Luận văn đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển cây quýt tại xã quang thuận huyện bạch thông tỉnh bắc kạn

Cây quýt đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. 71 trang · Đại học Thái Nguyên · 2016.

• Tác giả: Hoàng Thị Như Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Cây Quýt Tại Xã Quang Thuận, Huyện Bạch Thông
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4. Bố cục của khóa luận
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Vị trí cây ăn quả trong kinh tế nông nghiệp hiện nay
• 2.2. Vai trò của sản xuất cây ăn quả
• 2.3. Nguồn gốc
• 2.4. Giá trị dinh dưỡng
• 2.5. Đặc tính kỹ thuật của cây quýt
• 2.5.1. Nhân tố về điều kiện tự nhiên
• 2.5.2. Nhân tố kỹ thuật
• 2.6. Cơ sở thực tiễn
• 2.7. Tình hình sản xuất quýt ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Cây Quýt Quang Thuận

Cây quýt đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, cây quýt không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần cải thiện môi trường sinh thái. Sản phẩm quýt Quang Thuận được người tiêu dùng ưa chuộng bởi màu vàng tươi, mùi thơm, vị ngọt đặc trưng. Cây cho quả sớm, sản lượng cao và dễ tiêu thụ, chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng quả chưa thực sự cao so với tiềm năng. Cần có các giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững cây quýt Bắc Kạn.

1.1. Vai Trò Của Cây Quýt Trong Nền Kinh Tế Địa Phương

Cây quýt đem lại thu nhập cao cho đồng bào dân tộc trong vùng, đồng thời đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Theo đánh giá sơ bộ, cây quýt là cây đem lại thu nhập tương đối cao và ổn định so với các cây trồng khác. Tuy nhiên, sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa mạnh dạn đầu tư, và mới chỉ phát triển ở một số hộ. Cần có sự vào cuộc của các cấp ngành để sản xuất quýt Quang Thuận thực sự hiệu quả.

1.2. Điều Kiện Tự Nhiên Thuận Lợi Cho Phát Triển Cây Quýt

Quang Thuận có điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai thuận lợi cho cây quýt sinh trưởng và phát triển tốt. So với những cây trồng khác, cây quýt là cây trồng cho thu nhập chủ yếu của người dân trong xã. Diện tích trồng quýt lớn, và việc thu về hàng chục triệu đồng từ quýt không còn là chuyện xa lạ. Tuy nhiên, cần chú trọng đến ảnh hưởng của khí hậu toàn cầu và suy thoái rừng đầu nguồn.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Cây Quýt Tại Quang Thuận

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc phát triển cây quýt Quang Thuận đối mặt với nhiều thách thức. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, suy thoái rừng đầu nguồn, và giá cả bấp bênh là những yếu tố khách quan tác động tiêu cực. Bên cạnh đó, sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa áp dụng rộng rãi các tiến bộ khoa học kỹ thuật, và tình trạng sâu bệnh hại vẫn gây thiệt hại đáng kể. Để nâng cao năng suất quýt Quang Thuận và đảm bảo thu nhập ổn định cho người dân, cần có các giải pháp khắc phục những hạn chế này.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Và Suy Thoái Rừng

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi bất thường về thời tiết, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây quýt. Suy thoái rừng đầu nguồn làm giảm khả năng giữ nước, gây ra tình trạng khô hạn vào mùa khô và ngập úng vào mùa mưa. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng quýt Quang Thuận.

2.2. Tình Trạng Sâu Bệnh Hại Cây Quýt

Sâu bệnh hại là một trong những nguyên nhân chính gây giảm năng suất và chất lượng quýt Quang Thuận. Việc phòng trừ sâu bệnh còn gặp nhiều khó khăn do thiếu kiến thức và kinh nghiệm của người dân. Cần có các biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững để bảo vệ cây quýt.

2.3. Sản Xuất Nhỏ Lẻ Và Thiếu Đầu Tư

Sản xuất quýt Quang Thuận còn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các hộ nông dân. Thiếu vốn đầu tư vào kỹ thuật, giống, và phân bón cũng là một hạn chế lớn. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư để phát triển cây quýt theo hướng tập trung và chuyên nghiệp.

III. Hướng Dẫn Kỹ Thuật Trồng Quýt Quang Thuận Hiệu Quả

Để phát triển cây quýt Quang Thuận bền vững, việc áp dụng các kỹ thuật trồng và chăm sóc tiên tiến là vô cùng quan trọng. Từ khâu chọn giống, chuẩn bị đất, bón phân, tưới nước, đến phòng trừ sâu bệnh, mỗi công đoạn đều cần được thực hiện đúng quy trình và kỹ thuật. Việc chăm sóc cây quýt Quang Thuận đúng cách sẽ giúp tăng năng suất, chất lượng quả, và giảm thiểu rủi ro.

