CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 1.1 Khái quát chung về hoạt động xuất khẩu 1.1 Khái niệm về xuất khẩu Xuất khẩu là hoạt động mua bán giữa các chủ thể có quốc tịch khác nhau được thực hiện qua biên giới quốc gia (đường bộ, đường thủy, đường hàng không…) trên cơ sở thanh toán bằng tiền tệ. Tiền tệ ở đây có thể là ngoại tệ đối với một hoặc cả hai quốc gia. Hoạt động xuất khẩu là hình thức cơ bản của hoạt động ngoại thương đã xuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển.2 Đặc điểm của xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu có những đặc điểm sau: - Hoạt động xuất khẩu không chỉ được thực hiện giữa các nước láng giềng mà còn diễn ra trên phạm vi khu vực và toàn thế giới. - Khách hàng trong hoạt động xuất khẩu là người nước ngoài.
Vì vậy, nhà xuất khẩu cần phải có sự nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nhu cầu của khách hàng nước ngoài để đưa ra những sản phẩm, hàng hoá phù hợp. - Hoạt động xuất khẩu chịu tác động mạnh mẽ bởi các yếu tố như: tình hình kinh tế, luật pháp, chính trị, văn hóa của quốc gia nhập khẩu, các đối thủ cạnh tranh, tiềm lực kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, hoạt động xuất khẩu mặc dù mang lại lợi nhuận cao nhưng tính rủi ro cũng tương đối lớn. - Thị trường trong kinh doanh xuất khẩu thường phức tạp và khó tiếp cận hơn thị trường kinh doanh trong nước.
Bởi vì thị trường xuất khẩu phức tạp hơn và có nhiều yếu tố ràng buộc hơn. - Các nghiệp vụ liên quan đến xuất khẩu rất phức tạp và chứa nhiều rủi ro. Quá trình xuất khẩu diễn ra kèm theo đó là các thủ tục hải quan và thủ tục hành chính khác. - Đồng tiền thanh toán phải là ngoại tệ đối với một hoặc cả hai bên tham gia, thông thường là một số loại ngoại tệ mạnh như USD, JYP, EUR… - Phải sử dụng các phương thức và phương tiện vận tải chuyên dụng như: vận tải biển, đường sắt, máy bay hoặc đường bộ.
Hàng hóa xuất khẩu phải được mua với số lượng, khối lượng lớn mới có hiệu quả kinh tế. - Bản chất của xuất khẩu trên cơ sở hợp đồng mua bán quốc tế nên phải đồng nhất ngôn ngữ soạn thảo, các điều kiện và điều khoản rõ ràng, chỉ rõ luật điều chỉnh theo sự thống nhất thỏa thuận giữa hai bên, và bắt buộc phải có chữ ký pháp lý. c 4 Tóm tại, xuất khẩu là sự mở rộng mua bán ra thị trường nước ngoài, hoạt động xuất khẩu có thể đem lại kết quả về lợi nhuận cao hơn kinh doanh trong nước nhưng hoạt động này cũng rất phức tạp và chứa đựng nhiều rủi ro hơn.3 Vai trò của hoạt động xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu không chỉ đơn giản là bán hàng hóa ra nước ngoài, xuất khẩu có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn với nền kinh tế đất nước.1 Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc gia Xuất khẩu là nội dung chính trong các chính sách về hoạt động ngoại thương, nó có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế, là một trong những nhân tố cơ bản để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. - Xuất khẩu tạo nguồn vốn quan trọng cho nhập khẩu, tích lũy phát triển sản xuất, phục vụ cho tiến trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước.
Đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Kích thích tăng trưởng kinh tế, cho phép mở rộng quy mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời tạo phản ứng dây chuyền giúp các ngành kinh tế phát triển theo, tạo điều kiện mở rộng thị trường, tăng tổng sản phẩm. - Xuất khẩu là phương tiện quan trọng để tạo vốn và thu hút kỹ thuật công nghệ từ các nước phát triển nhằm hiện đại hoá nền kinh tế nội địa, tạo năng lực cho sản xuất mới, làm gia tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. - Xuất khẩu có tác động tích cực đối với việc giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, thu hút hàng triệu lao động thông qua sản xuất hàng xuất khẩu, tạo thu nhập ổn định cho người lao động.
- Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, tăng cường sự hợp tác kinh tế giữa các nước. Từ đó thúc đẩy các mối quan hệ khác như đầu tư quốc tế, dịch vụ du lịch, xuất khẩu lao động, hợp tác khoa học kỹ thuật, hợp tác tài chính, hợp tác sản xuất… phát triển theo. Ngược lại sự phát triển của các ngành này lại tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu phát triển.2 Vai trò của xuất khẩu đối với doanh nghiệp Hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp có vai trò to lớn đối với bản thân các doanh nghiệp tham gia vào thương mại quốc tế. c 5 - Xuất khẩu giúp doanh nghiệp tăng khả năng sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ, mở rộng mối quan hệ với các đối tác nước ngoài, giúp doanh nghiệp tăng được doanh thu và lợi nhuận đồng thời chia sẻ được rủi ro trong kinh doanh.
