CHƯƠNG 1 SỰ NGHIỆP Y TẾ VÀ QUẢN LÝ CHI NSNN CHO SỰ NGHIỆP Y TẾ 1.1 Sự nghiệp y tế và vai trò của nó đối với quá trình phát triển kin tế xã hội. Bất cứ quốc gia nào, trong mọi điều kiện hoàn cảnh, nhân tố con người luôn là trung tâm của mọi chiến lược phá triển kinh tế xã hội. Ở đó con người là chủ thể thực hiện các chính sách mục tiêu chiến lược, đồng thời cũng là đối tượng chịu sự tác động của chiến lược đó cũng như thụ hưởng những thành quả mà chiến lược đó mang lại. Con người luôn là nguồn tài nguyên quý báu nhất quyết định sự phát triển của đất nước, trong đó sức khỏe là vốn quý báu nhất của con người, của toàn xã hội và cũng là niềm hạnh phúc lớn nhất của mỗi gia đình.
Vì vậy đầu tư cho y tế để mọi người đều được chăm sóc cho sức khỏe chính là sự đầu tư cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và còn là minh chứng cụ thể, sinh động cho sự tồn tại, phát triển của một xã hội trong hiện tại và tương lai. Đất nước ta đang trên đà phát triển đi lên XHCN, tiến lên trở thành một nước công nghiệp. Tiến trình CNH – HĐH đất nước đang thực thi, cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch một cách mạnh mẽ và nhanh chóng diễn ra trên nhiều vùng miền. Để thực hiện thành công và đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, Đảng ta luôn nhận định con người là nhân tố SV: Ngô Long Hải 4 Lớp: CQ45/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Chuyên Đề Cuối Khóa hàng đầu, là nguồn tài nguyên quý báu nhất quyết định sự phát triển của đất nước.
Trong đó sức khỏe là cái gốc để con người phát triển. Con người có khỏe mạnh thì mới lao động và học tập tốt. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng của toàn Đảng, toàn dân là phải phát triển sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe của nhân dân với mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh, nâng cao thể lực, tăng tuổi thọ, phát triển giống nòi, tạo ra lực lượng lao động dồi dào, chất lượng cao, đủ năng lực để tiến hành công cuộc CNH – HĐH. Trong sự nghiệp chung đó của đất nước thì sự nghiệp y tế đóng vai trò hàng đầu.2 Nguồn tài chính dành cho sự nghiệp y tế và sự cần thiết của chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp y tế.1 Nguồn tài chính dành cho sự nghiệp y tế.
Sự nghiệp y tế muốn phát triển thì cần phải có sự đầu tư, mà trước hết là sự đầu tư vốn bằng tiền. Vốn đầu tư bằng tiền ( nguồn tài chính) dành cho sự nghiệp y tế bao gồm 4 nguồn chủ yếu là: NSNN; BHYT; viện phí; viện trợ và vốn vay. Mỗi nguồn kinh phí giữ một vai trò nhất định trong hoạt động của ngành, trong đó NSNN giữ vai trò chủ đạo. Sở dĩ nói như vậy là vì: NSNN có ưu điểm là đảm bảo cho sự duy trì nhân lực của ngành y tế, dễ điều hòa (điều hòa từ vùng này sang vùng khác, điều hòa khi có việc khẩn cấp như dịch bệnh, thiên tai …).
BHYT là sự tích lũy của cả cộng đồng, bao gồm cả người khỏe mạnh lẫn người ốm đau để chi trả cho người khám chữa bệnh. Do đó, bảo hiểm y tế mang tính cộng đồng rõ rệt. Tuy vậy so với NSNN, BHYT SV: Ngô Long Hải 5 Lớp: CQ45/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Chuyên Đề Cuối Khóa vẫn bị giới hạn trong phân bổ sử dụng (tức là người chưa tham gia BHYT thì không được quỹ này hỗ trợ trong chăm sóc sức khỏe). Một phần viện phí là số tiền mà người bệnh phải bỏ ra khi ốm đau.
Thời gian qua, viện phí là một biện pháp tình thế góp phần giảm bớt khó khăn do thiếu kinh phí cho công tác khám chữa bệnh. Nhưng xét về lâu dài, viện phí sẽ không được coi là một nguồn lực chủ yếu cho chi phí y tế, bởi vì chi phí đó sẽ làm cho người nghèo càng nghèo hơn. Viện trợ và vốn vay là khoản kinh phí không ổn định vì phải phụ thuộc vào thái độ chính trị của các nhà tài trợ. Việc sử dụng nguồn lực này cho hoạt động y tế còn phụ thuộc vào ý muốn của các nhà tài trợ.
Như vậy, có thể khẳng định chỉ có NSNN là nguồn kinh phí tương đối ổn định, dễ điều hòa thực hiện định hướng công bằng và hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe, phát huy bản chất ưu việt của nền y tế xã hội chủ nghĩa (lấy y tế công cộng là chủ đạo). Để đảm bảo cho mục đích công bằng được thực hiện một cách chắc chắn thì nguồn tài chính chủ yếu của y tế là nguồn NSNN cấp. Nói như thế không có nghĩa là toàn bộ chi tiêu y tế sẽ do NSNN đảm bảo, nhưng NSNN cấp phải chiếm phần chủ yếu trong tổng chi tiêu y tế. Ngoài NSNN cấp thì phải coi trọng BHYT và phát triển bảo hiểm y tế theo hướng thực hiện bắt buộ toàn dân.