3.1. Chọn Giống Quýt Chất Lượng Và Phù Hợp

Việc chọn giống quýt chất lượng và phù hợp với điều kiện địa phương là yếu tố then chốt. Nên chọn các giống quýt Quang Thuận đã được tuyển chọn, sạch bệnh, và có năng suất cao. Có thể tham khảo ý kiến của các chuyên gia và cán bộ khuyến nông để lựa chọn giống phù hợp.

3.2. Kỹ Thuật Bón Phân Cho Cây Quýt Theo Từng Giai Đoạn

Bón phân đầy đủ và cân đối là yếu tố quan trọng để cây quýt sinh trưởng và phát triển tốt. Cần bón phân theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây, sử dụng các loại phân hữu cơ và vô cơ phù hợp. Theo tài liệu, lượng phân bón cần điều chỉnh theo độ tuổi của cây, ví dụ, cây 1-2 năm tuổi cần 25-30kg phân chuồng, 80-150g đạm, lân, kali và 0.5kg vôi bột.

3.3. Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Bệnh Hại Quýt Hiệu Quả

Phòng trừ sâu bệnh hại là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất trong quá trình chăm sóc cây quýt. Cần áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM), sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn và hiệu quả. Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các loại sâu bệnh.

IV. Giải Pháp Tiêu Thụ Và Nâng Cao Giá Trị Quýt Quang Thuận

Ngoài việc nâng cao năng suất và chất lượng, việc tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị quýt Quang Thuận cũng là một vấn đề quan trọng. Cần xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định, đa dạng hóa sản phẩm, và xây dựng thương hiệu quýt Quang Thuận để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm.

4.1. Xây Dựng Các Kênh Tiêu Thụ Ổn Định Cho Quýt

Cần xây dựng các kênh tiêu thụ đa dạng và ổn định cho quýt Quang Thuận, bao gồm: bán trực tiếp cho người tiêu dùng, bán cho các thương lái, hợp tác với các siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch, và xuất khẩu. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa người sản xuất và người tiêu thụ để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm.

4.2. Đa Dạng Hóa Sản Phẩm Từ Quýt Quang Thuận

Ngoài việc bán quýt tươi, có thể đa dạng hóa sản phẩm bằng cách chế biến thành các sản phẩm như: nước ép quýt, mứt quýt, ô mai quýt, và tinh dầu quýt. Điều này sẽ giúp tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

4.3. Xây Dựng Thương Hiệu Quýt Quang Thuận

Xây dựng thương hiệu quýt Quang Thuận là một giải pháp quan trọng để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Cần chú trọng đến chất lượng sản phẩm, bao bì, nhãn mác, và quảng bá thương hiệu. Việc xây dựng thương hiệu sẽ giúp quýt Quang Thuận được người tiêu dùng biết đến và tin tưởng hơn.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Cây Quýt Tại Bắc Kạn

Để phát triển cây quýt bền vững, cần có sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền. Các chính sách hỗ trợ có thể bao gồm: hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ giống, và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận các nguồn lực và thông tin sẽ giúp nâng cao năng suất quýt Quang Thuận và cải thiện đời sống.

5.1. Hỗ Trợ Vốn Vay Cho Người Trồng Quýt

Cần có các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho người trồng quýt, giúp họ có đủ vốn để đầu tư vào sản xuất. Các khoản vay có thể được sử dụng để mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và xây dựng hệ thống tưới tiêu.

5.2. Hỗ Trợ Kỹ Thuật Và Chuyển Giao Công Nghệ

Cần tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất cho người trồng quýt. Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, và tham quan mô hình để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người dân.

5.3. Hỗ Trợ Tiêu Thụ Sản Phẩm Quýt

Cần có các chính sách hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm quýt, giúp người dân tìm kiếm thị trường và bán được sản phẩm với giá cao. Các chính sách có thể bao gồm: hỗ trợ xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, và xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định.

VI. Kết Luận Và Triển Vọng Phát Triển Cây Quýt Quang Thuận

Phát triển cây quýt Quang Thuận là một hướng đi đúng đắn, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao và bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các nhà khoa học, và người dân. Với những giải pháp đồng bộ và sự nỗ lực của tất cả các bên, cây quýt Quang Thuận sẽ ngày càng phát triển và mang lại cuộc sống ấm no cho người dân.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Phát Triển Cây Quýt

Các giải pháp chính để phát triển cây quýt Quang Thuận bao gồm: chọn giống tốt, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định, và có chính sách hỗ trợ từ chính quyền.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Cây Quýt Trong Tương Lai

Với những tiềm năng và lợi thế sẵn có, cây quýt Quang Thuận có triển vọng phát triển rất lớn trong tương lai. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và có sự hỗ trợ từ chính quyền sẽ giúp nâng cao năng suất quýt Quang Thuận và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển cây quýt tại xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn" thuộc chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, do sinh viên Hoàng Thị Như Quỳnh thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Hà Quang Trung tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (2016). Nghiên cứu thuộc loại hình khảo sát kinh tế nông hộ và phân tích thực trạng kinh tế nông nghiệp thực chứng.

