Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nsnn chi đầu tư xây dựng cơ bản ở huyện thanh liêm tỉnh hà nam

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước (NSNN) trong đầu tư xây dựng cơ bản… 112 trang · Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thơ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thức Minh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Vốn NSNN Đầu Tư Xây Dựng Cơ Bản Tại Huyện Thanh Liêm, Hà Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN NSNN CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN
• 1.1. Tổng quan về đầu tư XDCB
• 1.1.1. Những vấn đề chung về đầu tư XDCB
• 1.1.2. Khái niệm về đầu tư XDCB
• 1.2. Vốn đầu tư XDCB từ NSNN
• 1.3. Hiệu quả vốn đầu tư XDCB
• 1.4. Tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả VĐT xây dựng cơ bản
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn ngân sách vào đầu tư XDCB
• 1.6. Sự cần thiết sử dụng hiệu quả nguồn vốn NSNN chi đầu tư XDCB
• 1.7. Tình hình sử dụng vốn NSNN chi đầu tư XDCB ở một số tỉnh thành trong nước và nước ngoài
• 1.7.1. Tỉnh Bắc Ninh
• 1.7.2. Tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.7.3. Thành phố Đà Nẵng
• 1.7.4. Một số nước khác
• 1.8. Những bài học sử dụng vốn NSNN chi đầu tư XDCB rút ra từ tham khảo của các nước và các tỉnh, thành phố trong cả nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NSNN Ở HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 2.2. Tình hình thu, chi ngân sách trên địa bàn huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 – 2015
• 2.3. Thực trạng hoạt động đầu tư XDCB từ NSNN huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 -2015
• 2.3.1. Nguồn vốn đầu tư phát triển huyện Thanh Liêm từ năm 2013 - 2015
• 2.3.2. Hiệu quả sử dụng vốn XDCB từ NSNN ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 2.4. Đánh giá tình hình sử dụng vốn đầu tư XDCB từ ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện Thanh Liêm
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN NSNN CHI ĐẦU TƯ XDCB TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM
• 3.1. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và mục tiêu, phương hướng phát triển kinh tế - xã hội của huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam đến năm 2020
• 3.1.1. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn. Mục tiêu tổng quát. Các mục tiêu cụ thể
• 3.2. Quan điểm về hiệu quả sử dụng vốn NSNN chi cho đầu tư XDCB
• 3.2.1. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB của Nhà nước phải phù hợp với mục tiêu phát tiển của đất nước và các Nghị quyết của Đại hội Đảng
• 3.2.2. Kết hợp chặt chẽ ba lợi ích kinh tế, lợi ích xã hội, lợi ích tập thể và lợi ích cá nhân người lao động
• 3.2.3. Hiệu quả sử dụng VĐT cần được xem xét toàn diện trong suốt cả quá trình đầu tư hoàn chỉnh
• 3.2.4. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB của Nhà nước phải đặc biệt chú trọng nhân tố con người
• 3.2.5. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB của Nhà nước phải quan tâm kết hợp giữa nội lực và ngoại lực
• 3.2.6. Kết hợp chặt chẽ lợi ích kinh tế - xã hội khi đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư của Nhà nước
• 3.2.7. Quan điểm của tỉnh Hà Nam với việc hiệu quả sử dụng vốn NSNN chi cho đầu tư XDCB
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN ở huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
• 3.4. Một số kiến nghị
• 3.4.1. Kiến nghị đối với chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và các chủ đầu tư
• 3.4.2. Kiến nghị đối với Chính phủ, các Bộ ngành Trung ương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN tại huyện Thanh Liêm

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước (NSNN) trong đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) tại huyện Thanh Liêm, Hà Nam là một vấn đề cấp thiết. Huyện Thanh Liêm đã có những bước tiến trong việc huy động và sử dụng vốn NSNN, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể.

1.1. Tình hình hiện tại về sử dụng vốn NSNN tại huyện Thanh Liêm

Tình hình sử dụng vốn NSNN tại huyện Thanh Liêm trong giai đoạn 2013-2015 cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù có sự gia tăng trong đầu tư, nhưng hiệu quả sử dụng vốn vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều dự án không hoàn thành đúng tiến độ và chất lượng công trình chưa đảm bảo.

1.2. Những thách thức trong quản lý vốn đầu tư XDCB

Quản lý vốn đầu tư XDCB tại huyện Thanh Liêm gặp nhiều khó khăn như thiếu minh bạch trong quy trình đấu thầu, tình trạng thất thoát và lãng phí. Những vấn đề này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN.

II. Phân tích các vấn đề chính trong sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB

Các vấn đề chính trong việc sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB tại huyện Thanh Liêm bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, quản lý chất lượng công trình và sự tham gia của cộng đồng. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và phát triển kinh tế xã hội của huyện.

2.1. Thiếu đồng bộ trong quy hoạch đầu tư

Quy hoạch đầu tư chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng dàn trải và không hiệu quả. Cần có một kế hoạch rõ ràng và cụ thể để đảm bảo các dự án được triển khai đúng hướng.

2.2. Quản lý chất lượng công trình đầu tư

Chất lượng công trình đầu tư chưa được đảm bảo, nhiều công trình không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Cần có các biện pháp kiểm tra, giám sát chặt chẽ hơn trong quá trình thi công.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB

Để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB tại huyện Thanh Liêm, cần áp dụng một số giải pháp như cải cách hành chính, tăng cường công tác đào tạo và nâng cao chất lượng giải phóng mặt bằng. Những giải pháp này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng vốn và giảm thiểu thất thoát.

3.1. Cải cách hành chính trong quản lý đầu tư

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Cần đơn giản hóa quy trình thủ tục đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường công tác đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản lý và thực hiện các dự án đầu tư. Cần chú trọng đến việc nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ quản lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Thanh Liêm

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB đã mang lại những kết quả tích cực tại huyện Thanh Liêm. Nhiều công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

4.1. Kết quả đạt được từ các dự án đầu tư

Nhiều dự án đầu tư đã hoàn thành và phát huy hiệu quả, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống người dân. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc đầu tư đúng hướng.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng việc quản lý chặt chẽ và minh bạch trong đầu tư là rất quan trọng. Cần rút ra những bài học để áp dụng cho các dự án trong tương lai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho huyện Thanh Liêm

Kết luận, việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN đầu tư XDCB tại huyện Thanh Liêm là một nhiệm vụ quan trọng. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp phù hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển trong thời gian tới

Huyện Thanh Liêm cần xác định rõ định hướng phát triển trong thời gian tới, tập trung vào việc nâng cao chất lượng các dự án đầu tư và quản lý hiệu quả nguồn vốn.

5.2. Tầm quan trọng của sự tham gia cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình đầu tư là rất quan trọng. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào các dự án, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) từ nguồn vốn ngân sách nhà nước (NSNN) giữ vị trí then chốt trong việc tạo lập hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, thường chiếm tỷ trọng khoảng 30% tổng chi ngân sách quốc gia hàng năm. Tại địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong giai đoạn 2010 - 2015 đã thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt mức bình quân ấn tượng trên 13%/năm. Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch tích cực theo hướng gia tăng tỷ trọng công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Tuy nhiên, hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại huyện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn: vốn đầu tư còn bị phân tán, tình trạng thi công kéo dài diễn ra tại nhiều dự án nhóm C, nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được giải quyết dứt điểm và nguy cơ thất thoát, lãng phí tiềm ẩn ở nhiều khâu.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN, phân tích toàn diện thực trạng huy động, phân bổ và giải ngân vốn tại huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 - 2015, từ đó chỉ ra những nguyên nhân gây suy giảm hiệu quả đầu tư. Trên cơ sở đó, luận văn xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao tỷ lệ giải ngân đạt trên 95% kế hoạch hàng năm, kéo giảm nợ đọng xây dựng cơ bản xuống dưới 3%, tối ưu hóa hệ số tạo tài sản cố định và phục vụ đắc lực mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của huyện Thanh Liêm đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết kinh tế học công cộng về vai trò cung ứng hàng hóa công của Nhà nước và lý thuyết chi tiêu công nhằm tối ưu hóa phân bổ nguồn lực xã hội. Bên cạnh đó, mô hình tăng trưởng kinh tế Harrod-Domar cùng lý thuyết gia tốc đầu tư được vận dụng để làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa gia tăng vốn đầu tư và tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội thông qua hệ số ICOR.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

1. Vốn đầu tư XDCB từ NSNN: Nguồn vốn tiền tệ thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, phân bổ để tạo lập tài sản cố định dài hạn phục vụ mục tiêu công cộng phi lợi nhuận trực tiếp.
2. Hiệu quả vốn đầu tư XDCB: Mối quan hệ so sánh giữa toàn bộ lợi ích kinh tế - xã hội thu được với khối lượng vốn đầu tư bỏ ra trong suốt chu kỳ dự án.
3. Vốn mồi: Vai trò hạt nhân của vốn ngân sách trong việc kích hoạt và thu hút các nguồn vốn tư nhân, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tham gia phát triển hạ tầng.
4. Chu kỳ quản lý dự án XDCB: Quy trình khép kín gồm 3 giai đoạn chính là chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư và kết thúc đầu tư đưa vào khai thác sử dụng.

Hệ thống tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả được phân loại theo nguyên tắc lợi ích tối đa và chi phí tối thiểu, kết hợp với các tiêu chí phân nhóm dự án A, B, C theo quy định của Luật Xây dựng và Nghị định số 59/2015/NĐ-CP (với các ngưỡng phân định quy mô vốn từ 45 tỷ đồng, 120 tỷ đồng đến trên 2.000 tỷ đồng).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm các báo cáo quyết toán thu chi ngân sách nhà nước, số liệu thống kê kinh tế - xã hội huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 - 2015, báo cáo thẩm định dự án của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, dữ liệu kiểm soát thanh toán từ Kho bạc Nhà nước huyện Thanh Liêm và các văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với 42 dự án đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách nhà nước do huyện Thanh Liêm và cấp xã quản lý trong giai đoạn 2013 - 2015. Đồng thời, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích để khảo sát 65 cán bộ chuyên trách, bao gồm 15 lãnh đạo phòng ban chuyên môn cấp huyện, 20 cán bộ quản lý dự án và 30 cán bộ tài chính - địa chính thuộc các xã, thị trấn trên địa bàn. Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện và khả năng khai thác sâu các vướng mắc thực tế từ những đối tượng trực tiếp tham gia quy trình phân bổ, thẩm định và thanh quyết toán vốn đầu tư.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả kết hợp so sánh chuỗi thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và phân tích định lượng các chỉ tiêu tài chính vĩ mô (hệ số ICOR, hiệu suất vốn đầu tư GDP/I, hệ số tạo tài sản cố định FA/I) cùng các chỉ tiêu vi mô (NPV, IRR, B/C). Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan bức tranh toàn cảnh về hiệu quả giải ngân, đồng thời liên kết chặt chẽ giữa số liệu tài chính định lượng với các yếu tố thể chế quản lý định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nguồn vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 - 2015 có sự tăng trưởng liên tục, chiếm tỷ trọng bình quân từ 28,5% đến 33,2% tổng chi ngân sách địa phương. Nguồn vốn này đã tập trung đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông nông thôn, kiên cố hóa kênh mương nội đồng, xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia và trạm y tế xã, đóng góp trực tiếp vào mức tăng trưởng kinh tế huyện trên 13%/năm.

Thứ hai, hệ số thực hiện vốn đầu tư tạo thành tài sản cố định (FA/I) của huyện trong giai đoạn 2013 - 2015 chỉ đạt mức bình quân 69,4%. Điều này đồng nghĩa với việc có tới hơn 30,6% lượng vốn ngân sách bị ứ đọng dưới dạng công trình thi công dở dang, chưa thể bàn giao đưa vào khai thác sử dụng để sinh lợi xã hội.

Thứ ba, tình trạng chậm tiến độ và nợ đọng xây dựng cơ bản diễn ra phổ biến ở các công trình nhóm C cấp xã. Qua rà soát 42 dự án, có 16 dự án (chiếm tỷ lệ 38,1%) bị kéo dài thời gian thi công từ 8 đến 18 tháng so với quyết định phê duyệt ban đầu. Khối lượng nợ đọng xây dựng cơ bản đến cuối năm 2015 chiếm khoảng 14,8% tổng kế hoạch vốn đầu tư công hàng năm của toàn huyện.

Thứ tư, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là nút thắt lớn nhất khi có tới 45,2% số dự án bị chậm tiến độ xuất phát từ sự chậm trễ trong khâu bàn giao mặt bằng thi công, làm tăng chi phí quản lý dự án bình quân từ 7,5% đến 11,2% so với dự toán ban đầu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự tách rời giữa quyền sở hữu vốn của Nhà nước và quyền sử dụng vốn của các ban quản lý dự án cấp cơ sở, dẫn đến tình trạng thiếu chế tài quy trách nhiệm cá nhân trực tiếp khi xảy ra lãng phí. Công tác lập quy hoạch và kế hoạch vốn đầu tư hàng năm chưa sát với khả năng cân đối nguồn thu thực tế, dẫn đến việc phê duyệt dự án vượt quá năng lực ngân sách, gây ra hiện tượng đầu tư dàn trải.

Khi đối chiếu với kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc – địa phương đạt tỷ lệ giải ngân vốn NSNN từ 90% đến 95% và huy động vốn đầu tư phát triển năm 2010 đạt 13.500 tỷ đồng (tương đương 59% - 61% GDP) nhờ tập trung vốn mồi vào hạ tầng giao thông đột phá – có thể thấy Thanh Liêm còn thiếu sự tập trung nguồn lực vào các công trình mang tính lan tỏa cao. Đồng thời, việc học tập bài học từ thành phố Đà Nẵng về áp dụng nguyên tắc hài hòa lợi ích trong đền bù giải phóng mặt bằng và đối thoại trực tiếp với người dân sẽ giúp Thanh Liêm giải quyết triệt để các điểm nghẽn mặt bằng.

Để minh họa trực quan các luận điểm, dữ liệu nghiên cứu được trình bày chi tiết qua Bảng tổng hợp thu chi ngân sách huyện giai đoạn 2013 - 2015, Bảng cơ cấu nguồn vốn đầu tư XDCB theo ngành và Biểu đồ cột chồng thể hiện tương quan giữa vốn kế hoạch giao, vốn giải ngân thực tế cùng đường xu hướng biểu diễn hệ số tài sản cố định hoàn thành qua các năm. Cách biểu diễn trực quan này giúp nhận diện rõ ràng khoảng cách giữa kế hoạch phê duyệt và năng lực thực thi của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao chất lượng công tác quy hoạch và kế hoạch hóa vốn đầu tư. Ủy ban nhân dân huyện Thanh Liêm cần rà soát toàn bộ danh mục dự án, kiên quyết cắt giảm 100% các công trình không nằm trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020. Thiết lập kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm với mục tiêu phân bổ tối thiểu 70% tổng nguồn vốn NSNN cho các dự án hạ tầng giao thông liên xã và thủy lợi trọng điểm, hoàn thành trước quý 4 năm 2017.

Thứ hai, cải tiến cơ chế thẩm định và kiểm soát chất lượng dự án. Phòng Kinh tế và Hạ tầng chủ trì, phối hợp với Phòng Tài chính - Kế hoạch áp dụng quy trình thẩm định độc lập 3 bước (thẩm định chủ trương, thẩm định thiết kế cơ sở và thẩm định tổng mức đầu tư), phấn đấu nâng tỷ lệ giải ngân đúng tiến độ lên trên 95% vào giai đoạn 2017 - 2020, kiểm soát chặt chẽ sai số dự toán xây dựng không vượt quá 5%.

Thứ ba, đẩy mạnh cải cách hành chính và đổi mới công tác giải phóng mặt bằng. Hội đồng bồi thường hỗ trợ và tái định cư huyện cần áp dụng cơ chế công khai giá đền bù theo nguyên tắc hài hòa lợi ích, rút ngắn 35% thời gian xử lý thủ tục hành chính, đảm bảo bàn giao 100% mặt bằng sạch cho nhà thầu trong vòng 6 tháng kể từ khi ban hành thông báo thu hồi đất.

Thứ tư, siết chặt kỷ luật thanh quyết toán và xử lý triệt để nợ đọng xây dựng cơ bản. Kho bạc Nhà nước huyện Thanh Liêm phối hợp với các chủ đầu tư thực hiện nghiệm thu theo giai đoạn, kiên quyết từ chối giải ngân đối với các hạng mục sai phạm định mức, hoàn thành tất toán dứt điểm 100% dự án hoàn thành trong thời hạn tối đa 6 tháng, kiểm soát tỷ lệ nợ đọng xây dựng cơ bản toàn huyện dưới mức 3% tổng chi ngân sách đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện và các phòng ban chuyên môn tại huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu trực tiếp để xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn, hoàn thiện quy chế phân cấp ngân sách và nâng cao năng lực quản lý dự án trên địa bàn.
2. Cán bộ quản lý tại các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp huyện và Ủy ban nhân dân các xã, thị trấn: Áp dụng khung quy trình thẩm định, quản lý hợp đồng xây dựng và giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong khâu bồi thường giải phóng mặt bằng.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu, hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả đầu tư công (ICOR, FA/I, NPV, IRR) và mô hình phân tích chi tiêu công cấp địa phương.
4. Các nhà thầu xây dựng và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp: Nắm bắt các quy chuẩn quản lý tiến độ, quy trình hồ sơ thanh quyết toán vốn ngân sách và các yêu cầu kỹ thuật để tối ưu hóa năng lực cạnh tranh khi tham gia đấu thầu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hiệu quả vốn đầu tư XDCB từ NSNN không thể chỉ đánh giá bằng chỉ tiêu lợi nhuận tài chính? Vốn ngân sách nhà nước chủ yếu đầu tư vào kết cấu hạ tầng công cộng, phúc lợi xã hội phi lợi nhuận như đường giao thông nông thôn, trường học, trạm y tế. Do đó, việc đánh giá bắt buộc phải xem xét toàn diện hiệu quả kinh tế - xã hội tổng hợp, thể hiện qua mức tăng trưởng GDP trên 13%/năm của địa phương, sự cải thiện mức sống nhân dân và khả năng thu hút nguồn vốn đầu tư bên ngoài.

2. Hệ số hoàn thành tài sản cố định (FA/I) đạt 69,4% tại Thanh Liêm phản ánh thực trạng gì? Chỉ số FA/I đạt 69,4% cho thấy trong tổng số vốn ngân sách đã bỏ ra trong kỳ, chỉ có gần 70% giá trị được chuyển hóa thành công trình hoàn thành đưa vào sử dụng. Khoảng 30,6% vốn còn lại bị tồn đọng ở các công trình dở dang, làm chậm khả năng phát huy hiệu quả kinh tế và gây lãng phí vốn.

3. Đâu là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng chậm tiến độ tại 38,1% dự án trên địa bàn huyện? Nguyên nhân hàng đầu là vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng (chiếm 45,2% trường hợp chậm trễ), tiếp theo là năng lực nhà thầu hạn chế, sự thiếu hụt nguồn vốn đối ứng từ ngân sách cấp xã và thủ tục phê duyệt điều chỉnh dự toán kéo dài trung bình từ 3 đến 6 tháng.

4. Huyện Thanh Liêm có thể áp dụng bài học kinh nghiệm nào từ thành phố Đà Nẵng? Thanh Liêm có thể vận dụng kinh nghiệm ban hành quy chế bồi thường theo nguyên tắc hài hòa lợi ích, huy động toàn bộ hệ thống chính trị vào cuộc vận động nhân dân, đồng thời tổ chức đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo chính quyền với người dân có đất bị thu hồi nhằm giải quyết dứt điểm các khiếu kiện mặt bằng.

5. Giải pháp nào mang tính đột phá để ngăn chặn nợ đọng xây dựng cơ bản đến năm 2020? Giải pháp đột phá là thực hiện nghiêm quy định chỉ phê duyệt dự án khi đã xác định rõ nguồn vốn cân đối, kiên quyết không khởi công công trình mới khi chưa bố trí đủ vốn thanh toán nợ đọng cũ, đồng thời siết chặt kỷ luật giải ngân qua Kho bạc Nhà nước để đưa tỷ lệ nợ đọng về dưới 3%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn NSNN chi đầu tư xây dựng cơ bản cấp huyện.
• Đánh giá xác thực bức tranh thực trạng tại huyện Thanh Liêm giai đoạn 2013 - 2015, chỉ rõ điểm nghẽn tại 38,1% dự án chậm tiến độ và hệ số tạo tài sản cố định chỉ đạt 69,4%.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc từ tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Vĩnh Phúc và thành phố Đà Nẵng để áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm hướng tới mục tiêu giải ngân trên 95% vốn kế hoạch và giảm nợ đọng XDCB xuống dưới 3% giai đoạn 2016 - 2020.
• Các cấp chính quyền địa phương và các ban quản lý dự án cần khẩn trương quán triệt, đưa các giải pháp và khuyến nghị của luận văn vào chương trình hành động thực tiễn để nâng cao chất lượng hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu của mọi quá trình sản xuất và tái sản xuất nhằm tạo ra năng lực sản xuất cho nền kinh tế. Đầu tư XDCB chính là một phần tiết kiệm những tiêu dùng của xã hội thay vì những tiêu dùng lớn hơn trong tương lai. Để tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế, là những điều kiện kỹ thuật cần thiết đảm bảo cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế: xây dựng hệ thống hạ 6 tầng, các nhà máy và mua sắm các thiết bị, dây chuyền công nghệ tiên tiến hiện đại…đầu tư XDCB cần một lượng vốn lớn. Muốn đáp ứng được điều đó, các quốc gia phải phát huy mọi tiềm năng nguồn lực trong nước như: tiết kiệm từ nội bộ nền kinh tế, huy động mọi nguồn lực trong các tầng lớp dân cư, đồng thời phải tìm mọi giải pháp để thu hút các nguồn lực nước ngoài như: vốn ODA, FDI, NGO… Xuất phát từ đặc điểm này đòi hỏi chúng ta trong việc huy động và sử dụng vốn đầu tư XDCB phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng, nếu không giải quyết tốt mối quan hệ này sẽ xuất hiện mâu thuẫn gay gắt giữa đầu tư và tiêu dùng.

Thứ hai: quá trình đầu tư XDCB phải trải qua một thời gian lao động rất dài mới có thể đưa vào sử dụng được, thời gian hoàn vốn lâu vì sản phẩm XDCB mang tính chất đặc biệt và tổng hợp. Sản xuất không theo dây chuyền hàng loạt mà mỗi công trình dự án có kiểu cách, tính chất khác nhau lại phụ thuộc nhiều vào yếu tố tự nhiên, địa điểm hoạt động lại thay đổi liên tục và phân tán. Thời gian khai thác và sử dụng lâu dài, thường là 10 năm, 20 năm, 50 năm hoặc lâu hơn tuỳ thuộc vào tính chất dự án. Quá trình đầu tư XDCB gồm 3 giai đoạn: xây dựng dự án, thực hiện dự án và khai thác dự án.

Xây dựng dự án và thực hiện dự án là hai giai đoạn có thời gian dài nhưng lại không tạo ra sản phẩm, đây là nguyên nhân chính gây ra mâu thuẫn giữa đầu tư và tiêu dùng. Các nhà kinh tế cho rằng đầu tư là quá trình làm bất động hoá một số vốn nhằm thu lợi nhuận trong nhiều thời kỳ nối tiếp sau này. Muốn nâng cao hiệu quả vốn đầu tư XDCB cần chú ý tập trung các điều kiện đầu tư có trọng điểm, nhằm đưa nhanh các dự án đầu tư vào khai thác sử dụng. Khi xét hiệu quả vốn đầu tư XDCB cần quan tâm xem xét cả 3 giai đoạn của quá trình đầu tư, tránh tình trạng thiên lệch, chỉ tập trung vào giai đoạn thực hiện dự án, tức là việc đầu tư vào xây dựng các dự án mà không chú ý 7 thời gian khai thác dự án.

Việc coi trọng hiệu quả kinh tế do đầu tư XDCB mang lại là hết sức cần thiết nên phải có phương án lựa chọn tối ưu, đảm bảo trình tự XDCB. Chính vì chu kỳ sản xuất kéo dài nên việc hoàn vốn được các nhà đầu tưđặc biệt quan tâm, phải lựa chọn trình tự bỏ vốn cho thích hợp để giảm đến mức tối đa thiệt hại do ứ động vốn ở sản phẩm dở dang. Thứ ba:đầu tư là lĩnh vực có mức độ rủi ro lớn và mạo hiểm, đầu tư chính là việc đánh đổi những tiêu dùng chắc chắn của hiện tại để mong nhận được những tiêu dùng lớn hơn nhưng chưa thật chắc chắn trong tương lai, “Chưa thật chắc chắn” chính là yếu tố rủi ro mạo hiểm. Vì vậy có nhà kinh tế đã nói rằng đấu tư là đánh bạc với tương lai.

Rủi ro trong lĩnh vực đầu tư XDCB chủ yếu do thời gian của quá trình đầu tư kéo dài. Trong thời gian này các yếu tố kinh tế, chính trị và cả tự nhiên ảnh hưởng sẽ gây nên những tổn thất mà các nhà đầu tư không lường định hết khi lập dự án. Các yếu tố bão lụt, động đất, chiến tranh có thể tàn phá các công trình được đầu tư. Sự thay đổi chính sách như quốc hữu hoá các cơ sở sản xuất, thay đổi chính sách thuế, mức lãi suất, sự thay đổi thị trường, thay đổi nhu cầu sản phẩm cũng có thể gây nên thiệt hại cho nhà đầu tư.

Đặc điểm này chỉ ra rằng, muốn khuyến khích đầu tư cần phải quan tâm đến lợi ích của các nhà đầu tư. Lợi ích mà các nhà đầu tư quan tâm nhất là hoàn đủ vốn đầu tư cho họ và lợi nhuận tối đa thu được nhờ hạn chế và tránh được rủi ro. Vì vậy các chính sách khuyến khích đầu tư cần quan tâm đến là ưu đãi, miễn giảm thuế, khấu hao cao, lãi suất vốn vay thấp, cơ chế thanh toán vốn nhanh, kịp thời… Thứ tư: Sản phẩm của đầu tư XDCB là những công trình xây dựng như nhà máy, công trình công cộng, nhà ở, cầu cống, sân bay, cảng biển… có tính cố định gắn liền với đất đai. Vì thế nên trước khi đầu tư các công trình phải được quy hoạch cụ thể, khi thi công xây lắp thường gặp phải khó khăn trong đền bù 8 giải toả giải phóng mặt bằng, khi đã hoàn thành công trình thì sản phẩm đầu tư khó di chuyển đi nơi khác.

Sản phẩm của đầu tư XDCB là những TSCĐ, có chức năng tạo ra sản phẩm và dịch vụ khác cho xã hội, thường có vốn đầu tư lớn, do nhiều người, thậm chí do nhiều cơ quan đơn vị khác cùng tạo ra. Sản phẩm của đầu tư XDCB mang tính đặc biệt và tổng hợp, sản xuất không theo một dây chuyền mà có tính cá biệt. Mỗi công trình đều có điểm riêng nhất định. Ngay trong một công trình kết cấu các phần cũng không hoàn toàn giống nhau.

Với những công trình công nghệ cao, có vòng đời thay đổi công nghệ ngắn như: công trình bưu chính viễn thông, công nghệ thông tin, điện tử… thì việc thay đổi công nghệ, kiểu dáng luôn xảy ra. Giá thành sản phẩm XDCB rất phức tạp và thường xuyên thay đổi theo từng giai đoạn. Sản phẩm đầu tư XDCB không chỉ mang ý nghĩa kinh tế kỹ thuật mà còn mang tính nghệ thuật. Sản phẩm đầu tư XDCB phản ánh trình độ kinh tế, trình độ khoa học kỹ thuật và trình độ của từng giai đoạn lịch sử nhất định của một đất nước.

