Luận văn thạc sĩ giải pháp nâng cao hiệu quả vay vốn tín dụng ưu đãi của ngân hàng chính sách xã hội cho hộ nghèo tại huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu giải pháp cải thiện kết quả vay vốn tín dụng ưu đãi của ngân hàng chính sách xã hội cho hộ nghèo, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp nâng cao hiệu quả vay vốn tín dụng ưu đãi của ngân hàng chính sách xã hội cho hộ nghèo tại huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Nghèo đói và chuẩn mực nghèo đói
• 1.1.2. Tín dụng đối với hộ nghèo
• 1.1.3. Các rào cản trong tiếp cận nguồn vốn vay
• 1.1.4. Khái niệm về hiệu quả
• 1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi của hộ nghèo từ ngân hàng chính sách xã hội
• 1.1.6. Ý nghĩa của vốn đối với sản xuất nông, lâm nghiệp
• 1.1.7. Những quan điểm, chính sách của Đảng và nhà nước về công tác xóa đói giảm nghèo
• 1.1.8. Ngân hàng chính sách xã hội
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Kinh nghiệm của một số nước về cho vay đối với hộ nghèo
• 1.2.2. Tình hình cho vay trong nước
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Lương
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.3.2. Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin
• 2.3.3. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng cho hộ nghèo vay vốn ưu đãi tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Tình hình vay vốn và sử dụng vốn vay của các hộ điều tra tại huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Tình hình chung của các hộ nghèo điều tra
• 3.2.2. Tình hình vốn vay của các hộ điều tra
• 3.2.3. Nguyên nhân nghèo của hộ điều tra
• 3.2.4. Nhu cầu vay vốn của các hộ điều tra
• 3.2.5. Kết quả sử dụng vốn vay của hộ
• 3.2.6. Hiệu quả sử dụng vốn vay
• 3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay của hộ nghèo tại NHCSXH huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.1. Nhân tố chủ quan
• 3.3.2. Nhân tố khách quan
• 3.4. Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay của hộ nghèo tại NHCSXH huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.4.1. Nâng cao năng lực vay vốn của hộ nghèo
• 3.4.2. Hoàn thiện công tác cho vay đối với hộ nghèo tại NHCSXH
• 3.4.3. Giải pháp cho chính quyền địa phương
• 3.4.4. Tăng cường mối quan hệ giữa NHCSXH với tổ chức chính trị xã hội
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Đối với chính phủ
• Đối với NHCSXH Việt Nam
• Đối với Sở ban ngành tỉnh Thái Nguyên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Đề tài 'Giải pháp nâng cao hiệu quả vay vốn tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo tại Phú Lương, Thái Nguyên' tập trung vào việc phân tích và đánh giá tình hình vay vốn của hộ nghèo tại huyện Phú Lương. Vay vốn tín dụng là một trong những công cụ quan trọng giúp cải thiện đời sống của hộ nghèo. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn này vẫn gặp nhiều khó khăn. Đề tài nhằm tìm ra các giải pháp tài chính hiệu quả để nâng cao khả năng tiếp cận và sử dụng vốn vay cho hộ nghèo.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác xóa đói giảm nghèo, nhưng vẫn còn nhiều hộ nghèo chưa tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi. Tại huyện Phú Lương, số hộ nghèo theo chuẩn tiếp cận đa chiều vẫn còn cao. Việc nâng cao hiệu quả vay vốn tín dụng cho hộ nghèo là cần thiết để cải thiện đời sống và phát triển kinh tế địa phương.

II. Thực trạng vay vốn tín dụng ưu đãi

Tình hình vay vốn của hộ nghèo tại Phú Lương cho thấy nhiều hộ đã tiếp cận được nguồn vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều rào cản trong việc tiếp cận vốn vay. Các hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng trả nợ và thiếu thông tin về các chương trình tín dụng ưu đãi. Điều này dẫn đến việc sử dụng vốn vay không hiệu quả, ảnh hưởng đến khả năng phát triển kinh tế của hộ nghèo.

2.1. Tình hình chung của các hộ nghèo

Theo số liệu khảo sát, nhiều hộ nghèo tại Phú Lương đã được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, nhưng vẫn còn một tỷ lệ lớn chưa được hưởng lợi. Việc sử dụng vốn vay chủ yếu tập trung vào sản xuất nông nghiệp, nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao do thiếu kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính. Cần có các chương trình hỗ trợ vay vốn đi kèm với đào tạo kỹ năng cho hộ nghèo.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả vay vốn

Để nâng cao hiệu quả vay vốn cho hộ nghèo, cần thực hiện một số giải pháp như cải thiện chính sách hỗ trợ vay vốn, tăng cường mối quan hệ giữa Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị xã hội. Cần có các chương trình đào tạo về quản lý tài chính cho hộ nghèo để họ có thể sử dụng vốn vay một cách hiệu quả hơn. Việc cải thiện đối tượng vay vốn cũng rất quan trọng để đảm bảo rằng các hộ nghèo thực sự cần vốn sẽ được tiếp cận dễ dàng.

3.1. Hoàn thiện công tác cho vay

Cần hoàn thiện quy trình cho vay, giảm bớt thủ tục hành chính để hộ nghèo có thể tiếp cận vốn vay một cách nhanh chóng và thuận lợi. Đồng thời, cần có các chính sách ưu đãi về lãi suất cho hộ nghèo để khuyến khích họ vay vốn và đầu tư vào sản xuất. Việc này không chỉ giúp cải thiện đời sống của hộ nghèo mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách tín dụng chính sách xã hội giữ vai trò trụ cột trong chiến lược giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế nông thôn tại Việt Nam. Tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên – một địa bàn miền núi với diện tích tự nhiên 35.219,84 ha và quy mô dân số trên 97.526 người thuộc 12 dân tộc anh em – công tác giảm nghèo luôn là nhiệm vụ kinh tế - xã hội trọng tâm. Theo số liệu thống kê chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, cuối năm 2016 toàn huyện có 3.372 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 11,32% tổng số hộ; trong đó có 1.045 hộ nghèo đã được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Phú Lương. Nhờ trợ lực kịp thời từ nguồn vốn tín dụng chính sách, đến cuối năm 2018, tổng số hộ nghèo của toàn huyện đã giảm mạnh xuống còn 1.710 hộ, tương ứng tỷ lệ giảm nghèo trung bình hàng năm đạt từ 2,22% đến 3,30%, vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy khả năng tiếp cận và hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay của hộ nghèo vẫn gặp phải không ít rào cản về thủ tục, trình độ quản trị sinh kế, hạn mức cho vay cũng như năng lực giám sát của các tổ chức hội nhận ủy thác. Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tín dụng ưu đãi, phân tích thực trạng vay vốn và hiệu quả kinh tế - xã hội của các nông hộ nghèo giai đoạn 2016 - 2018, đồng thời nhận diện các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn. Trên cơ sở đó, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện và đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả chu chuyển dòng vốn ưu đãi, nâng cao thu nhập thuần túy của người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn huyện Phú Lương bền vững đến năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, kết hợp giữa tiêu chí thu nhập (chuẩn nghèo nông thôn là 700.000 đồng/người/tháng và thành thị là 900.000 đồng/người/tháng) với mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin) được đo lường qua 10 chỉ số cụ thể. Khung lý thuyết này giúp nhận diện chính xác bản chất nghèo đói tại vùng miền núi, nơi người dân không chỉ thiếu hụt tài chính mà còn hạn chế về điều kiện sống và năng lực sản xuất.

Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên lý thuyết tín dụng chính sách vi mô và cơ chế vận hành của Ngân hàng Chính sách xã hội theo Nghị định số 78/2002/NĐ-CP và Quyết định số 16/2003/QĐ-TTg. Luận văn làm rõ 3 khái niệm trọng tâm:

• Tín dụng ưu đãi đối với người nghèo: Khoản cấp vốn phục vụ sản xuất kinh doanh với lãi suất ưu đãi cố định 6,6%/năm, không yêu cầu thế chấp tài sản mà thực hiện thông qua bảo lãnh tín chấp của các tổ chức chính trị - xã hội.
• Hiệu quả kinh tế: Mối tương quan so sánh giữa giá trị gia tăng thu nhập, doanh thu nông nghiệp đạt được với chi phí vốn và chi phí trung gian bỏ ra trong suốt chu kỳ sinh kế.
• Hiệu quả xã hội: Mức độ giải quyết việc làm tại chỗ, nâng cao chỉ số tiếp cận dịch vụ công, hạn chế tệ nạn cho vay nặng lãi và củng cố khối đại đoàn kết cộng đồng tại thôn bản.

Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác giữa các nhân tố chủ quan (cơ chế cho vay, lãi suất, thái độ cán bộ tín dụng) và nhân tố khách quan (trình độ học vấn của chủ hộ, quy mô đất sản xuất, năng lực quản lý của tổ chức hội đoàn thể) tác động đến kết quả vay vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu học thuật:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn diện các báo cáo tài chính, báo cáo dư nợ và kết quả cho vay giai đoạn 2016 - 2018 từ Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Phú Lương, Niên giám thống kê huyện Phú Lương năm 2018 và các văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát điều tra trực tiếp 120 hộ nghèo bằng bảng hỏi bán cấu trúc tại 4 xã trọng điểm nông nghiệp của huyện gồm Tức Tranh, Vô Tranh, Yên Đổ và Phấn Mễ trong năm 2018. Mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, đại diện đầy đủ cho các nhóm hộ có quy mô canh tác chè, chăn nuôi gia súc và dịch vụ nông nghiệp.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ tương đối (%), phân tích chi phí - lợi nhuận nông hộ và tham vấn ý kiến chuyên gia kinh tế nông nghiệp. Toàn bộ số liệu sơ cấp được mã hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel nhằm phản ánh trực quan các chỉ số tài chính trước và sau vay vốn. Nghiên cứu được triển khai thực hiện từ năm 2018 và hoàn thành bảo vệ vào tháng 6 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô giải ngân và khả năng tiếp cận vốn vay tín dụng ưu đãi tại huyện Phú Lương liên tục tăng trưởng qua các năm. Tỷ lệ sử dụng vốn tại địa bàn luôn duy trì ở mức cao trên 98%. Nguồn vốn đã hỗ trợ kịp thời cho hơn 1.045 hộ nghèo mỗi năm có vốn đầu tư mở rộng tư liệu sản xuất. Mức vay bình quân đạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng/hộ, tập trung chủ yếu vào chương trình cho vay hộ nghèo và hộ cận nghèo nhằm phát triển diện tích cây trồng lâu năm như chè đặc sản và chăn nuôi trâu, bò sinh sản.

Thứ hai, vốn tín dụng chính sách tạo bước đột phá về hiệu quả kinh tế và thu nhập của hộ nghèo. Kết quả khảo sát 120 nông hộ cho thấy, sau khi tiếp cận nguồn vốn ưu đãi với chu kỳ sản xuất 2 đến 3 năm, thu nhập bình quân đầu người của các hộ vay vốn tăng từ 25% đến 35% so với giai đoạn trước vay. Hiệu quả sử dụng vốn góp phần quan trọng kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện từ 11,32% năm 2016 xuống còn 1.710 hộ năm 2018, tương ứng tốc độ giảm nghèo bình quân hàng năm đạt 122,24% kế hoạch giao.