Về bối cảnh thực tiễn, Việt Nam sở hữu điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa đa dạng, thích hợp cho sự phát triển của nhiều loại cây ăn quả dài ngày. Tại các vùng trung du và miền núi, cây ăn quả giữ vai trò chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, xóa đói giảm nghèo, gia tăng thu nhập và phủ xanh đất trống đồi trọc nhằm bảo vệ môi trường sinh thái. Tại xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, cây quýt là cây trồng bản địa có lịch sử phát triển trên 100 năm. Nhờ đặc tính phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu địa phương, quả quýt Quang Thuận có màu vàng tươi, vị ngọt và mùi thơm đặc trưng, đem lại nguồn thu nhập chính cho đồng bào các dân tộc thiểu số và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Tuy nhiên, năng suất và chất lượng quả quýt trên địa bàn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng; quy mô canh tác còn phân tán, nhỏ lẻ, chịu ảnh hưởng bất lợi từ biến đổi khí hậu, suy thoái rừng đầu nguồn, kỹ thuật canh tác chưa đồng bộ và giá cả thị trường còn nhiều bấp bênh.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ quả quýt trên địa bàn xã Quang Thuận, từ đó đề xuất một số giải pháp phát triển cây quýt mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
  2. Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ quýt trên địa bàn xã Quang Thuận.
  3. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn khi trồng cây quýt trên địa bàn xã Quang Thuận.
  4. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây quýt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân tham gia hoạt động sản xuất và kinh doanh cây quýt trên địa bàn xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi không gian: Khảo sát chi tiết tại 3 thôn đại diện gồm Boóc Khún, Nà Thoi và Nà Vài thuộc xã Quang Thuận.
• Phạm vi thời gian: Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra hộ trong năm 2016; các số liệu thứ cấp phản ánh giai đoạn 2013 – 2015. Đề tài được triển khai đánh giá thực tế từ ngày 30/11/2015 đến ngày 16/04/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý luận và kỹ thuật, khóa luận tổng quan đặc tính sinh học của cây quýt (thuộc chi Cam chanh Citrus, họ Cửu lý hương Rutaceae, tên khoa học là Citrus reticulata). Cây sinh trưởng thuận lợi trong dải nhiệt độ từ 12°C đến 39°C (tối thích từ 23°C đến 29°C), lượng mưa hàng năm từ 1.000 – 1.500 mm phân bố đều, yêu cầu tầng đất dày trên 1 m, thoát nước tốt và độ pH từ 4,0 – 8,0 (thích hợp nhất từ 5,5 – 6,5). Về mặt dinh dưỡng, quả quýt có hàm lượng protein gấp 9 lần, canxi gấp 5 lần, photpho gấp 5,5 lần, vitamin B1 gấp 8 lần và vitamin C gấp 10 lần so với quả lê. Tác giả sử dụng khung định mức bón phân cho cây quýt theo độ tuổi do Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn huyện Bạch Thông ban hành để làm căn cứ kỹ thuật đối chiếu thâm canh (phân chuồng, đạm, lân, kali, vôi bột phân kỳ theo các độ tuổi 1-2 năm, 4-5 năm, 6-7 năm và trên 10 năm). Nghiên cứu cũng viện dẫn kinh nghiệm sản xuất thực tiễn từ các vùng quýt đặc sản như Bắc Sơn (Lạng Sơn) và Cao Phong (Hòa Bình), đồng thời gắn với dấu mốc tỉnh Bắc Kạn được cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý “Quýt Bắc Kạn”.

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Thu thập các văn bản báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ hàng năm (2013 – 2015) của UBND xã Quang Thuận, số liệu thống kê về diện tích, năng suất, sản lượng từ Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Bạch Thông, tài liệu khí tượng thủy văn tỉnh Bắc Kạn và các khóa luận liên quan.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: Sử dụng bảng hỏi có cấu trúc kết hợp câu hỏi đóng và câu hỏi mở để phỏng vấn trực tiếp 50 hộ nông dân trồng quýt tại 3 thôn (Boóc Khún, Nà Thoi, Nà Vài) đại diện cho các điều kiện sản xuất, diện tích và thu nhập khác nhau. Nội dung phỏng vấn bao gồm đặc điểm nhân khẩu, diện tích, chi phí đầu tư, nguồn giống, kỹ thuật chăm sóc, sản lượng, thị trường tiêu thụ và trở ngại thực tế.
• Phương pháp chuyên gia: Phỏng vấn lãnh đạo UBND xã, cán bộ khuyến nông, trưởng thôn, hội trưởng hội nông dân và các cá nhân có uy tín lâu năm trong nghề trồng quýt nhằm khai thác thông tin bản địa.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin: Dữ liệu sơ cấp được làm sạch và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel. Tác giả áp dụng phương pháp thống kê kinh tế (phân tổ thống kê, xác định số tuyệt đối, số tương đối, tỷ lệ phần trăm, số bình quân, chỉ số phát triển liên hoàn và định gốc), phương pháp so sánh đối chiếu chỉ tiêu theo chuỗi thời gian, và hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả kinh tế (năng suất, chi phí, giá trị sản xuất, giá trị trên công lao động).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của cây quýt trong việc tạo thu nhập ổn định và cải tạo hệ sinh thái vùng đồi núi huyện Bạch Thông. Xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa học thuật, giá trị thực tiễn đối với chính quyền cơ sở cùng cấu trúc tổng thể gồm 5 phần của khóa luận tốt nghiệp.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa lý luận về vai trò của cây ăn quả trong khẩu phần ăn, cung ứng nguyên liệu chế biến công nghiệp (nước quả tự nhiên, necta quả, nước quả cô đặc) và bảo vệ đất dốc. Khái quát nguồn gốc sinh học, yêu cầu sinh thái của giống quýt Citrus reticulata và kỹ thuật tạo tán, cắt tỉa cành định kỳ. Đưa ra bảng định mức lượng phân bón chi tiết cho 1 cây quýt theo 4 nhóm năm tuổi:

Nhóm tuổi cây (năm)	Phân chuồng (kg/cây)	Đạm (g/cây)	Lân (g/cây)	Kali (g/cây)	Vôi bột (kg/cây)
1 - 2 tuổi	25 - 30	80 - 150	100 - 150	100 - 150	0,5
4 - 5 tuổi	35 - 40	200 - 250	150 - 200	150 - 250	0,7 - 0,8
6 - 7 tuổi	45 - 50	300 - 400	250 - 300	300 - 400	1,0
Trên 10 tuổi	50 - 60	400 - 800	350 - 400	240	1,0

Đồng thời, phần tổng quan phân tích kinh nghiệm thâm canh thực tiễn tại huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) với 646 ha, sản lượng trên 200 tấn/năm tại xã điểm; huyện Cao Phong (Hòa Bình) với quy mô 920 ha cam quýt, năng suất cao cho doanh thu 500 – 600 triệu đồng/ha; và toàn tỉnh Bắc Kạn với trên 1.200 ha quýt, sản lượng hàng năm đạt trên 7.000 tấn.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày thiết kế nghiên cứu thực địa đối với 50 hộ gia đình trồng quýt tại 3 thôn Boóc Khún, Nà Thoi, Nà Vài. Mô tả quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2013 – 2015 từ chính quyền cấp xã và huyện; quy trình phỏng vấn điều tra trực tiếp nông hộ và cán bộ địa phương trong năm 2016. Xác định các chỉ tiêu phân tích kinh tế và phương pháp xử lý số liệu bằng Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện thực trạng địa bàn và hoạt động kinh tế của các hộ điều tra:

• Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: Xã Quang Thuận có địa hình núi cao xen kẽ thung lũng hẹp, độ cao phổ biến từ 220 m đến 600 m, có sông Cầu chảy qua; nhiệt độ bình quân tuyệt đối 28°C (biên độ ngày đêm từ 4,8°C – 7,8°C), lượng mưa 1.518 mm/năm (78,9% dồn vào mùa hạ). Năm 2015, diện tích đất nông nghiệp chiếm 3.062,32 ha (94,25% tổng diện tích tự nhiên 3.249,15 ha), trong đó đất lâm nghiệp chiếm 82,80%; đất trồng cây lâu năm tăng từ 137,99 ha (2013) lên 238,03 ha (2015) do xu hướng chuyển đổi đồi keo, mỡ sang trồng quýt. Toàn xã có 6 dân tộc (Tày, Nùng, Dao, Hoa, Thổ, Kinh) phân bố tại 12 thôn; thu nhập bình quân đầu người tăng từ 17 triệu đồng (2013) lên 19 triệu đồng (2014) và đạt 21 triệu đồng (2015); tỷ lệ hộ nghèo năm 2015 giảm 34,13% so với 2014.
• Thực trạng sản xuất quýt trên địa bàn toàn xã (2013 – 2015): Toàn bộ các chỉ tiêu diện tích, năng suất, sản lượng và giá trị sản xuất quýt của xã đều tăng trưởng liên tục:

Chỉ tiêu	Đơn vị	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015	So sánh 2014/2013 (%)	So sánh 2015/2014 (%)	Bình quân chung (%)
Tổng diện tích	ha	420,00	475,00	530,00	113,10	111,58	112,34
Diện tích cho thu hoạch	ha	280,00	300,00	350,00	107,14	116,67	111,91
Năng suất	tấn/ha	4,50	4,80	5,10	106,67	106,25	106,46
Sản lượng	tấn	1.260	1.440	1.785	114,29	123,96	119,13
Giá trị sản xuất	tỷ đồng	18,90	21,60	26,80	114,29	124,07	119,18

• Phân bố theo địa bàn thôn: Thôn Nà Thoi dẫn đầu xã cả về quy mô diện tích (198 ha năm 2015) và năng suất (5,5 tấn/ha), tiếp đến là Boóc Khún (100 ha, năng suất 5,4 tấn/ha), Nà Chạp (97 ha, năng suất 5,5 tấn/ha), Nà Đinh (63 ha, năng suất 5,3 tấn/ha). Các thôn mới đưa cây quýt vào sản xuất có diện tích và năng suất thấp hơn như Phiêng An I (2 ha, 4,9 tấn/ha), Phiêng An II (6 ha, 4,7 tấn/ha), Nà Kha (2 ha, 4,6 tấn/ha).
• Thực trạng sử dụng giống và kỹ thuật: Trước đây người dân trồng bằng hạt mất 10 – 15 năm mới cho thu hoạch hoặc chiết cành hiệu quả thấp. Từ năm 2000, với sự hỗ trợ của Viện Rau quả Trung ương, kỹ thuật ghép mắt quýt trên gốc bưởi được đưa vào địa phương, giúp rút ngắn thời gian cho quả xuống còn 3 – 4 năm, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Điển hình như hộ ông Lưu Chấn Thụ (thôn Nà Thoi) sở hữu 3 ha quýt ghép, đạt thu nhập khoảng 400 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, việc bón phân tại nhiều hộ vẫn dựa vào cảm tính, chưa đúng liều lượng; kỹ thuật thu hái thủ công khiến quả dễ trầy xước, dập nát.
• Tình hình tiêu thụ sản phẩm: Quýt Quang Thuận được lưu thông qua 4 kênh chính:
  • Kênh 1: Hộ nông dân bán lẻ trực tiếp cho khách tiêu dùng qua đường tại trục lộ 257.
  • Kênh 2: Thương lái thu mua tại vườn của nông hộ rồi bán cho người tiêu dùng (kênh phổ biến nhất đối với các vườn lớn).
  • Kênh 3: Hộ trồng quýt bán cho các quầy, quán ven đường để bán lại cho người tiêu dùng.
  • Kênh 4: Thương lái vào thu mua tại vườn, chuyển bán buôn lại cho các quầy quán kinh doanh. Về giá bán: Đầu vụ đạt 18.000 – 20.000 đồng/kg; chính vụ thu hoạch rộ giá giảm xuống 10.000 – 12.000 đồng/kg; cuối vụ khan hiếm giá tăng lên 22.000 đồng/kg.
• Đặc điểm kinh tế - xã hội và sản xuất của 50 hộ điều tra:
  • Chủ hộ có độ tuổi bình quân là 40,7 tuổi; trình độ văn hóa THPT chiếm 72% (36 hộ), THCS chiếm 26% (13 hộ), tiểu học chiếm 2% (1 hộ); nhân khẩu bình quân đạt 4,46 người/hộ; số lao động chính bình quân là 2,16 lao động/hộ.
  • Quy mô sản xuất của 50 hộ giai đoạn 2013 – 2015: Tổng diện tích trồng tăng từ 114 ha lên 164 ha (diện tích cho thu hoạch tăng từ 84 ha lên 128,5 ha); năng suất đạt 7,91 tấn/ha (2013), 7,78 tấn/ha (2014) và 9,04 tấn/ha (2015); sản lượng đạt 664,5 tấn (2013), 860 tấn (2014) và 1.162 tấn (2015); giá bán bình quân giảm dần theo niên vụ từ 12.000 đồng/kg (2013) xuống 11.000 đồng/kg (2014) và 10.000 đồng/kg (2015).
• Đánh giá thuận lợi và thách thức: Thuận lợi về thổ nhưỡng, vị trí dọc trục lộ 257 và chỉ dẫn địa lý "Quýt Bắc Kạn". Khó khăn bao gồm hạ tầng giao thông nội đồng là đường đất trơn trượt vào mùa mưa, hệ thống mương thủy lợi chỉ có 2,10 ha đất mương chưa kiên cố hóa, trình độ ứng dụng kỹ thuật thâm canh chưa đồng đều, tình trạng tư thương ép giá lúc rộ mùa và nguy cơ sâu bệnh.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các phát hiện nghiên cứu, khẳng định vai trò trụ cột của cây quýt trong nền kinh tế xã Quang Thuận và kiến nghị các nhóm giải pháp tổ chức sản xuất đến năm 2020.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả định lượng:

• Nghiên cứu chứng minh cây quýt là cây trồng mũi nhọn tại xã Quang Thuận. Trong giai đoạn 2013 – 2015, diện tích quýt toàn xã mở rộng thêm 110 ha (từ 420 ha lên 530 ha, tốc độ tăng bình quân 12,34%/năm); diện tích cho thu hoạch đạt 350 ha; năng suất bình quân tăng từ 4,5 tấn/ha lên 5,1 tấn/ha; sản lượng tăng từ 1.260 tấn lên 1.785 tấn; giá trị sản xuất tăng từ 18,9 tỷ đồng lên 26,8 tỷ đồng (tốc độ tăng trưởng bình quân 119,18%/năm).
• Tại 50 hộ điều tra điểm, việc áp dụng khoa học kỹ thuật và phân bón giúp năng suất năm 2015 đạt 9,04 tấn/ha, cao hơn mức bình quân chung toàn xã (5,1 tấn/ha), cung cấp sản lượng 1.162 tấn quả thương phẩm.
• Thu nhập từ quýt trực tiếp thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người toàn xã tăng từ 17 triệu đồng (2013) lên 21 triệu đồng (2015), góp phần giảm số hộ nghèo năm 2015 xuống 34,13% so với năm 2014.

Về giải pháp tác giả đề xuất:

• Giải pháp kỹ thuật và giống: Tăng cường cung ứng mắt ghép tuyển chọn từ cây đầu dòng ghép trên gốc bưởi; hướng dẫn nông dân tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bón phân cân đối theo tuổi cây của Phòng Nông nghiệp & PTNT; phổ biến chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và kỹ thuật đốn tỉa tạo tán hàng năm.
• Giải pháp thu hoạch và bảo quản: Hướng dẫn kỹ thuật thu hái bằng kéo chuyên dụng để hạn chế dập nát; khuyến cáo không hái quả quá sớm (khi chưa đạt độ đường) hoặc quá muộn (quýt chín ngẫu); huy động nhân lực thu hái kịp thời khi quýt chín rộ.
• Giải pháp thị trường và liên kết tiêu thụ: Tận dụng quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý "Quýt Bắc Kạn" để quảng bá thương hiệu; xây dựng mối liên kết tiêu thụ ổn định giữa hộ sản xuất và các tư thương, tránh tình trạng bị ép giá; từng bước liên kết cung cấp nguyên liệu cho các cơ sở chế biến nước giải khát.
• Giải pháp hạ tầng và chính sách: Đề nghị chính quyền hỗ trợ kiên cố hóa kênh mương thủy lợi nội đồng (hiện chỉ có 2,10 ha); cải tạo các tuyến đường liên thôn, đường đồi phục vụ vận chuyển quả; hỗ trợ nông dân tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Chương trình 135 để tái đầu tư thâm canh.

Về đóng góp so với các tài liệu trước:

• Tác giả tự nêu việc cung cấp hệ thống số liệu thực tế cập nhật, phản ánh chi tiết hiện trạng sản xuất quýt ở cấp độ hộ nông dân và cấp xã tại Quang Thuận trong giai đoạn 2013 – 2015.
• Làm rõ tính ưu việt của mô hình ghép mắt quýt trên gốc bưởi thay thế tập quán gieo hạt truyền thống, minh chứng bằng sự thành công của các hộ nông dân tại thôn Nà Thoi và Boóc Khún.
• Khái quát hóa sơ đồ 4 kênh phân phối nông sản thực tế tại địa phương, làm cơ sở thực tiễn cho công tác quy hoạch vùng cây ăn quả của huyện Bạch Thông đến năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Thời gian khảo sát thực địa của đề tài bị giới hạn trong khung thời gian học tập (từ ngày 30/11/2015 đến ngày 16/04/2016), do đó dữ liệu sơ cấp chỉ ghi nhận tại một thời điểm mùa vụ.
• Quy mô chọn mẫu khảo sát dừng lại ở 50 hộ tập trung tại 3 thôn (Boóc Khún, Nà Thoi, Nà Vài) trên tổng số 12 thôn của toàn xã, chưa phản ánh đầy đủ đặc thù canh tác tại các thôn vùng sâu mới phát triển diện tích trồng quýt như Phiêng An I, Phiêng An II hay Nà Kha.
• Đề tài tập trung phân tích khâu trồng trọt và bán quả tươi, chưa có điều kiện khảo sát sâu chuỗi cung ứng công nghiệp chế biến sâu (như nước ép đóng hộp, tinh dầu vỏ quýt).

Về hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điều tra sang các xã lân cận trong vùng quy hoạch cam quýt của huyện Bạch Thông như Đôn Phong, Dương Phong, Tú Trĩ.
• Nghiên cứu chuyên sâu về chuỗi giá trị và giải pháp xây dựng liên kết hợp tác xã gắn với doanh nghiệp chế biến nhằm giải quyết triệt để vấn đề rớt giá khi vào chính vụ.
• Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu và diễn biến dịch bệnh mới phát sinh trên cây quýt ghép tuổi cao.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên các ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý đất đai và Trồng trọt khi thực hiện các đề tài nghiên cứu về kinh tế nông hộ, phân tích thực trạng phát triển cây ăn quả có múi tại khu vực miền núi.