- Nhờ xuất khẩu mà thương hiệu của doanh nghiệp được người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến, điều này giúp tăng khả năng nhận diện thương hiệu, tạo cho doanh nghiệp một lợi thế cạnh tranh và chỗ đứng trên thị trường. - Xuất khẩu tạo nguồn thu ngoại tệ cho doanh nghiệp, qua đó doanh nghiệp có khả năng nhập khẩu, thay thế, nâng cấp, bổ sung các trang thiết bị, máy móc, nguyên vật liệu phụ vụ cho quá trình sản xuất. - Xuất khẩu thúc đẩy doanh nghiệp luôn phải đổi mới, hoàn thiện công tác quản trị kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm, đưa ra những chiến lược xuất khẩu phù hợp với sản phẩm, giá cả, thị trường. - Tác động tích cực đến việc ổn định thu nhập, góp phần nâng cao mức sống cho người lao động.2 Các phương thức và hình thức xuất khẩu 1.1 Các phương thức xuất khẩu 1.1 Xuất khẩu trực tiếp - Xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu do một doanh nghiệp trong nước trực tiếp bán hàng hoá cho một doanh nghiệp nước ngoài thông qua các tổ chức của chính mình bằng việc gặp mặt trực tiếp để trao đổi giữa người bán và người mua về các thỏa thuận liên quan đến hàng hóa, giao nhận và thanh toán.
Sau khi đã thống nhất các điều kiện liên quan, các bên sẽ ký kết hợp đồng mua bán trực tiếp, hàng hóa sẽ được đưa từ nước người bán sang nước người mua và tiền thanh toán sẽ được chuyển từ người mua sang người bán. - Xuất khẩu trực tiếp cho phép người xuất khẩu nắm bắt được khá chính xác về nhu cầu, số lượng, giá cả của thị trường để có những biện pháp thay đổi mang tính cạnh tranh quốc tế cao, đồng thời lợi nhuận không bị chia sẻ qua các bên trung gian. - Doanh nghiệp sẽ tốn nhiều chi phí để nghiên cứu và tiếp thị, cần có đội ngũ nhân viên có kinh nghiệm trong quan hệ thương mại quốc tế, rành về các nghiệp vụ và qui trình xuất nhập khẩu, cần có người thông thạo về ngôn ngữ, tập quán, luật pháp nội địa cũng như quốc tế. Vì vậy chỉ có doanh nghiệp lớn, doanh số cao, mục tiêu hướng về xuất nhập khẩu rõ ràng thì mới đạt được hiệu quả tốt.
c 6 - Ưu điểm: + Giảm được chi phí trung gian do đó làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. + Có nhiều điều kiện phát huy tính độc lập của doanh nghiệp. + Chủ động trong việc tiêu thụ hàng hoá sản phẩm của mình. - Nhược điểm: + Chi phí để giao dịch trực tiếp cao.
+ Khối lượng hàng hoá khi tham giao giao dịch thường phải lớn thì mới có thể bù đắp được chi phí trong việc giao dịch. + Trình độ kĩ thuật nghiệp vụ của các cán bộ tham gia xuất khẩu phải cao. + Dễ xảy ra rủi ro.2 Xuất khẩu gián tiếp Xuất khẩu gián tiếp là việc cung ứng hàng hoá ra thị trường nước ngoài thông qua các trung gian xuất khẩu như đại lý hoặc người môi giới. Xuất khẩu gián tiếp sẽ hạn chế mối liên hệ với bạn hàng của nhà xuất khẩu, đồng thời khiến nhà xuất khẩu phải chia sẻ một phần lợi nhuận cho bên trung gian.
Các trung gian mua bán này không chiếm hữu hàng hóa của doanh nghiệp mà chỉ trợ giúp doanh nghiệp trong việc xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Các đơn vị trung gian trong xuất khẩu gián tiếp: - Đại lý: là cá nhân hay tổ chức đại diện cho nhà xuất khẩu thực hiện các hoạt động, thiết lập quan hệ hợp đồng giữa doanh nghiệp và khách hàng ở thị trường nước ngoài. Đại lý không chiếm hữu và sở hữu hàng hóa. - Công ty kinh doanh xuất khẩu: là công ty hoạt động như một nhà phân phối độc lập, có chức năng kết nối các khách hàng nước ngoài với các doanh nghiệp, công ty xuất khẩu trong nước để đưa hàng hóa ra nước ngoài tiêu thụ.
Công ty cung cấp các dịch vụ cung ứng bổ trợ cho hoạt động xuất khẩu, thiết lập và mở rộng các kênh phân phối. - Ưu điểm: + Giảm bớt được chi phí cho việc nghiên cứu, tìm kiếm khách hàng. + Việc xuất khẩu được giao cho bên trung gian nên giảm được rủi ro về thị trường. - Nhược điểm: + Dễ bị thụ động phải phụ thuộc nhiều vào người trung gian.
+ Không kiểm soát được người trung gian.2 Các hình thức xuất khẩu 1.1 Xuất khẩu ủy thác - Hoạt động xuất khẩu ủy thác được hình thành giữa một doanh nghiệp trong nước có nhu cầu xuất khẩu hàng hóa của mình ra thị trường nước ngoài nhưng không đủ điều kiện để xuất khẩu nên phải ủy thác cho một doanh nghiệp khác để thực hiện hoạt động xuất khẩu. - Doanh nghiệp nhận ủy thác có chức năng thực hiện các giao dịch ngoại thương, đàm phán với đối tác nước ngoài, làm thủ tục xuất khẩu theo yêu cẩu của doanh nghiệp ủy thác và được hưởng một khoản thù lao gọi là phí ủy thác hoặc hoa hồng ủy thác. - Trong xuất khẩu ủy thác, doanh nghiệp nhận ủy thác chỉ thay mặt bên ủy thác để giao dịch, ký hợp đồng, làm thủ tục xuất khẩu cũng như giải quyết khiếu nại, vấn đề bồi thường với đối tác nước ngoài.2 Xuất khẩu tự doanh - Xuất khẩu tự doanh là hoạt động xuất khẩu độc lập và trực tiếp của một doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu.