Chương I : Vai trò và năng lực hoạt động của Hiệp hội ngành hàng trong việc thúc đấy xuất khẩu Chương II: Thực trạng năng lực hoạt động của các hiệp hội ngành hàng ở Việt Nam trong việc thúc đẩy xuất khẩu Chương III: Một số giải pháp nâng cao năng lực hoạt động đẩy mạnh xuất khẩu của các Hiệp hội ngành hàng 3 Chương Ï VAI TRO VA NANG LUC HOAT DONG CUA HIEP Hội NGÀNH HÀNG TRŨNG VIỆP THÚC BẤY XUÂT KHẨU 1L KHÁI NIỆM, CHỨC NĂNG VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC CỦA CÁC HIỆP HỘI NGÀNH HÀNG 1. Khái niệm về Hiệp hội ngành hàng 1. Khái niệm về Hiệp hội Trong cuộc sống, các thành viên của xã hội không thể tồn tại một cách biệt lập riêng rẽ mà phải liên kết với nhau trong một tổ chức nhất định. Các tổ chức có thể được hình thành theo phạm vi địa lý, theo giai tầng xã hội, theo những lĩnh vực hoạt động nhất định, theo những đặc điểm riêng biệt cụ thể, hoặc cũng có thể là sự kết hợp của một số các yếu tố trên đây.
Sự tham gia của các thành viên vào các tổ chức có thể là tự nguyện hoặc cũng có thể là bắt buộc. Hội hay Hiệp hội là một tổ chức mà sự tham gia của các thành viên không mang tính áp đặt, bắt buộc mà hoàn toàn mang tính tự nguyện. Sở đĩ các thành viên tự nguyện tham gia vào Hội hay Hiệp hội trước hết vì tổ chức này thoả mãn một nhu cầu nào đó của các thành viên. Trong các nhu cầu đó nhiều khi không phải đơn thuần về mặt kinh tế mà còn các nhu cầu khác, rất đa dạng và phong phú.
Hội hay Hiệp hội là một dạng tổ chức nên nó phải bao hàm những tính chất đặc điểm của thể chế (institution), nghĩa là một hệ thống ý niệm áp dung cho một tập thể hay một tổ chức bao gồm: phong tục, tập quán được áp dụng rộng rãi, hoặc luật chơi (luật lệ). được một tổ chức xã hội chấp nhận. Cùng với việc để ra luật chơi, tổ chức phải có hình thức cần thiết để thực thi luật chơi, để giải quyết tranh chấp khi có sự hiểu biết khác nhau về luật chơi, để xử lý khi có sự vi phạm. Căn cứ vào mục tiêu của các thành viên khi tham gia Hội hay Hiệp hội, ta có thể phân chia Hội hay Hiệp hội thành các lĩnh vực khác nhau như xã hội, chính trị- xã hội, kinh tế, văn hoá, xã hội, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật.
Trong các lĩnh vực này lại có thể phân Hội hay Hiệp hội với lĩnh vực nhỏ hơn. chẳng hạn như trong lĩnh vực kinh tế - xã hội có thể tồn tại các Hiệp hội như Hội doanh nghiệp trẻ, hiệp hội vận tải, Hiệp hội mía đường. Trong lĩnh vực nghệ thuật có các hội như Hội nhà văn, Hội nhiếp ảnh, Hội điêu khắc, tạo hình. Căn cứ vào vào cấp độ, phạm vi và quy mô, ta thấy có những Hội hay Hiệp hội mang tầm cỡ thế giới như Hội Chữ thập đỏ quốc tế, Hiệp hội lương thực thế giới, Hiệp hội cà phê thế giới.
Và suy cho cùng kể cả các tổ chức quốc tế nổi tiếng như Liên hợp quốc, Tổ chức Thương mại thế giới. cũng có 4 thể xem là một tổ chức mang tính hiệp hội trên phạm vi thế giới. Sau cấp độ thế giới thì ở cấp độ khu vực cũng tổn tại các Hiệp hội như Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN), Hiệp hội các nước Bắc Mỹ. và Hiệp hội than thép - Tổ chức tiền thân của liên minh châu Âu ngày nay.
Trong các quốc gia có các hiệp hội mang tính toàn quốc như Hội cựu chiến binh Việt Nam, Hội chữ thập đỏ Việt Nam, Hội nhà văn Việt Nam, Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Hiệp hội Chè, Hiệp hội Dệt may. ở các vùng, địa phương (tỉnh, thành phố) và các cấp thấp hơn (quận huyện, xã, phường.) đều tồn tại những Hiệp hội hoạt động trong phạm vi của địa phương mình. Vai trò của các Hiệp hội nói chung là bảo vệ quyền lợi của các thành viên, là cầu nối để phản ảnh ý chí và nguyện vọng của các thành viên với các tổ chức chính quyền và toàn xã hội. Sự đảm bảo lợi ích của các thành viên phụ thuộc rất lớn vào môi trường xã hội mà Hiệp hội tổn tại.
Một trong những biểu hiện quan trọng nhất là sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động của cá nhân cũng như vào sự hình thành và hoạt động của các tổ chức mang tính tự nguyện, như các Hiệp hội. Hiệp hội là tổ chức giữ vai trò trung gian, nhằm giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân hoặc các đơn vị riêng rẽ. Trong lịch sử, tại các nước có nền kinh tế phát triển thì xu hướng phổ biến là giảm vai trò của Nhà nước trong đời sống kinh tế - xã hội dựa trên triết lý bảo vệ quyền cá nhân trong các tập thể xã hội. Để tiến tới tự do cá nhân, họ giải quyết bằng cách tự nguyện tham gia vào các đoàn thể chính trị, tôn giáo xã hội, ngành nghề chuyên môn.
