CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Trong quá trình tổ chức và thực hiện các hoạt động kinh tế, các doanh nghiệp phải luôn kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả của doanh nghiệp mình. Muốn kiểm tra đánh giá các hoạt động sản xuất kinh doanh chung của toàn doanh nghiệp cũng như từng lĩnh vực, từng bộ phận bên trong doanh nghiệp thì doanh nghiệp không thể không thực hiện việc xác định tính hiệu quả kinh doanh của các hoạt động của doanh nghiệp đó.
Hiệu quả là một phạm trù phản ánh mức độ thu lại được kết quả tương ứng với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình thực hiện một hoạt động nhất định. Kết quả trong sản xuất thường được biểu hiện thông qua giá trị sản lượng, doanh thu hay lợi nhuận. Xét theo kinh tế học vĩ mô, hiệu quả là khi đạt được kết quả cao nhất như mong muốn với mức chi phí thấp nhất, hiệu quả là không lãng phí. Hiện nay, hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể hiểu theo nhiều quan điểm khác nhau.
Theo nhà kinh tế học người Anh-Adam Smith: Hiệu quả là kết quả đạt được trong quá trình hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa, ở đây hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh vì cho rằng doanh thu có thể tăng do chi phí, mở rộng sử dụng các nguồn sản xuất có kết quả, có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan niệm này cũng có kết quả ( Nguồn: Lịch sử các học thuyết kinh tế - tác giải Mai Ngọc Cường, NXB TPHCM). Hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng có thể hiểu theo quan điểm, là chỉ tiêu kinh tế xã hội tổng hợp dùng để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong thực tiễn của con người ở mọi lĩnh vực và mọi thời điểm. Tại bất kỳ quyết định nào cũng cần có một giải pháp tốt nhất trong điều kiện cho phép là thực hiện có cân nhắc, chính xác, phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể (Nguồn: Khảo sát về báo cáo tài chính, lập, đọc, kiểm tra, phân tích báo cáo tài chính-PGS. Nguyễn Văn Công, NXB Tài chính Hà Nội).
5 Hay đơn giản hiệu quả sản xuất kinh doanh là thước đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả tốt nhất. Từ các quan điểm trên, có thể đưa ra một khái niệm thống nhất về hiệu quả sản xuất kinh doanh, là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ phát triển kinh tế dựa vào sự khai thác các nguồn lực đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất. Hiệu quả sản xuất kinh doanh không chỉ là một thước đo quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế mà còn là thước đo để đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp. Bản chất và ý nghĩa của hiệu quả sản xuất kinh doanh Từ khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể thấy bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu và tiền vốn) để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận.
Hiệu quả trong sản xuất kinh doanh khác với kết quả quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình kinh doanh nhất định, và là đại lượng phản ánh mặt chất lượng cũng như số lượng thông qua sản phẩm của doanh nghiệp. Kết quả hoạt động kinh doanh là một trong những chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, môi trường cạnh tranh càng trở nên gay gắt thì nâng cao hiệu quả kinh doanh là một điều kiện giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển.
Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh có khả năng tăng khả năng cạnh tranh, khẳng định chỗ đứng của doanh nghiệp trên thị trường, giúp doanh nghiệp có khả năng mở rộng kinh doanh, tránh sự đào thải của quy luật cạnh tranh trên thị trường. Nâng cao hiệu quả kinh doanh có ý nghĩa to lớn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp có thể đạt được kết cả tối đa như mong muốn với một mức chi phí thấp nhất. Do đó, để tối thiểu chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là vô cùng cần thiết. 6 Có thể nói hiệu quả sản xuất kinh doanh coi là một trong những công cụ để các nhà quản trị thực hiện chức năng của mình.
Việc xem xét và tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh không những cho biết việc sản xuất đạt được ở trình độ nào mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích và tìm ra các nhân tố để đưa ra các biện pháp thích hợp trên cả hai phương diện: tăng kết quả sản xuất và giảm chi phí nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh 1. Nhân tố bên ngoài doanh nghiệp a) Chính trị - pháp luật Môi trường chính trị ổn định là tiền đề cho việc phát triển và mở rộng các hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp, các tổ chức cá nhân. Nhà nước có thể chế chính trị và hệ thống pháp luật rõ ràng, đúng đắn, ổn định sẽ là cơ sở cho sự thuận lợi và bình đẳng cho các doanh nghiệp nội địa kinh doanh và thúc đẩy các nhà đầu tư nước ngoài.