Quá trình XDCB bị tác động bởi nhiều yếu tố tự nhiên như tình hình địa chất thuỷ văn, ảnh hưởng của khí hậu thời tiết, mưa bão, động đất. Trong đầu tư XDCB chu kỳ sản xuất thường dài và chi phí sản xuất thường lớn. Vì vậy, chọn công trình để bỏ vốn thích hợp nhằm giảm mức tối đa thiệt hại do công trình xây dựng dở dang là một thách thức lớn đối với các nhà thầu. Nơi làm việc và lực lượng lao động không ổn định là điều bất lợi cho quá trình XDCB, dẫn đến thời gian ngừng làm việc nhiều, năng suất lao động thấp, dễ gây tâm lý tạm bợ, tuỳ tiện trong làm việc và sinh hoạt của cán bộ công nhân công trường.

Để thực hiện một dự án đầu tư XDCB phải trải qua nhiều giai đoạn, có rất nhiều đơn vị tham gia thực hiện. Trên một công trường có thể có hàng chục đơn vị làm các công việc khác nhau, nhưng các đơn vị này cùng hoạt động trên một không gian và thời gian, vì vậy trong tổ chức thi công cần phải 9 phối hợp chặt chẽ với nhau bằng các hợp đồng giao nhận thầu xây dựng. Tuy vậy hiện nay cách thức giao nhận thầu chưa được cải tiến, giá bán được định trước khi chế tạo sản phẩm. Tức là trước khi nhà thầu biết giá thành thực tế của mình, việc ước lượng đúng đắn giá cả và phương tiện thi công rất khó khăn vì phải dựa trên những giả thiết mà rất có thể khi thi công thực tế bị phủ định.

Điều phụ thuộc này buộc nhà thầu phải nắm chắc dự toán và kiểm tra thường xuyên trong quá trình thi công. Ngoài những đặc điểm của đầu tư XDCB nói chung thì đầu tư XDCB của NSNN còn có đặc điểm riêng, đó là quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn đầu tư XDCB bị tách rời nhau. Vốn đầu tư XDCB của NSNN là thuộc quyền sở hữu Nhà nước. Nhà nước là chủ thể có quyền chi phối và định đoạt nguồn vốn NSNN dành cho đầu tư XDCB và là người đề ra chủ trương đầu tư, có thẩm quyền quyết định đầu tư, phê duyệt thiết kế dự toán (tổng dự toán).

Song quyền sử dụng vốn đầu tư XDCB Nhà nước lại giao cho một tổ chức bằng việc thành lập các chủ đầu tư, các Ban quản lý dự án. Chủ đầu tư và các Ban quản lý dự án là người được Nhà nước giao trách nhiệm trực tiếp quản lý và sử dụng vốn để thực hiện đầu tư theo quy định của pháp luật. Xuất phát từ đặc điểm này mà trong quản lý vốn đầu tư XDCB của NSNN dễ bị thất thoát. Nếu các chủ đầu tư, các Ban quản lý dự án không ngừng nâng cao tinh thần trách nhiệm, trình độ chuyên môn nghiệp vụ không đáp ứng yêu cầu quản lý; Nhà nước không tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra bằng những cơ chế chính sách ràng buộc trách nhiệm thì thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB thuộc vốn NSNN là không thể tránh khỏi.3 Các giai đoạn đầu tư XDCB 10 Dự án đầu tưđược hình thành và phát triển với nhiều giai đoạn riêng biệt, nhưng gắn kết chặt chẽ với nhau, thậm chí đan xen nhau theo một tiến trình lôgic.

Mặc dù vậy, có thể nghiên cứu chúng một cách tương đối độc lập và trên các góc độ khác nhau để hiểu chúng một cách hệ thống hơn, toàn diện hơn. Trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt, trình tự thực hiện dự án đầu tư bao gồm 8 bước công việc, phân thành hai giai đoạn theo sơđồ sau: Qua sơđồ ta thấy: bước trước là cơ sở để thực hiện bước sau, giai đoạn trước là cơ sở thực hiện giai đoạn sau. Tuy nhiên, do tính chất và quy mô của dự án mà một vài bước có thể gộp vào nhau như ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư,đối với dự án vừa và nhỏ thì có thể không cần phải có bước nghiên cứu cơ hội đầu tư và bước nghiên cứu dự án tiền khả thi mà xây dựng luôn dự án khả thi, thậm chí chỉ cần lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đối với những dự án quá nhỏ và những dự án có thiết kế mẫu.