CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÈ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐÓI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những rủi ro chủ yếu trong kinh doanh ngân hàng Kinh doanh ngân hàng là loại hình kinh doanh đặc biệt và nhũng rủi ro đối với hoạt động ngân hàng cũng vì thế mà mang tính đặc thù. Những rủi ro mà một ngân hàng phải đối mặt bao gồm: 1. Rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng phát sinh trong trường họp ngân hàng không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay, hoặc là việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn.
Rủi ro tín dụng là kết quả của việc ngân hàng cấp tín dụng cho khách hàng và ngân hàng nhận được các giấy nhận nợ do con nợ phát hành với sự cam kết là sẽ thanh toán cả gốc và lãi đầy đủ và đúng hạn cho ngân hàng. Song không thanh toán đúng hạn hoặc không trả được đầy đủ cả gốc và lãi. Rủi ro lãi suất Rủi ro lãi suất là khả năng xảy ra những tổn thất khi lãi suất thay đổi ngoài dự tính. Nêu ngân hàng duy trì cơ cấu tài sản có và tài sản nợ với những kỳ hạn không cân xứng với nhau, thì phải chịu những rủi ro về lãi suất trong việc tái tài trợ tài sản có và tài sản nợ; hoặc rủi ro về lãi suất do giá trị của tài sản thay đổi khi lãi suất thị trường biến động.
Rủi ro hối đoái Rủi ro hối đoái là khả năng xảy ra tổn thất mà ngân hàng phải chịu khi tỷ giá hôi đoái thay đôi vượt quá thay đổi dự tính. Trong cơ chế thị trường, tỷ giá thường xuyên dao động, sự thay đổi này cùng với trạng thái hối đoái của 5 ngân hàng tạo ra thặng dư hay thậm hụt tạm thời. Những thay đổi tỷ giá ngoài dự kiến dẫn đến tổn thất cho ngân hàng. Rủi ro thanh khoản Rủi ro thanh khoản là khả năng xảy ra tổn thất cho ngân hàng khi nhu cầu thanh khoản thực tế vượt quá khả năng thanh khoản dự kiến làm gia tăng các chi phí để đáp ứng nhu cầu thanh khoản hoặc làm cho ngân hàng mất khả năng thanh toán.
Hay nói cách khác rủi ro thanh khoản phát sinh khi những người gửi tiền đồng thời có nhu cầu rút tiền gửi ở ngân hàng ngay lập tức. Mặc dù, ngân hàng luôn lường trước điều này bằng việc duy trì lượng tiền mặt ỏ mức tối ưu đủ để đáp ứng các nhu cầu rút tiền thường xuyên của người gửi tiền mà không gây ảnh hưởng đến độ thanh khoản của ngân hàng. Tuy nhiên, trong một vài trường hợp đặc biệt ngân hàng vẫn phải đối mặt với rủi ro thanh khoản như trong tình huống những người gửi tiền mất lòng tin vào ngân hàng hay nhu cầu rút tiền có tính chất thời vụ mà ngân hàng không dự tính trước được đòi hỏi ngân hàng phải chi trả tức thời một khoản tiền lớn hơn mức bình thường. Hậu quả là, ngân hàng phải bán một số tài sản có độ thanh khoản thấp để đáp ứng nhu cầu rút tiền của người gửi.
Điều này khiến cho ngân hàng gặp phải rủi ro thanh khoản nghiêm trọng và ngân hàng buộc phải bán thôc bán tháo tức thời ngay cả số tài sản khó chuyển nhượng với giá rẻ mạt vì ngân hàng không đủ thời gian để tìm người mua cũng như điều kiện thương lượng về giá cả. Trong trường hợp rủi ro thanh khoản càng ngày càng nghiêm trọng, nếu tất cả những người gửi tiền đồng loạt yêu cầu ngân hàng chi trả toàn bộ tiên gửi của họ thì dẫn đến ngân hàng chỉ đang từ chỗ phải đối phó với rủi ro thanh khoản đến chỗ phải đối mặt với rủi ro phá sản. Rủi ro hoạt động ngoại bảng Hoạt động ngoại bảng là các hoạt động không thuộc bảng cân đối tài sản (nội bảng), bởi vì các hoạt động này không liên quan đến việc nắm giữ 6 các chứng khoán hay giấy nhận nợ sơ cấp hoặc ngân hàng phát hành các chứng khoán hay giấy nhận nợ thứ cấp. Tuy nhiên, các hoạt động ngoại bảng có ảnh hưởng đến trạng thái tương lai của bảng cân đối tài sản nội bảng, bởi vì các hoạt động có thế tạo ra những tài sản có và tài sản nợ bổ sung cho bảng cân đối nội bảng.
Trong thực tế, những trường họp thua lỗ nghiêm trọng trong hoạt động ngoại bảng đã trở thành nguyên nhân chính khiến cho ngân hàng có thể đi đến phá sản. Rủi ro khác Ngoài các rủi ro chính đã nêu ngân hàng còn phải luôn sẵn sàng đối mặt với các rủi ro khác là: rủi ro công nghệ và hoạt động, rủi ro quốc gia, rủi ro do thay đổi thuế đột ngột, do lạm phát gia tăng hay sự biến động vô lối của giá cả thị trường. Tất cả các loại rủi ro này đòi hỏi ngân hàng ngày càng phải hoàn chỉnh quy trình quản lý của mình một cách chặt chẽ nhằm đưa ra các dự báo kịp thời cũng như có những biện pháp nhanh chóng thích họp để hạn chế rủi ro xảy ra. Rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thưong mại 1.
