CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG Lực TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về Công ty Tài chính 1. Khái niệm và vai trò của Công ty Tài chính 1. Sự hình thành và phát triển của các CTTC Trong lịch sử, các CTTC ra đời muộn hơn so với các NHTM.
Những NHTM đầu tiên trên thế giới được thành lập từ thế kỷ XV. Trong quá trình phát triển của ngành ngân hàng, xuất hiện những tổ chức thực hiện các hoạt động dịch vụ tài chính nhưng không phải là ngân hàng, sau này được trở thành các CTTC. CTTC đầu tiên trên thế giới xuất hiện từ những năm 50 của thế kỷ XX. Có nhiều lý do về sự xuất hiện của các CTTC, song chủ yếu là do sự hạn chế của các Luật ngân hàng, nhiều dịch vụ tài chính, dịch vụ ngân hàng không được phép mở rộng sang các khu vực khác.
Bên cạnh đó, do hệ thống ngân hàng lúc đó không thể đáp ứng được nhu cầu lớn và đa dạng nguồn vốn đầu tư nên đòi hỏi phải có những tổ chức thích hợp đáp ứng nhu cầu đó. Ở nhiều nước, lúc đầu xuất hiện các dịch vụ tài chính mang tính chất chợ đen, sau này được giám sát, điều hành qua luật hoặc quy chế về CTTC. CTTC thực hiện một số nghiệp vụ như ngân hàng nhưng không phải là ngân hàng thương mại nên hầu hết các nước xếp CTTC vào loại hình các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, cùng với tổ chức tài chính tín dụng phi ngân hàng khác như Công ty chứng khoán, Công ty bảo hiểm, Quỹ đầu tư. Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức tài chính phi ngân hàng đóng một vai trò quan trọng trong việc khơi các nguồn vốn từ những người cho vay - những người tiết kiệm tới người vay - những người cần chi tiêu.
Quá trình đổi mới hoạt động tài chính đã làm cho các tổ chức tài chính phi ngân hàng trở nên quan trọng hơn nhiều. Các tổ chức này ngày nay cạnh tranh trực tiếp 4 hơn với các ngân hàng qua các dịch vụ tương tự như hoạt động của ngân hàng. Trong sự phát triển của các tổ chức tài chính phi ngân hàng, các CTTC ngày càng khẳng định vị thế và vai trò của mình như một định chế tài chính không thể thiếu trong nền kinh tế của mỗi quốc gia. Theo định nghĩa chung nhất thì CTTC là một tổ chức tài chính trung gian phi ngân hàng được thành lập để cung cấp các loại dịch vụ tài trợ, cung cấp các khoản cho vay, cho thuê, đầu tư tài chính, bao thanh toán và thực hiện các hình thức tín dụng ngắn, dài hạn khác.
CTTC có thể là một công ty con của một doanh nghiệp lớn hoặc cũng có thể là do các nhà đầu tư trong và ngoài nước thành lập nhằm đa dạng hoá và phát triển thị trường tài chính Ở mỗi nước, tuỳ theo chính sách phát triển loại hình dịch vụ các tổ chức tài chính để quy định phạm vi, nội dung các nghiệp vụ mà các CTTC được phép thực hiện. Thị trường tài chính càng phát triển thì cấu trúc tổ chức và hoạt động của các CTTC càng phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, các CTTC trên thế giới đều có đặc điểm chung là: Về mặt tổ chức: Các CTTC là một tổ chức kinh doanh chuyên nghiệp trên thị trường tài chính, hạch toán độc lập, đăng ký kinh doanh theo pháp luật. Quy mô thường nhỏ và vừa không có nhiều chi nhánh như các NHTM.
Về hoạt động: Khác với các NHTM được hoạt động cả ba khâu: nhận tiền gửi, cho vay và thanh toán, hoạt động CTTC hẹp hơn, giới hạn ở một số khâu mang tính chuyên biệt trong một số nghiệp vụ nhất định. Đặc biệt CTTC không được nhận tiền gửi không kỳ hạn hoặc ngắn hạn, không được thực hiện nghiệp vụ thanh toán. Các CTTC huy động vốn bằng cách phát hành các công cụ nợ (kỳ phiếu, trái phiếu) và dùng số tiền đó để cho vay hoặc đầu tư. Nếu không tính đến những đặc điểm riêng biệt của mỗi nước, mỗi loại hình, có thể khái quát mô hình tổ chức của các CTTC theo hai loại như sau: Công ty tài chính độc lập: Là loại hình CTTC đứng độc lập, tự hoạt động kinh doanh do các nhà đầu tư trong và ngoài nước thành lập.
Đây là 5 công ty độc lập về tài chính không nằm trong hệ thống ngân hàng hoặc một tổ chức tín dụng hay tập đoàn nào. Các quốc gia cho phép mở CTTC độc lập nhằm đa dạng hoá các hình thức tổ chức tín dụng đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh của nền kinh tế. Các CTTC độc lập thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh như: hoạt động tín dụng gồm cho vay và bảo lãnh cho các khách hàng thương mại và sản xuất công nghiệp, các hoạt động cho thuê tài sản, bao thanh toán, kinh doanh tiền tệ, tư vấn tài chính. Công ty tài chính trong Tập đoàn: Là các CTTC do một Công ty mẹ lập nên thường có vai trò đầu tư trong nội bộ tập đoàn.
