.5.4. Công tác bảo tồn rừng ngập mặn tại Đồng Rui
• 2.5.5. Đánh giá vai trò của rừng ngập mặn
• 2.5.6. Các hoạt động phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ GẮN VỚI BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN ĐỒNG RUI
• 3.1. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) cho phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng ngập mặn tại khu vực Đồng Rui
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Các chiến lược và quan điểm cho định hướng phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn Đồng Rui
• 3.3.1. Các chiến lược được đề xuất từ phân tích SWOT
• 3.3.2. Các quan điểm định hướng cho phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn Đồng Rui
• 3.4. Đề xuất các định hướng và giải pháp phát triển kinh tế-xã hội gắn với bảo tồn rừng ngập mặn Đồng Rui
• 3.4.1. Quy hoạch phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn
• 3.4.2. Phát huy điểm mạnh của kiến thức bản địa
• 3.4.3. Phát triển và bảo tồn tài nguyên rừng và đa dạng sinh học
• 3.4.4. Xây dựng các mô hình kinh tế sinh thái
• 3.4.5. Khai thác, nuôi trồng thủy sản hợp lý và phát triển du lịch sinh thái
• 3.4.6. Các giải pháp về quản lý, chính sách và đầu tư
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển kinh tế bền vững tại Đồng Rui

Đồng Rui, xã thuộc huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh, nổi bật với hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú. Việc phát triển kinh tế bền vững gắn liền với bảo tồn rừng ngập mặn là một thách thức lớn. Rừng ngập mặn không chỉ cung cấp tài nguyên thiên nhiên mà còn bảo vệ môi trường sống cho nhiều loài động thực vật. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế không bền vững có thể dẫn đến sự suy giảm chất lượng môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tầm quan trọng của rừng ngập mặn tại Đồng Rui

Rừng ngập mặn tại Đồng Rui đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển, cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật và hỗ trợ sinh kế cho người dân địa phương. Các dịch vụ hệ sinh thái mà rừng ngập mặn cung cấp bao gồm bảo vệ đất, giảm thiểu xói mòn và điều hòa khí hậu.

1.2. Mục tiêu phát triển kinh tế bền vững

Mục tiêu phát triển kinh tế bền vững tại Đồng Rui là kết hợp giữa bảo tồn rừng ngập mặn và phát triển các hoạt động kinh tế như du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao đời sống của người dân.

II. Thách thức trong bảo tồn rừng ngập mặn tại Đồng Rui

Mặc dù rừng ngập mặn tại Đồng Rui có giá trị cao, nhưng việc bảo tồn chúng đang gặp nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững, biến đổi khí hậu và áp lực từ phát triển kinh tế là những yếu tố chính gây ra sự suy giảm diện tích và chất lượng rừng ngập mặn.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng mực nước biển, gây ra ngập lụt và xói mòn bờ biển. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái rừng ngập mặn và sinh kế của người dân địa phương.

2.2. Áp lực từ phát triển kinh tế

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng tại Đồng Rui đã dẫn đến việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách không bền vững. Nhiều khu vực rừng ngập mặn đã bị chuyển đổi thành đất canh tác hoặc khu công nghiệp, làm giảm diện tích rừng và đa dạng sinh học.

III. Phương pháp bảo tồn rừng ngập mặn hiệu quả

Để bảo tồn rừng ngập mặn tại Đồng Rui, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng ngập mặn.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất bền vững

Quy hoạch sử dụng đất cần được thực hiện một cách khoa học, đảm bảo rằng các khu vực rừng ngập mặn được bảo vệ và phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc hạn chế các hoạt động khai thác tài nguyên không bền vững.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái có thể là một nguồn thu nhập quan trọng cho người dân địa phương. Các hoạt động như tham quan rừng ngập mặn, khám phá đa dạng sinh học và trải nghiệm văn hóa địa phương sẽ giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp phát triển kinh tế với bảo tồn rừng ngập mặn có thể mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng địa phương. Các mô hình kinh tế sinh thái đã được áp dụng thành công tại một số khu vực, giúp cải thiện sinh kế cho người dân và bảo vệ môi trường.