Những tổ chức này xuất hiện dưới danh nghĩa các Công ty vô vị lợi (phi lợi nhuận), không phải đóng thuế và gọi là các tổ chức phi chính phủ. Họ tự giải quyết vấn đề với nhau hoặc thiết lập các định chế tự quản của các thành viên mà không cần đến biện pháp can thiệp của Nhà nước. Trong các nước công nghiệp phát triển hình thức "tổ chức dan sự" (Civilorganization) như nghiệp đoàn lao động, hội ngành nghề, những hoạt động không vụ lợi như bệnh viện, trường học, trại trẻ mồ côi, người không nơi nương tựa, các loại hợp tác xã rất phổ biến. Nguyên tắc chung là vô vị lợi, tự nguyện tự quản, phát huy tinh thần tập thể, giúp đỡ lẫn nhau, giúp nhau đấu tranh cho những quyền lợi hợp pháp đã ghi trong hiến pháp và luật lệ.
Thể chế dân sự bảo đảm đóng góp của nhân dân theo tỉnh thần tự nguyện, tự quản trong mọi hoạt động cần thiết xã hội. Tại Mỹ có đến hàng chục vạn hiệp hội khác nhau, ngay từ năm 1840, Tocqueville đã nhận xét: "Người Mỹ ở mọi lứa tuổi, mọi điều kiện, mọi khuynh hướng luôn luôn tìm cách liên kết để tạo thành hiệp hội. Họ không chỉ có Công ty mà còn có hàng ngàn loại hội đoàn như tôn giáo, đạo đức. bao gồm mọi người hoặc có phân biệt lớn hoặc nhỏ” Ngược lại, ở phương Đông với triết lý coi trọng tư tưởng "trung quân” nhấn mạnh vai trò của Nhà nước, công nhận, thậm chí đòi hỏi Nhà nước can thiệp vào hầu hết các hoạt động kinh tế - xã hội không chỉ đối với tập thể mà nhiều khi còn đối với mỗi một cá nhân.
Bản chất của sự khác nhau trên đây được xuất phát từ truyền thống văn hoá. Nền tảng văn hoá phương Đông lấy gia đình làm nền tảng kinh tế - xã hội, trong khi phương Tây lấy cá nhân làm nền tảng. Các cá nhân ở phương Đông thường liên kết với nhau trong mối quan hệ gia đình, huyết thống, trong khi các cá nhân phương Tây có nhu cầu liên kết với nhau theo nhóm, sở thích, mối quan tâm lợi ích tỉnh thần và vật chất chung dưới các hình thức đa dạng như hội hay hiệp hội, câu lạc bộ. Cơ sở xã hội hình thành và phát triển các Hiệp hội không thoát ly nhận định của C.Mác: "Con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội".
Nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa hình thức tổ chức Nhà nước với phát triển Hiệp hội đã đi đến kết luận rằng, tính tập quyền của Nhà nước tỷ lệ nghịch với nhu cầu và khả năng phát triển của Hiệp hội. Xét về mặt quyền lực, Hiệp hội là tổ chức không tư pháp, hành pháp hay lập pháp, nói cách khác là quyền lực của Hiệp hội không mang tính chất chính trị, hành chính mà là quyền lực có tính chất xã hội. Mâu thuẫn trong nội bộ Hiệp hội cũng như giữa Hiệp hội với các tổ chức khác không mang tính đối kháng, "một mất một còn”, nên có thể giải quyết bằng thoả thuận và hợp tác. Gần đây, tại các nước kinh tế thị trường phát triển xuất hiện quan điểm cho rằng Hiệp hội là dạng quyền lực thứ tư đóng vai trò trung tâm cân bằng giữa 3 đỉnh của tam giác quyền lực là hành pháp, tư pháp và lập pháp.
Hơn nữa, hình thức này sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong các nền kinh tế thị trường phát triển. Qua những điểu trình bày trên đây, ta có thể đi đến khái niệm /Tội hay hiệp hội là tổ chức xã hội, tập hợp các cá nhân hay tổ chức hoạt động tự nguyện tuân thủ tôn chỉ mục đích và các quy tắc chung đã thoả thuận, phù hợp với quy định của pháp luật, hoạt động theo nguyên tắc tự quản và không vì mục tiêu lợi nhuận. Sơ đồ 1: Vai trò của các tổ chức dân sự trong hệ thống quyền lực của nhà nước Luật pháp r Tổ chức dân sự ⁄ Hành pháp < > Tư pháp Hiệp hội là một tổ chức phi chính phủ, Hiệp hội tồn tại và hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội như kinh tế, văn hoá, tôn giáo. Trên thế giới các Hiệp hội tồn tại với các phạm vi hoạt động theo các cấp độ khác nhau như thế giới, khu vực, quốc gia và các địa phương.
Các thành viên (hội viên) của hội có thể là các cá nhân hoặc cũng có thể là các tổ chức. Sự hình thành và phát triển của Hiệp hội phụ thuộc rất lớn vào môi trường chính trị, kinh tế và xã hội của từng nước và từng giai đoạn phát triển khác nhau. Ở nước ta, theo Nghị định 88 của Chính phủ ban hành ngày 30 tháng 7 năm 2003 thì Hiệp hội được hiểu là một tổ chức tự nguyện của công dân, hoặc các tổ chức hoạt động cùng ngành nghề, cùng sở thích, cùng giới, có chung mục đích là tập hợp, đoàn kết hội viên, hoạt động thường xuyên, không vụ lợi nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội viên; hỗ trợ nhau hoạt động có hiệu quả, Hiệp hội phải góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, được tổ chức và hoạt động theo các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Khái niệm về Hiệp hội ngành hàng - Hiệp hột kinh tế.