Thứ ba, mô hình quản lý tín dụng ủy thác từng phần phát huy hiệu quả liên kết chặt chẽ. Nguồn vốn được ủy thác thông qua 4 tổ chức chính trị - xã hội gồm Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên, quản lý mạng lưới hơn 200 Tổ Tiết kiệm và Vay vốn tại 15 xã, thị trấn. Nhờ quy trình bình xét dân chủ tại cơ sở, tỷ lệ nợ quá hạn của huyện được kiểm soát nghiêm ngặt ở mức rất thấp, dưới 0,15% tổng dư nợ.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra những rào cản hạn chế còn tồn tại. Khoảng 45% số hộ nghèo được điều tra cho rằng hạn mức cho vay tối đa trong giai đoạn 2016 - 2018 chưa đáp ứng đủ nhu cầu tái đầu tư mô hình nông nghiệp thâm canh quy mô lớn. Bên cạnh đó, 38% chủ hộ gặp khó khăn khi lập phương án sản xuất kinh doanh do trình độ học vấn còn hạn chế, dẫn đến việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng còn chậm.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả hoạt động tín dụng ưu đãi tại Phú Lương đạt được nhờ mô hình điểm giao dịch xã cố định định kỳ 1 phiên/tháng tại 100% các xã, thị trấn, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận vốn mà không phát sinh chi phí giao dịch trung gian. Sự phối hợp giữa cán bộ tín dụng và chính quyền cơ sở đã khắc phục được tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trường tài chính nông thôn.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các bài học kinh nghiệm quốc tế như mô hình Ngân hàng Grameen tại Bangladesh về cơ chế tín chấp nhóm và mô hình Ngân hàng BAAC tại Thái Lan về hỗ trợ vốn cho nông dân canh tác nhỏ. Trong nước, kết quả này khẳng định tính đúng đắn của phương thức quản lý tín dụng từng ghi nhận thành công tại huyện Con Cuông (tỉnh Nghệ An) khi đưa tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 0,02%, hay huyện Ba Bể (tỉnh Bắc Kạn) trong việc phát triển chăn nuôi đại gia súc gắn với kinh tế rừng.

Dữ liệu thực nghiệm của luận văn được cấu trúc trực quan qua bảng tổng hợp so sánh thu nhập bình quân đầu người trước và sau khi vay vốn, biểu đồ cột phản ánh xu hướng suy giảm hộ nghèo giai đoạn 2016 - 2018 và biểu đồ tròn phân bổ thị phần dư nợ giữa 4 tổ chức nhận ủy thác. Các chỉ báo định lượng này minh chứng rõ nét vai trò đòn bẩy tài chính của tín dụng ưu đãi trong việc thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả vốn vay tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo tại huyện Phú Lương đến năm 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao năng lực sản xuất và quản trị vốn của hộ nghèo: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Hội Nông dân huyện tổ chức các khóa chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, hướng dẫn quy trình thâm canh chè VietGAP và kỹ thuật chăn nuôi gia súc an toàn sinh học. Đặt mục tiêu 100% hộ nghèo vay vốn được tập huấn kỹ thuật sản xuất và hướng dẫn lập sổ tay ghi chép chi phí sinh kế gia đình trong giai đoạn 2021 - 2023.

2. Hoàn thiện công tác cho vay và đa dạng hóa gói tín dụng: Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Phú Lương đẩy mạnh áp dụng mức cho vay tối đa lên 100 triệu đồng/hộ không cần tài sản bảo đảm theo Quyết định số 12/QĐ-HĐQT, đồng thời kéo dài thời hạn vay linh hoạt lên tới 120 tháng đối với các dự án trồng cây công nghiệp lâu năm và chăn nuôi bò thịt. Phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng dư nợ lành mạnh từ 8% đến 10%/năm trong giai đoạn 2021 - 2025.

3. Đổi mới quy trình bình xét và rà soát đối tượng thụ hưởng: Ủy ban nhân dân 15 xã, thị trấn chỉ đạo Ban Chỉ đạo giảm nghèo cơ sở tiến hành rà soát hộ nghèo định kỳ hằng năm một cách công khai, minh bạch theo đúng chuẩn nghèo đa chiều. Bảo đảm 100% đối tượng được vay vốn đúng thực chất, loại bỏ triệt để hiện tượng trùng lặp hoặc bỏ sót đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, kiểm soát tỷ lệ thất thoát vốn dưới 0,01%.

4. Củng cố chất lượng hoạt động của các tổ chức hội nhận ủy thác: Huyện đoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân và Hội Cựu chiến binh huyện Phú Lương tăng cường kiểm tra giám sát sau giải ngân, nâng cao năng lực cho Ban quản lý Tổ Tiết kiệm và Vay vốn; duy trì tỷ lệ tổ viên tham gia gửi tiền tiết kiệm định kỳ đạt tối thiểu 100.000 đồng/tháng nhằm tạo lập quỹ dự phòng rủi ro tài chính nông hộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý và cán bộ tín dụng hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội: Nắm bắt phương pháp đánh giá rủi ro tín chấp, hoàn thiện quy trình tổ chức điểm giao dịch xã và kỹ năng phối hợp liên ngành tại địa bàn miền núi có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao.
• Lãnh đạo Ủy ban nhân dân và cơ quan quản lý nhà nước các cấp: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị trong việc xây dựng kế hoạch giảm nghèo đa chiều trung hạn giai đoạn 2021 - 2025, hoạch định chính sách an sinh xã hội gắn liền với chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
• Cán bộ các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác cấp huyện và xã: Vận dụng bộ giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt của Tổ Tiết kiệm và Vay vốn, nâng cao kỹ năng hướng dẫn hội viên xây dựng mô hình sinh kế nông nghiệp hiệu quả cao.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Tài chính - Ngân hàng, Phát triển Nông thôn: Tiếp cận khung phân tích định lượng chuẩn mực, phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát nông hộ và nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy về thị trường tín dụng vi mô tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Hộ nghèo tại huyện Phú Lương cần đáp ứng những điều kiện gì để được vay vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội? Hộ vay phải cư trú hợp pháp tại địa phương, có tên trong danh sách hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều được Ủy ban nhân dân cấp xã phê duyệt hằng năm. Đồng thời, hộ phải được Tổ Tiết kiệm và Vay vốn tại thôn bản tổ chức bình xét công khai, lập danh sách đề nghị có xác nhận của chính quyền cấp xã trước khi ngân hàng giải ngân.

Nguồn vốn tín dụng ưu đãi đã tạo ra sự thay đổi như thế nào về tỷ lệ hộ nghèo tại Phú Lương giai đoạn 2016 - 2018? Tín dụng ưu đãi đóng vai trò đòn bẩy then chốt giúp giảm số hộ nghèo của huyện từ 3.372 hộ (tỷ lệ 11,32%) năm 2016 xuống còn 1.710 hộ năm 2018. Tốc độ giảm nghèo đạt trung bình từ 2,22% đến 3,30%/năm, vượt mức kế hoạch và góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển kinh tế tại 15 xã, thị trấn trên địa bàn huyện.

Những mô hình kinh tế nào mang lại hiệu quả sinh kế cao nhất cho hộ nghèo khi tiếp cận nguồn vốn vay? Thực tế khảo sát tại địa phương chứng minh các mô hình thâm canh cây chè tại các xã Tức Tranh, Vô Tranh và mô hình nuôi trâu, bò sinh sản tại các xã vùng cao mang lại hiệu quả vượt trội. Các mô hình này giúp hộ vay tận dụng tốt lợi thế đất đai 30.037,78 ha đất nông nghiệp của huyện, nâng cao thu nhập thuần túy từ 25% đến 35%.

Cơ chế cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội mang lại những lợi ích thiết thực gì? Cơ chế ủy thác qua 4 tổ chức đoàn thể (Nông dân, Phụ nữ, Cựu chiến binh, Thanh niên) giúp giảm thiểu chi phí quản lý hành chính, tăng cường tính công khai, minh bạch trong bình xét và hỗ trợ hội viên tương trợ lẫn nhau trong sản xuất. Nhờ đó, tỷ lệ nợ quá hạn toàn huyện luôn được kiểm soát chặt chẽ ở mức dưới 0,15%.

Mức lãi suất và hạn mức cho vay đối với hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội được quy định ra sao? Lãi suất cho vay đối với hộ nghèo được Nhà nước trợ giá cố định ở mức 6,6%/năm (tương đương 0,55%/tháng). Theo quy định mới tại Quyết định số 12/QĐ-HĐQT, hạn mức cho vay tối đa được nâng từ 50 triệu đồng lên 100 triệu đồng/hộ mà không cần tài sản thế chấp, với thời hạn cho vay kéo dài tối đa đến 120 tháng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về tín dụng chính sách xã hội, chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều và hiệu quả sử dụng vốn của nông hộ tại vùng miền núi phía Bắc.
• Đánh giá thực chứng kết quả giải ngân cho hơn 1.045 hộ nghèo mỗi năm tại huyện Phú Lương giai đoạn 2016 - 2018, làm rõ mức tăng thu nhập từ 25% đến 35% và tốc độ giảm nghèo đạt 122,24% kế hoạch năm.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm nhân tố then chốt ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, bao gồm hạn mức tín dụng, quy trình ủy thác đoàn thể, trình độ kỹ thuật nông nghiệp và năng lực lập kế hoạch sản xuất của hộ dân.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về nâng cao năng lực sản xuất, điều chỉnh quy trình tín dụng linh hoạt, đổi mới công tác giám sát cơ sở và củng cố chất lượng mạng lưới Tổ Tiết kiệm và Vay vốn với lộ trình triển khai cụ thể đến năm 2025.
• Kêu gọi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cấp ủy, chính quyền địa phương, hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị - xã hội nhằm tối ưu hóa nguồn lực tín dụng chính sách, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới nâng cao tại huyện Phú Lương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Nghèo đói và chuẩn mực nghèo đói 1. Khái niệm nghèo đói Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận.

+ Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống. Nhu cầu tối thiểu là những đảm bảo ở mức tối thiểu những nhu cầu thiết yếu về ăn mặc, ở và sinh hoạt hằng ngày gồm văn hóa, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp. + Nghèo tương đối: Là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức sống trung bình của cộng đồng tại địa phương đang xem xét. Chuẩn mực xác định nghèo đói Chỉ tiêu chính: Thu nhập bình quân 1 người 1 tháng (hoặc 1 năm) được đo bằng chỉ tiêu giá trị hay hiện vật quy đổi, thường lấy mức lương thực (gạo) tương ứng một giá trị nhất định để đánh giá.

Khái niệm thu nhập ở đây được hiểu là thu nhập thuần túy (bằng tổng thu trừ đi tổng chi phí sản xuất). Song cần nhấn mạnh chỉ tiêu thu nhập bình quân nhân khẩu tháng là chỉ tiêu cơ bản nhất để xác định mức đói nghèo. Chuẩn mực xác định nghèo trên thế giới Để đánh giá nghèo Liên hợp quốc (UNDP) dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định. Cách tính này không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần dân cư.

Phương pháp tính là: Đem chia dân số của 1 nước, 1 châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: rất giàu, giàu, trung bình, nghèo, rất nghèo. Theo cách tính Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 4 này vào những năm 1990 thì 20% dân số giàu nhất chiếm 82,7% thu nhập toàn thế giới, trong khi 20% người nghèo nhất chỉ chiếm 1,4% thu nhập toàn thế giới. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu nghèo của các quốc gia dựa vào thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu người trong một năm với cách tính đó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá hối đoái và tính theo USD. Theo phương pháp Atlas, năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước trên toàn thế giới làm 6 loại: + Trên 25.000USD/người/năm là nước cực giàu.000UDS/người/năm là nước giàu.000USD/người/năm là nước khá giàu.000USD/người/năm là nước trung bình.