4.1. Mô hình kinh tế sinh thái

Mô hình kinh tế sinh thái kết hợp giữa nuôi trồng thủy sản và bảo tồn rừng ngập mặn đã cho thấy hiệu quả tích cực. Người dân có thể khai thác tài nguyên một cách bền vững mà không làm tổn hại đến hệ sinh thái.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo tồn

Các dự án bảo tồn rừng ngập mặn đã giúp phục hồi diện tích rừng và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn. Những kết quả này đã góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

V. Kết luận và định hướng tương lai

Việc phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo tồn rừng ngập mặn tại Đồng Rui là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo rằng các giải pháp được thực hiện hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình phát triển bền vững, đồng thời tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng ngập mặn. Điều này sẽ giúp đảm bảo sinh kế cho người dân và bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho chính sách

Cần có các chính sách hỗ trợ cho người dân trong việc phát triển kinh tế bền vững, đồng thời khuyến khích các hoạt động bảo tồn rừng ngập mặn. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cũng cần được triển khai để người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của rừng ngập mặn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực ven biển miền Bắc Việt Nam sở hữu hệ thống sinh thái đất ngập nước vô cùng phong phú, trong đó xã đảo Đồng Rui, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh giữ vị trí chiến lược với hơn 2.800 ha rừng ngập mặn, chiếm trên 57% tổng diện tích tự nhiên 4.955 ha của toàn xã. Rừng ngập mặn tại đây đóng vai trò như một lá chắn sinh thái bảo vệ bờ biển, giảm thiểu xói lở, lưu trữ carbon và cung cấp nguồn lợi thủy sản ước tính trị giá khoảng 6,5 triệu USD mỗi năm cho khu vực. Tuy nhiên, từ năm 1992, phong trào chuyển đổi 1.500 ha rừng ngập mặn sang các đầm nuôi trồng thủy sản tự phát theo hình thức quảng canh đã dẫn đến suy thoái nghiêm trọng sinh cảnh tự nhiên. Do thiếu quy hoạch kỹ thuật và dịch bệnh bùng phát, hàng loạt đầm nuôi bị bỏ hoang, làm gia tăng xung đột gay gắt giữa mục tiêu phát triển kinh tế và yêu cầu bảo tồn thiên nhiên.

Hiện nay, khoảng 86% tổng số hộ dân xã Đồng Rui (tương đương 647 hộ) sinh sống phụ thuộc trực tiếp vào sản xuất nông nghiệp và khai thác thủy sản ven bờ. Thu nhập bình quân của các hộ đạt mức 10,12 triệu đồng/tháng nhưng đối mặt với rủi ro cao do suy giảm nguồn lợi tự nhiên. Trước bối cảnh tỉnh Quảng Ninh triển khai đề án thành lập Khu bảo tồn đất ngập nước Đồng Rui với tổng quy mô liên vùng lên tới 15.778 ha, việc tìm kiếm giải pháp dung hòa sinh kế cho 2.784 nhân khẩu tại 4 thôn (thôn Thượng, thôn Trung, thôn Hạ, thôn Bốn) là yêu cầu cấp thiết.

Luận văn tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng kinh tế - xã hội và tài nguyên rừng ngập mặn giai đoạn 2010 - 2017, từ đó xây dựng các mô hình kinh tế sinh thái bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả tài chính và bảo vệ toàn vẹn diện tích 2.800 ha rừng ngập mặn quý giá.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICZM) kết hợp cách tiếp cận quản lý hệ sinh thái và cảnh quan ven biển. Lý thuyết này khẳng định tài nguyên ven biển chỉ có thể được duy trì khi có sự phối hợp liên ngành giữa bảo tồn sinh thái và cải thiện đời sống cộng đồng.

Nghiên cứu vận dụng Khung sinh kế bền vững (SLA) nhằm đánh giá 5 nguồn vốn sinh kế: tự nhiên, con người, tài chính, xã hội và vật chất. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp 3 khái niệm học thuật cốt lõi:

• Hệ sinh thái rừng ngập mặn với chức năng cung ứng dịch vụ hệ sinh thái;
• Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) nhằm tạo nguồn tài chính nội tại cho công tác bảo vệ;
• Mô hình sinh thái lâm ngư kết hợp để tối ưu hóa không gian mặt nước dưới tán rừng.

Cơ sở phân tích chiến lược được xây dựng trên ma trận SWOT (kết hợp các chiến lược OS, OW, TS, TW) và phương pháp phân tích Chi phí - Lợi ích (CBA) với các chỉ số tài chính chuẩn hóa: Lợi nhuận thuần (NPV), Tỷ số lợi ích/chi phí (BCR) và Tỷ suất sinh lợi nội tại (IRR).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống bản đồ địa hình tỷ lệ 1/25.000, bản đồ địa mạo và thổ nhưỡng 1/10.000 (năm 2016), cùng tư liệu ảnh vệ tinh Landsat TM (1991, 2000), Landsat 8 (2016, 2017) và Orbview (2014). Quá trình xử lý viễn thám và GIS giúp lượng hóa biến động diện tích thảm thực vật rừng qua các thời kỳ với độ chính xác cao.

Về phương pháp khảo sát thực địa, tác giả đã thiết lập 4 tuyến khảo sát trọng điểm qua sông Ba Chẽ, sông Voi Bé, đảo Đồng Rui và bãi cát Lòng Vàng, kết hợp bố trí 8 lát cắt kinh tế - sinh thái và 10 ô tiêu chuẩn để định danh loài. Phương pháp điều tra xã hội học sử dụng bảng hỏi bán cấu trúc với tổng dung lượng mẫu gồm 148 phiếu khảo sát, thực hiện qua 3 đợt:

• Đợt 1 (tháng 7/2016): 48 phiếu (40 hộ dân và 8 cán bộ quản lý);
• Đợt 2 (tháng 2/2017): 75 phiếu điều tra kinh tế hộ gia đình;
• Đợt 3 (tháng 4/2017): 25 phiếu chuyên sâu (13 chủ đầm nuôi trồng thủy sản và 12 hộ lân cận).

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu có chủ đích, đảm bảo đại diện đầy đủ các nhóm sinh kế và cơ quan quản lý tại 4 thôn. Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích (CBA) được lựa chọn với hệ số chiết khấu $r = 7%$ (theo dự báo lạm phát của IMF) nhằm phản ánh trung thực khả năng hoàn vốn đầu tư và hiệu quả sinh lời dài hạn của từng mô hình sinh thái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ 4 phát hiện khoa học quan trọng về sinh thái và thực trạng phát triển kinh tế tại xã Đồng Rui:

• Tính đa dạng sinh học vượt trội: Khu hệ sinh vật tại xã đảo ghi nhận 1.227 loài thuộc 798 chi và 430 họ. Trong đó, tảo (Algae) chiếm số lượng lớn nhất với 216 loài, động vật đáy (Zoobenthos) có 187 loài và thực vật có mạch (Embryophyta) có 185 loài. Đáng chú ý, có 68 loài quý hiếm thuộc diện ưu tiên bảo tồn, bao gồm 34 loài trong Danh lục Đỏ IUCN, 22 loài trong Sách Đỏ Việt Nam và 12 loài thuộc Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Quần xã thực vật ngập mặn tự nhiên phân hóa rõ nét với 6 loài ưu thế tuyệt đối: Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Trang (Kandelia candel), Đâng (Rhizophora mucronata), Bần chua (Sonneratia caseolaris), Mắm (Avicennia marina) và Sú (Aegiceras corniculatum).

• Sự chuyển dịch cơ cấu và gia tăng sản lượng khai thác: Cơ cấu kinh tế duy trì tỷ trọng áp đảo của ngành nông - lâm - ngư nghiệp (86% số hộ, 647 hộ), trong khi thương mại - dịch vụ chiếm 14% (105 hộ). Sản lượng khai thác thủy hải sản tự nhiên tăng từ 357 tấn (năm 2011) lên 470 tấn (năm 2014) và đạt 465 tấn (năm 2015). Sản lượng nuôi trồng thủy sản sau giai đoạn sụt giảm mạnh vào năm 2012 (đạt 63,5 tấn) đã phục hồi ấn tượng lên 152,2 tấn vào năm 2015 nhờ cải tiến quy trình kỹ thuật.

• Thành tựu phục hồi thảm rừng ngập mặn: Diện tích rừng ngập mặn hiện đạt trên 2.800 ha, khẳng định sự hồi sinh ngoạn mục sau giai đoạn bị phá hủy làm đầm tôm trong thập niên 1990. Thành công này đến từ sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, Đại học Quốc gia Hà Nội và các tổ chức quốc tế như ACTMANG (Nhật Bản), KVT (Hà Lan).

