LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang trên đà hội nhập và phát triển, công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải đầu tư, xây dựng các công trình phục vụ cho quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế. Thực hiện đường lối đổi mới cho Đảng ta khởi xướng, trong các năm gần đây kinh tế tiếp tục tăng trưởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hóa giáo dục, kinh tế, xã hội… ngày càng được cải thiện. Sự phát triển đó đặt ra nhu cầu tất yếu phải đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường bộ, hệ thống thủy điện, hệ thống lưới điện quốc gia… Để đạt được mục tiêu trên thì công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đóng vai trò hết sức quan trọng vì nó là điều kiện ban đầu để triển khai dự án đầu tư.
Nó có thể là động lực thúc đẩy các dự án được triển khai nhanh, đúng tiến độ nhưng ngược lại, nó cũng trở thành rào cản và luôn tiềm ẩn những nguy cơ gây khiếu kiện, mất ổn định an ninh vì thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của tổ chức, cá nhân và hộ gia đình. Và thực tế hiện nay qua nhiều dự án đã cho thấy công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn nhiều tồn tại bất cập gây nhiều tranh cãi. Tỷ lệ đơn thư khiếu nại trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng ngày càng tăng lên qua các năm. Huyện Châu Thành là một huyện thuộc tỉnh Tiền Giang.
Để thực hiện nhiệm vụ xây dựng tỉnh Tiền Giang theo hướng hiện đại, văn minh, giàu đẹp nhằm góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh đã và đang triển khai nhiều dự án đầu tư phát triển như dự án Đường Lộ Dây Thép; Đường Cao Tốc Trung Lương – Mỹ Thuận kết nối các tỉnh, huyện trên địa bàn lại với nhau; công trình cầu Kênh Xáng; công trình cầu Rượu, Cầu Sao; dự án Trường Đại Học Tiền Giang v.v… Song trong đó có nhiều dự án quá trình thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài trên 3 năm. Những vướng mắc, bấp cập nào về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần phải tiếp tục kiến nghị tháo gỡ là các câu hỏi cần 1 Luan van phải được giải đáp qua thực tiễn để đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, góp phần hoàn thiện chính sách đất đai trong thời gian tới. Từ những lý do trên, tôi nhận thức được tầm quan trọng, tính thiết thực trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của địa phương, nên tôi chọn đề tài: “Giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý kinh tế.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu tác giả đã tham khảo một số đề tài khoa học, bài viết, các công trình nghiên cứu trong nước và của địa phương, có liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để đầu tư xây dựng các dự án nhằm phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội như: - Huỳnh Nhật Kha (2019) “Nâng cao hiệu quả quản lý đất đai trên địa bàn thành phố Châu đốc tỉnh An Giang”. Luận văn thạc sĩ quản lý Kinh tế Trường ĐH sư phạm kỹ thuật TP. Trong luận văn này tác giả phân tích, đánh giá những mặc đạt được, chỉ ra những mặc còn tồn tại, khó khăn vướng mắc trong quản lý đất đai của thành phố Châu Đốc kể từ khi áp dụng Luật đất đai 2013 đến nay. Qua đó đề xuất một số giải pháp và chính sách pháp luật về đất đai theo hướng đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và phù hợp với xu thế hôi nhập.
- Nguyễn Quốc Cường (2018) “Thực hiên chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Hoài Đức, Thành Phố Hà Nội” Luận văn thạc sĩ Học viện khoa học xã hội. Trong luận văn này, tác giả đã tìm ra được những nguyên nhân tồn tại, hạn chế trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Đồng thời đề ra các giải pháp để thực hiện hiệu quả hơn trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của huyện Hoài Đức, Thành Phố Hà Nội…. - Trần Thị Loan (2016), “Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất tại thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị”.
Luận văn thạc sĩ khoa tài nguyên đất và môi trường nông 2 Luan van nghiệp, Trường Đại học Nông lâm Huế. Trong luận văn này tác giả đã đề cập đến việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất; những tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống và việc làm của người dân bị thu hồi đất. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện hơn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất nông nghiệp của người dân và hướng tới mục tiêu thực sự mang lại một cuộc sống tốt hơn cho người dân, đối tượng được coi là dễ bị tổn thương trong quá trình đô thị hóa nói chung và quá trình chuyển đổi sử dụng đất nói riêng. - Nguyễn Thị Thùy Linh (2015), “Những vấn đề pháp lý về định giá đất trong giải phóng mặt bằng tại huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”.
Luận văn thạc sĩ luật học, khoa luật trường Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong luận văn này tác giả đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề lý luận về định giá đất; những vấn đề chung về pháp luật định giá đất trong giải phóng mặt bằng về thực trạng pháp luật định giá đất trong giải phóng mặt bằng, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về định giá đất trong giải phóng mặt bằng và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về định giá đất trong giải phóng mặt bằng tại địa phương. - Lê Văn Lợi (2013), “Những vấn đề xã hội nảy sinh từ việc thu hồi đất nông nghiệp cho phát triển đô thị, khu công nghiệp và giải pháp khắc phục” Luận văn thạc sĩ Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh.
Tạp chí khoa học chính trị, số 6 năm 2013. Trong bài viết này, tác giả đã phân tích thực tế những vấn đề xã hội nảy sinh trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp như: Nông dân mất tư liệu sản xuất, cuộc sống bấp bênh; tình trạng dư thừa lao động, thiếu việc làm; tình trạng tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến đền bù giải phóng mặt bằng kéo dài; tình trạng hẫng hụt về văn hóa, lối sống của một bộ phận dân cư khi phải trở thành thị dân một cách “bất đắc dĩ”; tệ nạn xã hội gia tăng. Ô nhiễm môi trường sống. Từ đó tác giả đề xuất những đổi mới căn bản về thể chế quản lý đất đai, nhất là quy trình, cách thức thu hồi, phân chia lợi ích và kèm theo đó là thực hiện đồng bộ các giải pháp về an sinh xã hội, đảm bảo cuộc sống của người dân.
3 Luan van - Đỗ Lan Huỳnh (2012) “Nguyên cứu đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng ở các dự án phát triển công trình công cộng tại thành phố Hà Nội” Luận văn thạc sĩ Trường ĐH Khoa học Tự nhiên. Trong luận văn này, tác giả đã phân tích những khó khăn, trở ngại trong công tác bồi thường, giải phóng mặc bằng như: việc xác định tài sản, nguồn gốc đất đai, chủ sử dụng đất, các tài sản trên đất, v. đồng thời đề ra các giải pháp để thực hiện hiêu quả hơn nhiệm vụ đền bù, giải phóng mặt bằng của TP Hà Nội… - Hoàng Nguyệt Ánh (2011), “Nghiên cứu giá đất ở phục vụ công tác quản lý tài chính về đất đai và phát triển thị trường bất động sản tại thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn” Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Khoa học tự nhiên. Trong luận văn này tác giả đã tổng hợp cơ sở lý luận và phương pháp xác định giá đất, phân tích tác động của giá đất đối với công tác quản lý tài chính đất đai và phát triển thị trường bất động sản tại thành phố Lạng Sơn, từ đó đề xuất một số giải pháp về giá đất ở đô thị phục vụ công tác quản lý tài chính đất đai và phát triển thị trường bất động sản trên địa bàn nghiên cứu.
Báo cáo “Cưỡng chế thu mua đất và đền bù” (Compulsory acquisition of land of land and compensation) của tổ chức lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp quốc (FAO, 2008) đã nêu vấn đề thu hồi đất và bồi thường một hoạt động nhà nước rất dễ lạm dụng, dễ tạo ra bức xúc ở những người bị chèn ép, dẫn đến xung đột và rối ren xã hội. Trên cơ sở đúc kết kinh nghiệm thu thập từ thức tiễn của các nước. FAO đưa ra mốt số khuyến cáo được cho là hữu ích đối với chính quyền nhà nước trong viêc hoàn thiên chính sách và bộ quy tắc ứng xử trong quan hệ thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng. Các công trình, bài báo được công bố đã nêu trên đều nghiên cứu về giải phóng mặt bằng ở mức độ và phạm vi khác nhau.
Đã nghiên cứu đi sâu phân tích, bình luận một số khía cạnh pháp lý về giải phóng mặt bằng; đánh giá một cách toàn diện cả lý luận và thực trạng pháp luật về giải phóng mặt bằng để đưa ra các giải pháp hoàn thiện. Với mong muốn tiếp cận vấn đề từ góc độ thực tiễn một cách chi tiết, đồng thời bằng việc tham chiếu giữa các quy định của pháp luật về giải phóng mặt bằng với 4 Luan van thực tiễn áp dụng qua các vụ việc, tình huống cụ thể, nhằm góp thêm một ý kiến chỉ ra được những quy định phù hợp, không phù hợp của pháp luật với thực tiễn cuộc sống, mặt khác cũng đưa ra những nhận xét, đánh giá việc thực thi pháp luật về giải phóng mặt bằng của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ở một địa bàn cụ thể.