Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH 1. LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH 1. Bản chất của cạnh tranh Theo quan điểm trước đây của Adam Smith cho rằng, cạnh tranh có thể phối hợp các hoạt động kinh tế một cách nhịp nhàng và có lợi cho xã hội. Cạnh tranh làm giàu của cải quốc gia thông qua thị trường và giá cả, nên có quan hệ mật thiết với thị trường, chính nó có thể khơi dậy nỗ lực của con người và làm giàu cho quốc gia.
Cạnh tranh còn có tác dụng nâng cao năng lực của lao động, điều tiết, phân phối các yếu tố một cách hợp lý, kích thích người lao động tự rèn luyện và nâng cao kỹ năng của mình, cạnh tranh về sức lao động diễn ra giữa các ngành và các công ty, cạnh tranh đã làm tư bản chảy vào ngành có lợi nhuận cao nhất, mà không cần có sự can thiệp về kinh tế của nhà nước. Quan điểm cạnh tranh của C.Mác được thể hiện trong học thuyết giá trị thặng dư. Cạnh tranh diễn ra ở ba bình diện: cạnh tranh giá thành thông qua nâng cao năng suất lao động giữa các nhà tư bản nhằm thu hút được giá trị thặng dư; cạnh tranh chất lượng qua việc nâng cao giá trị sử dụng hàng hóa; cạnh tranh giữa các ngành bằng khả năng luân chuyển tư bản để đạt được giá trị thăng dư cao nhất của nhà tư bản.Mác, cạnh tranh kinh tế là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa, là sự cạnh tranh quyết liệt giữa những người sản xuất hàng hóa dựa trên cơ sở kinh tế thực lực của chính bản thân họ. Do vậy, bản chất cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là cuộc đấu tranh giành giật lợi ích kinh tế giữa những người sản xuất kinh tế với nhau, trên cơ sở chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa.
Trong nền kinh tế tri thức, cạnh tranh không đơn giản chỉ thay đổi hàm sản xuất và mở rộng thị phần, mà là mở rộng không gian sinh tồn, là tư bản hóa giá trị thời gian của cá nhân người tiêu dùng trong không gian thị trường mới. Quan điểm cạnh tranh trong nền kinh tế tri thức thì định hướng kinh tế không phải là sản xuất ra một sản phẩm cụ thể mà cần phải đưa ra được những ý tưởng mới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Ngày nay, cạnh tranh không chỉ xảy giữa các công ty trong phạm vi quốc gia, xu hướng toàn cầu hóa đã xuất hiện cạnh tranh toàn cầu, các công ty phải trang bị lợi thế cạnh tranh bền vững cho mình, để sẵn sàng bước đến một hình thái cạnh tranh mới đó là cạnh tranh tập đoàn. Sự cạnh tranh tập đoàn không loại bỏ sự cạnh tranh lẫn nhau giữa thành viên trong nhóm tập đoàn, nhưng sự cạnh tranh nội bộ chính là quá trình cạnh tranh lớn hơn.
Bản chất của cạnh tranh tập đoàn là hành vi cạnh tranh giữa các nhóm tập đoàn với nhau, mà liên minh ảnh hưởng trong nội bộ nhóm tập đoàn. Tóm lại, trong thương trường, cạnh tranh là quá trình tiếp diễn không ngừng giữa các doanh nghiệp nhằm tạo ra giá trị gia tăng mới và cao hơn để khách hàng lựa chọn mình. Do đó, chúng ta có thể kết luận rằng: Bản chất cạnh tranh không phải là hủy diệt đối thủ của mình thông qua các thủ đoạn, mà chính cạnh tranh là động lực làm cho các doanh nghiệp càng phát triển tốt hơn, cạnh tranh còn diễn ra ngay chính nội bộ của doanh nghiệp; để tránh người khác cạnh tranh và vượt lên mình, doanh nghiệp phải tự cạnh tranh với chính mình. Các doanh nghiệp sẽ tự đào thải và tự hủy diệt chính mình nếu không biết tận dụng những năng lực cạnh tranh hiện có, cũng như việc tìm kiếm và xây dựng cho mình ngày càng có nhiều lợi thế cạnh tranh bền vững.
Khái niệm năng lực cạnh tranh Theo các quan điểm trước đây, năng lực cạnh tranh của một công ty được xét trên hai khía cạnh là: lợi thế về chi phí và năng suất mà công ty có đạt được. Công ty nào có năng suất cao với mức chi phí thấp thì sẽ có lợi thế cạnh tranh và giành được thị trường. Quan điểm của Michael Porter về năng lực cạnh tranh được thể hiện qua tác phẩm Lợi thế cạnh tranh, năng lực cạnh tranh phụ thuộc vào trình độ và khả năng khai thác, sử dụng các năng lực riêng của mình trong việc tạo ra các sản phẩm mang tính dị biệt có giá trị, nó bao gồm các yếu tố vô hình và hữu hình. Trong cuốn sách “Thị trường, chiến lược, cơ cấu” của tác giả Tôn Thất Nguyễn Thiêm, đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc gia tăng giá trị nội sinh và ngoại sinh của doanh nghiệp, đây chính là năng lực cạnh tranh mà mỗi doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 nghiệp phải cố gắng đạt được, là nền tảng để doanh nghiệp thực hiện chiến lược cạnh tranh của mình một cách hiệu quả nhất.
Một quan niệm khác đã cho rằng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được hiểu là sự tích hợp các khả năng, nguồn nội lực để duy trì và phát triển thị phần, làm tăng lợi nhuận, định vị những ưu thế cạnh tranh của doanh nghiệp đó, trong mối quan hệ với đối thủ cạnh tranh trực tiếp và tiềm tàng trên một thị trường mục tiêu xác định. Như vậy, trên thực tế đang tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp. Nhưng đều tập trung vào những vấn đề cơ bản như sau: - Thứ nhất, mức độ yêu cầu của khách hàng là chuẩn mực để đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp. - Thứ hai, thực lực của doanh nghiệp bao gồm giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh.
- Thứ ba, thực lực của doanh nghiệp phải tạo nên lợi thế so với các đối thủ cạnh tranh. - Thứ tư, khả năng đánh giá đúng đắn những mặt mạnh và mặt yếu của mỗi doanh nghiệp, nhằm tìm các giải pháp tăng năng lực cạnh tranh của mình. Doanh nghiệp cần hiểu được năng lực cạnh tranh của chính mình, mới có thể đưa ra những chiến lược nâng cao nó để cạnh tranh và phát triển. Từ những nhận định và phân tích trên, chúng ta có thể hiểu về năng lực cạnh tranh như sau: Năng lực cạnh tranh là những giá trị gia tăng nội sinh và ngoại sinh, mà doanh nghiệp tạo ra được trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, thông qua việc sử dụng và khai thác các nguồn lực của mình, cũng như tận dụng các yếu tố cơ hội bên ngoài một cách có hiệu quả nhất.
Từ đó, tạo ra những sản phẩm, dịch vụ có chất lượng cao, có khả năng cạnh tranh vượt trội so với các đối thủ hiện tại cũng như đối thủ tiềm tàng trong tương lai. Bản chất lợi thế cạnh tranh Jack Welch đã từng nhận định rằng: Nếu không có lợi thế thì đừng cạnh tranh. Lợi thế là nền tảng cho sự cạnh tranh. Chính vì vậy, lợi thế cạnh tranh là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 những gì làm cho doanh nghiệp nổi bật, những cái mà các đối thủ cạnh tranh khác không có, doanh nghiệp đó sẽ hoạt động tốt hơn những doanh nghiệp khác, hoặc làm được những việc mà người khác không thể làm được.
Lợi thế cạnh tranh là nhân tố cần thiết cho sự thành công và tồn tại lâu dài, hay khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh. Có bốn nhân tố tạo nên lợi thế cạnh tranh là: hiệu quả, chất lượng, sự cải tiến và đáp ứng khách hàng. Chất lượng vượt trội Lợi thế cạnh tranh Hiệu quả Đáp ứng khách Chi phí thấp vượt trội hàng vượt trội khác biệt Cải tiến vượt trội Sơ đồ 1.1: Các khối cơ bản tạo lợi thế cạnh tranh Mỗi nhân tố đều có ảnh hưởng đến việc tạo ra sự khác biệt. Bốn nhân tố này sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra giá trị cao hơn thông qua việc hạ thấp chi phí hay tạo sự khác biệt về sản phẩm so với các đối thủ.
Từ đó, doanh nghiệp có thể làm tốt hơn đối thủ và có lợi thế cạnh tranh. Theo Michael Porter, lợi thế cạnh tranh (theo đó là lợi nhuận cao hơn) đến với công ty nào có thể tạo ra giá trị vượt trội. Và cách thức để tạo ra giá trị vượt trội là: hướng đến việc giảm thấp chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh và/hoặc tạo ra sự khác biệt về sản phẩm, để khách hàng cảm nhận được và chấp nhận với mức giá cao hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Có hai yếu tố cơ bản hình thành nên tỷ lệ lợi nhuận để xem xét doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh hay không, đó là: - Lượng giá trị mà khách hàng cảm nhận về hàng hóa hay dịch vụ.
- Chi phí sản xuất. Giá trị mà các khách hàng cảm nhận về hàng hóa hay dịch vụ của doanh nghiệp chính là: những giá trị mà khách hàng nhận được khi cảm thấy thõa mãn từ sản phẩm hay dịch vụ. Giá trị mà khách hàng cảm nhận luôn cao hơn giá trị sản phẩm hay dịch vụ mà doanh nghiệp đưa ra. Sự chênh lệch này chính là thặng dư của người tiêu dùng, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng mạnh thì thặng dư mà khách hàng thu được càng lớn.
Doanh nghiệp phải có những chiến lược hiệu quả về sản xuất kinh doanh để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ có giá trị cao, cũng như tìm hiểu giá trị mà khách hàng đòi hỏi từ sản phẩm của mình. Chuỗi giá trị cho thấy khả năng tạo ra giá trị khách hàng của tổ chức qua các hoạt động của họ. Bao gồm năm hoạt động cơ bản là: hậu cần bên trong, vận hành, hậu cần bên ngoài, tiếp thị bán hàng, dịch vụ và bốn hoạt động hỗ trợ gồm: cơ sở hạ tầng của công ty, cách quản lý nguồn nhân lực, việc triển khai công nghệ và cung ứng nguyên liệu. Nhận dạng lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp là công việc làm quan trọng.
Phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter sẽ giúp nhận dạng các lợi thế cạnh tranh mục tiêu hay hiện hữu trong phối thức. Cơ sở hạ tầng của công ty Cận biên Quản trị nguồn nhân lực Phát triển kỹ thuật Cung ứng Hậu cần Hậu cần Tiếp thị và Vận hành Dịch vụ đầu vào đầu ra bán hàng Sơ đồ 1.2: Chuỗi giá trị của Michael Porter LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguồn gốc của lợi thế cạnh tranh bền vững Lợi thế cạnh tranh sẽ bị giảm dần theo thời gian do bởi sự bắt kịp của các đối thủ cạnh tranh. Do vậy, doanh nghiệp cần tạo ra cho mình một lợi thế cạnh tranh bền vững.