Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Chương 2: Thực trạng phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm phát triển công nghiệp tỉnh Hà Nam theo hướng bền vững. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG BỀN VỮNG 1. Khái niệm, vai trò và phân loại công nghiệp 1. Khái niệm công nghiệp Công nghiệp là ngành kinh tế thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất, một bộ phận cấu thành nền sản xuất vật chất của xã hội.
Công nghiệp bao gồm ba loại hoạt động chủ yếu: - Khai thác tài nguyên thiên nhiên tạo ra nguồn nguyên liệu sản xuất. - Sản xuất và chế biến sản phẩm của công nghiệp khai thác và nông nghiệp thành nhiều loại sản phẩm nhằm thoả mãn các nhu cầu khác nhau của xã hội. - Khôi phục giá trị sử dụng của sản phẩm được tiêu dùng trong quá trình sản xuất và sinh hoạt. Vì vậy, công nghiệp là một bộ phận của nền kinh tế, là lĩnh vực sản xuấthàng hóavật chất mà sản phẩm được "chế tạo, chế biến" cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo.
Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất quy mô lớn, được sự hỗ trợ thúc đẩy mạnh mẽ của các tiến bộ công nghệ, khoa học và kỹ thuật. Vị trí và vai trò của công nghiệp trong nền kinh tế Công nghiệp đã trở thành ngành sản xuất vật chất to lớn và độc lập. Đây là kết quả của sự phát triển lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội. Trong nền kinh tế sản xuất hàng hóa phát triển, sản xuất công nghiệp hoạt động theo nhu cầu của các quan hệ sản xuất hàng hóa: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh,.
Là một trong hai ngành sản xuất vật chất cơ bản của nền kinh tế quốc dân, trình độ phát triển công nghiệp là một trong những tiêu chuẩn đánh giá trình độ phát triển kinh tế của một quốc gia. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong những năm qua, ngành công nghiệp đã trải qua một quá trình lịch sử đầy thử thách cam go, ác liệt để tồn tại và phát triển. Ngành công nghiệp đã bước đầu xây dựng một số cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế. Trong quá trình phát triển, công nghiệp được vận động theo một trình tự nhất định như sau: Công nghiệp với tư cách là một loại lao động sản xuất nằm trong nông nghiệp do người nông dân sử dụng thời gian nông nhàn để sản xuất ra các sản phẩm thủ công nghiệp có tính chất tự cấp tự túc phụ thuộc nền kinh tế nông nghiệp.Mác đã chỉ ra đó là sự phụ thuộc có tính chất nguyên thủy của công nghiệp đối với nông nghiệp.
Công nghiệp tách khỏi nông nghiệp dưới hình thức nghề thủ công nghiệp độc lập. Nền sản xuất đó là nền sản xuất hàng hóa nhỏ. Quá trình phát triển công nghiệp từ nền sản xuất hàng hóa nhỏ lên nền đại công nghiệp cơ khí qua ba giai đoạn đó là: hợp tác giản đơn, công trường thủ công và đại công nghiệp cơ khí. Quá trình phát triển của công nghiệp vừa thể hiện sự phát triển lực lượng sản xuất xã hội vừa thể hiện trình độ phát triển của nền sản xuất hàng hóa trong sản xuất công nghiệp cũng như ảnh hưởng của sự phát triển sản xuất công nghiệp đến trình độ phát triển sản xuất hàng hóa nói chung của nền kinh tế quốc dân.
Nghiên cứu lịch sử phát triển công nghiệp cho thấy:”công nghiệp không chỉ tái sản xuất cơ sở vật chất cho xã hội mà còn tái sản xuất ra các quan hệ sản xuất khác nhau trên bước đường phát triển của mình”. Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa. Nhưng đặc điểm chủ yếu của công nghiệp được biểu hiện trong việc áp dụng rộng rãi các hình thức phân công có tính chất kỹ thuật, trong sản xuất, sản phẩm có sự tồn tại của hệ thống máy móc, tính liên tục của quá trình sản xuất. Sản xuất công nghiệp có tính chuyên môn hóa.
Quá trình phát triển sản xuất công nghiệp cả về cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như kinh tế - xã hội đã khẳng định vai trò chủ đạo và từng bước phát huy vai trò chủ đạo của công nghiệp trong nền kinh tế quốc dân. Công nghiệp đóng vai trò chủ đạo đối với sự phát triển của nền kinh tế: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nghiệp là ngành sản xuất vật chất chủ yếu trong nền kinh tế quốc dân, vừa tạo ra tư liệu tiêu dùng, vừa tạo ra tư liệu sản xuất. Trình độ phát triển công nghiệp là một trong những tiêu trí quan trọng trong việc đánh giá trình độ phát triển kinh tế của một địa phương. Công nghiệp là ngành có năng suất lao động cao, giá trị gia tăng lớn do tính kỷ luật lao động chặt chẽ và có điều kiện ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ nên nó có vai trò dẫn dắt các ngành khác trong nền kinh tế.
Công nghiệp thúc đẩy nông nghiệp và dịch vụ phát triển: công nghiệp tạo đầu ra và điều kiện cho nông nghiệp phát triển, đồng thời thu hút lao động từ khu vực nông thôn, góp phần cơ cấu lại lao động, nâng thu nhập và trình độ cho lao động nông thôn. Khi thu nhập từ nông nghiệp, công nghiệp tăng lên sẽ khuyến khích tiêu dùng, là điều kiện để công nghiệp và dịch vụ phát triển. Quyết định sự thành công của quá trình phát triển đất nước: Trong quá trình phát triển của đất nước, công nghiệp ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong GDP của nền kinh tế và có vai trò quyết định đối với quá trình tăng trưởng kinh tế. Công nghiệp giữ vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững, giúp giải quyết các mục tiêu kinh tế xã hội.
Góp phần phát triển lực lượng sản xuất: công nghiệp là ngành có lực lượng sản xuất phát triển ở trình độ cao hơn các ngành khác; đội ngũ lao động có tính kỷ luật cao, trình độ tiên tiến và với phẩm chất sáng tạo không ngừng của mình lực lượng này luôn tiếp cận với những tiến bộ khoa học – công nghệ hiện đại, chế tạo ra các công cụ lao động mới làm cho quá trình sản xuất công nghiệp sản xuất của cải vật chất xã hội không ngừng phát triển. Đảm bảo tăng cường tiềm lực quốc phòng: với đặc điểm kỹ thuật của mình, công nghiệp trực tiếp sản xuất ra các khí tài, phương tiện phục vụ công tác đảm bảo an ninh quốc phòng. Công nghiệp với tư cách là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế sẽ tạo ra tăng trưởng và phát triển kinh tế, giúp mỗi quốc gia có thêm nguồn lực để tăng cường tiềm lực quốc phòng. Công nghiệp cũng góp phần đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa lĩnh vực an ninh quốc phòng.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại các ngành công nghiệp Dựa vào công dụng kinh tế của sản phẩm: người ta có thể chia công nghiệp thành công nghiệp sản xuất tư liệu tiêu dùng và công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất; và theo đó có 2 nhóm ngành tương ứng là công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ. Đối với các nước đang phát triển, việc phân chia này rất có ý nghĩa đối với việc tính tỷ trọng nhập khẩu tư liệu sản xuất so với tư liệu tiêu dùng và tỷ trọng xuất khẩu so với nhập khẩu, đặc biệt đối với nền kinh tế theo đuổi mục tiêu thay thế hàng nhập khẩu, sản xuất hàng xuất khẩu. Dựa vào tính biến đổi của đối tượng lao động: công nghiệp được chia thành công nghiệp khai thác và công nghiệp chế biến.
Việc phân loại này có ý nghĩa đối với việc phân bổ các ngành công nghiệp, trong điều kiện nguồn tài nguyên thiên nhiên hạn chế thì việc giảm tỷ trọng công nghiệp khai thác và phát triển công nghiệp chế biến là điều cần thiết để đảm bảo cho sự phát triển bền vững. Dựa vào các đặc điểm kỹ thuật – công nghệ sản xuất: người ta chia công nghiệp thành những ngành có cùng đặc trưng kỹ thuật – công nghệ hay cùng phương pháp công nghệ, hoặc sản phẩm có công dụng tương tự nhau. Cách phân chia này có ý nghĩa đối với việc quy hoạch các ngành công nghiệp dựa trên cân đối liên ngành. Dựa vào quan hệ sở hữu và hình thức tổ chức sản xuất: người ta chia công nghiệp thành công nghiệp quốc doanh, công nghiệp ngoài quốc doanh, công nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Việc phân chia này có ý nghĩa cho việc xây dựng chính sách để phát triển các thành phần kinh tế phù hợp với chiến lược chung của mỗi quốc gia. Dựa vào quy mô doanh nghiệp: người ta chia công nghiệp thành công nghiệp lớn, công nghiệp vừa và công nghiệp nhỏ. Việc phân chia này là cơ sở cho việc hoạch định chính sách và có hình thức quản lý phù hợp nhằm hỗ trợ, phát triển công nghiệp vừa và nhỏ. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố công nghiệp Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố công nghiệp, theo tác giả những nhân tố chủ yếu tác động đến sự phát triển công nghiệp của một quốc gia hay một vùng lãnh thổ đó là: 1. Về vị trí địa lý kinh tế - điều kiện tự nhiên – tài nguyên thiên nhiên Vị trí địa lý kinh tế của vùng là nhân tố đầu tiên cần được xem xét khi xây dựng kế hoạch phát triển công nghiệp. Nếu vùng có vị trí địa lý ở đầu mối giao thông, đầu mối giao lưu kinh tế quốc tế sẽ là lợi thế cạnh tranh trong trong phát triển kinh tế nói chung và công nghiệp nói riêng. Vị trí địa lý thuận lợi cho phép khai thác tối đa các nguồn lực và lợi thế so sánh vùng.
Điều kiện tự nhiên: địa hình, khí hậu có ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động của các ngành công nghiệp. Khí hậu và nguồn nước: mức độ thuận lợi hay khó khăn trong việc cung cấp, thoát nước là điều kiện quan trọng để định vị trí các xí nghiệp, doanh nghiệp công nghiệp. Đặc điểm của thời tiết, khí hậu có tác lớn đến các hoạt động của các ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp khai khoáng. Đất là nơi xây dựng các cơ sở công nghiệp.