Nghiên Cứu Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Vân Long

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, nâng cao giá trị bảo tồn.

• Tác giả: Dương Duy Nghĩa
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Duy Bách
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Vân Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan niệm về du lịch sinh thái
• 1.1.1. Khái niệm chung về du lịch
• 1.1.2. Khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.1.3. Những đặc trưng của DLST
• 1.1.4. Các nguyên tắc cơ bản của DLST
• 1.1.5. Những yêu cầu cơ bản đối với DLST
• 1.2. Du lịch sinh thái bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên KBTTN
• 1.2.1. Vai trò của KBTTN với Du lịch sinh thái
• 1.2.2. Mối quan hệ giữa DLST và KBTTN
• 1.3. Quan hệ giữa du lịch sinh thái với cộng đồng địa phương
• 1.3.1. Mối quan hệ qua lại
• 1.3.2. Những ảnh hưởng tích cực
• 1.3.3. Những ảnh hưởng tiêu cực
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU - ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu, khảo sát
• 2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Khí hậu - thuỷ văn
• 3.1.3. Cơ cấu đất đai
• 3.2. Các đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2. Đặc điểm phát triển y tế, văn hóa, giáo dục
• 3.2.3. Đặc điểm cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long
• 4.1.1. Kết quả kinh doanh du lịch qua các năm theo chỉ tiêu ngành
• 4.1.2. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái
• 4.1.3. Thực trạng công tác tổ chức quản lý Nhà nước về du lịch
• 4.1.4. Tác động của phát triển du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương
• 4.2. Tiềm năng phát triển DLST của Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long
• 4.2.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 4.2.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 4.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới tính bền vững trong phát triển DLST tại Khu bảo tồn Vân Long
• 4.3.1. Nhận thức của cộng đồng dân cư và chính quyền địa phương
• 4.3.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 4.3.3. Chất lượng lao động trong lĩnh vực du lịch sinh thái
• 4.3.4. Thể chế chính sách và tổ chức quản lý Nhà nước
• 4.3.5. Hoạt động xúc tiến quảng bá
• 4.3.6. Cơ sở hạ tầng vật chất của khu du lịch
• 4.3.7. Đánh giá sự hài lòng của du khách
• 4.3.8. Đánh giá hộ gia đình tham gia vào hoạt động du lịch
• 4.3.9. Đánh giá tham gia hoạt động du lịch của cơ quan doanh nghiệp
• 4.4. Những thành công, tồn tại trong phát triển DLST tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long
• 4.4.1. Những tồn tại
• 4.5. Giải pháp góp phần phát triển bền vững du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long
• 4.5.1. Tính toán sức chứa cho các tuyến điểm du lịch
• 4.5.2. Phân tích SWOT
• 4.5.3. Các giải pháp đề xuất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, với diện tích 2.736 ha, là một trong những điểm đến du lịch sinh thái nổi bật tại Ninh Bình. Nơi đây không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa và sinh thái độc đáo. Việc phát triển du lịch sinh thái tại khu vực này không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra cơ hội kinh tế cho cộng đồng địa phương.

1.1. Khái Niệm Du Lịch Sinh Thái Tại Khu Bảo Tồn

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, nhằm bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên. Tại Vân Long, du lịch sinh thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khu Bảo Tồn Vân Long

Khu bảo tồn Vân Long là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, trong đó có loài Voọc Quần đùi trắng. Việc bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái tại đây là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển du lịch sinh thái tại Vân Long cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động kinh tế-xã hội, như khai thác tài nguyên và ô nhiễm môi trường, đang đe dọa đến tính bền vững của khu bảo tồn.

2.1. Tác Động Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Môi Trường

Các hoạt động như canh tác không bền vững và khai thác tài nguyên đang gây áp lực lên hệ sinh thái tại Vân Long. Điều này có thể dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường.

2.2. Nhận Thức Của Cộng Đồng Địa Phương

Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch sinh thái là rất quan trọng. Tuy nhiên, nhận thức về lợi ích của du lịch sinh thái vẫn còn hạn chế, dẫn đến sự thiếu hợp tác trong bảo tồn tài nguyên.

III. Phương Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Vân Long

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Vân Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và hợp tác chặt chẽ với cộng đồng địa phương. Các giải pháp này sẽ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch.

3.1. Quy Hoạch Phát Triển Du Lịch

Quy hoạch phát triển du lịch cần dựa trên các yếu tố sinh thái và văn hóa địa phương. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Môi Trường

Giáo dục môi trường cho cộng đồng và du khách là cần thiết để nâng cao nhận thức về bảo tồn tài nguyên. Các chương trình giáo dục có thể giúp thay đổi hành vi và thái độ của mọi người đối với môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Việc phát triển du lịch sinh thái tại Vân Long đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương. Các hoạt động du lịch không chỉ tạo ra nguồn thu nhập mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Tác Động Kinh Tế Đến Cộng Đồng

Du lịch sinh thái đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Điều này giúp cải thiện đời sống và nâng cao thu nhập cho cộng đồng.

4.2. Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Các hoạt động du lịch sinh thái đã góp phần bảo tồn nhiều loài động thực vật quý hiếm tại Vân Long. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị du lịch của khu vực.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Tương lai của du lịch sinh thái tại Vân Long phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và việc thực hiện các giải pháp bền vững. Việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế địa phương cần được thực hiện song song.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Vân Long. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác với các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái sẽ mang lại nhiều lợi ích cho Vân Long. Điều này có thể giúp thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long tại huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình được thành lập theo Quyết định số 2888/QĐ-UBND ngày 18/12/2001 với tổng diện tích 2.736 ha trải rộng trên địa bàn 7 xã. Đây là vùng đất ngập nước nội đồng nguyên vẹn lớn nhất khu vực châu thổ Bắc Bộ, đồng thời là khu Ramsar thứ 9 của Việt Nam và thứ 2.360 của thế giới được công nhận vào năm 2019. Khu bảo tồn sở hữu quần thể Voọc quần đùi trắng lớn nhất thế giới với hai kỷ lục quốc gia được xác lập vào năm 2010. Tuy nhiên, trước sức ép từ 75,17% diện tích đất nông nghiệp bao quanh cùng các hoạt động dân sinh của hơn 14.000 nhân khẩu, hệ sinh thái nhạy cảm nơi đây đang đối mặt với nhiều nguy cơ ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi sinh cảnh.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá toàn diện tiềm năng tài nguyên, phân tích thực trạng hoạt động du lịch sinh thái và xác định các yếu tố cản trở sự phát triển bền vững tại khu bảo tồn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian 3 xã trọng điểm gồm Gia Vân, Gia Hòa, Gia Hưng trong giai đoạn điều tra từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2020, kết hợp chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2015 đến năm 2019.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện mô hình du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Kết quả nghiên cứu trực tiếp đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, nâng doanh thu du lịch từ 1,722 tỷ đồng năm 2015 lên mức 2,78 tỷ đồng năm 2019, đồng thời giải quyết việc làm ổn định cho hơn 700 lao động nông nhàn tại vùng đệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển du lịch bền vững và mô hình tương tác giữa du lịch với các khu bảo tồn thiên nhiên do Budowski và Gunn khởi xướng. Mô hình này chỉ rõ mối quan hệ vận động qua 3 trạng thái: độc lập, hỗ trợ cộng sinh và mâu thuẫn đối kháng. Khi hoạt động du lịch sinh thái được kiểm soát theo đúng quy chuẩn, mối quan hệ hỗ trợ sẽ giúp tái đầu tư nguồn thu cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết Du lịch dựa vào cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT) nhằm đảm bảo sự tham gia chủ động và phân phối lợi ích công bằng cho cư dân bản địa. Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt đề tài gồm:

• Du lịch sinh thái: Hình thức du lịch thiên nhiên có trách nhiệm, mang tính giáo dục môi trường cao và hỗ trợ tích cực cho công tác bảo tồn.
• Khu bảo tồn thiên nhiên: Vùng đất hay vùng nước được quản lý bằng pháp luật để duy trì tính đa dạng sinh học và các giá trị cảnh quan văn hóa.
• Sức tải du lịch: Ngưỡng tiếp nhận tối đa lượng du khách của một hệ sinh thái mà không làm suy thoái môi trường tự nhiên và suy giảm chất lượng trải nghiệm.
• Phát triển bền vững: Sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên cho các thế hệ tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn tài liệu thứ cấp giai đoạn 2015 - 2019 thu thập từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Bình, UBND huyện Gia Viễn, Ban quản lý rừng đặc dụng Hoa Lư - Vân Long cùng dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2020.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng tại 3 xã tiêu biểu đại diện cho vùng lõi và vùng đệm: Gia Vân (đầu mối khai thác dịch vụ), Gia Hòa (chiếm hơn 1/3 diện tích tự nhiên) và Gia Hưng (nơi có đời sống kinh tế thấp và nhiều di tích lịch sử). Cỡ mẫu khảo sát gồm 160 đối tượng, chia thành 3 nhóm: 100 du khách nội địa và quốc tế, 50 hộ gia đình cư dân địa phương và 10 cán bộ quản lý, doanh nghiệp lữ hành.

Phương pháp xử lý số liệu bao gồm:

• Thống kê mô tả và thang đo thái độ Likert 5 mức độ (từ 1 điểm: hoàn toàn không đồng ý, đến 5 điểm: rất đồng ý) để đo lường sự hài lòng và mức độ tham gia của cộng đồng. Lý do lựa chọn là nhằm định lượng hóa chính xác các biến số tâm lý, nhận thức xã hội học.
• Công thức tính sức chịu tải thực tế (Effective Real Carrying Capacity - ERCC) dựa trên sức tải tiềm năng (PCC) và các hệ số hiệu chỉnh sinh thái, vật lý, quản lý.
• Ma trận phân tích SWOT giúp xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu nội tại cùng cơ hội và thách thức từ môi trường bên ngoài để xây dựng giải pháp chiến lược khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Lượng khách du lịch đến Khu bảo tồn Vân Long ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt, từ 42.100 lượt khách năm 2017 lên hơn 60.847 lượt khách vào năm 2019, tương ứng mức tăng 18.747 lượt khách (tăng 44,5%). Trong cơ cấu du khách, thị trường khách quốc tế đến từ Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản chiếm ưu thế vượt trội với tỷ trọng trên 86% (đạt 36.200 lượt năm 2017), cho thấy sức hấp dẫn toàn cầu của cảnh quan Karst ngập nước nguyên sơ.

Doanh thu du lịch tăng trưởng đồng thuận với lượng khách, tăng từ 1,722 tỷ đồng năm 2015 lên xấp xỉ 2,78 tỷ đồng năm 2019, đóng góp vào ngân sách nhà nước đạt 1,531 tỷ đồng. Toàn khu vực đã thu hút 5 dự án đầu tư cơ sở hạ tầng với tổng nguồn vốn đăng ký trên 1.000 tỷ đồng, cùng dự án nâng cấp khu hành chính 18 tỷ đồng của Ban quản lý khu bảo tồn.

Giá trị đa dạng sinh học được kiểm kê phong phú với 687 loài thực vật bậc cao trên cạn thuộc 451 chi, 144 họ, trong đó có 266 loài cây có giá trị làm thuốc. Hệ động vật ghi nhận sự phát triển ổn định của loài Voọc quần đùi trắng quý hiếm phân bố tập trung trên các vách đá vôi dựng đứng.

Hoạt động du lịch sinh thái đã tạo ra sự chuyển dịch sinh kế rõ nét cho hơn 400 hộ dân tại xã Gia Vân, giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 700 lao động. Mức thu nhập bình quân của lao động dịch vụ khách sạn đạt 3,0 triệu đồng/tháng và nhóm lao động chèo thuyền, chở xe trâu đạt từ 1,0 đến 2,5 triệu đồng/tháng. Hơn 20 hộ gia đình đã triển khai thành công mô hình homestay đón khách quốc tế trải nghiệm văn hóa nông nghiệp đồng bằng Bắc Bộ.

Thảo luận kết quả

Tốc độ tăng trưởng du khách và doanh thu là minh chứng cho định hướng bảo tồn gắn liền phát triển kinh tế đúng đắn của tỉnh Ninh Bình. Sự công nhận danh hiệu Ramsar năm 2019 đóng vai trò đòn bẩy xúc tiến thương hiệu du lịch quốc tế mạnh mẽ. Khi so sánh với các khu bảo tồn đất ngập nước khác tại miền Bắc, Vân Long có lợi thế nổi trội nhờ sự đồng thuận của cộng đồng cư dân trong việc giữ gìn cảnh quan hoang sơ, sử dụng hoàn toàn thuyền nan thô sơ không gắn động cơ máy nổ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh sinh động khi biểu diễn qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tăng trưởng du khách giai đoạn 2017 - 2019 và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 75,17% đất nông nghiệp bao bọc khu bảo tồn. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra sự phát triển du lịch hiện nay chưa đồng đều, tập trung cục bộ tại thôn Tập Ninh (xã Gia Vân), trong khi tiềm năng tại xã Gia Hòa và Gia Hưng chưa được khai thác tương xứng. Thời gian lưu trú của du khách còn ngắn (chủ yếu tham quan trong ngày) do thiếu hụt chuỗi sản phẩm trải nghiệm ban đêm và cơ sở hạ tầng lưu trú đạt chuẩn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế và phân tích SWOT, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

• Nâng cấp và chuẩn hóa hạ tầng dịch vụ homestay: Tiến hành quy hoạch và hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi để cải tạo tối thiểu 50 hộ gia đình tại các xã Gia Vân, Gia Hòa đạt tiêu chuẩn tiện nghi đón khách quốc tế. Target metric: Nâng mức thu nhập bình quân của hộ dân làm dịch vụ du lịch lên 4,5 - 5,0 triệu đồng/tháng trước năm 2023. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Gia Viễn phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội và Sở Du lịch Ninh Bình.

• Kiểm soát sức chứa sinh thái và giám sát môi trường: Áp dụng công thức tính toán ERCC để thiết lập giới hạn lượng khách không vượt quá 1.200 lượt/ngày trên tuyến đầm nước và tuyến núi Mèo Cào trong mùa cao điểm. Target metric: 100% rác thải du lịch được thu gom, phân loại và xử lý trong ngày, giảm thiểu 80% nguy cơ tác động xấu đến sinh cảnh của Voọc quần đùi trắng giai đoạn 2021 - 2025. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý rừng đặc dụng Hoa Lư - Vân Long phối hợp với Chi cục Bảo vệ Môi trường.

• Đa dạng hóa tuyến điểm và sản phẩm du lịch sinh thái: Xây dựng mới 3 tuyến du lịch trải nghiệm đồng quê kết nối 5 thôn (Phù Long, Chi Lễ, Mai Trung, Tập Ninh, Trung Hòa) gắn với các làng nghề truyền thống và di tích lịch sử đền chùa. Target metric: Kéo dài thời gian lưu trú bình quân của du khách từ 1,0 ngày lên 2,5 ngày trước năm 2024. Chủ thể thực hiện: Trạm Du lịch Vân Long liên kết các doanh nghiệp lữ hành quốc tế.

• Đào tạo nguồn nhân lực và giáo dục môi trường: Tổ chức định kỳ từ 5 đến 7 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ du lịch, kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ và kiến thức bảo tồn thiên nhiên cho khoảng 400 đến 500 lao động địa phương mỗi năm. Target metric: Đạt 100% người chèo đò trở thành tuyên truyền viên bảo vệ môi trường trước năm 2023. Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Bình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban quản lý khu bảo tồn: Nắm bắt phương pháp tính toán sức tải sinh thái (ERCC) và khung chính sách điều phối để ứng dụng vào việc ban hành quy chế quản lý rừng đặc dụng, phân vùng chức năng khai thác du lịch bền vững.
• Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch: Khai thác kho dữ liệu về thị hiếu của 86% du khách quốc tế, từ đó xây dựng các tour du lịch sinh thái đặc thù, phát triển các khu nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp tôn trọng cảnh quan Karst tự nhiên.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp thang đo Likert 5 mức độ và ma trận SWOT trên mẫu nghiên cứu 160 đối tượng, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài khoa học môi trường, quản trị du lịch.
• Cộng đồng cư dân và các tổ chức phi chính phủ (NGOs): Tiếp cận mô hình du lịch dựa vào cộng đồng (CBT) thực tiễn để nâng cao thu nhập từ 1,0 đến 3,0 triệu đồng/tháng, đồng thời trực tiếp tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản và các loài linh trưởng nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long sở hữu những giá trị nổi bật nào về đa dạng sinh học? Khu bảo tồn sở hữu diện tích 2.736 ha với hệ sinh thái kép gồm rừng ngập nước nội đồng và rừng trên núi đá vôi Karst. Nơi đây lưu giữ 687 loài thực vật bậc cao, 266 loài cây thuốc và là sinh cảnh cư trú lớn nhất thế giới của loài Voọc quần đùi trắng quý hiếm. Năm 2019, Vân Long được vinh danh là khu Ramsar thứ 2.360 của toàn cầu.

Mô hình du lịch cộng đồng tại xã Gia Vân đã mang lại hiệu quả kinh tế ra sao cho người dân địa phương? Hoạt động du lịch sinh thái cộng đồng đã tạo việc làm thường xuyên cho hơn 700 lao động với mức thu nhập từ 1,0 đến 3,0 triệu đồng/tháng. Hơn 400 hộ dân đã chuyển đổi từ khai thác lâm sản, săn bắt trái phép sang cung cấp dịch vụ chèo đò, lái xe trâu và dịch vụ homestay, góp phần giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Phương pháp tính toán sức chịu tải du lịch (ERCC) có vai trò như thế nào trong quản lý bảo tồn? Công thức ERCC kết hợp sức tải tiềm năng với các hệ số hiệu chỉnh sinh thái và xã hội, giúp xác định chính xác ngưỡng tiếp nhận tối đa khoảng 1.200 lượt khách mỗi ngày. Việc kiểm soát này ngăn chặn hiện tượng quá tải du lịch, bảo vệ nguồn nước đầm lầy và không làm xáo trộn tập tính sinh học của các loài động vật hoang dã.

Khách du lịch quốc tế đánh giá như thế nào về chất lượng dịch vụ và cảnh quan tại Vân Long? Theo khảo sát trên 100 du khách, thị trường khách quốc tế (chiếm trên 86%) đánh giá rất cao tính nguyên sơ của cảnh quan thiên nhiên và trải nghiệm thuyền nan truyền thống. Điểm hạn chế được chỉ ra là sự thiếu hụt các tiện ích giải trí bổ trợ và số lượng homestay đạt chuẩn đón khách quốc tế còn khá khiêm tốn (mới có khoảng 20 hộ).

Thách thức lớn nhất trong việc cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn tại Vân Long là gì? Thách thức cốt lõi nằm ở sức ép của 75,17% diện tích đất nông nghiệp cùng nguồn thải dân sinh xung quanh 7 xã vùng đệm. Nếu thiếu quy hoạch đồng bộ và cơ chế giám sát chặt chẽ, việc gia tăng du khách sẽ gây ô nhiễm nguồn nước cục bộ và đe dọa trực tiếp đến môi trường sống của các loài thủy sinh đặc hữu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc về phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long quy mô 2.736 ha.
• Đánh giá toàn diện bức tranh tăng trưởng du lịch với 60.847 lượt khách năm 2019, doanh thu đạt xấp xỉ 2,78 tỷ đồng và tạo sinh kế ổn định cho hơn 700 lao động địa phương.
• Nhận diện chính xác các rào cản về cơ sở hạ tầng, tính mùa vụ và nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học do áp lực từ 75,17% diện tích đất nông nghiệp bao quanh.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao: mở rộng 50 homestay đạt chuẩn, kiểm soát sức tải sinh thái 1.200 khách/ngày, phát triển 3 tuyến du lịch mới và đào tạo hơn 400 lao động địa phương theo lộ trình 2021 - 2025.
• Nghiên cứu là tài liệu khoa học giá trị, đóng góp trực tiếp cho công tác quy hoạch phát triển kinh tế xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên tại tỉnh Ninh Bình.

Hãy tải ngay toàn văn luận văn thạc sĩ để tham khảo chi tiết hệ thống dữ liệu khảo sát thực địa và bộ công cụ tính toán sức tải sinh thái chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Quan niệm về du lịch sinh thái 1. Khái niệm chung về du lịch: Từ giữa thế kỷ XIX, du lịch đã bắt đầu phát triển mạnh và trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới. Thuật ngữ du lịch đã trở nên khá thông dụng. Du lịch gắn liền với nghỉ ngơi, giải trí, tuy nhiên do hoàn cảnh, thời gian và khu vực khác nhau, dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau nên khái niệm du lịch cũng không giống nhau.

Theo Liên hiệp Quốc tế Tổ chức các Cơ quan Lữ hành (International Union of Official Travel Oragnization - IUOTO)[24]: Du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống. Tại hội nghị Liên hiệp quốc về du lịch họp tại Roma - Italia (21/8 đến 5/9/1963), các chuyên gia đưa ra định nghĩa về du lịch: Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc cuả họ[24].I pirôgionic, 1985[23]: Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư trong thời gian rỗi liên quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức văn hoá hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hoá. ` 6 Ở Việt Nam, khái niệm này được định nghĩa chính thức trong pháp lệnh du lịch, (1999) như sau: “ Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.

Như vậy, qua hai định nghĩa trên cho thấy rằng du lịch là một ngành liên quan đến rất nhiều thành phần: Khách du lịch; phương tiện giao thông; địa bàn đón khách; dân địa phương; trong đó diễn ra các hoạt động du lịch cũng như các hoạt động kinh tế - xã hội khác liên quan đến du lịch. Vì vậy, các tác động của du lịch đến địa bán đón khách là khá đa dạng ở nhiều khía cạnh và phụ thuộc nhiều vào loại hình du lịch. Trước những tác động xấu ngày càng gia tăng do du lịch mang lại buộc các nhà nghiên cứu du lịch phải tìm kiếm một cách thức, một chiến lược mới nhằm đảm bảo sự hài hoà giữa phát triển du lịch với bảo vệ môi trường. Theo đó, một loại hình du lịch mới ra đời đáp ứng yêu cầu du lịch bền vững đó là du lịch sinh thái.

Khái niệm về du lịch sinh thái: Cho đến thập kỷ 80, loại hình du lịch mới này bắt đầu được quan tâm, năm 1991, xuất hiện khái niệm DLST, là một loại hình du lịch thay thế có sức hấp dẫn lớn.DLST được định nghĩa ở thời kỳ sơ khởi của nó như sau: “ DLST là loại hình du lịch diễn ra trong các vùng có hệ sin thái tự nhiên còn bảo tồn khá tốt nhằm mục tiêu nghiên cứu, chiêm ngưỡng, thưởng thức phong cảnh, động thực vật cũng như các giá trị văn hoá hiện hữu” ( Boo,1991). Sau đó, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về du lịch sinh thái đã được các nhà nghiên cứu quan tâm đưa ra. Mặc dù có nhiều cách diễn đạt khác nhau nhưng tựu chung lại các định nghĩa đều tập trung vào việc nhấn mạnh bản chất của loại hình du lịch này. ` 7 Trong một định nghĩa được đưa ra tại cuộc hội thảo toàn Canada “ DLST là một hình thức du lịch tự nhiên mang tính khai sáng, góp phần bảo tồn hệ sinh thái mà vẫn tôn trọng sự hoà nhập của các cộng đồng địa phương”.

Định nghĩa này bao hàm cả khía cạnh giá trị và khía cạnh nguồn lực, hàm chứa một sự cân bằng giữa các lợi ích về nguồn lực, lợi ích của ngành du lịch, lợi ích của cộng đồng địa phương và khách du lịch. Còn rất nhiều định nghĩa khác về DLST của nhiều học giả và được Buckley tổng quát lại như sau: “Chỉ có du lịch dựa vào tự nhiên, được quản lý bền vững, hỗ trợ bảo tồn, và có giáo dục môi trường mới được mô tả như là DLST”. Trong đó, yếu tố quản lý bền vững bao hàn cả nội dung hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội địa phương. Như vậy, từ định nghĩa về DLST được đưa ra vào thời điểm sơ khai, qua rất nhiều những định nghĩa khác nhau đã dần nhấn mạnh rằng DLST không chỉ đơn thuần là du lịch đến một vùng tự nhiên, thưởng thức một chút gì đó một cách thụ động và ít gây tác động đến môi trường, mà còn phải là du lịch có trách nhiệm với môi trường, có tính giáo dục cao, đóng góp cho hoạt động bảo tồn và phát triển tài nguyên, đem lại lợi ích cho cộng đồng sở tại cả về mặt kinh tế, văn hoá và xã hội.

Tại hội thảo “DLST với phát triển bền vững ở Việt Nam” đã thống nhất đi đến khái niệm về DLST như sau: “DLST là hình thức du lịch thiên nhiên có mức độ giáo dục cao về sinh thái và môi trường có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trường và văn hoá đảm bảo mang lại các lợi ích về tài chính cho cộng đồng địa phương và có đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn”. Định nghĩa này đã bao hàn đầy đủ nội dung và tính chất của DLST, thống nhất cơ bản với các khái niệm của các nhà nghiên cứu đã đưa ra. Qua đó, ta thấy rằng DLST được xem như là loại hình du lịch mà trong nó bao hàm các mặt tích cực của một số loại hình du lịch.3 Những đặc trưng của DLST: DLST khác với các loại hình du lịch khác ở những đặc trưng chủ yếu sau: - Dựa trên sự hấp dẫn của các yếu tố văn hoá – lịch sử bản địa và sự hấp dẫn của cảnh quan tự nhiên. - Hỗ trợ mục đích bảo tồn và giữ ổn định sinh thái.

- Gắn với giáo dục môi trường(GDMT). GDMT trong DLST có tác dụng trong việc làm thay đổi thái độ, hành vi của khách du lịch, cộng đồng và của chính ngành du lịch đối với vấn đề bảo tồn và phát triển tài nguyên, qua đó góp phần đảm bảo sự bền vững của DLST. - Hỗ trợ kinh tế địa phương, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương: Sự tham gia của địa phương là cần thiết cho ngành du lịch, người dân địa phương, nền văn hoá, môi trường, lối sống và truyền thống của họ là những nhân tố quan trọng thu hút khách du lịch tới một điểm du lịch. Do vậy, các nhu cầu và khát vọng của dân địa phương cần phải được ủng hộ hoàn toàn.

DLST có thể giúp mở mang những lợi ích, kích thích phát triển kinh tế và đem lại cơ hội đa dạng hoá nền kinh tế. DLST có thể trở thành công cụ hỗ trợ cho bảo tồn và phát triển, song điều này chỉ trở thành hiện thực “ Nếu như có sự nỗ lực thống nhất nhằm gắn cộng đồng địa phương vào hoạt động du lịch”. Đây cũng chính là cách để người dân có thể trở thành những thành viên tích cực trong công tác bảo tồn. Các nguyên tắc cơ bản của DLST: DLST phát triển dựa trên những nguyên tắc hướng tới sự phát triển bền vững.

Những nguyên tắc được đảm bảo trong DLST không chỉ cho các nhà quy hoạch, quản lý, tổ chức, điều hành du lịch mà còn cho cả hướng dẫn viên DLST, cho cả cộng đồng địa phương. - Phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi, tham quan giải trí, khám phá, tìm hiểu tự nhiên của con người. - Hỗ trợ công tác bảo tồn tài nguyên DLST nói riêng và tài nguyên thiên nhiên ở các KBTTN và các KBTTN nói chung. ` 9 - Hỗ trợ kinh tế địa phương, tạo thêm những lợi ích kinh tế lâu dài cho cộng đồng địa phương, những người có quyền làm chủ trong sự phát triển và trong các hoạch định du lịch.

Đây chính là mục tiêu hướng tới của DLBV. Đối chiếu các nguyên tắc của DLST với các nguyên tắc của du lịch bền vững (DLBV) cho thấy các nguyên tắc của DLST cũng nhằm vào các mục tiêu hướng tới DLBV.5 Những yêu cầu cơ bản đối với DLST : Để đạt được các mục tiêu này thì việc hiểu biết về DLST ở các KBTTN, KBTTN, các lợi ích có thể có và những vấn đề tiêu cực có thể nảy sinh tác động tới hoạt động bảo tồn và cộng đồng địa phương là hết sức cần thiết. Những yêu cầu cơ bản đối với DLST được khái quát lại như sau: - Yêu cầu 1: Sự tồn tại của các hệ sinh thái tự nhiên điển hình với tính đa dạng cao. Điều này cũng giải thích một phần tại sao hoạt động DLST thường chỉ diễn ra ở các KBTTN, KBTTN.

- Yêu cầu 2: Đảm bảo khả năng giáo dục, nâng cao hiểu biết cho du khách. Hoạt động DLST đòi hỏi người điều hành phải tuân thủ nguyên tắc, có sự cộng tác chặt chẽ với các nhà quản lý KBTTN và cộng đồng địa phương. - Yêu Cầu 3: Có sự tuân thủ chặt chẽ các quy định về “Sức chứa” theo cả 4 mặt: Tâm lý, Sinh học, Vật lý và Xã hội. - Yêu cầu 4: Đảm bảo tính công bằng trong chia sẻ lợi ích DLST với cộng đồng địa phương.

Du lịch sinh thái bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên KBTTN 1.1 Vai trò của KBTTN với Du lịch sinh thái : 1.1 Khái niệm KBTTN : Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về Khu bảo tồn thiên nhiên. Theo định nghĩa của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN) thì Khu bảo tồn thiên nhiên là: Vùng đất hay vùng biển đặc biệt được dành để bảo vệ và duy trì tính đa dạng sinh học, các nguồn tài nguyên ` 10 thiên nhiên, kết hợp với việc bảo vệ các tài nguyên văn hoá và được quản lý bằng pháp luật hoặc các phương thức hữu hiệu khác. Theo nghĩa hẹp, khu bảo tồn thiên nhiên còn gọi là khu dự trữ tự nhiên và khu bảo toàn loài sinh cảnh, là vùng đất tự nhiên được thành lập nhằm mục đích đảm bảo diễn thế tự nhiên.