CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm liên quan * Khái niệm nông thôn Khái niệm nông thôn theo quy định tại Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã". * Khái niệm đường giao thông nông thôn - Đường giao thông nông thôn là bộ phận giao thông địa phương nối tiếp với hệ thống đường quốc lộ, đường tỉnh lộ nhằm đảm bảo các phương tiện cơ giới loại trung, nhẹ và thô sơ qua lại, phục vụ sản xuất và phục vụ giao lưu kinh tế - văn hóa - xã hội của các thôn, bản.
- Đường giao thông nông thôn là đường huyện trở xuống, bao gồm đường huyện, đường trục xã, đường liên thôn, đường trong thôn xóm, đường nội đồng.2 Nội dung của xây dựng phát triển hệ thông giao thông nông thôn đường bộ - Mở mới các tuyến đường còn lại trên địa bàn toàn huyện chưa đạt chuẩn theo cấp kỹ thuật của Bộ Giao thông vận tải. - Nâng cấp rải cấp phối các tuyến đường đã được mở nền đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, đã thực hiện trong giai đoạn từ 2010 – 2017. - Nâng cấp đổ bê tông, rải nhựa các tuyến đường đã được rải cấp phối đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật, đã thực hiện trong giai đoạn từ 2010 – 2017. - Duy tu bảo dưỡng, sửa chữa thường xuyên các tuyến đường đã được đầu tư xây dựng đổ bê tông, rải nhựa, cấp phối theo quy định, để đảm bảo các điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, an toàn giao thông cho người và phương tiện khi tham gia giao thông.(Thông tư số 52/2013/TT-BGTVT, 2013) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vai trò của xây dựng, phát triển giao thông nông thôn với sự phát triển Kinh tế - Xã hội - Tạo điều kiện cơ bản cho phát triển kinh tế và tăng lợi ích xã hội cho nhân dân trong khu vực có mạng lưới giao thông. - Tác động kinh tế của giao thông nông thôn gắn với sự phát triển sản xuất nông nghiệp được thể hiện cụ thể bằng việc nâng cao sản lượng cây trồng, mở rộng diện tích đất canh tác và nâng cao thu nhập của người nông dân. Sự mở mang các tuyến đường mới ở nông thôn, nông dân đã bắt đầu sử dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, phòng trừ sâu bệnh… đã tạo ra những vụ mùa bội thu. Nhờ giao thông đi lại thuận tiện người nông dân có điều kiện tiếp xúc và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, quay vòng vốn nhanh để tái sản xuất kịp thời vụ, nhờ vậy họ càng thêm hăng hái đẩy mạnh sản xuất.
Mặt khác, khi có đường giao thông tốt tạo điều kiện thuận lợi cho các vùng sản xuất nông nghiệp, các lái buôn mang ô tô đến mua nông sản ngay tại cánh đồng hay trang trại lúc mùa vụ. Điều này làm cho nông dân yên tâm về khâu tiêu thụ, cũng như nông sản đảm bảo được chất lượng từ nơi thu hoạch đến nơi chế biến. - Giao thông nông thôn là yếu tố và phương tiện đầu tiên góp phần nâng cao văn hoá, sức khoẻ và mở mang dân trí cho cộng đồng dân cư thôn bản. Giao thông nông thôn có tác động tích cực đối với y tế, giáo dục: Giao thông nông thôn tốt tạo cho người dân năng đi khám, chữa bệnh và lui tới các trung tâm dịch vụ cũng như dễ dàng tiếp xúc, chấp nhận các tiến bộ y học như bảo vệ sức khoẻ, phòng tránh các bệnh xã hội.
Hệ thống Giao thông nông thôn được mở rộng sẽ khuyến khích trẻ em tới lớp, làm giảm tỷ lệ thất học ở trẻ em nông thôn. Với phần lớn giáo viên sống ở thành phố, thị xã, thị trấn, đường giao thông thuận tiện có tác dụng thu hút họ tới dạy ở các trường thôn, bản; tránh cho họ sự ngại ngần khi phải đi lại khó khăn và tạo điều kiện ban đầu để họ yên tâm công tác và làm việc. Hệ thống giao thông có tác động mạnh và tích cực đến quá trình thay đổi cơ cấu sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội nông thôn: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trước hết, việc mở rộng hệ thống giao thông nông thôn không chỉ tạo điều kiện cho việc thâm canh mở rộng diện tích và tăng năng suất sản lượng cây trồng mà còn dẫn tới quá trình đa dạng hoá nền nông nghiệp, với những thay đổi rất lớn về cơ cấu sử dụng đất đai, mùa vụ, cơ cấu về các loại cây trồng cũng như cơ cấu lao động và sự phân bố các nguồn lực khác trong nông nghiệp, nông thôn. Hai là, tác động mạnh mẽ đến các ngành, các lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác ngoài nông nghiệp ở nông thôn như: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, vận tải, xây dựng… Giao thông nông thôn và các công trình công cộng vươn tới đâu thì các lĩnh vực này hoạt động tới đó.
Do vậy, nguồn vốn, lao động đầu tư vào lĩnh vực phi nông nghiệp cũng như thu nhập từ các hoạt động này ngày càng tăng. Mặt khác, bản thân các hệ thống và các công trình cơ sở hạ tầng ở nông thôn cũng đòi hỏi phải đầu tư ngày càng nhiều để đảm bảo cho việc duy trì, vận hành và tái tạo chúng. Tất cả các tác động đó dẫn tới sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu kinh tế của một vùng cũng như toàn bộ nền kinh tế nông nghiệp. Trong đó, sự chuyển dịch theo hướng nông - công nghiệp (hay công nghiệp hoá) thể hiện rõ nét và phổ biến.
Ba là, hệ thống giao thông nông thôn là tiền đề và điều kiện cho quá trình phân bố lại dân cư, lao động và lực lượng sản xuất trong nông nghiệp và các ngành khác ở nông thôn cũng như trong nền kinh tế quốc dân. Vai trò này thể hiện rõ nét ở trong vùng khai hoang, xây dựng kinh tế mới, những vùng nông thôn đang được đô thị hoá hoặc sự chuyển dịch của lao dộng và nguồn vốn từ nông thôn ra thành thị, từ nông nghiệp sang công nghiệp. Nói cách khác, sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông ở nông thôn sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện điều kiện lao động, điều kiện sinh hoạt, làm tăng phúc lợi xã hội và chất lượng cuộc sống của dân cư nông thôn. Từ đó, tạo khả năng giảm bớt chênh lệch, khác biệt về thu nhập và hưởng thụ vật chất, văn hoá giữa các tầng lớp, các nhóm dân cư trong nông thôn cũng như giữa nông thôn và thành thị.(Nguyễn Ngọc Đông, 2012) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Hệ thống giao thông nông thôn 1. Cơ sở hạ tầng: Bao gồm có - Mạng lưới đường giao thông nông thôn: Đường huyện, đường xã và đường thôn xóm, cầu, cống, phà trên tuyến. - Đường sông và các công trình trên bờ - Cơ sở hạ tầng giao thông ở mức độ thấp (đó là các tuyến đường mòn, đường đất và các cấu, công không cho xe cơ giới đi lại mà chỉ cho phép người đi bộ, xe đạp, xe máy,… đi lại). Phương tiện vận tải - Các phương tiện vận tải của người dân nông thôn phục vụ cho chính họ bao gồm cả thuyền bè.
- Các dịch vụ vận tải “cho thuê” trên đường bộ và đường thuỷ. - Các phương tiện sử dụng để cung cấp dịch vụ kinh tế – xã hội ở khu vực nông thôn. Chẳng hạn như phương tiện của thương nhân hay các đơn vị Nhà nước phục vụ công cộng. Người sử dụng - Người nông thôn là đối tượng hưởng lợi của hệ thống đường giao thông nông thôn được nâng cấp.
- Những người điều khiển các dịch vụ vận tải “cho thuê”. - Các đơn vị Nhà nước phục vụ công công làm việc ở nông thôn. - Các doanh nghiệp thương mại hoạt động ở khu vực nông thôn - Đại diện các tổ chức quần chúng ở nông thôn Thông qua nội dung của cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn cho thấy cơ sở hạ tầng giao thôn nông thôn bao gồm cơ sở hạ tầng đường sông, đường mòn, đường đất phục vụ sự đi lại của nội bộ (xã, huyện) của một số nơi trong cả nước và mạng lưới đường bộ. Chính vì vậy, để quản lý hiệu quả tiểu ngành giao thông nông thôn đòi hỏi có sự hoà nhập với hệ thống giao thông cấp cao hơn (đường tỉnh lộ, quốc lộ), cũng như gắn liền với công tác quy hoạch và triển khai các đầu vào từ cấp cao hơn cấp huyện.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Sự vận chuyển trong phạm vi một huyện, với trung tâm huyện là trung tâm của các chuyến đi, là rất quan trọng với người dân nông thôn, song cần thấy được hai mặt sau: Thứ nhất là hàng hoá và hành khách trên mạng lưới giao thông đường bộ chứ không phải trên từng tuyến đường riêng lẻ. Mạng lưới đường nông thôn ở rất nhiều huyện bao gồm cả một số đoạn đường tỉnh hoặc quốc lộ, đường huyện, đường xã đặc biệt là các tuyến đường nối từ trung tâm các xã tới trung tâm các huyện. Thứ hai là các tuyến đường nối vào mạng lưới đường cấp cao hơn, như đường huyện nối với trung tâm các tỉnh và nối vào mạng đường quốc lộ là rất quan trọng đối với công tác tiếp thị các sản phẩm nông nghiệp đối vơi sự hoạt động của các thành phần kinh tế Nhà nước và tư nhân ở khu vực nông thôn và đối với những tuyến đi đường dài của người nông dân. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hệ thống đường giao thông nông thôn Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hệ thống đường giao thông nông thôn, nhưng tựu lại thành các nhóm yếu tố cơ bản sau: (1) Yếu tố khách quan; (2) Yếu tố chủ quan; (3) Thể chế và pháp luật; (4) Cơ chế đầu tư và quản lý; (5) Phong tục tập quán cộng đồng dân cư.1 Yếu tố khách quan Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện sống của con người, các mối quan hệ trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội.
Nói đến kinh tế là nói đến các hoạt động của con người có liên quan đến sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ.