Chương 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CẠNH TRANH VÀ NÂNG CAO KHẢ NĂNG CẠNH TRANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.Khái quát chung về cạnh tranh 1. Khái quát về thị trường 1. Khái niệm thị trường Thị trường ra đời và phát triển gắn liền với nền sản xuất hàng hóa. Từ đó đến nay, nền sản xuất đã phát triển không ngừng và gắn liền với nó là những khái niệm khác nhau về thị trường.
Lúc đầu thuật ngữ thị trường được hiểu là nơi mà người mua và người bán gặp nhau để trao đổi hàng hóa, chẳng hạn như một cái “chợ làng”. Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ thị trường chỉ một tập hợp những người bán và mua giao dịch với nhau về một sản phẩm hay một lớp sản phẩm nào đó. Tuy nhiên, những người làm marketing lại coi người bán hợp thành ngành sản xuất, còn người mua họp thành thị trường. Trong khi đó những người kinh doanh lại sử dụng thuật ngữ thị trường để chỉ các nhóm khách hàng khác nhau như thị trường sản phẩm, thị trường sức lao động.
Theo David Begg : “ Thị trường là tập hợp các sự thỏa thuận thông qua đó, người bán và người mua tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hóa dịch vụ”. David Kotler lại cho rằng: “ Thị trường bao gồm tất cả những khách hàng tiềm ẩn cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu hay mong muốn nào đó.” Như vậy có rất nhiều cách hiểu khác nhau về thị trường nhưng dù đứng trên góc độ nào thì thị trường luôn bao gồm nhiều yếu tố như cung, cầu, có người bán, người mua, có không gian, thời gian. Thị trường là yếu tố khách quan đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải có những biện pháp tiếp cận và thích ứng với nó để tồn tại và phát triển. Sinh viên: Nguyễn Văn Hiệu – Lớp QT 901N 2 Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần điện cơ Hải Phòng 1.
Vai trò của thị trường - Thị trường không chỉ là nơi diễn ra các quan hệ mua bán mà nó còn thể hiện các quan hệ hàng hóa bằng tiền tệ do đó thị trường còn được coi là môi trường kinh doanh. - Thị trường đảm bảo cho sản xuất phát triển liên tục với quy mô ngày càng mở rộng. Nó thúc đẩy nhu cầu, gợi mở nhu cầu cho người tiêu dùng và đưa đến cho người tiêu dùng những sản phẩm có chất lượng cao. - Thị trường hàng hóa dịch vụ ổn định có tác dụng ổn định sản xuất và ổn định đời sống nhân dân.
- Thị trường hướng dẫn các nhà sản xuất kinh doanh qua sự hiểu biết về cung cầu, giá cả trên thị trường. Nghiên cứu qua đó xác định nhu cầu của khách hàng nhằm giải quyết 3 vấn đề cơ bản của kinh tế cơ bản đó là sản xuất cái gì? sản xuất cho ai? và sản xuất như thế nào? - Thị trường vừa là đối tượng vừa là căn cứ của kế hoạch hóa vừa là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế của nhà nước. Thị trường là nơi thông qua đó nhà nước kiểm nghiệm sự đúng đắn của chủ trương chính sách mà Đảng và nhà nước đã ban hành. - Thị trường là yếu tố khách quan, mỗi doanh nghiệp không có khả năng làm thay đổi thị trường mà phải tiếp cận để thích ứng với thị trường.
Do vậy thị trường là một tấm gương để khi các doanh nghiệp nhìn vào sẽ biết được nhu cầu của xã hội và đánh giá được hiệu quả sản xuất kinh doanh của mình.Các quy luật kinh tế của thị trường Quy luật giá trị Quy luật này được biểu hiện thông qua giá cả thị trường. Giá cả thị trường là biểu hiện bằng tiền của hàng hóa trên thị trường. Quy luật giá trị yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở giá trị của nó, tức trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết. Trong nền sản xuất hàng hóa, quy luật giá trị có 3 tác động sau: Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa.
Sinh viên: Nguyễn Văn Hiệu – Lớp QT 901N 3 Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần điện cơ Hải Phòng Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm. Phân hóa những người sản xuất hàng hóa thành giàu và nghèo. Quy luật cung cầu Cung và cầu có quan hệ chặt chẽ với nhau. Cung là tổng số hàng hóa có ở thị trường hoặc có khả năng thực tế cung cấp cho thị trường, cầu là nhu cầu có khả năng thanh toán khi mua hàng.
Tuy nhiên cung cầu không chỉ có mối quan hệ với nhau mà còn ảnh hưởng tới giá cả. Đồng thời giá cả cũng có tác động trở lại tới quan hệ cung cầu. Khi giá giảm sẽ làm tăng cầu, giảm cung và ngược lại. Quy luật cạnh tranh Theo kinh tế chính trị, cạnh tranh được hiểu là sự ganh đua về kinh tế giữa các chủ thể trong nền sản xuất hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hóa để từ đó thu được nhiều lợi ích cho mình.
