Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện kết quả quản lý rừng ngập mặn tại thị xã, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Đức Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Phùng Văn Khoa
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rừng ngập mặn
• 1.2. Khái niệm rừng ngập mặn
• 1.3. Vai trò của rừng ngập mặn
• 1.4. Sự phân bố RNM trên thế giới và Việt Nam
• 1.5. Nghiên cứu về quản lý rừng ngập mặn
• 1.5.1. Nghiên cứu về quản lý rừng ngập mặn trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu về quản lý rừng ngập mặn ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3.1. Phạm vi không gian
• 2.3.2. Phạm vi về thời gian
• 2.3.3. Phạm vi nội dung
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu đặc điểm rừng ngập mặn tại Thị xã Quảng Yên
• 2.4.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 2.4.3. Đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố đến hoạt động quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 2.4.4. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại khu vực nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Nghiên cứu đặc điểm rừng ngập mặn tại Thị xã Quảng Yên
• 2.5.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 2.5.3. Đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố đến hoạt động quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 2.5.4. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại địa phương
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Chế độ thủy văn, thủy triều
• 3.2. Các nguồn tài nguyên
• 3.3. Điều kiện phát triển kinh tế - xã hội
• 3.3.1. Kinh tế công nghiệp - xây dựng
• 3.3.2. Kinh tế dịch vụ
• 3.3.3. Kinh tế nông nghiệp
• 3.3.4. Giáo dục và đào tạo
• 3.3.5. Y tế và chăm sóc sức khoẻ cộng đồng
• 4. CHƯƠNG 4: KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 4.1.1. Diện tích và phân bố rừng ngập mặn
• 4.1.2. Thành phần loài cây rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.1.3. Đặc điểm cấu trúc rừng ngập mặn khu vực nghiên cứu
• 4.2. Thực trạng công tác quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 4.2.1. Công tác chỉ đạo của các cấp
• 4.2.2. Công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật
• 4.2.3. Công tác tuần tra kiểm tra, xử lý vi phạm về RNM
• 4.2.4. Tình hình sâu bệnh hại
• 4.2.5. Công tác trồng rừng, chăm sóc rừng ngập mặn
• 4.2.6. Chuyển đổi mục đích sử dụng rừng tại thị xã Quảng Yên
• 4.2.7. Sự phối hợp của chính quyền địa phương và sự tham gia của người dân trong công tác QLBVR
• 4.2.8. Tồn tại, hạn chế, cơ hội, thách thức trong công tác quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn
• 4.3. Ảnh hưởng của các nhân tố đến hoạt động quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên
• 4.3.1. Yếu tố con người
• 4.3.2. Yếu tố tự nhiên
• 4.4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại khu vực nghiên cứu
• 4.4.1. Giải pháp về mặt chính sách
• 4.4.2. Giải pháp về quản lý
• 4.4.3. Giải pháp Kinh tế- xã hội
• 4.4.4. Giải pháp về kỹ thuật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý rừng ngập mặn tại Quảng Yên

Rừng ngập mặn tại Quảng Yên, Quảng Ninh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân địa phương. Tuy nhiên, việc quản lý rừng ngập mặn hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Để nâng cao hiệu quả quản lý, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng ngập mặn tại Quảng Yên

Rừng ngập mặn tại Quảng Yên có sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài thực vật và động vật quý hiếm. Hệ sinh thái này không chỉ cung cấp nguồn lợi thủy sản mà còn bảo vệ bờ biển khỏi xói lở.

1.2. Vai trò của rừng ngập mặn trong phát triển bền vững

Rừng ngập mặn không chỉ bảo vệ môi trường mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương thông qua du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng ngập mặn

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế tại Quảng Yên đã dẫn đến nhiều vấn đề trong quản lý rừng ngập mặn. Việc khai thác quá mức và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đã làm suy giảm diện tích và chất lượng rừng.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến rừng ngập mặn

Biến đổi khí hậu đã làm tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái rừng ngập mặn.