• Tiềm năng du lịch sinh thái chưa được khai phóng: Bãi cát Lòng Vàng có diện tích 20 ha với dải cát vàng mịn trải dài hơn 3 km² sở hữu cảnh quan hoang sơ đặc sắc. Khảo sát xã hội học cho thấy 90% số hộ dân đồng thuận và mong muốn phát triển du lịch sinh thái cộng đồng kết hợp tham quan trải nghiệm rừng ngập mặn.

Chỉ tiêu kinh tế - sinh thái	Năm 2011	Năm 2013	Năm 2015	Xu hướng chuyển dịch
Sản lượng khai thác thủy sản (tấn)	357,0	367,0	465,0	Tăng trưởng 30,2%
Sản lượng nuôi trồng thủy sản (tấn)	229,5	64,5	152,2	Phục hồi bền vững
Tỷ trọng lao động nông - ngư nghiệp (%)	88,5	87,0	82,0	Chuyển dịch dần sang dịch vụ
Số loài quý hiếm được bảo vệ (loài)	52	60	68	Gia tăng độ phong phú sinh học

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của việc các đầm nuôi trồng thủy sản bị bỏ hoang trước đây bắt nguồn từ việc đắp đầm tự phát, thiếu hệ thống kênh mương cấp - thoát nước độc lập và kỹ thuật quản lý môi trường nước kém. Vào mùa lũ, lượng nước ngọt từ lưu vực sông Ba Chẽ và sông Tiên Yên đổ về làm độ mặn tụt giảm đột ngột từ 31‰ xuống còn 2 - 4‰, gây sốc môi trường khiến tôm nuôi chết hàng loạt. Hệ thống cống điều tiết tạm bợ trên đê bao dài 6,8 km thường xuyên bị xói lở trước áp lực triều cường lớn (biên độ triều cực đại lên tới 4,0 m).

So sánh với các nghiên cứu nuôi tôm sinh thái tại Cà Mau và dự án MAM của IUCN, việc duy trì cấu trúc tỷ lệ 70% diện tích rừng ngập mặn và 30% diện tích mặt nước là nghiệm thức tối ưu để duy trì chuỗi thức ăn tự nhiên, hạn chế mầm bệnh và bảo vệ nền đất bồi tụ.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu diễn biến sản lượng khai thác và nuôi trồng thủy sản giai đoạn 2011 - 2015 có thể được biểu diễn qua biểu đồ cột nhóm đôi kết hợp đường xu hướng tăng trưởng. Bản đồ phân vùng không gian thảm thực vật 1/10.000 với 11 kiểu quần xã ưu thế là công cụ trực quan hỗ trợ đắc lực cho các nhà quản trị quy hoạch phân khu bảo tồn nghiêm ngặt và vùng đệm phát triển sinh kế.

Đề xuất và khuyến nghị

Để dung hòa mục tiêu phát triển kinh tế và bảo vệ tính toàn vẹn của hệ sinh thái đất ngập nước Đồng Rui, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Quy hoạch phân khu chức năng Khu bảo tồn đất ngập nước: UBND tỉnh Quảng Ninh phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hoàn thiện phân định ranh giới 15.778 ha của khu bảo tồn trước năm 2024. Phân định rõ phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (2.800 ha vùng lõi rừng ngập mặn), phân khu phục hồi sinh thái và phân khu dịch vụ - hành chính theo 12 nguyên tắc quản lý tiếp cận cảnh quan.

• Chuyển đổi sang mô hình kinh tế sinh thái lâm ngư kết hợp: Phòng Nông nghiệp huyện Tiên Yên hướng dẫn 31 hộ nuôi trồng thủy sản chuyển đổi 100% diện tích đầm sang mô hình Tôm - Rừng sinh thái (tỷ lệ 70% rừng, 30% ao đầm) và nuôi nghêu bãi triều. Mục tiêu đến năm 2025 đạt tỷ số sinh lời $BCR > 1,5$ và tỷ suất hoàn vốn nội tại $IRR > 20%$.

• Thương mại hóa chuỗi sản phẩm OCOP đặc thù: UBND xã Đồng Rui cùng Hội Nông dân tổ chức mở rộng đàn vịt biển thương phẩm từ 1.200 con lên quy mô 5.000 con vào năm 2023. Xây dựng chỉ dẫn địa lý và chuẩn hóa chuỗi giá trị cho sản phẩm "Trứng vịt biển Đồng Rui", tăng thu nhập hộ chăn nuôi thêm 25 - 30%.

