Chương 1: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. - Chương 2: Các điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội và thực trạng môi trường trong phạm vi hoạt động của hợp tác xã Thành Công. Thực trạng quản lý rác thải và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý rác thải sinh hoạt tại hợp tác xã Thành Công. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.
Một số khái niệm về rác thải và quản lý rác thải 1. Khái niệm về rác thải (chất thải rắn) Rác thải là chất thải ở thể rắn, đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt của các hoạt động khác [17]. Khái niệm về rác thải sinh hoạt (chất thải rắn sinh hoạt) Rác thải sinh hoạt: là những chất thải liên quan đến hoạt động sống của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ, thƣơng mại. Chất thải rắn sinh hoạt có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá hạn sử dụng, xƣơng động vật, tre, gỗ, lông gà vịt, vải , giấy, rơm, rạ, xác động vật, vỏ rau quả v.
Nguồn gốc và phân loại rác thải (chất thải rắn) a. Nguồn gốc phát sinh rác thải (chất thải rắn) Khối lƣợng rác thải sinh hoạt ngày càng tăng do tác động của sự gia tăng dân số, sự phát triển kinh tế - xã hội, sự thay đổi tính chất tiêu dùng trong các đô thị và các vùng nông thôn. Trong đó các nguồn chủ yếu phát sinh chất thải đƣợc thể hiện ở hình 1. Các nguồn phát sinh bao gồm: - Từ nhà dân, các khu dân cƣ.
- Từ các trung tâm thƣơng mại, các công sở, trƣờng học, công trình công cộng. - Từ các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, các hoạt động xây dựng. - Từ các nơi vui chơi, giải trí. - Từ chợ, bế xe, nhà ga.
- Từ bệnh viện, các cơ sở y tế. - Từ các làng nghề … 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà dân, khu Cơ quan, trƣờng Nơi vui chơi, dân cƣ học giải trí Chợ, bến xe, Bệnh viện, nhà ga cơ sở y tế Rác thải Khu công nghiệp, Giao thông, Chính quyền, nhà máy, xí xây dựng địa phƣơng nghiệp Hình 1. Sơ đồ nguồn phát sinh rác thải [9]. Phân loại rác thải (chất thải rắn) Hiện nay, việc phân loại rác thải có nhiều cách.
Tuy nhiên, rác thải đƣợc thải ra từ các hoạt động khác nhau đƣợc phân loại theo những cách khác nhau: - Theo vị trí hình thành: ngƣời ta phân biệt ra rác thải trong nhà, rác thải ngoài nhà, rác thải trên đƣờng, chợ… - Theo thành phần hóa học và đặc tính vật lý: ngƣời ta phân biệt theo các thành phần vô cơ, hữu cơ, cháy đƣợc, không cháy đƣợc, kim loại, da, giẻ vụn, cao su, chất dẻo… - Theo mức độ nguy hại: + Rác thải nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dễ gây phản ứng, độc hại, rác thải sịnh hoạt dễ thối rữa, các chất dễ cháy, nổ hoặc rác thải phóng xạ, rác thải nhiễm khuẩn, lây lan… có thể gây nguy hại tới con ngƣời, động vật và gây nguy hại tới môi trƣờng. Nguồn phát sinh ra rác thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp. + Rác thải không nguy hại: là những loại rác thải không có chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tƣơng tác thành phần. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Các phương pháp xử lý rác thải Tùy vào mục đích và điều kiện, rác thải sinh hoạt có các cách xử lý khác nhau. Một số phƣơng pháp xử lý đó là: a. Phƣơng pháp chế biến rác thải thành phân compost Chế biến rác thải thành phân compost là một quá trình ủ rác mà trong đó các chất thối rữa chuyển hóa về mặt sinh học trong chất thải rắn, biến chúng thành phân hữu cơ gọi là compost. Quá trình này đòi hỏi đảm bảo vệ sinh tốt, triệt để ngăn ngừa các sinh vật gây bệnh bằng cách sử dụng nhiệt phân hủy sinh học và chất kháng sinh do nấm tạo ra.
Các thành phần chất thải thích hợp để ủ bao gồm: các chất thải hữu cơ từ bếp, vƣờn, giấy loại; rác thải trên đƣờng phố; rác thải ở các chợ, rác, bùn cống; các chất thải hữu cơ từ công nghiệp thực phẩm; chất thải từ công nghiệp gỗ và giấy; phân chuồng động vật nuôi. Sản phẩm thu đƣợc vừa phục vụ cho nông lâm nghiệp, vừa có tác dụng cải tạo đất, tăng năng suất cây trồng. Phƣơng pháp đốt Đốt rác là quá trình kỹ thuật sử dụng quá trình đốt bằng ngọn lửa có điều khiển nhằm phân hủy các chất thải bằng nhiệt. Chất bã còn lại của quá trình cháy và khí thải ra thƣờng phải tiếp tục đƣợc xử lý.
Nhiệt phát sinh trong quá trình này đƣợc thu hồi và sử dụng cho các mục đích khác nhau. Công nghệ đốt rác có ƣu điểm ít gây ra nguy cơ làm ô nhiễm nƣớc (nƣớc mặt và nƣớc ngầm). Quá trình đốt rác làm giảm đáng kể khối lƣợng rác chôn lấp. Tuy nhiên, công nghệ đốt là quá trình cần phải đầu tƣ vốn ban đầu cũng nhƣ chi phí vận hành khá lớn, dễ vƣợt quá khả năng của hầu hết các thành phố ở các nƣớc đang phát triển.
Do đó, công nghệ đốt rác chủ yếu đƣợc chấp nhận ở các nƣớc công nghiệp hóa vì sẽ làm giảm bớt nhu cầu về mặt bằng đất đai. Đối với các nƣớc đang phát triển, đốt rác chủ yếu đƣợc áp dụng với các chất thải y tế và công nghiệp độc hại. Phƣơng pháp chôn lấp hợp vệ sinh Phƣơng pháp chôn lấp hợp vệ sinh là một phƣơng pháp kiểm soát phân hủy chất thải trong đất bằng cách chôn nén chặt và phủ lấp bề mặt. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chất thải rắn đọng lại trong chôn lấp bị tan rữa ra về mặt hóa học và sinh học rồi tạo ra các chất rắn, lỏng, khí.
Chi phí để vận hành baĩ chôn lấp hợp vệ sinh là tƣơng đối thấp so với phƣơng pháp đốt. Do đó, phƣơng pháp xử lý rác bằng chôn lấp hợp vệ sinh thƣờng đƣợc áp dụng đối với các nƣớc đang phát triển. Tuy nhiên, quá trình vận hành baĩ chôn lấp cần phải đƣợc kiểm tra, xử lý thƣờng xuyên khí và nƣớc rác đƣợc tạo ra trong quá trình phân hủy rác, tránh gây ảnh hƣởng cho môi trƣờng và con ngƣời [14]. Các công nghệ khác Ngoài 3 công nghệ chủ yếu trên, rác thải còn đƣợc xử lý bằng phƣơng pháp tạo khí gas, hóa rắn để làm vật liệu xây dựng, trung hòa, chƣng cất.
Khái niệm về quản lý rác thải Cuộc sống của con ngƣời thƣờng xuyên tạo ra rác thải, từ các hoạt động ăn uống hàng ngày, cũng nhƣ trong sinh hoạt bình thƣờng sử dụng các vật dụng. Khi dân số tăng cao, lƣợng rác thải ra cũng tăng lên và gây ra những tác động đến môi trƣờng. Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải loại chất thải [12]. Cũng theo nghị định 59/2007/NĐ-CP định nghĩa về quản lý chất thải rác (CTR) nhƣ sau: “Hoạt động quản lý CTR bao gồm các hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tƣ xây dựng cơ sở quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lƣu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời”.
Một cách tổng quát, các hợp phần chức năng của một hệ thống quản lý chất thải minh họa ở hình 1. Theo đó, chất thải sẽ đƣợc thu gom, tách và lƣu giữ tại nguồn. Sau đó, chất thải đƣợc thu gom, vận chuyển để xử lý và cuối cùng đƣợc đem đi tiêu hủy. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguồn phát sinh chất thải Thu gom, tách và lƣu giữ tại nguồn Thu gom Trung chuyển và vận chuyển Tách, xử lý và tái chế Tiêu hủy Hình 1.
Những hợp phần chức năng của một hệ thống quản lý chất thải rắn. Vai trò của các cơ quan Nhà nước trong quản lý rác thải Chính phủ có vị trí và trách nhiệm cao nhất trong hệ thống cơ quan quản lý rác thải. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng chịu trách nhiệm đƣa ra chiến lƣợc cải thiện môi trƣờng chung cho cả nƣớc, tƣ vấn cho Nhà nƣớc trong việc đề xuất văn bản pháp luật về quản lý môi trƣờng quốc gia. Bộ Xây dựng hƣớng dẫn chiến lƣợc quản lý và xây dựng đô thị, quản lý chất thải.
Ủy ban Nhân dân thành phố chỉ đạo Ủy ban nhân dân các quận, huyện. Sở tài nguyên môi trƣờng và Sở giao thông công chính thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trƣờng đô thị, chấp hành nghiêm chỉnh chiến lƣợc chung và quy định chung về bảo vệ môi trƣờng của Nhà nƣớc, thông qua việc xây dựng các quy tắc, quy chế cụ thể trong việc bảo vệ môi trƣờng của thành phố. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công ty Môi trƣờng đô thị là cơ quan trực tiếp đảm nhận nhiệm vụ xử lý chất thải rắn, bảo vệ vệ sinh môi trƣờng thành phố theo chức trách đƣợc Sở GTCC thành phố giao. Chính phủ Bộ Tài nguyênvà Môi Bộ xây trƣờng dƣ̣ng UBND thành phố Sở Giao thông Công chính Sở TNMT Công ty môi trƣờng UBND các cấp đô thị dƣới Thu gom, vận chuyển, Chiến lƣợc, Quy tắc, đề xuất luật xử lý, tiêu hủy quy chế pháp loại loại bỏ bỏ chất thải chất thải Rác thải Hình 1.
Sơ đồ hệ thống quản lý chất thải ( Nguồn: Báo cáo công tác quản lý chất thải rắn đô thị thành phố Hà Nội, 2012 [7]) 1. Các công cụ kinh tế trong quản lý rác thải Các công cụ kinh tế đƣợc sử dụng nhằm tác động tới chi phí và lợi ích trong hoạt động của tổ chức kinh tế, để tạo ra các tác động tới hành vi ứng xử của nhà sản xuất có lợi cho môi trƣờng. Các công cụ kinh tế trong quản lý môi trƣờng gồm: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Thuế và phí môi trƣờng. + Giấy phép chất thải có thể mua bán đƣợc.
+ Ký quỹ môi trƣờng. + Trợ cấp môi trƣờng. + Nhãn sinh thái.