Các nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng cao bao gồm:

• Hệ thống số liệu thống kê chi tiết về cơ cấu sử dụng đất nông - lâm nghiệp và diễn biến diện tích, sản lượng quýt theo từng thôn tại xã Quang Thuận qua 3 năm (2013 – 2015).
• Định mức bón phân cụ thể theo từng độ tuổi sinh trưởng của cây quýt do cơ quan chuyên môn địa phương ban hành.
• Sơ đồ nhận diện 4 kênh tiêu thụ quả tươi và phương pháp đánh giá các nhân tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến quyết định sản xuất của nông hộ vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật nhân giống cây quýt tại xã Quang Thuận đã có bước chuyển đổi lịch sử như thế nào?

• Trước năm 2000, nông dân địa phương chủ yếu gieo quýt bằng hạt (phát triển rất chậm, mất 10 – 15 năm mới cho thu hoạch) hoặc chiết cành số lượng nhân giống ít. Từ năm 2000, nhờ sự hỗ trợ của Viện Rau quả Trung ương, tỉnh và huyện, kỹ thuật ghép mắt quýt với gốc bưởi được đưa vào địa phương. Phương pháp này giúp nhân giống nhanh, cây bói quả sớm chỉ sau 3 – 4 năm, dễ chăm sóc và quả ngon hơn. Điển hình là hộ ông Lưu Chấn Thụ (thôn Nà Thoi) tiên phong trồng thử nghiệm, đến năm 2015 đã phát triển 3 ha quýt ghép, cho thu nhập khoảng 400 triệu đồng/năm.

2. Quy mô sản xuất quýt trên địa bàn toàn xã Quang Thuận tăng trưởng ra sao trong giai đoạn 2013 – 2015?

• Trong 3 năm, diện tích trồng quýt toàn xã tăng thêm 110 ha, từ 420 ha (2013) lên 475 ha (2014) và đạt 530 ha (2015), đạt tốc độ tăng bình quân 12,34%/năm. Diện tích cho thu hoạch tăng từ 280 ha lên 350 ha. Năng suất bình quân tăng từ 4,5 tấn/ha lên 5,1 tấn/ha. Sản lượng quýt tăng từ 1.260 tấn lên 1.785 tấn. Tổng giá trị sản xuất quýt tăng từ 18,9 tỷ đồng (2013) lên 26,8 tỷ đồng (2015).

3. Quýt Quang Thuận được tiêu thụ qua những hình thức nào và giá cả biến động ra sao trong một niên vụ?

• Sản phẩm được lưu thông qua 4 kênh: Kênh 1 (nông hộ bán lẻ trực tiếp cho khách tiêu dùng qua đường); Kênh 2 (thương lái mua tại vườn rồi bán lẻ cho người tiêu dùng - kênh chủ yếu); Kênh 3 (bán cho các quán quýt ven đường); Kênh 4 (thương lái mua tại vườn bán đổ cho các quán bán lẻ). Về giá cả: Đầu vụ tư thương vào mua tận vườn với giá 18.000 – 20.000 đồng/kg; vào chính vụ nguồn cung lớn giá giảm còn 10.000 – 12.000 đồng/kg; đến cuối vụ quýt khan hiếm giá tăng trở lại mức 22.000 đồng/kg.

4. Khảo sát 50 hộ nông dân tại 3 thôn Boóc Khún, Nà Thoi, Nà Vài ghi nhận các chỉ số kinh tế - xã hội nào?

• Độ tuổi bình quân của chủ hộ là 40,7 tuổi; 72% chủ hộ có trình độ học vấn THPT (36 hộ), 26% trình độ THCS (13 hộ), 2% trình độ tiểu học (1 hộ); số nhân khẩu bình quân là 4,46 người/hộ; số lao động chính bình quân là 2,16 người/hộ. Về kết quả sản xuất của 50 hộ: Năm 2015, diện tích trồng đạt 164 ha (trong đó diện tích cho thu hoạch đạt 128,5 ha), năng suất bình quân đạt 9,04 tấn/ha, sản lượng đạt 1.162 tấn quả và giá bán bình quân đạt 10.000 đồng/kg.

5. Những rào cản kỹ thuật và hạ tầng chủ yếu nào đang ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất quýt tại xã?

• Hệ thống giao thông nông thôn và nội đồng phần lớn là đường đất chất lượng xấu, dễ bị sạt lở xói mòn vào mùa mưa lũ khiến việc vận chuyển quýt từ đồi xuống đường lớn gặp khó khăn, quả dễ bị rập nát. Hệ thống thủy lợi toàn xã chỉ có 2,10 ha đất mương đất chưa kiên cố hóa nên khó chủ động nước tưới. Nông dân chủ yếu thu hái thủ công, thiếu hụt lao động khi quýt chín rộ dẫn đến quả bị rụng hỏng, hoặc thu hái không đúng độ chín (quá sớm hoặc quá muộn), cùng với việc bón phân theo cảm tính làm giảm phẩm cấp và bị thương lái ép giá.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Như Quỳnh đã phân tích có hệ thống thực trạng sản xuất và tiêu thụ cây quýt tại xã Quang Thuận giai đoạn 2013 – 2015 dựa trên sự kết hợp giữa dữ liệu thống kê địa phương và khảo sát thực chứng 50 hộ nông dân. Kết quả nghiên cứu chứng minh chuyển đổi sang giống quýt ghép mắt trên gốc bưởi và mở rộng diện tích thâm canh đã đem lại hiệu quả kinh tế rõ nét, khẳng định vai trò cây trồng mũi nhọn giúp xóa đói giảm nghèo tại xã miền núi. Công trình đồng thời nhận diện chính xác các điểm nghẽn về hạ tầng thủy lợi - giao thông nội đồng, tập quán thu hái thủ công và áp lực tiêu thụ chính vụ, từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn tin cậy phục vụ định hướng quy hoạch và chính sách phát triển nông nghiệp của huyện Bạch Thông đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu - Phần 2: Tổng quan tài liệu - Phần 3: Đối tượng,nội dung và phương pháp nghiên cứu - Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận - Phần 5: Kết luận và kiến nghị. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Vị trí cây ăn quả trong kinh tế nông nghiệp hiện nay Cây ăn quả là các loại cây trồng hoặc quả rừng mà trái cây được dùng làm thức ăn riêng biệt hoặc ăn kèm. So với cây lương thực là nguồn cung cấp chính về năng lượng và chất bột cacbohydrat trong khẩu phần thức ăn thì cây ăn quả là nguồn dinh dưỡng quý cho con người về chất khoáng, đặc biệt nhiều vitamin nhất là các vitamin A và vitamin C rất cần cho cơ thể con người.

Tùy theo nguồn gốc, xuất xứ và vùng sinh thái mà có thể chia ra cây ăn quả nhiệt đới, cây ăn quả cận nhiệt đới, cây ăn quả ôn đới. Lịch sử loài người cho thấy rằng ngay từ xa xưa trái cây đã là nguồn thức ăn có sẵn trong tự nhiên của con người nguyên thuỷ. Giá trị dinh dưỡng và sinh tố của các loại quả đã khiến chúng được con người sử dụng ngày càng nhiều trong cuộc sống hàng ngàn năm nay. Do giá trị dinh dưỡng và hương vị phong phú mà các loại hoa quả và rau quả nói chung là loại thức ăn không thể thiếu được trong đời sống con người và mức tiêu thụ ngày càng tăng.

Vai trò của sản xuất cây ăn quả Cây ăn quả là loại cây có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao. Trong những năm gần đây, cây ăn quả góp phần tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải tạo môi trường sinh thái nhất là các tỉnh trung du miền núi. Trong xu thế phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, khi mà vấn đề lương thực cơ bản đã được giải quyết, đời sống nông dân được cải thiện thì nhu cầu về tiêu thụ sản phẩm quả ngày 5 càng cao cả về số lượng lẫn chất lượng. Có thể nói rằng cây ăn quả có vai trò hết sức to lớn đối với con người cụ thể là: * Quả dùng cho bữa ăn hàng ngày Các loại quả là nguồn dinh dưỡng quý giá của con người ở mọi lứa tuổi và ngành nghề khác nhau.

Trong quả có loại đường dễ tiêu, các axit hữu cơ, protein, lipit, chất khoáng, pectin, tananh, các hợp chất thơm và các chất khác có nhiều loại vitamin khác nhau A, B1, B2, B6, C, PP. Đặc biệt là vitamin C rất cần thiết cho cơ thể con người, vitamin A cần thiết cho trẻ em. Trong khẩu phần ăn của con người không những cần đầy đủ clo mà cần có Vitamin, muối khoáng, các axit hữu cơ và các hoạt chất khác để các hoạt động sinh lý được tiến hành bình thường. Nhu cầu về calo dựa vào việc cung cấp chất đạm, mỡ, hydrat, các bon từ động vật và thực vật, còn vitamin và các hoạt chất khác thì chủ yếu dựa vào quả và rau.

* Sản xuất cây ăn quả cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến - xuất khẩu Vai trò cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu đã tác động tới sự phát triển của công nghiệp, tạo nguồn ngoại tệ mạnh cho sự phát triển kinh tế nhất là những nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam. Vào đầu những năm 60, ngành công nghiệp chế biến rau quả của Việt Nam đã được hình thành và phát triển. Nó phát triển mạnh vào những năm 70 với nhiều chủng loại sản phẩm như: rau quả hộp, rau quả sấy, bán thành phẩm của quả.