phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chương: Chƣơng 1: Tổ ng quan chiń h sách pháp luâ ̣t về bồi thư ờng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Chƣơng 2: Đánh giá thực trạng công tác bồi thường , hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ta ̣i mô ̣t số dự án trên điạ bàn huyện Văn Yên , tỉnh Yên Bái. Chƣơng 3: Đề xuấ t mô ̣ t số giải pháp nâng cao hiê ̣u quả công tác thu hồ i đấ t và giải phóng mă ̣t bằ ng ta ̣i mô ̣t số dự án trên điạ bàn huyê ̣n Văn Yên , tỉnh Yên Bái. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT 1.
Khái quát bồi thƣờng, hỗ trơ ̣ và tái đinh ̣ cƣ khi nhà nƣớc thu hồ i đấ t Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của con người: Đó là nơi con người sinh sống, làm việc; đất còn là liệu sản xuất đặc biệt, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất để giúp xã hội không ngừng phát triển. Dưới góc độ chính trị - pháp lý, đất đai là một bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ quốc gia, gắn liền với chủ quyền quốc gia. Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật [3,4].
Với việc Nhà nước nước chỉ công nhận một hình thức sở hữu duy nhất là sở hữu toàn dân, Nhà nước trao quyền sử dụng đât cho người sử dụng. Vấ n đề đặt ra là khi Nhà nước quyết định thu hồi đất thì Nhà nước có các chính sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người bi ̣thu hồ i đấ t như thế nào. Đây là vấn đề luâ ̣n văn sẽ nghiên cứu trong chương này. Các khái niệm liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Trước khi đi sâu tìm hiểu các chính sách pháp luật liên quan tới công tác thu hồi đất và giải phóng mặt bằng để thực hiện một s ố dự án trên điạ bàn huyê ̣n Văn Yên trong giai đoa ̣n 2011-2013, đề tài đã tìm hiểu về một số khái niệm cơ bản theo Luật đất đai 2003 có liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất như sau: * Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này [4, Điề u 4].
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [4, Điề u 4]. * Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới [4, Điề u 4]. *Tái định cư: Theo Luật đất đai năm 2003, tại Điều 42, Khoản 3 quy định: “UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở….Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu Nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn…” [4, Điề u 42]. Vai trò của việc bồi thường, thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội là việc làm tất yếu khách quan của bất kỳ quốc gia nào.
Đặc biệt đối với đất nước Việt Nam chúng ta sau nhiều năm trải qua chiến tranh, đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện do Đảng khởi xướng và lãnh đạo; đất nước chúng ta đang chuyển đổi cơ cấu kinh tế và với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước. Vì vậy việc thu hồi đất là việc cần thiết và tất yếu. Tuy nhiên vấn đề đặt ra là khi thu hồi đất, Nhà nước phải thực hiện việc bồi thường thiệt hại cho người có đất bị thu hồi ra sao để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người có đất bị thu hồi, để họ đảm bảo ổn định đời sống và sản xuất. * Bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất trƣớc hết là nhằm bảo đảm lợi ích công cộng.
Thu hồi đất là biện pháp của Nhà nước nhằm chấm dứt quan hệ pháp luật về sử dụng đất giữ một bên là các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được giao đất, cho thuê đất và một bên là Nhà nước với tư cách là đại diện chủ sở hữu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về đất đai. Thông qua việc thu hồi đất, Nhà nước thực hiện tốt công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất do Hiến pháp và pháp luật quy định; giúp Nhà nước có được một quỹ đất cần thiết để đảm bảo xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội đồng bộ; phát triển các khu kinh tế, công nghiệp, các cơ sở sản xuất kinh doanh, khu đô thị. Qua đó, làm tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư; kêu gọi đầu tư của nước ngoài cũng như trong nước để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. * Bồi thƣờng thiệt hại khi NN thu hồi đất nhằm bảo đảm giải quyết hài hoà lợi ích của NN và lợi ích của ngƣời bị thu hồi đất.
Khi Nhà nước thu hồ i đấ t gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của những người có đất bị thu hồi đất. Nếu không thực hiện tốt việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi đất thì sẽ dẫn đến tình trạng là, trong khi các công trình phúc lợi mang lại lợi ích cho số đông thì lại đẩy một số ít người đang sử dụng đất vào tình trạng khó khăn, thậm chí điều kiện sống còn không được như trước, khi công trình đó được xây dựng. Vấn đề bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất rất cần phải được quan tâm thực hiện một cách tốt nhất để vừa thực hiện được các chính sách lớn của Nhà nước về phát triển kinh tế, xã hội; đồng thời phải đảm bảo tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, bồi hoàn đầy đủ cho họ những thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra. Pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất 1.
Giai đoạn sau khi ban hành Luật Đất đai năm 1993 đến trước khi ban hành Luật Đất đai năm 2003 Từ năm 1965, Việt Nam tập trung sức toàn dân vào cuộc kháng chiến chống lại sự chiếm đóng của Mỹ ở phía Nam và thống nhất đất nước. Năm 1975, chiến tranh kết thúc và nước Việt Nam được thống nhất. Năm 1980, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Hiến pháp lần thứ ba (gọi là Hiến pháp 1980), trong đó Nhà nước công nhận chỉ một hình thức sở hữu toàn dân về đất đai do Nhà nước thống nhất quản lý. Như vậy, người đang sử dụng đất chỉ có 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền được sử dụng, ai có nhu cầu sử dụng đất thì Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, ai không có nhu cầu sử dụng đất thì Nhà nứơc thu hồi.
Luật Đất đai năm 1988 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Tại khoản 4 Điều 48 quy định: “Đền bù thiệt hại thực tế cho người đang sử dụng đất bị thu hồi để giao cho mình, bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật.” Hiến pháp năm 1992 ra đời là bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựng chính sách pháp luật đất đai nói chung và chính sách bồi thường GPMB nói riêng đó là: - Tại Điều 17 quy định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý theo quy hoạch và pháp luật”. - Tại Điều 18 quy định “Các tổ chức và cá nhân được Nhà nước giao đất sử dụng lâu dài và được chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật”. - Tại Điều 23 quy định “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá.
Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh và vì lợi ích của quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tải sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường. Thể thức trưng mua, trưng dụng theo luật định”. Trên cơ sở Hiến pháp năm 1992, Luật Đất đai năm 1993 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 1993. Với quy định “đất có giá” và người sử dụng đất có quyền và nghĩa vụ, đây là sự đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác bồi thường GPMB của Luật Đất đai năm 1993.
Điều 12 đã quy định là đất có giá cả, và giá của các loại đất do Nhà nước quy định để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất, tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi đất. Chính phủ quy định khung giá các loại đất theo từng vùng và theo thời gian. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để cụ thể hoá các quy định của Luật đất đai năm 1993 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2001, nhiều văn bản quy định về chính sách bồi thường GPMB đã được ban hành, bao gồm: - Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.