Môi trường pháp lý bao gồm luật, các văn bản dưới luật, các quy trình quy phạm kỹ thuật sản xuất tạo ra một hành lang cho các doanh nghiệp hoạt động. Các doanh nghiệp phải chấp hành các quy định của pháp luật, phải thực hiện các nghĩa vụ của mình với nhà nước, với xã hội và người lao động đúng với luật pháp quy định (nghĩa vụ nộp thuế, trách nhiệm đảm bảo đời sống cho cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp. b) Kinh tế, văn hóa - xã hội Môi trường kinh tế: Các yếu tố kinh tế tác động trực tiếp tới hình thành và phát triển năng suất sản xuất, khoa học công nghệ, khả năng thích ứng của từng doanh nghiệp. Nếu tốc độ tăng trưởng nền kinh tế cao, các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất, sự biến động tiền tệ là không đáng kể, lạm phát được giữ mức hợp lý, thu nhập bình quân đầu người tăng.
sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và ngược lại. Môi trường văn hóa - xã hội: Tình trạng thất nghiệp, trình độ giáo dục, phong cách, lối sống, phong tục, tập quán, tâm lý xã hội. đều tác động một cách 7 trực tiếp hoặc gián tiếp tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Nếu không có tình trạng thất nghiệp hoặc người lao động có nhiều cơ hội lựa chọn việc làm thì chắc chắn chi phí sử dụng lao động của doanh nghiệp sẽ cao, ngược lại nếu tình trạng thất nghiệp là cao thì chi phí sử dụng lao động của doanh nghiệp từ đó sẽ tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
c) Điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và cơ sở hạ tầng Các điều kiện tự nhiên như: các loại tài nguyên khoáng sản, vị trí địa lý, thời tiết khí hậu.ảnh hưởng tới chi phí sử dụng nguyên vật liệu, nhiên liệu, năng lượng, ảnh hưởng tới mặt hàng kinh doanh, năng suất chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng tới cung cầu sản phẩm do tính chất mùa vụ. Cơ sở hạ tầng của nền kinh tế nó quyết định sự phát triển của nền kinh tế cũng như sự phát triển của các doanh nghiệp, cũng như hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, ngân hàng tín dụng, mạng lưới điện quốc gia, chi phí kinh doanh, khả năng nắm bắt thông tin, khả năng huy động và sử dụng vốn, khả năng giao dịch thanh toán.của các doanh nghiệp, do đó ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. d) Môi trường khoa học kỹ thuật công nghệ Tình hình phát triển khoa học kỹ thuật công nghệ, tình hình ứng dụng của khoa học kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất trên thế giới cũng như trong nước ảnh hưởng tới trình độ kỹ thuật công nghệ và khả năng đổi mới kỹ thuật công nghệ của doanh nghiệp do đó ảnh hưởng tới năng suất chất lượng sản phẩm tức là ảnh hưởng tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong thời đại công nghệ hiện nay, các doanh nghiệp cần không ngừng phát triển kỹ thuật công nghệ phục vụ cho công tác sản xuất kinh doanh để mang đến hiệu quả chất lượng.
e) Đối thủ cạnh tranh Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là yếu tố tất yếu, số lượng đối thủ cạnh tranh càng nhiều thì mức độ cạnh tranh càng gay gắt. Các đối thủ cạnh tranh và hoạt động của họ luôn được xem là một trong yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến 8 việc đưa ra quyết định kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Tuy nhiên trên phương diện xã hội cạnh tranh sẽ có lợi cho người tiêu dùng và thúc đẩy xã hội phát triển. Việc phân tích các đối thủ cạnh tranh trong ngành nhằm nắm nắm được các điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ để từ đó xác định chiến lược nhằm đào tạo thế vững mạnh trên thị trường.
Nhân tố bên trong doanh nghiệp a) Lực lượng lao động Trong sản xuất kinh doanh, người lao động là chủ thể, là nhân tố quyết định đến sự thành công và thất bại của doanh nghiệp, người lao động là người sáng tạo ra công nghệ kỹ thuật và đưa chúng vào sản xuất kinh doanh. Trong một doanh nghiệp có lực lượng lao động chất lượng thì hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đó sẽ cao và ngược lại. Lực lượng lao động tác động trực tiếp đến năng suất, trình độ và hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. b) Bộ máy quản trị doanh nghiệp Với chức năng và nhiệm vụ vô cùng có thể khẳng định rằng chất lượng của bộ máy quản trị quyết định rất lớn tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.