Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động cho vay mua nhà dự án đối với KHCN tại ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng hoạt động cho vay mua nhà dự án của KHCN tại NH TMCP Công Thương Việt Nam. Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động cho vay mua nhà dự án đối với khách hàng cá nhân tại NH TMCP Công Thương Việt Nam. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY MUA NHÀ DỰ ÁN ĐỐI VỚI KHCN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
KHÁI QUÁT VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Theo tác giả Đinh Xuân Hạng và Nguyễn Văn Lộc (2012, trang 189) thì cho vay tiêu dùng là việc ngân hàng chuyển quyền sử dụng vốn cho các khách hàng là cá nhân, hộ gia đình trong một khoảng thời gian nhất định và kèm chi phí nhằm tài trợ tài chính để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống như: Mua, xây dựng, sửa chữa nhà, đất, mua sắm đồ đạc gia đình, phương tiện đi lại, chi cho giáo dục, y tế, du lịch, cưới hỏi. Từ định nghĩa trên, cho vay tiêu dùng có thể hiểu một cách đơn giản là việc ngân hàng cấp vốn cho khách hàng hàng là cá nhân, hộ gia đình để chi tiêu cho các nhu cầu của cuộc sống và không nhằm mục đích sinh lời. Đặc điểm cho vay tiêu dùng Theo tác giả Đinh Xuân Hạng và Nguyễn Văn Lộc (2012, trang 190): Cho vay tiêu dùng có một số đặc trưng riêng, nhưng về cơ bản bao gồm 4 đặc điểm như sau: Đặc điểm th nhất: Giá trị của các khoản vay tiêu dùng thường rất nhỏ (nếu so sánh với các khoản vay của các công ty, doanh nghiệp) nhưng số lượng các khoản vay lại lớn, nhiều khoản vay chỉ có trị giá 5.000 VND như vay thấu chi tài khoản hoặc thẻ tín dụng quốc tế.
Cho vay tiêu dùng có thể đáp ứng nhu cầu của rất nhiều phân khúc khách hàng, từ những người có thu nhập thấp đến những người giàu có. Đặc điểm th hai: Người vay tiêu dùng kém nhạy cảm với lãi suất nhưng lại nhạy cảm với sự biến động của nền kinh tế. Các khoản vay tiêu 8 dùng có giá trị nhỏ nên khi lãi suất thay đổi không gây ra nhiều tác động đến quyết định vay vốn nhưng khi nền kinh tế phát triển hay suy thoái lại tác động gián tiếp đến thu nhập của khách hàng và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ. Đặc điểm th ba: Chi phí cho khoản vay lớn hơn nhiều so với các khoản vay của các doanh nghiệp bởi các khoản vay tiêu dùng có giá trị nhỏ, số lượng khoản vay lớn và nằm rải rác trên nhiều địa bàn cho nên cần nhiều nhân lực, tài nguyên để quản lý.
Bên cạnh đó, ngoài việc thu được lãi suất cho vay tiêu dùng đối với khách hàng thì gần như ngân hàng không khai thác được thêm các loại phí phi tín dụng khác nếu so với các khách hàng doanh nghiệp. Mặt khác, các khoản vay tiêu dùng thường có thời gian cho vay trung hoặc dài hạn (từ trên 12 – 240 tháng), khó quản lý về mặt tài chính (nguồn thu của khách hàng có nhiều khả năng biến động trong thời gian vay vốn) và khó kiểm soát mục đích sử dụng vốn của khách hàng sau khi giải ngân, hơn nữa phần lớn khả năng trả nợ lại phụ thuộc vào ý chí, thái độ của khách hàng vay vốn do đó rủi ro về khả năng trả nợ cao. Đặc điểm th tƣ: Tư cách của khách hàng và gia đình khách hàng vay vốn là yếu tố định tính quan trọng hàng đầu nhưng lại là thông tin khó đánh giá đối với ngân hàng bởi các thông tin cá nhân rất khó xác định trong khoảng thời gian ngắn khi không có đầu mối hoặc cơ sở để khai thác. Người vay vốn thường cung cấp các thông tin tốt về bản thân cho ngân hàng và hạn chế tối đa việc để lộ thông tin bất lợi cho ngân hàng biết, trong khi đó ngân hàng chỉ khai thác được số lượng hạn chế thông tin về khách hàng.
Đối với các thông tin định lượng như tài chính, tài sản của khách hàng đôi khi chỉ là các thông tin làm đẹp hồ sơ vay vốn nhưng thực chất không phản ánh đúng tiềm lực của khách hàng cũng như ý chí, khả năng trả nợ cho ngân hàng. Vì vậy, tư cách khách hàng luôn là một yếu tố quan trọng trong quá trình thẩm định, xét duyệt hồ sơ cho vay. Các hình thức cho vay tiêu dùng Căn cứ phương thức trả nợ Cho vay tiêu dùng có thể phân thành ba loại như sau: - Cho vay tiêu dùng trả góp Là hình thức cho vay mà người vay phải thanh toán tiền gốc, lãi cho ngân hàng nhiều lần theo các mốc thời gian nhất định trong khoảng thời gian vay vốn (thông thường thanh toán theo các tháng, quý, hoặc 6 tháng/lần). Thời gian và số tiền trả nợ mỗi kỳ được tính toán dự trên thu nhập của người trả nợ để bảo đảm rằng thu thập của mỗi kỳ trả nợ đảm bảo khả năng thanh toán cao nhất đối với số tiền gốc, lãi phải trả, thời gian cho vay trả góp thường lớn hơn 12 tháng.
- Cho vay tiêu dùng phi trả góp Đây là các khoản cho vay mà số tiền gốc, lãi được thanh toán một lần khi đến hạn do đó các khoản cho vay này thường có giá trị nhỏ, thời gian vay ngắn (thường dưới 12 tháng). - Cho vay tiêu dùng tuần hoàn (hạn mức) Đây là các khoản cho vay mà khách hàng được cấp một hạn mức nhất định và có thể vừa chi tiêu và đồng thời thanh toán nợ cho ngân hàng trong khoảng thời gian và hạn mức tín dụng đã được cấp. Căn cứ nguồn gốc khoản nợ Cho vay tiêu dùng phân thành hai loại như sau: - Cho vay tiêu dung gián tiếp Đây là phương thức cho vay mà ngân hàng nhận lại các khoản nợ do các công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hóa cho khách hàng từ trước đó. Phương thức này rất ít được áp dụng tại Việt Nam và khó áp dụng đối với các khoản cho vay mua nhà dự án bởi có tính phức tạp rất cao.
- Cho vay tiêu dùng trực tiếp 10 Đây là phương thức cho vay mà ngân hàng tiếp xúc trực tiếp với người vay vốn từ đầu quá trình. Ngân hàng trực tiếp quản lý, thu nợ từ khách hàng sau khi khoản vay được giải ngân. Căn cứ mục đích vay vốn Cho vay tiêu dùng phân thành hai loại như sau: - Cho vay tiêu dung cư trú Cho vay tiêu dùng cư trú là các khoản cho vay phục vụ nhu cầu liên quan đến bất động sản, nơi ăn chốn ở của người tiêu dùng. - Cho vay tiêu dùng phi cư trú Cho vay tiêu dùng phi cư trú là các khoản cho vay phục vụ nhu cầu liên quan đến dịch vụ và mua bán động sản của người tiêu dùng, thường là các khoản cho vay mua phương tiện đi lại như ôtô, xe máy, cho vay mua sắm đồđạc, cho vay du học, cho vay khám chữa bệnh, cho vay cưới hỏi.
Căn cứ tài sản bảo đảm Cho vay tiêu dung phân thành hai loại như nhau: - Cho vay tiêu dùng có tài sản bảo đảm Đây là hình thức cho vay mà ngân hàng sẽ nhận một hoặc nhiều tài sản của người vay vốn hoặc tài sản từ bên thứ ba (hay còn gọi là bên bảo lãnh) làm tài sản thế chấp, bảo đảm cho việc sử dụng vốn của người đi vay. - Cho vay tiêu dùng tín chấp (không có tài sản bảo đảm) Đây là hình thức cho vay mà người đi vay không cần thế chấp bất cứ tài sản nào cho ngân hàng.2 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CHO VAY MUA NHÀ DỰ ÁN ĐỐI VỚI KHCN TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm cho vay mua nhà dự án đối với KHCN tại ngân hàng thương mại Cho vay mua nhà dự án là một nghiệp vụ trong hoạt động cho vay tiêu 11 dùng của NHTM. Hiện chưa có định nghĩa cụ thể về khái niệm này nhưng qua thông tin về sản phẩm trên các website của một số NHTM như: Vietinbank (Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam), MB (Ngân hàng TMCP Quân đội), Techcombank (Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam) thì có thể hiểu một cách khái quát, đây là hoạt động cho vay tiêu dùng đối với cá nhân, hộ gia đình với mục đích mua nhà dự án không nhằm mục đích thương mại (mua bán vì mục đích chênh lệch giá, cho thuê, kinh doanh.) trong khoảng thời gian nhất định và kèm theo chi phí vay vốn.2 Đặc điểm cho vay mua nhà dự án Cho vay mua nhà dự án là một nghiệp vụ trong hoạt động cho vay tiêu dùng nên có những đặc điểm chung của cho vay tiêu dùng như đã trình bày ở trên. Bên cạnh những đặc điểm chung thì cho vay mua nhà đất thể hiện một số điểm khác nhau về: thời gian cho vay, đối tượng khách hàng được cho vay, lãi suất, tài sản bảo đảm.các đặc điểm riêng này phụ thuộc vào chính sách của từng NHTM tại mỗi thời điểm.
Đối tượng vay vốn: Công dân Việt Nam từ 18-65 tuổi, có đủ năng lực pháp lý và được pháp luật cho phép. Một số tiêu chí phân loại đối tượng cho vay như sau. - Phân loại theo thu nhập: Các đối tượng có thu nhập thấp: là những người có hoàn cảnh khó khăn, rất muốn cải thiện đời sống của mình nhưng bị hạn chế do thu nhập không đủ để thoả mãn nhu cầu. Hiện nay Nhà nước ta đang có rất nhiều chính sách đẩy mạnh việc tạo điều kiện mua nhà cho những người có thu nhập thấp bằng cách xây dựng các khu nhà an sinh để họ yên tâm trong công việc và cuộc sống.
Nếu các NHTM có thể liên kết được với các công ty xây dựng để tài trợ đối với đối tượng khách hàng trên thì lượng khách hàng không hề nhỏ. Các đối tượng có thu nhập trung bình: khi thu nhập tăng thì nhu cầu 12 cải thiện cuộc sống của người tiêu dùng cũng tăng theo. Đối với nhũng phân khúc người dân có thu nhập trung bình thì cho vay mua nhà là thị trường mục tiêu bởi nhu cầu của họ lớn, đồng thời thu nhập của họ cao hơn nhóm trên. Các đối tượng có thu nhập cao: họ vay khi mà tiền vốn tích luỹ của mình làm tăng thanh toán và coi đó như một khoản linh hoạt để chi tiêu khi mà vốn tích luỹ của mình đã đầu tư trung và dài hạn với mức lãi suất cao hơn nhiều so với mức lãi suất phải chi ra từ hoạt động cho vay này.