• Đầu tư hạ tầng du lịch sinh thái bãi Lòng Vàng: Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh xúc tiến kêu gọi đầu tư phát triển tuyến du lịch sinh thái biển đảo tại bãi cát Lòng Vàng (20 ha) trong giai đoạn 2023 - 2026. Xây dựng 2 bến thuyền sinh thái và tổ chức các tour trải nghiệm chèo thuyền xuyên rừng ngập mặn có sự tham gia hướng dẫn của cộng đồng bản địa.

• Hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi ích và chính sách PES: HĐND tỉnh Quảng Ninh ban hành nghị quyết thí điểm chia sẻ quyền hưởng dụng tài nguyên rừng ngập mặn theo Quyết định 126/QĐ-TTg. Trích lập tối thiểu 15% doanh thu từ du lịch và dịch vụ thủy sản để chi trả trực tiếp cho các tổ tự quản thôn Thượng, thôn Trung, thôn Hạ, thôn Bốn thực hiện tuần tra, giám sát bảo vệ rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ninh cùng UBND huyện Tiên Yên sử dụng làm cơ sở khoa học để xây dựng hồ sơ công nhận Khu Ramsar Đồng Rui và phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế biển đảo.

• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Địa lý học, Sinh thái học, Lâm nghiệp và Quản lý Môi trường có thể ứng dụng khung phương pháp luận kết hợp GIS viễn thám, điều tra xã hội học và phân tích chi phí - lợi ích (CBA) vào các nghiên cứu bảo tồn vùng bờ.

• Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển quốc tế: Các tổ chức như IUCN, GIZ, UNDP, MFF sử dụng nguồn dữ liệu đa dạng sinh học (1.227 loài) và các chỉ số sinh kế hộ gia đình để thiết kế các dự án tài trợ thích ứng biến đổi khí hậu dựa vào hệ sinh thái.

• Chủ hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương: Các hộ nuôi trồng thủy sản và doanh nghiệp lữ hành khai thác các thông số kỹ thuật về mô hình lâm ngư kết hợp, phân tích tài chính NPV, IRR để lập dự án đầu tư du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản đạt chứng nhận hữu cơ.

Câu hỏi thường gặp

Giá trị sinh thái nổi bật nhất của rừng ngập mặn xã Đồng Rui là gì?

Rừng ngập mặn Đồng Rui có quy mô trên 2.800 ha, sở hữu hệ thống sinh vật phong phú gồm 1.227 loài thuộc 430 họ. Đây là nơi lưu giữ 68 loài quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN, đóng vai trò như vườn ươm tự nhiên duy trì nguồn lợi thủy hải sản cho toàn bộ vùng biển Đông Bắc.

Tại sao các mô hình nuôi tôm đắp đầm trước đây tại Đồng Rui lại thất bại?

Nguyên nhân chủ yếu do việc chuyển đổi 1.500 ha rừng tự phát làm phá vỡ cân bằng thủy văn. Vào mùa mưa lũ, độ mặn giảm sâu xuống 2 - 4‰ cùng hệ thống cống đập thô sơ khiến môi trường nuôi bị ô nhiễm, dịch bệnh bùng phát dẫn đến hiệu quả kinh tế kém và nhiều diện tích đầm bị bỏ hoang.

Mô hình kinh tế nào được chứng minh có hiệu quả tài chính cao nhất trong luận văn?

Mô hình sinh thái lâm ngư kết hợp (Vườn - Ao - Chuồng - Rừng hoặc Tôm - Rừng) với tỷ lệ 70% rừng và 30% mặt nước mang lại hiệu quả vượt trội. Phân tích tài chính với hệ số chiết khấu 7% cho thấy tỷ số $BCR > 1,5$ và tỷ suất sinh lợi nội tại $IRR$ vượt mức lãi suất vay vốn, đảm bảo an toàn sinh kế lâu dài.

Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích (CBA) trong luận văn được tiến hành dựa trên các chỉ số nào?

Luận văn tính toán 3 chỉ số tài chính cơ bản gồm Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Suất sinh lợi nội tại (IRR). Các chỉ số này được lượng hóa dựa trên tỷ lệ lạm phát dự báo 7%/năm của IMF, phản ánh chính xác khả năng thu hồi vốn và sinh lợi của các mô hình kinh tế hộ gia đình.

Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái tại bãi cát Lòng Vàng có những lợi thế gì?

Bãi Lòng Vàng có diện tích 20 ha với bãi cát thoai thoải trải dài 3 km², cảnh quan nguyên sơ kết nối trực tiếp với rừng ngập mặn nguyên sinh. Với sự đồng thuận của 90% người dân địa phương, khu vực này hội tụ đủ điều kiện hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm, chèo thuyền ngắm chim và nghỉ dưỡng sinh thái.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập bức tranh toàn diện về tự nhiên xã Đồng Rui với hơn 2.800 ha rừng ngập mặn (chiếm 57% diện tích) cùng hệ sinh thái đặc sắc gồm 1.227 loài sinh vật và 68 loài quý hiếm.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng kinh tế hộ gia đình với 86% số hộ (647 hộ) phụ thuộc vào nông - lâm - ngư nghiệp, ghi nhận sự phục hồi sản lượng thủy sản nuôi trồng đạt 152,2 tấn vào năm 2015.
• Ứng dụng thành công hệ phương pháp luận hiện đại gồm công nghệ GIS viễn thám, điều tra xã hội học 148 phiếu và phân tích chi phí - lợi ích (CBA) đa biến với hệ số $r = 7%$.
• Xây dựng ma trận chiến lược SWOT hoàn chỉnh, mở ra các định hướng giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác kinh tế và bảo vệ môi trường vùng cửa sông ven biển.
• Đề xuất lộ trình 5 giải pháp trọng tâm giai đoạn 2023 - 2026 về quy hoạch phân khu bảo tồn 15.778 ha, phát triển lâm ngư kết hợp, nhân rộng vịt biển thương phẩm và khai thác du lịch bãi Lòng Vàng.

Trong giai đoạn tiếp theo, các nhà quản lý và cộng đồng nghiên cứu cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ khoa học trình cấp thẩm quyền công nhận Khu bảo tồn đất ngập nước Đồng Rui là khu Ramsar mới của Việt Nam. Hãy chung tay áp dụng các mô hình kinh tế sinh thái bền vững nhằm bảo tồn màu xanh rừng ngập mặn Đồng Rui cho thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Tổng quan về phát triển kinh tế nông, lâm, ngư nghiệp và du lịch ven biển 1. Trên thế giới Từ khi có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982 các quốc gia ven biển đều tham gia thực hiện và luật hóa các vùng biển của mình.

Nhiều công trình nghiên cứu về lợi ích của biển đối với việc phát triển kinh tế được đặt ra như nghiên cứu khai thác các nguồn lợi thủy, hải sản biển; khai thác các nguồn tài nguyên RNM, rạn san hô… Biến đổi khí hậu và nước biển dâng gây nguy cơ ngập lụt các vùng đất thấp và suy giảm ĐDSH biển, ven biển cũng như ảnh hưởng tới các ngành kinh tế ven biển cũng được nghiên cứu [49, 53]. Nhiều quốc gia đã đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ tài nguyên biển: xây dựng các khu bảo tồn biển, khu RAMSAR, các khu di sản và khu dự trữ sinh quyển UNESCO, công viên biển… Nhiều phương pháp quản lý tổng hợp được đưa ra như Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICZM), quản trị vùng ven biển [55] nhằm phát triển kinh tế - xã hội bền vững vùng ven biển. Những hoạt động sản xuất kinh doanh gắn liền với kinh tế ven biển cũng được phân tích, chỉ ra các yếu tố liên quan đến việc quản lý đối với sự phát triển của kinh tế ven biển như khai thác thủy hải sản, quản lý vịnh, quản lý môi trường, nước thải, chất thải ở vùng ven biển… 1. Ở Việt Nam Ở nước ta, vấn đề kinh tế biển và ven biển đã được Đảng và Nhà nước quan tâm.