Khái niệm, đặc điếm và phân loại rủi ro tín dụng 1. Khái niệm rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng gắn liền với hoạt động quan trọng nhất của NHTM - hoạt động tín dụng. Các khoản cho vay thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tông tài sản có của NHTM, mang lại phân lớn thu nhập cho ngân hàng, song cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra nhũng tổn thất ngoài dự kiến mà ngân hàng p hải gánh chịu do khách hàng vay không trả đầy đủ vốn và lãi hoặc trả không đúng hạn hoặc không trả.
7 Như vậy, rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng không trả, hoặc không trả đây đủ, hoặc không trả đúng hạn gốc và lãi cho ngân hàng. Nói một cách khác, rủi ro tín dụng là rủi ro mà bên vay trong một giao dịch không thực hiện được theo thời hạn và điều kiện của họp đồng làm cho người cho vay phải gánh chịu tổn thất tài chính. Rủi ro tín dụng là rủi ro phức tạp nhất, quản lý khó khăn nhất. Nó đòi hỏi ngân hàng phải có những giải pháp đồng bộ, hữu hiệu mới có thể hạn chế, ngăn ngừa bớt rủi ro, giảm tối thiểu những thiệt hại có thể xảy ra.
Ngày nay, dù có rất nhiều hình thức kinh doanh mới trong hoạt động ngân hàng ở nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng tín dụng vẫn là hoạt động kinh doanh chủ yếu của các ngân hàng. Vì thế, ở tất cả các nước, rủi ro tín dụng là vấn đề được đặc biệt quan tâm không chỉ ở phạm vi các ngân hàng, mà trong toàn nên kinh tế. Các ngân hàng luôn tìm cực đại lợi nhuận qua việc tìm kiếm lợi tức cao nhất có thể ở các món vay và chứng khoán, đồng thời cố gắng giảm thiểu rủi ro liên quan đến hoạt động cho vay. Đặc điểm rủi ro tín dụng > Rủi ro tín dụng có tính tất yếu, khách quan: Trước khi cho vay, ngân hàng cố gắng phân tích các yếu tố của người vay sao cho độ an toàn là cao nhất.
Nhìn chung, ngân hàng chỉ quyết định cho vay khi thấy rằng rủi ro tín dụng sẽ không xảy ra. Tuy nhiên, không phải bao giờ ngân hàng cũng dự tính chính xác các vấn đề sẽ xảy ra. Khả năng hoàn trả tiên vay của khách hàng có thể bị thay đổi do nhiều nguyên nhân. Nhiều trường họp cán bộ tín dụng của ngân hàng không có khả năng thực hiện phân tích tín dụng thích đáng.
Mặt khác, do không thể có được thông tin cân xứng về việc sử dụng vốn vay cho hoạt động kinh doanh của khách hàng đi vay (người trực tiêp sử dụng tiền vay trong một khoảng thời gian dài), bất cứ một khoản cho vay nào cũng tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro đối với ngân hàng 8 (không thu hồi vốn, thu hồi không đúng hạn, không đầy đủ. Do vậy, trên quan điểm quản lý toàn bộ ngân hàng, rủi ro tín dụng là không thể tránh khỏi, là khách quan. Nhiều quan điểm nhất trí rằng, rủi ro tín dụng là bạn đường trong kinh doanh, có thể đề phòng, hạn chế, chứ không thể loại trừ. y Rủi ro tín dụng có tính chất đa dạng, phức tạp: Tính chất đa dạng, phức tạp của rủi ro tín dụng biểu hiện rõ nhất ở các hình thức của rủi ro tín dụng.
Rủi ro tín dụng bao gồm rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục. Rủi ro giao dịch là rủi ro phát sinh trong quá trình ngân hàng xét duyệt và cho vay, nó bao gồm rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. Rủi ro lựa chọn là rủi ro liên quan đến hoạt động thẩm định và phân tích tín dụng. Rủi ro bảo đảm là rủi ro xuất phát từ các tiêu chuẩn bảo đảm của khoản tín dụng như các điều khoản trong hợp đồng tín dụng, các loại tài sản đảm bảo và mức độ an toàn của tài sản đảm bảo.
Rủi ro nghiệp vụ là những rủi ro liên quan tới các quá trình thao tác nghiệp vụ tín dụng từ việc xây dựng và thực hiện các chính sách tín dụng, xem xét và quản lý danh mục cho vay đến việc xếp hạng tín dụng và xử lý các khoản vay có vấn đề. Rủi ro danh mục bao gồm rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. Rủi ro nội tại chỉ xuất phát từ những đặc điểm riêng biệt của chủ thể đi vay hay của ngành kinh tế. Rủi ro tập trung là rủi ro xảy ra khi mức dư nợ của ngân hàng tập trung vào một số khách hàng, một số ngành kinh tế, một khu vực địa lý hoặc một số hình thức cho vay.
Như vậy, có thể thấy rủi ro tín dụng có thể phát sinh từ rất nhiều khâu trong quá trình cấp tín dụng với tính chất đa dạng và phức tạp. ^ Rủi ro tín dụng có khả năng tạo phản ủng dây chuyền: Không chỉ là vấn đề quan trọng của hệ thống ngân hàng trong nước, rủi ro tín dụng còn là mối quan tâm lớn của các hệ thống ngân hàng thế giới bởi 9 một đặc tính có tính quan trọng đối của rủi ro tín dụng là nó có tính lan truyền nhanh. Hoạt động ngân hàng không chỉ giới hạn trong một nước mà nó còn có mối liên kết ra ngoài lãnh thổ.