MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiến pháp của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định, xã là một cấp chính quyền cơ sở trong hệ thống hành chính nhà nƣớc bốn cấp ở nƣớc ta. Cấp xã có vị trí đặc biệt quan trọng, là cấp trực tiếp triển khai mọi chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nƣớc đến với ngƣời dân, là nơi trực tiếp giải quyết toàn bộ các quan hệ và lợi ích giữa nhà nƣớc với ngƣời dân. Trong chủ trƣơng đổi mới của Đảng và Nhà nƣớc ta, việc ƣu tiên cho phát triển nông thôn là vấn đề bức thiết cần giải quyết nhằm thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc.
Để thực hiện đƣợc điều đó ngoài việc phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi…thì còn phải xây dựng và hoàn thiện các cơ chế chính sách để quản lý tại cấp cơ sở, cụ thể là chính quyền cấp xã, phƣờng, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã), đặc biệt là phải hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động tài chính ngân sách xã, vì lĩnh vực này ảnh hƣởng đến tất cả các hoạt động của chính quyền cấp xã. Ngân sách xã là công cụ, phƣơng tiện vật chất bằng tiền để chính quyền cấp xã thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình, là một công cụ kinh tế quan trọng điều tiết, quản lý nền kinh tế xã hội tại địa phƣơng. Là một cấp ngân sách cơ sở cuối cùng trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc (NSNN), ngân sách xã trong những năm qua đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm chú ý cùng với quá trình phát triển và hoàn thiện không ngừng chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp cơ sở. Chính vì lý do đó cùng với việc chú trọng quản lý ngân sách của nhà nƣớc (NSNN), Đảng và nhà nƣớc quan tâm tới việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý ngân sách xã bằng hệ thống Luật ngân sách nhà nƣớc: Luật NSNN số 47/1996/QH10 ban hành ngày 20/3/1996; Luật NSNN số 06/1998/QH10 sửa đổi bổ sung một số điều của Luật NSNN năm 1998; Luật số 01/2002/QH11 – Luật NSNN.
Tuy nhiên trong điều kiện hiện nay, công tác quản lý ngân sách xã còn nhiều vấn đề cần phải bàn, nhiều điều bất cập, nhiều tồn tại cần phải đƣợc hoàn thiện để đáp ứng đƣợc sự phát triển lớn mạnh của nền kinh tế đất nƣớc, cả về chiều rộng lẫn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 2 chiều sâu phù hợp với thời đại hội nhập. Sự ổn định vững chắc, ngày càng lớn mạnh của ngân sách xã sẽ đóng góp vào sự ổn định phát triển của ngân sách nhà nƣớc và nền tài chính quốc gia. Thành phố Việt trì đƣợc thành lập và xây dựng trên mảnh đất có truyền thống văn hóa lâu đời, là kinh đô Văn Lang thời đại Hùng Vƣơng. Hiện là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh Phú Thọ, thành phố có nhiều thuận lợi, lợi thế hơn các huyện, thị khác trong tỉnh để phát triển về mọi mặt.
Thành phố Việt Trì trong những năm qua kinh tế phát triển ổn định, đời sống vật chất tinh thần của ngƣời dân ngày một nâng cao, có đƣợc kết quả đó nhờ vào sự đóng góp không nhỏ của công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc, đặc biệt sự thay đổi bộ mặt ở nông thôn có sự đóng rất lớn của công tác quản lý ngân sách xã khi thực hiện Luật NSNN. Mặc dù vậy bên cạnh những mặt đã làm đƣợc ngân sách xã của thành phố cũng bộc lộ không ít tồn tại, hạn chế vì vậy tác giả luận văn đã chọn đề tài: “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách Xã, Phường tại thành phố Việt trì tỉnh Phú Thọ” nhằm mục đích đƣa ra giải pháp dựa trên khoa học và thực tiễn góp phần giải quyết các vấn đề tồn tại và nâng cao chất lƣợng quản lý ngân sách xã- phƣờng (NSXP) tại Thành phố Việt Trì. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2. Mục tiêu chung Đánh giá công tác quản lý NSXP trên địa bàn thành phố Việt Trì, từ đó đƣa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý NSXP của thành phố và ổn định theo quy định của Luật NSNN nƣớc CHXHCN Việt Nam.
Mục tiêu cụ thể Hệ thống những cơ sở lý luận về ngân sách nhà nƣớc và quản lý ngân sách xã. Đánh giá thực trạng công tác quản lý NSXP thuộc thành phố Việt Trì trong giai đoạn gần đây (từ năm 2010 – 2012). Đề xuất giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý NSXP trên địa bàn thành phố Việt Trì trong giai đoạn tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tượng nghiên cứu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 3 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý tài chính NSXP trên địa bàn thành phố Việt Trì. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu: đề tài thực hiện đánh giá công tác quản lý NSXP gồm lập dự toán, chấp hành dự toán (hoạt động thu, chi NSXP), quyết toán NSXP, công tác kiểm tra NSXP và ảnh hƣởng đến đời sống kinh tế - xã hội địa phƣơng. Đề tài tập trung nghiên cứu ở phòng Tài chính - Kế hoạch của thành phố, 13 xã, 10 phƣờng trên địa bàn thành phố Việt Trì và chọn 01 xã và 01 phƣờng đặc trƣng để đi sâu nghiên cứu - Thời gian: Nghiên cứu từ năm 2010 - 2012. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, là tài liệu để nghiên cứu, tham khảo xã phƣờng trên địa bàn Thành phố Việt Trì trong thời gian tới.
Về mặt lý luận: Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về công tác quản lý ngân sách xã phƣờng nói chung. Về mặt thực tiễn: Luận văn đã phân tích và chỉ rõ thực trạng công tác quản lý ngân sách xã phƣờng trên địa bàn Thành phố Việt trì, qua đó chỉ rõ đƣợc những ƣu, nhƣợc điểm, nguyên nhân của thực trạng và rút ra bài học kinh nghiệm về công tác quản lý ngân sách xã phƣờng cho Thành phố Việt trì. quản lý Ngân sách xã phƣờng trên địa bàn Thành phố Việt Trì, phù hợp với điều kiện cụ thể của thành phố Việt Trì. Ngoài ra, luận văn còn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn thiết thực cho quá trình quản lý ngân sách nhằm phát triển kinh tế - xã hội Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ và đối với các địa phƣơng có điều kiện tƣơng tự, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị để nâng cao hiệu quả quản lý NSXP trong giai đoạn tới, từ đó góp phần: - Ổn định ngân sách địa phƣơng, vững mạnh ngân sách nhà nƣớc và nền tài chính quốc gia.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 4 - Thấy đƣợc những việc đã làm đƣợc cũng nhƣ thấy đƣợc những bất cập, tồn tại để điều chỉnh trong giai đoạn tới. - Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã giúp tăng thu, tiết kiệm chi tạo đà phát triển kinh tế - xã hội tại các xã- phƣờng nhằm ổn định tình hình chính trị, an ninh, trật tự xã hội tại cơ sở theo chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc đã đề ra. Kết cấu của luận văn gồm 4 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về ngân sách nhà nƣớc và quản lý ngân sách xã, phƣờng Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý NSXP tại Thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ trong thời gian 2010 – 2012. Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý NSXP tại phòng tài chính Thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ - PHƢỜNG 1. Những vấn đề chung về ngân sách Nhà nƣớc 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Ngân sách nhà nƣớc là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử. Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất của các cộng đồng và nhà nƣớc của từng cộng đồng.
Nói cách khác, sự ra đời của nhà nƣớc, sự tồn tại của nền kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát triển của NSNN. “Ngân sách nhà nƣớc” là một thuật ngữ đã đƣợc dùng từ lâu và phổ biến trong xã hội, NSNN đã xuất hiện cùng với sự hiện diện của Nhà nƣớc. Nhƣ vậy, NSNN luôn gắn liền với Nhà nƣớc, nó dùng để chỉ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc thể chế hóa bằng pháp luật. “Quốc hội thực hiện quyền lập pháp về NSNN, còn quyền hành pháp giao cho Chính Phủ thực hiện”.
Từ xƣa đến nay đã có rất nhiều quan niệm về khái niệm NSNN, tuy nhiên chỉ có ba quan điểm khá phổ biến đó là: Quan điểm thứ nhất cho rằng: NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc, là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nƣớc. Quan điểm thứ hai cho rằng: NSNN là bản dự toán thu, chi tài chính của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định thƣờng là một năm. Quan điểm thứ ba cho rằng: NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nƣớc huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau. Từ những quan điểm trên về ngân sách nhà nƣớc thấy rằng các quan điểm này có những nhân tố hợp lý song vẫn chƣa đầy đủ, nó mới cho thấy đƣợc mặt cụ thể, mặt vật chất của NSNN mà chƣa thấy hết đƣợc các mặt về kinh tế - xã hội của NSNN.
Nếu nhìn một cách đơn giản thì NSNN là các hoạt động thu chi tài chính của Nhà nƣớc. Khái niệm về NSNN phải thể hiện đƣợc nội dung kinh tế xã hội của NSNN, phải đƣợc xem xét trên các mặt hình thức, thực thể và quan hệ kinh tế chứa đựng trong ngân sách nhà nƣớc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 Nếu xét về hình thức: NSNN là một bản dự toán thu và chi của Chính Phủ lập ra, đƣợc trình lên Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính Phủ tổ chức thực hiện. Nếu xét về thực thể: NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể, những khoản chi cụ thể và đƣợc định lƣợng.