Đề án “Phát triển du lịch biển, đảo và vùng ven biển Việt Nam đến năm 2020” đã xác định những định hướng dài hạn và tổng hợp, toàn diện về du lịch biển thời kỳ đến năm 2020, “Phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển, đảo, góp phần quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm cho đất nước giàu mạnh” [42, 3]. Phạm Xuân Hậu (2011) đã nghiên cứu, phân tích vấn đề phát triển tổng hợp kinh tế biển – đảo, ven biển và xây dựng các khu kinh tế ven biển [11]. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển kinh tế biển hoặc ven biển theo hướng phát triển bền vững tại Việt Nam. Các nghiên cứu đã tiến hành đánh giá tiềm năng, các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới phát triển kinh tế dải ven biển dưới góc độ địa lý học, đồng thời phân tích thực trạng phát triển kinh tế và nêu ra các định 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hướng, đề xuất giải pháp phát triển bền vững và có hiệu quả.

Có thể kể đến nghiên cứu “Hiện trạng và định hướng phát triển bền vững kinh tế biển ở tỉnh Bến Tre” [33]; “Phát triển kinh tế dải ven biển Thanh - Nghệ - Tĩnh” [48]; “Cơ sở địa lý cho phát triển nông - lâm nghiệp các huyện ven biển tỉnh Quảng Nam” [37]; “Nghiên cứu phát triển du lịch dựa vào cộng đồng vùng ven biển Nam Định” [22]; “Đánh giá tiềm năng tự nhiên phục vụ phát triển du lịch bền vững khu vực ven biển và các đảo tỉnh Quảng Ninh” [10]; “Nghiên cứu, đánh giá tài nguyên du lịch và điều kiện sinh khí hậu phục vụ phát triển du lịch bền vững khu vực Quảng Ninh – Hải Phòng” [41], “Nghiên cứu đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn khu vực mũi Cà Mau” [26], “Đánh giá thích nghi sinh thái phục vụ phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn khu vực Mũi Cà Mau” [25]… Một số công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá các chủ trương chính sách nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế ven biển, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế đối với phát triển kinh tế; từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng chính sách phát triển kinh tế ven biển [32, 36]. Các công trình nghiên cứu về bảo tồn rừng ngập mặn 1. Trên thế giới Nhu cầu bảo tồn RNM đã được công nhận từ những năm 1970 [80]. Năm 1983, UNDP và UNESCO tiến hành đánh giá giá trị các HST RNM khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Sáng kiến quốc tế này giúp giá trị RNM được đánh giá cao hơn, đánh dấu sự bùng nổ trong nỗ lực bảo tồn và phục hồi RNM [79]. Bảo tồn rừng ngập mặt theo một cách nhìn toàn cầu đã được đưa ra trong nghiên cứu [76]. Tiếp theo, nhiều công trình nghiên cứu về bảo tồn các HST RNM khác được thực hiện tại nhiều quốc gia trên thế giới: Philippin [59], đông Java [60], miền Nam Thái Lan [77], Hong Kong [80], Bangladesh [72, 73], Sri Lanka [86], Singapore [62], Thái Lan [69]; Việt Nam [79] … Cho thấy, quản lý và bảo tồn RNM là vấn đề cấp bách đang ngày càng được quan tâm. Các HST ven biển bao gồm RNM phải được sử dụng, phục hồi bền vững dựa trên kết hợp giữa Nhà nước và tư nhân.

Chính sự kết hợp của các ngành, các cấp chính quyền, các bên liên quan trong xã hội cùng những ràng buộc pháp lý ở cấp độ quốc gia, quốc tế là nhân tố quyết định đến hiệu quả quản lý và bảo tồn RNM [58]. Mặt khác, để bảo tồn bền vững, đảm bảo sinh kế cho người dân là vấn đề cốt lõi. Do 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vậy, một chính sách đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của cộng đồng địa phương, một tuyên bố rõ ràng về lợi ích kinh tế của các nguồn tài nguyên ven biển cần phải được xây dựng. Bên cạnh đó, những cải tiến về cách thức quản lý và bảo tồn thông qua chuyển giao quyền sở hữu cũng góp phần đảm bảo sinh kế cho người dân địa phương, nâng cao hiệu quả bảo tồn RNM [56, 61, 71, 73].