+ Từ 500 đến dưới 2.500USD/người/năm là nước nghèo. + Dưới 500USD/người/năm là nước cực nghèo. Theo quan điểm chung của nhiều nước, hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội. Do đặc điểm của nền KT - XH và sức mua của đồng tiền khác nhau, chuẩn nghèo theo thu nhập (tính theo USD) cũng khác nhau ở từng quốc gia.

Ở một số nước có thu nhập cao, chuẩn nghèo được xác định là 14USD/người/ngày. Trong khi đó chuẩn nghèo của Malaixia là 28USD/người/tháng, Srilanca là 17USD/người/tháng, v. Ở Việt Nam, GDP bình quân khoảng 600USD/người/năm, nên so diện chung của thế giới nước ta là nước nghèo khó. Do đó, không thể lấy mức nghèo của WB để xác định nghèo của Việt Nam.

Xác định chuẩn nghèo của Việt Nam  Phương pháp xác định chuẩn nghèo đói trước khi có chuẩn nghèo đa chiều. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan thường trực của chương trình XĐGN đã tiến hành rà soát chuẩn nghèo qua các thời kì. Lúc đầu, nghèo được xác định dựa trên các chỉ tiêu nhu cầu, sau đó chuyển sang chỉ tiêu thu nhập, kết quả là đã 5 lần công bố chuẩn nghèo đói cho từng giai đoạn khác nhau.1) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.1: Quy định về chuẩn nghèo đói (theo tiêu chuẩn quốc gia) Chuẩn nghèo đói Mức thu nhập bình Phân loại nghèo đói qua các giai đoạn quân/người/tháng Đói (KV nông thôn) Dưới 8 KG 1993 – 1995 Đói (KV thành thị) Dưới 13 KG (Mức thu nhập Nghèo (KV nông thôn) Dưới 15 KG quy ra gạo) Nghèo (KV thành thị) Dưới 20 KG Đói (tính cho mọi KV) Dưới 13 KG (45.000 đồng) 1996 - 2000 Nghèo (KV nông thôn, miền Dưới 15 KG (55.000 đồng) (Mức thu nhập núi, hải đảo) quy ra gạo tương Nghèo (KV nông thôn, đồng Dưới 20 KG (70.000 đồng) đương với số tiền) bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 25 KG (90.000 đồng) Nghèo (KV nông thôn, miền Dưới 80.000 đồng 2001 - 2005 núi hải đảo) (Mức thu nhập Nghèo (KV nông thôn, đồng Dưới 100.000 đồng tính bằng tiền) bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 150.000 đồng 2006 - 2010 Nghèo (KV nông thôn) Dưới 200.000 đồng tính bằng tiền) Nghèo (KV thành thị) Dưới 500.000 đồng 2011 - 2015 Cận nghèo (KV thành thị) Từ 501.000 đồng tính bằng tiền) Cận nghèo (KV nông thôn) Từ 401.000 đồng (Nguồn: Bộ LĐ-TB và XH, năm 2015, Chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo) Đầu năm 1998, cả nước có 2,65 triệu hộ với khoảng 14 triệu dân nghèo đói, chiếm 17,7% dân số.000 hộ thường xuyên nghèo đói; có 1.498 xã có tỷ lệ hộ nghèo từ 40% trở lên và 1.168 xã thiếu cơ sở hạ tầng thiết yếu (điện, đường, trường, trạm xá, chợ, nước sạch, v.v…), 2/3 số xã nghèo là các xã miền núi, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 khoảng 1,2 triệu người ở 978 xã cần được định canh, định cư và 15 vạn đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn cần được hỗ trợ phát triển. Đến cuối năm 2000, tỷ lệ hộ nghèo ở thành thị còn 6% và nông thôn 11,2%.

Đầu năm 2001 khi thay đổi chuẩn nghèo đói, nước ta còn khoảng 2,8 triệu hộ nghèo (chiếm 17,11%) đến cuối năm 2005 còn khoảng 1,6 triệu hộ nghèo, chiếm khoảng 9,5%. Hiện nay, mặc dù xác định chuẩn nghèo theo tiếp cận đa chiều nhưng tiêu chí về thu nhập vẫn là tiêu chí cơ bản xác định hộ nghèo, chi tiết ở bảng 1. Phân loại hộ nghèo theo thu nhập giai đoạn 2016 - 2020 Thu nhập bình quân/người/tháng Nhóm hộ Khu vực thành thị (đồng) Khu vực nông thôn (đồng) - Thu nhập bình quân đầu - Thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở người/tháng từ đủ 700. - Thu nhập bình quân đầu - Thu nhập bình quân đầu Nghèo người/tháng trên 900.000 đồng đến người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 đến 1.000 đồng và thiếu hụt chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã trở lên.

hội cơ bản trở lên. - Thu nhập bình quân đầu - Thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng đến người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới đến 1.000 đồng và thiếu hụt Cận nghèo 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu dưới 03 chỉ số đo lường mức độ hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã bản. - Thu nhập bình quân đầu - Thu nhập bình quân đầu Trung người/tháng trên 1.000 đồng người/tháng trên 1.000 đồng bình đến 1.000 (Nguồn: Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7  Chuẩn nghèo đa chiều Chuẩn nghèo đa chiều là mức độ thiếu hụt mà nếu hộ gia đình thiếu nhiều hơn mức độ này thì bị coi là nghèo đa chiều. Theo quan niệm của các tổ chức quốc tế, một hộ gia đình thiếu từ 1/3 tổng điểm thiếu hụt trở lên sẽ bị coi là nghèo đa chiều.

Ngày 15/9/2015 Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 1614/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tổng thể “Chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020.” Chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020 của Việt Nam được xây dựng theo hướng: sử dụng kết hợp cả chuẩn nghèo về thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Theo đó, tiêu chí đo lường nghèo được xây dựng dựa trên cơ sở: (1) Các tiêu chí về thu nhập, bao gồm: chuẩn mức sống tối thiểu về thu nhập, chuẩn nghèo về thu nhập, chuẩn mức sống trung bình về thu nhập. (2) Mức độ thiếu hụt trong tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: tiếp cận về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin. Những quy định chính sách nói trên tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi phương pháp tiếp cận đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều áp dụng cho chương trình giảm nghèo của nước ta trong giai đoạn 2016-2020.

Theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg ngày 19 tháng 11 năm 2015 của Thủ tướng chính phủ quy định các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 như sau:  Các tiêu chí về thu nhập - Chuẩn nghèo: 700.000 đồng/ người/ tháng ở khu vực nông thôn và 900.000 đồng/ người/ tháng ở khu vực thành thị. - Chuẩn cận nghèo: 1.000 đồng/ người/ tháng ở khu vực nông thôn và 1.000 đồng/ người/ tháng ở khu vực thành thị.  Tiêu chí mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản - Các dịch vụ xã hội cơ bản (05 dịch vụ): giáo dục; y tế; nhà ở; nước sạch và nhà vệ sinh; tiếp cận thông tin. - Các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản (10 chỉ số): Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 trình độ giáo dục của người lớn; tình trạng đi học của trẻ em; tiếp cận các dịch vụ y tế; bảo hiểm y tế; chất lượng nhà ở; diện tích nhà ở bình quân đầu người; nguồn nước sinh hoạt; hố xí/ nhà tiêu hợp vệ sinh; sử dụng dịch vụ viễn thông; tài sản phục vụ tiếp cận thông tin.

Tín dụng đối với hộ nghèo 1.