Còn viện trợ, viện phí cũng là một nguồn tài chính nhưng không thể lấy làm chủ yếu nếu chúng ta muốn thực hiện một nền y tế công bằng.2 Sự cần thiết của chi NSNN cho sự nghiệp y tế Chi NSNN cho sự nghiệp y tế là một khoản chi gắn trực tiếp với chủ thể nhà nước. Vai trò của chi NSNN không chỉ là cung cấp nguồn lực tài chính để duy trì, củng cố hoạt động y tế mà còn có tác dụng định hướng SV: Ngô Long Hải 6 Lớp: CQ45/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Chuyên Đề Cuối Khóa điều chỉnh các hoạt động y tế phát triển theo định hướng chủ trương của Đảng và Nhà nước. Gắn liền với chủ trương xã hội hóa y tế, Nhà nước ta đang thực hiện mở rộng, đa dạng hóa các nguồn vốn đầu tư cho y tế kể cả trong và ngoài nước nhưng nguồn vốn đầu tư từ NSNN vẫn giữ vai trò chủ đạo và vai trò của các khoản chi NSNN đó đượ thể hiện ở các khia cạnh sau: Thứ nhất, NSNN luôn là nguồn chủ yếu cung cấp nguồn tài chính duy trì sự tồn tại và phất triển của hoạt động sự nghiệp y tế. Y tế là một hoạt động rộng lớn mà Nhà nước luôn phải quan tâm và có sự đầu tư thích đáng.
Trong mỗi thời kỳ khác nhau của nền kinh tế đều đòi hỏi việc đầu tư cho sự nghiệp y tế khác nhau là khác nhau và nó không ngừng tăng lên. Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách để huy động nguồn lực tài chính từ bên ngoài đầu tư cho sự nghiệp y tế, tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân, tổ chức có đủ điều kiện để mở bệnh viện hoặc phòng khám chữa bệnh nhằm giảm “gánh nặng” cho nhà nước nhưng số lượng vẫn chưa nhiều, còn rời rạc và chưa tạo thành hệ thống. Thứ hai, chi NSNN đảm bảo sự công bằng, giảm bớt sự phân hóa giàu nghèo và bất bình đẳng trong xã hội. Công bằng trong chăm sóc sức khỏe có những tiêu chí hoàn toàn khác với công bằng trong kinh tế, do đó không thể áp dụng một cách máy móc, không thể gắn khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản với khả năng chi trả.
Nếu trong kinh tế, công bằng là “phân phối theo SV: Ngô Long Hải 7 Lớp: CQ45/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Chuyên Đề Cuối Khóa mức đóng góp và nguồn lực khac”, thì công bằng trong lĩnh vự y tế hoàn toàn không như vậy, không có nghĩa là ai ốm nhiều thì trả tiền nhiều. Chi NSNN ở một khía cạnh nào đó đã giải quyết được một vấn đề đó là: những người nghèo, những gia đình chính sách, người dân các xã vùng sâu, vùng xa … có nhu cầu khám chữa bệnh mà không đủ khả năng tài chính để chi trả các dịch vụ y tế thì họ đã được hỗ trợ một phần từ NSNN. Còn đối với những người sử dụng dịch vụ theo yêu cầu cao hơn thì phải trả thêm tiền và như vậy công bằng y tế trong điều kiện hiện nay đảm bảo cho con người được tiếp cận và sử dụng những dịch vụ y tế cơ bản. Thứ ba, chi NSNN cho sự nghiệp y tế giúp duy trì định hướng phát triển của mạng lưới y tế theo đúng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước.
Đảng và Nhà nước ta luôn xác định tăng trưởng kinh tế phải kèm theo sự phát triển bền vững. Chi NSNN cho sự nghiệp y tế cũng không nằm ngoài mục tiêu đó, với vai trò cụ thể hóa các chính sách của Đảng và Nhà nước. Thông qua cơ cấu chi, định mức chi NSNN cho sự nghiệp y tế có tác dụng nhằm thay đổi, điều chỉnh quy mô, mạng lưới hệ thống y tế đảm bảo sự phát triển đồng đều, đúng đắn. Thứ tư, chi NSNN có vai trò quan trọng trong việc củng cố, tăng cường số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ y, bác sỹ.
Hai yếu tố này lại ảnh hưởng có tính chất quyết định hoạt động y tế. Trong sự nghiệp y tế thì y đức của người bác sỹ được đặt lên hàng đầu. Vì người bệnh thì hoàn toàn phụ thuộc vào các quyết định của bác sỹ. Do vậy, Nhà nước phải có những chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho họ yên tâm công tác.
SV: Ngô Long Hải 8 Lớp: CQ45/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Chuyên Đề Cuối Khóa Ngân sách dành cho một phần rất lớn cho những chi phí liên quan đến con người trong đó chi lương và phụ cấp cho đội ngũ y, bác sỹ luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi thường xuyên cho y tế. Thu nhập của người bác sỹ là một vấn đề có ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc của họ. Một chính sách lương hợp ly sẽ hạn chế các hiện tượng “thương mại” trong nghành y tế. Thứ năm, nguồn vốn NSNN đảm bảo chi phí thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về y tế: tiêm chủng mở rộng, hoạt động khống chế bệnh sốt rét, phòng chống lao, HIV … các chương trình đầu tư cho y tế vùng cao.
Thứ sáu, chi NSNN có tác dụng khuyến khích và thu hút các nguồn vốn khác đầu tư vào sự nghiệp y tế.