Cộng đồng có xu hướng vận dụng kiến thức và văn hóa truyền thống của họ trong hoạt động bảo tồn rừng. Do đó, văn hóa cộng đồng cần phải được kết hợp trong chính sách địa phương nhằm nâng cao hiệu quả phát triển và bảo tồn ven biển, trong đó có RNM [57, 64, 74, 86]. Sáng kiến RNM cho Tương lai (MFF) được đề xướng bởi Nguyên Tổng thống Bill Clinton tại Phuket, Thái Lan (2016) mang tầm chiến lược dựa trên hợp tác đối tác với sự đồng chủ trì của IUCN và UNDP nhằm tăng cường đầu tư vào bảo tồn HST ven biển hỗ trợ phát triển bền vững. MFF chú trọng việc bảo tồn và quản lý tốt các HST ven biển với HST tiêu biểu là RNM, nhằm góp phần nâng cao sức chống chịu của cộng đồng ven biển sống phụ thuộc vào các HST tại Bangladesh, Cambodia, India, Indonesia, Maldives, Myanmar, Pakistan, Seychelles, Sri Lanka, Thái Lan và Việt Nam.

Ở Việt Nam a) Chính sách quản lý, bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn Việt Nam đã chính thức gia nhập Công ước Ramsar năm 1989 và là quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á. Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định ban hành Quy chế quản lý rừng trong đó quy định rõ trách nhiệm quản lý, bảo vệ RNM, tạo điều kiện bảo tồn và phát huy HST bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Nghị định số 109/2003/NĐ-CP ngày 23/9/2003 của Chính phủ về Bảo tồn và phát triển bền vững ĐNN đã tạo hành lang pháp lý và đóng góp quan trọng cho công tác bảo tồn và sử dụng bền vững các vùng ĐNN của Việt Nam, đặc biệt là RNM [38]. Để phục hồi RNM, Đề án "Khôi phục và phát triển RNM ven biển, giai đoạn 2008 - 2015" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 16/3/2009 và giao cho Bộ NN&PTNT chủ trì thực hiện, kinh phí dự kiến lên đến 2.

Với mục tiêu thiết lập hệ thống RNM để phòng, chống thiên tai, bảo vệ môi trường một cách ổn định, đề án yêu cầu phải phát triển toàn bộ HST RNM ven biển với kế hoạch dài hạn, có các giải pháp khoa học kỹ thuật gắn liền với phát triển KT - XH. Giai đoạn đầu đã trồng và nâng cao chất lượng rừng với diện tích trên 32.800 ha, trồng thêm hơn 97.500 ha, nâng tổng diện tích RNM cả nước lên trên 307. Tháng 2/2012, Chính phủ ra quyết định về việc Thí điểm chia sẻ lợi ích trong quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững rừng đặc dụng, với một diện tích lớn rừng đặc 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng ven biển là RNM. Người dân được quyền khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên và nuôi trồng các loài động vật, thực vật theo quy định trong phạm vi rừng đặc dụng.

Đồng thời, họ cũng phải có nghĩa vụ bảo vệ, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên đặc biệt này [40]. Quyết định số 120/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án bảo vệ và phát triển rừng ven biển ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2015 – 2020 với quan điểm: Quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ven biển là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng nhằm phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng; phù hợp với Chiến lược phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2006 - 2020, đảm bảo hiệu quả bền vững; hài hòa giữa lợi ích quốc gia với địa phương và các tổ chức, cá nhân tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Nhiệm vụ cụ thể của đề án là Bảo vệ diện tích rừng hiện có, phục hồi rừng chất lượng kém và trồng rừng mới tại các địa phương ven biển [39]. b) Các chương trình, dự án Năm 2006-2007, Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường, ĐHQGHN (CRES) triển khai mô hình phục hồi HST RNM Khu Bảo tồn Thiên nhiên ĐNN Tiền Hải, Thái Bình.

Năm 2012, Bộ NN&NT và Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức GIZ đã ký thỏa thuận thực hiện 2 chương trình hợp tác kỹ thuật nhằm bảo tồn và sử dụng bền vững ĐDSH rừng và bảo vệ tổng hợp vùng ven biển và RNM ĐBSCL. Mục tiêu của dự án là hỗ trợ thiết lập cần thiết nhằm bảo vệ và sử dụng bền vững ĐDSH ở cấp trung ương và các dịch vụ HST rừng tại Việt Nam, trong đó có HST RNM, góp phần thực hiện Chiến lược Tăng trưởng Xanh. Những giải pháp này áp dụng cho các lĩnh vực như tái sinh RNM, bảo vệ rừng ven biển, gây dựng các cơ hội tạo thu nhập thông qua thực tiễn canh tác thay thế cho người dân địa phương.