Các hoạt động chính như: • Tìm kiếm các nguồn vốn đầu tư để cung ứng cho các thành viên tron g tập đoàn, quản lý và đầu tư các khoản vốn chưa sử dụng trong tập đoàn; • Quản lý tạm thời khoản tiền nhàn rỗi, điều hoà vốn giữa các thành viên; • Làm đầu mối tư vấn cho tập đoàn, các đơn vị thành viên trong quan hệ với ngân hàng, các đối tác đầu tư; • Cung cấp các dịch vụ tư vấn cho các đơn vị thành viên; • Quản lý rủi ro tài chính cho tập đoàn bao gồm quản lý về thanh khoản, tín dụng, lãi suất, kỳ hạn thanh toán. Ngoài ra, các CTTC này còn cung cấp các dịch vụ tài chính cho các khách hàng bên ngoài tập đoàn như cho vay, các dịch vu tư vấn tài chính. Sự khác biệt cơ bản giữa CTTC với NHTM và các trung gian tài chính khác Sự khác biệt cơ bản giữa CTTC và NH ở chỗ các NHTM được nhận tiền gửi thường xuyên trong khi CTTC chủ yếu sử dụng vốn chủ sở hữu để cho vay và đầu tư, không được huy động vốn ngắn hạn, không thực hiện 6 chức năng trung gian thanh toán và sử dụng vốn để làm phương tiện thanh toán. Ngoài ra còn có một số sự khác biệt giữa CTTC với các trung gian tài chính khác như các tổ chức tiết kiệm theo hợp đồng (các Công ty bảo hiểm và các Quỹ tương trợ), đó là việc các trung gian tài chính này thu nhận vốn một cách định kỳ trên cơ sở hợp đồng do đó họ có thể dự tính một cách chính xác các khoản cần phải thanh toán trong tương lai, còn các CTTC nhận vốn bằng cách bán các trái phiếu, phát hành các cổ phiếu và các giấy tờ có giá khác.
Ngày nay, do sự phát triển và hội nhập kinh tế ở mỗi quốc gia, các Công ty tài chính thường có nhu cầu mở rộng phạm vi và quy mô hoạt động của mình, do đó các Công ty tài chính đều mong muốn mở rộng và đa dạng hoá các nghiệp vụ của mình để phục vụ khách hàng được nhiều hơn cũng như để tối đa hoá lợi nhuận. Vì vậy, sự khác biệt giữa Công ty tài chính và các NHTM và các tổ chức tài chính trung gian khác ngày càng mờ nhạt dần và không còn sự khác biệt lớn. Vai trò của các Công ty tài chính ( CTTC) trong nền kinh tế thị trường Cùng với các NHTM và các tổ chức tài chính phi ngân hàng khác, CTTC không những đem lại lợi ích cho chính mình mà còn đem lại lợi ích đầy đủ cho cả người có vốn cũng như người cần vốn. Như vậy xét về tổng thế, CTTC đã đem lại lợi ích thiết thực cho cả nền kinh tế xã hội.
Với tính chất là một tổ chức tài chính chuyên môn hoá cao trong một số nghiệp vụ được quy định, các CTTC có những vai trò quan trọng sau: - Giúp khách hàng tiết kiệm được các chi phí về thông tin và giao dịch khi cung ứng hoặc sử dụng các nguồn vốn.Giảm thiểu rủi ro cho những người cung ứng vốn cho thị trường nhờ những nghiệp vụ về tài sản có của Công ty tài chính. 7 - CTTC là kênh dẫn vốn có tính chất chuyên môn hoá trong việc thu hút và đầu tư các khoản vốn trung và dài hạn. Vì vậy CTTC thường cấp vốn cho các giao dịch dài hạn và có tính rủi ro cao hơn. - Hoạt động của CTTC cũng rất phù hợp với hoạt động giao dịch vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, rất phù hợp với các nước đang phát triển.
- CTTC có nguồn vốn khá chủ động về thời hạn, không bị ràng buộc bởi các nhu cầu khắt khe về tính thanh khoản cũng như những ràng buộc của Ngân hàng Trung ương đối với các NHTM. Vì vậy, CTTC sẽ là những khách hàng lớn trên thị trường chứng khoán và góp phần tạo nên sự sôi động của thị trường chứng khoán. Công ty tài chính thuộc Tập đoàn kinh tế 1. Mô hình CTTC thuộc Tập đoàn kinh tế CTTC trong Tập đoàn kinh doanh được thành lập trước hết là nhằm mục tiêu huy động vốn phục vụ nhu cầu đầu tư phát triển của Tập đoàn, tài trợ các hoạt động bán hàng, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng sức cạnh tranh và phục vụ chiến lược phát triển của Tập đoàn.
Tùy thuộc vào môi trường kinh tế, bối cảnh và điều kiện của mỗi nước, các CTTC mang những dấu ấn riêng nhằm thực hiện những chức năng khác nhau. Ở Việt Nam, mô hình CTTC mới chỉ xuất hiện từ khi có Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính ra đời ngày 24/05/1990, sau đó Mẫu điều lệ của Công ty tài chính cổ phần (CTTCCP) đã được ban hành theo Quyết định số 07/NH-QĐ ngày 08/01/1991 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Hai công ty tài chính cổ phần đầu tiên của Việt Nam ra đời là CTTCCP Sài Gòn và CTTCCP Seaprodex vào cuối năm 1991. Đây là hai CTTCCP được Nhà nước cho thành lập thí điểm nhằm đa dạng hóa các hình thức sở hữu, đa dạng hóa các hình thức tổ chức tín dụng, tăng cường tính cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức tín dụng.
Đến năm 1995, sau khi Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định thành lập các Tổng công ty Nhà nước (TCTNN) hoạt động theo mô hình của Quyết 8 định 91/TTg ngày 07/03/1994 thì đến ngày 02/05/1996 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Điều lệ mẫu về CTTC trong TCTNN theo Quyết định số 104/QĐ-NH5.