2.2. Sự chồng chéo trong quản lý đất rừng

Công tác quản lý đất rừng ngập mặn hiện nay còn nhiều chồng chéo giữa các ngành, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện các chính sách bảo vệ và phát triển rừng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn

Để nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại Quảng Yên, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền về tầm quan trọng của rừng ngập mặn để nâng cao nhận thức của cộng đồng và khuyến khích sự tham gia của họ trong công tác bảo vệ.

3.2. Xây dựng các mô hình quản lý cộng đồng

Mô hình quản lý cộng đồng có thể giúp người dân tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý.

3.3. Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng

Sử dụng công nghệ thông tin và các công cụ GIS để theo dõi và quản lý rừng ngập mặn một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý bền vững có thể cải thiện đáng kể tình trạng rừng ngập mặn tại Quảng Yên. Các mô hình quản lý cộng đồng đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ và phát triển rừng.

4.1. Kết quả từ các mô hình quản lý cộng đồng

Các mô hình này đã giúp tăng cường sự tham gia của người dân và nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng ngập mặn.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Đánh giá cho thấy rằng các giải pháp đã góp phần làm tăng diện tích và chất lượng rừng ngập mặn tại khu vực nghiên cứu.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý rừng ngập mặn

Quản lý rừng ngập mặn tại Quảng Yên cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các giải pháp đã đề xuất cần được triển khai đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan.

5.1. Tầm quan trọng của sự phối hợp giữa các bên

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho rừng ngập mặn

Cần xây dựng các chính sách và kế hoạch phát triển bền vững cho rừng ngập mặn, đảm bảo bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Việt Nam đóng vai trò đặc biệt xung yếu đối với công tác bảo vệ bờ biển, phòng chống bão lũ và điều hòa vi khí hậu dọc theo chiều dài hơn 3.260 km bờ biển quốc gia. Tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, diện tích rừng ngập mặn đạt 2.238,95 ha phân bố rộng khắp trên địa bàn 19 xã, phường. Hệ thống rừng này tạo nên một vành đai xanh phòng hộ che chắn trực tiếp cho tuyến đê biển dài 34 km với cao trình 5,5 m, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản và sinh kế cho hơn 8.000 người dân sinh sống tại khu vực đảo Hà Nam trước các hiện tượng thời tiết cực đoan và triều cường dâng cao.

Tuy nhiên, áp lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, mở rộng hệ thống cảng biển và gia tăng diện tích nuôi trồng thủy sản quảng canh trên 8.000 ha đầm bãi đã khiến diện tích rừng ngập mặn chịu nhiều biến động bất lợi. Chất lượng rừng suy giảm, cấu trúc tán cây bị phân mảnh và sự chồng chéo trong thẩm quyền quản lý đất lâm nghiệp giữa ngành Nông nghiệp và ngành Tài nguyên - Môi trường đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo tồn. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng diện tích, đặc điểm lâm sinh và hiệu quả quản lý bảo vệ rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên trong giai đoạn 2013-2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm duy trì diện tích rừng phòng hộ ven biển hiện chiếm 38,02% tổng diện tích đất có rừng toàn thị xã (tương đương 1.187,31 ha). Đề tài cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc giúp chính quyền địa phương củng cố hệ thống đê kè, ổn định môi trường sinh thái và thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng và mô hình đồng quản lý, vốn đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội tại nhiều khu bảo tồn đất ngập nước ven biển. Kết hợp với đó là lý thuyết sinh thái cảnh quan và chức năng điều tiết của hệ sinh thái đất ngập nước theo định hướng của Công ước Ramsar năm 2004 và các báo cáo hiện trạng rừng ngập mặn toàn cầu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: đai rừng phòng hộ ngập mặn chắn sóng, mô hình lâm - ngư kết hợp bền vững, tổ thành loài cây tiên phong và sức tải sinh thái vùng triều. Khung khổ pháp lý của đề tài dựa trên Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2005, Luật Đất đai năm 2013, Quyết định số 667/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chương trình củng cố hệ thống đê biển với quy định bề rộng đai rừng ngập mặn tối thiểu 500 m, cùng Chỉ thị số 85/2007/CT-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về trồng rừng chắn sóng ven biển.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính chuẩn xác và đại diện cao của dữ liệu lâm sinh, nghiên cứu thiết lập hệ thống 15 ô tiêu chuẩn điển hình ngoài thực địa với diện tích 400 m2 mỗi ô (kích thước 20m x 20m) trên các trạng thái rừng tự nhiên phục hồi và rừng trồng. Phương pháp chọn mẫu điển hình có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát các vị trí xung yếu ven sông Chanh, sông Bạch Đằng và trong các đầm nuôi trồng thủy sản. Toàn bộ cây thân gỗ có đường kính ngang ngực từ 5 cm trở lên được đo đếm chi tiết về đường kính thân (đo tại vị trí 1,3 m hoặc phía trên hệ rễ gọng vó đối với loài Đước), chiều cao vút ngọn và tọa độ định vị vệ tinh GPS.

Nghiên cứu kết hợp điều tra xã hội học với cỡ mẫu 45 phiếu phỏng vấn bán định hướng, bao gồm 30 người dân địa phương trực tiếp canh tác ven rừng và 15 cán bộ quản lý chuyên trách thuộc Hạt Kiểm lâm, Phòng Kinh tế và Ủy ban nhân dân các xã, phường. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm tích hợp dữ liệu định lượng về mật độ, độ tàn che, tổ thành loài với dữ liệu định tính về xung đột chính sách, tập quán khai thác và năng lực thực thi pháp luật. Toàn bộ dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ hồ sơ theo dõi diễn biến rừng giai đoạn 2013-2017 của Hạt Kiểm lâm thị xã Quảng Yên. Thời gian thực hiện các đợt khảo sát thực địa và phỏng vấn chuyên sâu diễn ra từ tháng 4 năm 2018 đến tháng 11 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa đã ghi nhận 07 loài cây ngập mặn thân gỗ chủ yếu thuộc 6 họ thực vật, bao gồm: Mắm biển, Cóc vàng, Giá, Sú, Vẹt dù, Đước vòi và Bần chua. Hệ thực vật tại đây thích nghi cao với điều kiện thổ nhưỡng mặn và chế độ nhật triều đều có biên độ triều từ 3 m đến 4 m.

Mật độ lâm phần trung bình trên 15 ô tiêu chuẩn đạt 2.553 cây/ha, dao động phổ biến từ 960 đến 4.410 cây/ha với chiều cao bình quân đạt 3,27 m. Tại các bãi bồi ngoài đê gần cửa sông Chanh và sông Bạch Đằng, Bần chua thể hiện ưu thế sinh thái tuyệt đối, chiếm 100% tổ thành loài với chiều cao vượt trội từ 8,9 m đến 9,3 m. Ngược lại, tại khu vực đầm nuôi thủy sản và các bãi triều phía trong, quần xã thực vật có cấu trúc hỗn giao đa tầng gồm Đước vòi (chiếm 72,8%), Sú (chiếm 42,4%), Giá (chiếm 13%) và Vẹt dù (chiếm 22,4%).

Về mặt động thái không gian, diện tích rừng ngập mặn từng sụt giảm liên tục từ năm 2013 đến năm 2016 (có thời điểm diện tích đất có rừng chỉ còn khoảng 1.112 ha) do chuyển đổi đất làm đầm nuôi tôm và xây dựng hạ tầng công nghiệp. Đến năm 2017, tổng diện tích ghi nhận phục hồi đạt 2.238,95 ha nhờ các diện tích trồng mới giai đoạn 2012-2014 bắt đầu khép tán và đạt tiêu chuẩn thành rừng. Tuy nhiên, công tác bảo vệ đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng khi 100% diện tích rừng trong các đầm thủy sản bị ảnh hưởng bởi kỹ thuật tháo cạn nước và phơi đầm dài ngày của người dân, cùng với hiện tượng xói lở bờ kênh tại Cái Tráp và sự tồn tại của nhiều khoảnh rừng manh mún có quy mô dưới 0,5 ha.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái và phân mảnh rừng bắt nguồn từ mâu thuẫn lợi ích kinh tế giữa nuôi trồng thủy sản ngắn hạn và bảo vệ hệ sinh thái rừng dài hạn. Thói quen tháo kiệt nước đầm để thu hoạch tôm cua và phơi khô bùn đáy làm thay đổi độ mặn, khiến rễ cây ngập mặn bị nghẹt và chết hàng loạt. Hơn nữa, sự thiếu thống nhất giữa quy hoạch đất đai của ngành Tài nguyên - Môi trường và quy hoạch 3 loại rừng của ngành Nông nghiệp tạo ra khoảng trống pháp lý, khiến nhiều diện tích rừng bị xâm lấn hợp thức hóa thành mặt nước nuôi thủy sản.

Kết quả này tương đồng với các phát hiện tại các vùng ven biển Hải Phòng và bán đảo Cà Mau, nơi việc phát triển đầm tôm tự phát từng phá hủy nghiêm trọng cấu trúc đai rừng phòng hộ chắn sóng. Các dữ liệu cấu trúc lâm phần trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột phân bố mật độ theo từng cấp chiều cao và biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ tổ thành loài ưu thế giữa hai khu vực trong đê và ngoài đê. Việc mô hình hóa dữ liệu này làm nổi bật vai trò phòng hộ độc tôn của Bần chua ngoài cửa sông và sự cần thiết phải bảo tồn quần xã hỗn giao Đước - Sú - Vẹt trong nội đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên, 4 nhóm giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

• Hoàn thiện cơ chế chính sách và mở rộng mô hình đồng quản lý: Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy chế giao khoán rừng ngập mặn gắn liền với quyền lợi phát triển mô hình lâm - ngư kết hợp bền vững. Mục tiêu đến năm 2021 đạt 100% số hộ nhận khoán ký cam kết duy trì tỷ lệ che phủ của cây ngập mặn tối thiểu từ 40% đến 50% diện tích mặt nước trong đầm nuôi tôm.
• Tích hợp và thống nhất dữ liệu quy hoạch đất lâm nghiệp: Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Hạt Kiểm lâm thị xã tiến hành rà soát, cắm mốc ranh giới và số hóa 100% hồ sơ địa chính của 2.238,95 ha rừng ngập mặn trong giai đoạn 2019-2020, xóa bỏ hoàn toàn tình trạng chồng chéo giữa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thủy sản và đất rừng phòng hộ.
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng: Hạt Kiểm lâm chủ trì triển khai kế hoạch trồng dặm, phục hồi 150-200 ha rừng phòng hộ chắn sóng xung yếu tại các khu vực bãi bồi sạt lở như kênh Cái Tráp và dọc đê biển đảo Hà Nam giai đoạn 2019-2025. Ưu tiên sử dụng cây giống bản địa chất lượng cao gồm Bần chua, Đước vòi, Vẹt dù nhằm đạt tỷ lệ cây sống trên 85% sau 3 năm chăm sóc.
• Tăng cường tuần tra, giám sát và ứng dụng công nghệ viễn thám: Ủy ban nhân dân 19 xã, phường kiện toàn các tổ đội quần chúng bảo vệ rừng, phối hợp với kiểm lâm địa bàn tăng tần suất kiểm tra tại các đầm thủy sản. Đặt mục tiêu giảm 90% số vụ chặt phá cây Giá lấy tro và xử lý triệt để các hành vi tự ý chặt đốn cây để cơi nới bờ bao đầm bãi từ năm 2019 trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và đất đai: Bao gồm Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh, Hạt Kiểm lâm thị xã Quảng Yên và Phòng Tài nguyên - Môi trường. Tài liệu cung cấp số liệu thực chứng để xây dựng quy hoạch phân khu chức năng, phân định ranh giới quản lý đất rừng và thiết lập phương án bảo vệ đê biển Hà Nam.
• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về điều tra 15 ô tiêu chuẩn lâm sinh ven biển, phương pháp đánh giá cấu trúc tổ thành loài thực vật ngập mặn và bộ chỉ số phân tích xã hội học phục vụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu.
• Các tổ chức phi chính phủ và ban quản lý dự án bảo tồn thiên nhiên: Là tài liệu tham khảo giá trị trong việc xây dựng các dự án phục hồi rừng ngập mặn, thiết lập mô hình đồng quản lý tài nguyên và giải quyết các xung đột sinh kế tại vùng duyên hải Đông Bắc Bộ.
• Cộng đồng dân cư và các hợp tác xã nuôi trồng thủy sản ven biển: Hướng dẫn kỹ thuật điều tiết nguồn nước trong đầm, các phương thức bảo vệ cây sú vẹt để cải thiện môi trường nước, phòng chống dịch bệnh và nâng cao năng suất tôm cua sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên có quy mô diện tích và đặc trưng loài như thế nào? Tổng diện tích rừng ngập mặn trên địa bàn thị xã đạt 2.238,95 ha, phân bố tại 19 xã, phường. Thảm thực vật bao gồm 07 loài cây gỗ chính thuộc 6 họ, trong đó Bần chua, Đước vòi, Sú và Vẹt dù là các loài chiếm tỷ lệ tổ thành vượt trội, giữ vai trò lá chắn sóng bảo vệ hệ thống đê điều xung yếu.

Tại sao có sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc rừng giữa khu vực cửa sông và trong đầm thủy sản? Khu vực bãi bồi cửa sông chịu sóng gió mạnh và ngập triều sâu nên chỉ có loài tiên phong rễ thở khỏe như Bần chua chiếm 100% tổ thành (chiều cao 8,9 - 9,3 m). Trong khi đó, vùng đầm phía trong được che chắn sóng nên phát triển quần xã hỗn giao đa loài gồm Đước, Sú, Vẹt và Giá.

Nguyên nhân chính khiến diện tích rừng ngập mặn suy giảm trong giai đoạn 2013-2016 là gì? Sự sụt giảm diện tích xuất phát từ việc chuyển đổi tự phát đất rừng sang đầm nuôi tôm công nghiệp, xây dựng công trình cảng biển và tình trạng tháo cạn nước đầm dài ngày làm nghẹt rễ cây. Ngoài ra, sự chồng chéo trong quản lý đất đai giữa lâm nghiệp và tài nguyên môi trường cũng làm chậm trễ việc ngăn chặn vi phạm.

Phương pháp điều tra lâm sinh nào được áp dụng để bảo đảm tính chuẩn xác của số liệu? Tác giả thiết lập 15 ô tiêu chuẩn đại diện diện tích 400 m2 mỗi ô ngoài thực địa, sử dụng định vị GPS xác định ranh giới và đo đếm 100% cây gỗ có đường kính từ 5 cm trở lên. Kết quả đo đếm được tổng hợp để tính toán mật độ trung bình đạt 2.553 cây/ha và chiều cao bình quân 3,27 m.

Giải pháp nào mang tính đột phá để hài hòa giữa nuôi tôm và bảo vệ rừng ngập mặn? Giải pháp cốt lõi là triển khai cơ chế đồng quản lý và giao khoán rừng gắn với nghĩa vụ duy trì 40% đến 50% diện tích rừng trong đầm nuôi thủy sản. Quy trình kỹ thuật mới buộc người nuôi phải duy trì mực nước ổn định, kết hợp nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng để tạo sinh kế lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng toàn diện hiện trạng 2.238,95 ha rừng ngập mặn tại 19 xã, phường của thị xã Quảng Yên, khẳng định vai trò sống còn của đai rừng phòng hộ đối với sự an toàn của tuyến đê biển dài 34 km.
• Đề tài xác định được cấu trúc lâm sinh của 07 loài cây ngập mặn thân gỗ chính với mật độ bình quân 2.553 cây/ha, làm nổi bật ưu thế sinh thái của Bần chua ngoài bãi bồi và quần xã hỗn giao Đước - Sú trong nội đầm.
• Nghiên cứu chỉ rõ các nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây suy thoái rừng, đặc biệt là tập quán tháo kiệt nước đầm nuôi thủy sản và sự chồng lấn trong phân cấp quản lý đất đai.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đã được đề xuất cụ thể về chính sách đồng quản lý, chuẩn hóa mốc giới địa chính, ứng dụng kỹ thuật phục hồi rừng bãi bồi và hiện đại hóa công tác tuần tra.
• Công trình đóng góp bộ cơ sở dữ liệu thực địa tin cậy, làm tiền đề khoa học cho chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế biển bền vững tại tỉnh Quảng Ninh.

Trong giai đoạn 24 tháng tới, chính quyền địa phương cần ưu tiên phê duyệt quy chế phối hợp liên ngành và thực hiện thí điểm mô hình giao khoán rừng ngập mặn kết hợp nuôi tôm sinh thái. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người dân hãy cùng chung tay áp dụng những khuyến nghị từ luận văn để bảo tồn trọn vẹn vành đai xanh phòng hộ ven biển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng ngập mặn là một hệ sinh thái rừng đặc biệt mà Việt Nam là một trong những Quốc gia được thiên nhiên ban tặng. Rừng ngập mặn chỉ có ở các nước nhiệt đới, á nhiệt đới và có vai trò bảo vệ môi trường, con người, đặc biệt trong bảo vệ bờ biển các vùng duyên hải. Việt Nam, với bờ biển dài hơn 3620 km, hệ thống rừng ngập mặn phong phú trải dài từ Bắc đến Nam. Rừng ngập mặn không chỉ có vai trò to lớn trong việc đảm bảo sinh kế của dân cư ven biển mà còn đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo môi sinh, giảm thiểu tác hại của thiên nhiên, khắc phục hiện tượng nước biển dâng, xâm lấn ngập mặn… Hiện nay, quá trình phát triển kinh tế xã hội với tốc độ đô thị hóa diễn ra ngày càng mạnh, cùng với tốc độ gia tăng dân số nên con người đã khai thác và sử dụng rừng ngập mặn vào nhiều mục đích khác nhau làm cho diện tích rừng ngập mặn ngày càng bị thu hẹp, thành phần loài thực vật và chất lượng rừng ngày càng bị suy giảm.

Thị xã Quảng Yên có địa hình trung du ven biển, một trong những địa phương có diện tích rừng ngập mặn lớn của tỉnh Quảng Ninh, hơn nữa rừng ngập mặn nơi đây là một hệ sinh thái có tính đặc thù và đa dạng sinh học cao. Rừng ngập mặn có vai trò lớn đối với người dân địa phương như: bảo vệ đê biển, bảo vệ đời sống sản xuất, kinh doanh của toàn bộ người dân khu vực đảo Hà Nam mùa mưa bão, cung cấp nguồn lợi thủy sản… Tuy nhiên, thời gian gần đây, cơ cấu kinh tế thị xã đang chuyển biến đang kể, hướng chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ và phấn đấu đến năm 2020 trở thành đô thị loại III của tỉnh Quảng Ninh, việc thu hút đầu tư các lĩnh vực công nghiệp cảng biển diễn ra mạnh, cùng với đó là việc phát triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn đã làm diện tích rừng ngập mặn bị thay đổi đáng kể chủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 yếu theo hướng tiêu cực làm cho vai trò của rừng ngập mặn bị suy giảm. Công tác quản lý rừng ngập mặn đang còn nhiều khó khăn và tồn tại, đặc biệt là công tác quản lý về đất rừng còn chồng chéo giữa các ngành lâm nghiệp và tài nguyên môi trường, chưa được giải quyết triệt để, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến diện tích rừng ngập mặn hiện có trên địa bàn. Xuất phát từ cơ sở thực tiễn trên, tôi tiến hành chọn đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng ngập mặn tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” nhằm đánh giá về thực trạng diện tích, công tác quản lý rừng hiện nay, để làm sơ sở đề xuất các giải pháp quản lý rừng ngập mặn một cách hiệu quả.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về rừng ngập mặn 1. Khái niệm rừng ngập mặn - Rừng ngập mặn là quần xã được hợp thành từ thực vật ngập mặn ảnh hưởng bởi nước triều ven biển nhiệt đới hoặc bán nhiệt đới. Rừng nhiệt đới phân bổ từ vĩ độ 25 Bắc xuống vĩ độ 25 Nam.

Theo thống kê năm 2000 rừng ngập mặn phổ biến trên 118 quốc gia trên thế giới với diện tích 137. Nằm trong mối tương tác giữ đất liền và biển, rừng ngập mặn là sinh cảnh quan trọng và quý giá về khả năng thích nghi. - Ban nghiên cứu Hệ sinh thái RNM (MERD), trung tâm nghiên cứu tài nguyên và môi trường (CRE), Đại học Quốc Gia Hà Nội cũng đã đưa ra khái niệm về RNM trong chương trình RNM cho tương lai (MFF) như sau: RNM bao gồm nhiều loại cây sống trong các vùng nước mặn ven biển trong vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi những thực vật khác rất khó sinh trưởng. Những khu vực này lộ ra khi thủy triều thấp và ngập trong nước mặn khi triều lên.

Với các đặc tính của mình, cây ngập mặn vẫn có thể sống và sinh trưởng tốt trong những điều kiện khắc nghiệt đó 1. Vai trò của rừng ngập mặn RNM nước ta có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ biển, ngăn chặn gió bão, hạn chế xói lở, mở rộng diện tích đất liền và điều hòa khí hậu. Rừng ngập mặn có vai trò sinh thái - môi trường vô cùng to lớn - Rừng ngập mặn là lá phổi xanh: RNM điều hòa khí hậu trong vùng, làm khí hậu dịu mát hơn, giảm nhiệt độ tối đa và biên độ nhiệt, giúp hạn chế sự bốc hơi nước vùng đất RNM, giữ ổn định độ mặn lớp đất mặt, hạn chế sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 xâm nhập mặn vào đất liền. RNM hấp thụ CO2, thải ra O2 làm không khí trong lành, giảm hiệu ứng nhà kính.

- Rừng ngập mặn là quả thận xanh: Các dòng chảy từ nội địa - nơi có những khu công nghiệp, khu dân cư đông đúc - mang theo nhiều chất thải trong sinh hoạt, y tế, công nghiệp, nông nghiệp cùng với các hóa chất dư thừa khi qua vùng RNM ven biển được hệ rễ cây ngập mặn có rất nhiều vi sinh vật phân hủy, biến chúng thành thức ăn cho hệ sinh vật ở đây, làm trong sạch nước biển. Chính vì thế người ta đã ví RNM là quả thận khổng lồ lọc các chất thải cho môi trường vùng ven biển. - Rừng ngập mặn là bức tường xanh vững chắc: Các hoạt động của con người trong sản xuất công nghiệp, trong giao thông vận tải, do phá rừng đã làm cho lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trong khí quyển ngày càng tăng cao, làm biến đổi khí hậu. RNM có vai trò trong việc giảm thiểu tác hại của sóng thần, bão lụt RNM có chức năng chống lại sự tàn phá của sóng thần nhờ hai phương thức khác nhau: Thứ nhất: khi năng lượng sóng thần ở mức trung bình, những cây ngập mặn vẫn có thể đứng vững, bảo vệ hệ sinh thái của chính mình và bảo vệ cộng đồng dân cư sinh sống đằng sau chúng.

Có được như vậy là vì các cây ngập mặn đan xem lẫn nhau, rễ cây phát triển cả trên và dưới mặt đất cộng với than và tán lá cây cùng kết hợp để phân tán sức mạnh của sóng thần. Thứ hai: Khi năng lượng sóng thần đủ lớn để có thể cuốn trôi nhưng cánh RMN thì chúng vẫn có thể hấp thụ nguồn năng lượng khổng lồ của sóng thần bằng cách hy sinh chính mình để bảo vệ cuộc sống con người. Rễ cây ngập mặn có khả năng phát triển mạnh mẽ cả về mức độ rậm rạp và sự dàn trải. Khi cây ngập mặn bị đổ xuống thì rễ cây dưới mặt đất sẽ tạo ra một hệ thống dày đặc ngăn cản dòng nước.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mở rộng diện tích đất bồi, hạn chế xói lở Sự phát triển của RNM và mở rộng diện tích đất bồi là hai quá trình luôn đi kèm nhau. Ở những vùng đất mới bồi có độ mặn cao có các thực vật tiên phong là loài Mắm trắng, Bần đắng; vùng cửa sông với độ mặn thấp hơn có Bần chua, Mắm trắng. Rễ cây ngập mặn, đặc biệt là quần thể thực vật tiên phong mọc dày đặc có tác dụng làm cho trầm tích bồi tụ nhanh hơn, vừa ngăn chặn tác động của sóng biển, giảm tốc độ gió, vừa làm vật cản cho trầm tích lắng đọng.

RNM còn có tác dụng hạn chế xói lở và các quá trình xâm thực bờ biển. Rừng ngập mặn là nơi cư trú, nuôi dưỡng các loài động vật, các loài thủy sản RNM không những là nguồn cung cấp thức ăn mà còn là nơi cư trú, nuôi dưỡng con non của nhiều loài thủy sản có giá trị, đặc biệt là các loài tôm sú, tôm biển xuất khẩu. Trong vòng đời của một số lớn các loài cá, tôm, cua… có một hoặc nhiều giai đoạn bắt buộc phải sống trong các vùng nước nông, cửa sông có RNM. Rừng ngập mặn là nơi cung cấp thức ăn cho các loài động vật, đặc biệt cho các loài thủy sản.

Vật rụng (lá, cành, chồi, hoa, quả) của cây RNM được các vi sinh vật phân hủy thành mùn bã hữu cơ là nguồn thức ăn cho các loài thủy sản. Trong quá trình phân hủy, lượng đạm trên các mẫu lá tăng 2 - 3 lần so với ban đầu (Kaushik và Hynes, 1971). Sự phân bố RNM trên thế giới và Việt Nam * Trên thế giới: - Rừng ngập mặn trên thế giới được phân bố ở giữa 300 bắc và nam của xích đạo. Ở gần đường xích đạo, cây rừng ngập mặn sinh trưởng tốt, chiều cao của cây cao, số lượng loài cũng nhiều hơn nơi xa vùng xích đạo.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 - Dựa theo sự phân bố địa lý của thế giới, Walsh (1974) trích dẫn từ tài liệu của Viên Ngọc Nam (2005) đã phân chia thực vật rừng ngập mặn thành 2 vùng chính: vùng Ấn Độ – Thái Bình Dương và vùng Tây Phi – châu Mỹ Vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương gồm: Đông Phi, Biển Đỏ, Ấn Độ, Đông Nam Á, phía nam Nhật Bản, Philippine, Úc, New Zealand và quần đảo Nam Thái Bình Dương. Vùng Tây Phi và châu Mỹ bao gồm bờ biển Atlantic của châu Phi và châu Mỹ, bờ biển Thái Bình Dương của vùng nhiệt đới châu Mỹ và quần đảo Galapagos. - Năm 2007, FAO đã công bố tài liệu “ RNM của thế giới 1980 – 2005” dựa vào các số liệu đáng tin cậy của các nước. Ước tính năm 2005, diện tích rừng ngập mặn hiện có trên thế giới là 15,2 triệu ha, giảm so với 18,8 triệu ha năm 1980.

Diện tích RNM lớn nhất thuộc về Châu Á, tiếp theo là Châu Phi, Bắc và Trung Mỹ. Chỉ riêng diện tích RNM của năm quốc gia (Indonexia, Australia, Brazil, Nigeria, Mexico) đã chiếm 48% tổng diện tích RNM của 10 quốc gia cũng đã chiếm 65% tổng diện tích RNM toàn thế giới, 35% còn lại nằm rải rác trên lãnh thổ của 114 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong số đó 60 quốc gia và vùng lãnh thổ có ít hơn 10. * Tại Việt Nam: - Dựa vào các yếu tố vật lý, khảo sát thực địa và một phần kết quả ảnh viễn thám, Phan Nguyễn Hồng (1991) đã chia RNM ra làm 4 khu vực và 12 tiểu khu khác nhau. Cụ thể như sau: + Khu vực 1: ven biển Đông Bắc, từ mũi Ngọc đến mũi Đồ Sơn.

+ Khu vực 2: Ven biển đồng bằng Bắc Bộ, từ mũi Đồ Sơn đến mũi Lạch Trường.