Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm phát triển a. Phát triển Đến nay có nhiều quan niệm khác nhau về phát triển.
Theo Ngân hàng thế giới (1992), phát triển trước hết là sự tăng trưởng kinh tế, nó còn bao gồm cả những thuộc tính quan trọng và liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do của con người. Theo nghiên cứu của Lưu Đức Hải và Nguyễn Ngọc Sinh (2001) thì phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, kỹ thuật, văn hóa. Những quan niệm về phát triển đều có chung ý kiến cho rằng phát triển là một phạm trù vật chất, phạm trù tinh thần, phạm trù về hệ thống giá trị trong cuộc sống con người. Phát triển kinh tế là phạm trù kinh tế diễn tả động thái biến đổi cả số lượng và chất lượng của cuộc sống.
Mục tiêu chung của phát triển là nâng cao các quyền lợi về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và quyền tự do công dân của mọi người dân. Như vậy, phát triển kinh tế có thể hiểu là một quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế, trong một thời kỳ nhất định, trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế, xã hội và môi trường. Phát triển kinh tế Theo Hendrik Van den Berg (2004), phát triển kinh tế là quá trình chuyển biến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kì nhất định bao gồm sự tăng lên về sản lượng/thu nhập của cả nền kinh tế và hơn hết là việc nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư của nền kinh tế đó. Mặt khác, theo Vũ Thị Ngọc Phùng (2006), tác giả này chỉ ra rằng lý thuyết phát triển bao gồm lý thuyết về phát triển kinh tế, phát triểndân trí và giáo dục, phát triển y tế, sức khoẻ và môi trường.
Phát triển kinh tế được hiểu là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định, trong đó Luan van 6 bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng (tức tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế. Bên cạnh đó nghiên cứu của Trần Văn Chử (2000) cho rằng phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô, sản lượngvà sự tiến bộ về mọi mặt mặt của xã hội, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý. Do vậy, để biểu thị sự phát triển kinh tế thông qua thước đo tăng trưởng, người ta dùng các chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự tăng trưởng kinh tế, gồm: tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP).
Tóm lại, phát triển kinh tế là sự phát triển bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô số lượng cũng như sự thay đổi về cấu trúc theo chiều hướng tiến bộ của nền kinh tế và hơn hết là việc nâng cao chất lượng của dân cư trong nền kinh tế đó. Khái niệm về sản xuất, phát triển sản xuất và phát triển sản xuất chanh leo a. Khái niệm về sản xuất Sản xuất là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ (Phạm Vân Đình và Đỗ Kim Chung, 2007). Bên cạnh đó, Nguyễn Phúc Thọ (2010) cho rằngsản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người.
Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi thương mại. Quyết định dựa vào những vấn đề chính sau: Sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? và Sản xuất cho ai? Sản xuất cái gì?Nghĩa là sản xuất hàng hóa dịch vụ nào, với số lượng là bao nhiêu, bao giờ thì sản xuất? Cơ sở của vấn đề này là sự khan hiếm nguồn lựcso với nhu cầu của xã hội. Vì vậy, nhiệm vụ chủ yếu của bất kỳ nền kinh tế nào cũng cần phải giải quyết là giảm tới mức tối thiểu sự lãng phí trong việc sản xuất những sản phẩm không cần thiết và tăng cường tới mức tối đa việc sử dụng nguồn lực để sản xuất ra những sản phẩm cần thiết cho nhu cầu của xã hội, phải tiết kiệm nguồn lực. Do đó, muốn trả lời chính xác câu hỏi trên thì phải nghiên cứu thị trường.
Sản xuất như thế nào? Nghĩa là sản xuất bằng những đầu vào nào, bằng công nghệ nào, ai sản xuất? Lựa chọn đúng đắn vấn đề này đồng nghĩa với việc sử dụng lượng đầu vào ít nhất để sản xuất ra một lượng sản phẩm nhất định, tối thiểu hóa chi phí đầu vào trên một đơn vị sản phẩm đầu. Luan van 7 Sản xuất cho ai? Nghĩa là sản phẩm sản xuất ra được phân phối thế nào cho các thành viên trong xã hội. Sản phẩm sản xuất ra hướng tới người tiêu dùng nào? Các yếu tố sản xuấtlà các đầu vào của quá trình sản xuất, nó được phân thành 3 nhóm: Đất đai và tài nguyên thiên nhiên: Đất đai bao gồm: đất dùng trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng cơ bản (đường sá, nhà ở,. Tài nguyên thiên nhiên bao gồm: nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ, khí đốt), khoáng sản (quặng sắt, đồng, bôxít), rừng, biển, không khí, khí hậu, thời tiết,.
tất cả các loại đầu vào thuộc vào nhóm này đều là sản phẩm của tự nhiên chứ không phải sản phẩm của lao động. Lao động: lao động là năng lực của con người được sử dụng theo một mức độ nhất định trong quá trình sản xuất. Vốn: là những hàng hóa như: máy móc, thiết bị, nhà xưởng, đường sá.được sản xuất ra rồi lại được sử dụng để sản xuất ra các hành hóa khác. Việc tích lũy các hàng hóa trong nền kinh tế có một vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất.
b) Phát triển sản xuất sản xuất Phát triển sản xuất là quá trình nâng cao khả năng tác động của con người vào các đối tượng sản xuất, thông qua các hoạt động nhằm tăng quy mô về số lượng đảm bảo hơn về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phục vụ đời sống ngày càng cao của con người. Như vậy có thể thấy phát triển sản xuất được nhìn nhận dưới 2 góc độ: thứ nhất đây là quá trình tăng quy mô về số lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; thứ hai là quá trình nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Cả hai quá trình này điều nhằm mục đích phục vụ cho đời sống của con người. Phát triển sản xuất yêu cầu tất yếu trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia trên thế giới.
Phát triển sản xuất càng có vai trò quan trọng hơn nữa khi nhu cầu về các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ càng ngày được nâng cao, đặc biệt hiện nay với xu thế tăng mạnh nhu cầu về chất lượng sản phẩm (Trần Đăng Khoa, 2010). Đặc điểm của cây chanh leo 1. Nguồn gốc Chanh leo còn có tên gọi khác là lạc tiên, chùm bao, chanh dây, mát mát, dây mát và mê ly. Tên khoa học là Passiflora edulisSims.
tên tiếng Anh là Passion fruit, thuộc bộ Malpighiales, họ Passifloraceae. Họ lạc tiên là một gia đình của thực vật hạt kín gồm 27 chi và khoảng 975 loài phân bố chủ yếu ở Mỹ. Các chi Passiflora bao gồm hơn 500 loài, trong đó 350 loài có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ (Acevedo - Rodríguez, 2005) trong đó có khoảng 50 - 60 loài cho quả ăn được nhưng chỉ một vài loài ngon và một số ít có ý nghĩa thu quả. Chanh leo mọc nhiều ở vùng nhiệt đới, được ưa thích không chỉ mùi hương thơm mà còn vì lợi ích sức khỏe của nó.
Chanh leo có nguồn gốc từ miền Nam Brazil, sau đó được mang sang Úc và Châu Âu từ thế kỷ XIX (CAB, 2007). Loài cây này được trồng ở khắp thế giới, đặc biệt là Ấn Độ, Sri Lanka, New Zealand, vùng Caribe, Brazinl, Clombia, Ecuador, Indonesia, Peru, California, Florida, Haiti, Hawaii, Australia, Đông Phi, México, Israel và Nam Phi. Ở Việt Nam, đầu tiên cây chanh leo xuất hiện ở các tỉnh miền Bắc vào đầu thập niên 90, ở Việt Nam có cây lạc tiên (miền Trung và miền Nam gọi là cây chùm bao một loại cây dại có tác dụng chữa bệnh mất ngủ) dây leo trái tròn, vỏ màu xanh khi chín màu vàng, ruột trái có vị chua thanh hơi giống chanh nên có tên gọi là chanh dây. Giống lạc tiên vỏ vàng có nguồn gốc từ Sirilanca, Urganda và Hawai có mặt ở Việt Nam với tên gọi là chanh leo; giống lạc tiên vỏ tía có nguồn gốc từ Australia và Đài Loan, tại Đức rất ưa chuộng giống lạc tiên vỏ đỏ được nhập từ Đài Loan có tên khoa học là Passiflora edulis, dân địa phương gọi là cây mác mác, người Đài Loan gọi là bách hương quả.
Phân loại Cây chanh leo là loại cây lâu năm, dây leo và thuộc loại cây rừng, cây chanh leo rất dễ trồng ưa đất khô ráo, cần ít nước, sống được trên đất sỏi đá hoặc đất cát. Cây đạt độ trưởng thành ở 12 tháng tuổi, có thể dài đến 15m, bắt đầu cho quả sau 4 tháng tuổi và cho thu hoạch tốt trong vòng 5 – 6 năm. Chỉ có cây chanh leo cho quả màu tím (Passiflora edulis) và màu vàng (Passiflora edulis flavicarpa) mới được coi Luan van 9 là có giá trị cho ngành sản xuất chanh dây. Chanh leo quả màu tím phát triển tốt tại các vùng có cao độ cao, có khí hậu mát, Chanh leo quả màu vàng thì thích hợp với những vùng có cao độ thấp hơn và có khí hậu nóng hơn.
Quả chanh leo màu tím thường nhỏ hơn và năng suất thấp hơn loại quả màu vàng. Tuy nhiên, hương vị của quả màu tím ngọt hơn, thơm hơn và ngon hơn quả màu vàng (Akamine et al. Cây chanh leo rất phù hợp trồng ở độ cao trên 600 mét so với mực nước biển, cây sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ 18-300c, độ ẩm không khí 75-80%, tốt nhất là khí hậu ôn hòa, mát mẻ quanh năm, điều kiện khí hậu ấm và ẩm, lượng mưa trung bình 1600 mm trở lên nhưng phân bố đều trong năm. Đặc điểm hình thái Là dây đa niên, nửa gỗ, dài đến 15 m.
Thân tròn cạnh, xanh, mang tua dài và lá ở mỗi đốt. Lá mọc xen, mang lá kèm ở mỗi đốt.