Cạnh tranh là động lực chính để thúc đẩy sản xuất phát triển. Bên cạnh đó cạnh tranh cũng có những điểm tiêu cực như dùng thủ đoạn vi phạm đạo đức và pháp luật nhằm thu được nhiều lợi ích cho mình, trong khi lại gây tổn hại cho các cá nhân khác, tập thể và xã hội vì hành động đó. Khái niệm cạnh tranh Từ khi nước ta thực hiện đường lối mở cửa nền kinh tế, từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì vấn đề cạnh tranh bắt đầu xuất hiện và len lỏi vào từng bước đi của các doanh nghiệp. Môi trường hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lúc này đầy sự biến động và vấn đề cạnh tranh đã trở nên cấp bách, sôi động trên cả thị trường trong nước và thị trường quốc tế.
Như vậy, trong nền kinh tế thị trường hiện nay, trong bất cứ một lĩnh vực nào, bất cứ một hoạt động nào của con người cũng nổi cộm lên vấn đề cạnh tranh. Ví như các quốc gia cạnh tranh nhau để giành lợi thế trong đối ngoại, trao đổi, các doanh nghiệp cạnh tranh nhau để lôi cuốn khách hàng về phía mình, để Sinh viên: Nguyễn Văn Hiệu – Lớp QT 901N 4 Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần điện cơ Hải Phòng chiếm lĩnh những thị trường có nhiều lợi thế và con người cạnh tranh nhau để vươn lên khẳng định vị trí của mình cả về trình độ chuyên, môn nghiệp vụ để những người dưới quyền phục tùng mệnh lệnh, để có uy tín và vị thế trong quan hệ với các đối tác. Như vậy, có thể nói cạnh tranh đã hình thành và bao trùm lên mọi lĩnh vực của cuộc sống, từ tầm vi mô đến vĩ mô, từ một cá nhân riêng lẻ đến tổng thể toàn xã hội. Vậy cạnh tranh trong lĩnh vực kinh doanh là gì? Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế xã hội phức tạp nên có rất nhiều các quan niệm khác nhau.
Thuật ngữ “Cạnh tranh” có nguồn gốc từ tiếng La Tinh với nghĩa chủ yếu là sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng phẩm chất, cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được những ưu thế, lợi thế, mục tiêu xác định. Trong thời kỳ tư bản chủ nghĩa. Các Mác cho rằng: “Cạnh tranh TBCN là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá để thu được lợi nhuận siêu ngạch” Theo P.Samuelson: “ Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp với nhau để giành khách hàng, thị trường” Theo từ điển bách khoa Việt Nam: “ Cạnh tranh ( trong kinh doanh) là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối bởi quan hệ cung cầu nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất.” Cạnh tranh được hiểu và được khái quát một cách chung nhất đó là cuộc ganh đua gay gắt giữa các chủ thể đang hoạt động trên thị trường với nhau, kinh doanh cùng một loại sản phẩm hoặc những sản phẩm tương tự thay thế lẫn nhau nhằm chiếm lĩnh thị phần, tăng doanh số và lợi nhuận. Sinh viên: Nguyễn Văn Hiệu – Lớp QT 901N 5 Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần điện cơ Hải Phòng 1.
Vai trò của cạnh tranh 1. Đối với nền kinh tế quốc dân Canh tranh có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, nâng cao tiến bộ khoa học kỹ thuật, hiện đại hóa nền sản xuất xã hội. Cạnh tranh là môi trường, động lực thúc đẩy sự phát triển bình đẳng cùng có lợi của mọi thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường. Bất kể loại hình doanh nghiệp, nơi nào có tổ chức tốt, hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả, khả năng cạnh tranh cao thì doanh nghiệp đó sẽ phát triển, ngược lại khả năng cạnh tranh thấp kém hiệu quả thì doanh nghiệp sẽ bị đảo thải.
Ngoài ra cạnh tranh còn là động lực thúc đẩy các cá nhân tự đổi mới, luôn cố gắng học hỏi, nỗ lực phấn đấu, dám nghĩ dám làm… qua đó nâng cao được tri thức, trình độ lao động, nâng cao năng suất lao động cho toàn xã hội. Vai trò của cạnh tranh đối với người tiêu dùng: Trên thị trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng diễn ra gay gắt thì người được lợi nhất là khách hàng. Khi có cạnh tranh thì người tiêu dùng không phải chịu một sức ép nào mà còn được hưởng những thành quả do cạnh tranh mang lại như: Chất lượng sản phẩm tốt hơn, giá bán thấp hơn, chất lượng phục vụ cao hơn. Đồng thời khách hàng cũng tác động trở lại đối với cạnh tranh bằng những yêu cầu về chất lượng hàng hoá, về giá cả, về chất lượng phục vụ.
Khi đòi hỏi của người tiêu dùng càng cao làm cho cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt hơn để giành được nhiều khách hàng hơn. Vai trò của cạnh tranh đối với doanh nghiệp: Cạnh tranh là điều bất khả kháng đối với mỗi doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường.