Luận văn thạc sĩ về xâm nhập mặn và giải pháp kiểm soát cho khu vực hạ lưu sông Mã

Luận văn thạc sĩ thủy văn học phân tích xâm nhập mặn và đề xuất giải pháp kiểm soát mặn cho phát triển kinh tế xã hội khu vực hạ lưu sông Mã.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hằng
• Người hướng dẫn: Cao học
• Trường học: Trường đại học
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Nghiên cứu xâm nhập mặn và giải pháp kiểm soát cho phát triển kinh tế xã hội khu vực hạ lưu sông Mã
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH NGUỒN NƯỚC, TÌNH TRẠNG HẠN HÁN VÀ NHIỄM MẶN VÙNG HẠ LƯU SÔNG MÃ
• 1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên lưu vực sông Mã
• 1.2. Đặc điểm địa chất, thổ nhưỡng và thảm phủ thực vật lưu vực sông Mã
• 1.3. Đặc điểm các sông suối chính trong hệ thống sông Mã
• 1.4. Đặc điểm khí hậu, khí tượng trên lưu vực sông Mã
• 1.5. Đặc điểm kinh tế xã hội lưu vực sông Mã
• 1.6. Tình hình nguồn nước lưu vực sông Mã
• 1.7. Tình hình xâm nhập mặn vào hệ thống sông Mã
• 1.8. Những vấn đề tồn tại cần giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: TÍNH TOÁN DÒNG CHẢY MÙA CẠN VÀ NHU CẦU DÙNG NƯỚC LƯU VỰC SÔNG MÃ
• 2.1. Tính toán dòng chảy mùa cạn thiết kế ứng với các tần suất
• 2.2. Tính toán nhu cầu dùng nước lưu vực sông Mã
• 2.2.1. Sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Hiện trạng ngành chăn nuôi
• 2.2.3. Hiện trạng tưới
• 2.2.4. Kế hoạch phát triển nông nghiệp
• 2.2.5. Nhu cầu nước nông nghiệp
• 2.2.6. Nhu cầu nước cho chăn nuôi
• 2.2.7. Nhu cầu dùng nước cho dân sinh
• 2.2.8. Nhu cầu dùng nước cho công nghiệp
• 2.2.9. Nhu cầu dùng nước cho nuôi trong thủy sản
• 2.2.10. Nhu cầu nước cho duy trì dòng chảy môi trường hạ du
• 2.2.11. Tổng nhu cầu dùng nước trong lưu vực
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE 11 MÔ PHỎNG VÀ ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH XÂM NHẬP MẶN
• 3.1. Lựa chọn công cụ tính toán
• 3.2. Cơ sở lý thuyết của mô hình Mike 11
• 3.3. Tổng quan về mô hình
• 3.4. Thiết lập mô hình thủy lực dòng chảy mùa cạn
• 3.5. Hiệu chỉnh và kiểm định bộ thông số của mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ PHỎNG XÂM NHẬP MẶN ỨNG VỚI CÁC KỊCH BẢN VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU ẢNH HƯỞNG MẶN VÀO HỆ THỐNG SÔNG MÃ
• 4.1. Các kịch bản tính toán
• 4.2. Kết quả tính toán mô phỏng xâm nhập mặn với các kịch bản
• 4.3. Đề xuất các giải pháp kiểm soát mặn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình xâm nhập mặn và tác động

Tình hình xâm nhập mặn tại khu vực hạ lưu sông Mã đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế và kinh tế xã hội trong khu vực. Sự gia tăng độ mặn trong nước sông đã dẫn đến nhiều hệ lụy cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Đặc biệt, tác động của xâm nhập mặn đã làm giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng đến chất lượng nước và gây khó khăn trong việc cung cấp nước tưới tiêu cho nông nghiệp. Độ mặn tại cửa sông đạt tới 36-28‰, trong khi tại các trạm xa hơn như Hoàng Tân và Hậu Lộc, độ mặn cũng ở mức cao, từ 24.9% đến 28.3%. Việc này không chỉ gây thiệt hại cho ngành nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến quản lý nguồn nước và tài nguyên nước trong khu vực.

II. Giải pháp kiểm soát xâm nhập mặn

Để đối phó với tình trạng xâm nhập mặn, các giải pháp kiểm soát cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng các công trình thủy lợi để điều tiết dòng chảy và ngăn chặn sự xâm nhập của nước mặn vào các vùng đất nông nghiệp. Ngoài ra, cần có chính sách quản lý nguồn nước hiệu quả, bao gồm việc theo dõi thường xuyên chất lượng nước và xây dựng các kịch bản ứng phó với tình hình xâm nhập mặn. Việc phát triển nông nghiệp bền vững cũng là một phần của giải pháp, trong đó chú trọng đến việc chọn giống cây trồng chịu mặn và áp dụng các kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước. Đặc biệt, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người dân trong việc thực hiện các biện pháp này.

III. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng xâm nhập mặn tại khu vực hạ lưu sông Mã. Sự thay đổi thất thường của thời tiết, cùng với mực nước biển dâng cao, đã làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến phát triển kinh tế mà còn làm giảm khả năng ứng phó của các cộng đồng địa phương trước các thiên tai. Để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, cần xây dựng các chiến lược ứng phó linh hoạt và bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và tài nguyên nước.

IV. Đánh giá tác động và các giải pháp đề xuất

Việc đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến các hoạt động kinh tế xã hội là rất cần thiết để có những giải pháp hiệu quả. Các nghiên cứu cho thấy, xâm nhập mặn không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động đến sinh kế của người dân và sự phát triển bền vững của khu vực. Do đó, các giải pháp cần được đưa ra không chỉ dựa vào công nghệ mà còn phải kết hợp với các chính sách quản lý và chính sách phát triển bền vững. Các giải pháp như xây dựng hệ thống quan trắc chất lượng nước, cải thiện cơ sở hạ tầng thủy lợi và tăng cường hợp tác giữa các địa phương là rất quan trọng. Đặc biệt, việc áp dụng các mô hình dự đoán xâm nhập mặn có thể giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quát hơn về tình hình và từ đó đưa ra các quyết định kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Mã - Chu, trải dài khoảng 370 km với diện tích khoảng 28.490 km², nằm trên địa giới hành chính của hai quốc gia Việt Nam và Lào, trong đó phần lưu vực tại Việt Nam thuộc 5 tỉnh: Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Nghệ An và Thanh Hóa. Đây là một vùng có tiềm năng lớn về tài nguyên nước, đất đai, thủy năng, rừng và thủy hải sản. Lưu vực này chịu ảnh hưởng của hai vùng khí hậu khác nhau, với thượng nguồn thuộc khí hậu Tây Bắc Bắc Bộ và hạ du thuộc vùng khí hậu Bắc Trung Bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho đa dạng hóa cây trồng và tăng vụ trong nông nghiệp.

Tuy nhiên, lưu vực cũng đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, xâm nhập mặn, lũ quét và biến đổi khí hậu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội. Đặc biệt, tình trạng xâm nhập mặn tại vùng hạ lưu sông Mã đã gia tăng, với độ mặn tại cửa sông đạt từ 36 đến 28‰, gây khó khăn trong việc lấy nước tưới và sinh hoạt. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá chế độ thủy động lực vùng hạ lưu, phân tích nhu cầu sử dụng nước phục vụ các hoạt động kinh tế xã hội, xây dựng các kịch bản dòng chảy và xâm nhập mặn theo các tần suất khác nhau, từ đó đề xuất các giải pháp kiểm soát mặn hiệu quả.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào trung và hạ lưu sông Mã, bao gồm các sông chính như sông Mã, sông Chu, sông Bưởi, sông Lên, sông Báo Văn và kênh Dê. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước, phát triển nông nghiệp bền vững và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng hạ lưu sông Mã.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình thủy văn, thủy lực nhằm phân tích chế độ dòng chảy và xâm nhập mặn trong lưu vực sông Mã. Hai khung lý thuyết chính bao gồm:

• Lý thuyết thủy động lực học sông: Giúp mô tả dòng chảy mùa lũ và mùa cạn, phân tích biến động lưu lượng nước theo thời gian và không gian, từ đó xác định các đặc điểm dòng chảy thiết kế ứng với các tần suất khác nhau.
• Mô hình truyền mặn thủy lực: Sử dụng mô hình MIKE 11 để mô phỏng quá trình xâm nhập mặn trong hệ thống sông, đánh giá ảnh hưởng của các kịch bản dòng chảy và nhu cầu sử dụng nước đến mức độ xâm nhập mặn.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: dòng chảy mùa lũ và mùa cạn, tần suất dòng chảy thiết kế (75%, 90%, 95%), độ mặn (%o), nhu cầu sử dụng nước cho nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp và thủy sản, cũng như các chỉ số thủy văn như mô đun dòng chảy, hệ số biến động dòng chảy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kế thừa các kết quả khoa học trong và ngoài nước, kết hợp với phân tích số liệu thực đo và mô phỏng bằng công nghệ hiện đại như viễn thám, GIS và phần mềm MIKE 11.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm số liệu mưa, dòng chảy, mực nước, độ mặn thu thập từ các trạm thủy văn trên lưu vực trong giai đoạn 1960-2010, số liệu sử dụng nước nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt và thủy sản.
• Phương pháp phân tích: Tính toán dòng chảy mùa cạn thiết kế theo các tần suất 75%, 90%, 95% dựa trên chuỗi số liệu lưu lượng ngày; mô phỏng thủy lực và truyền mặn bằng mô hình MIKE 11; phân tích nhu cầu sử dụng nước theo vùng tưới và các ngành kinh tế.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ các giai đoạn đo đạc lịch sử, xây dựng và hiệu chỉnh mô hình trong các năm gần đây, mô phỏng các kịch bản dòng chảy và xâm nhập mặn đến năm 2020.

Cỡ mẫu dữ liệu thủy văn gồm hàng chục năm quan trắc tại nhiều trạm trên hệ thống sông Mã và các phụ lưu. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện về không gian và thời gian nhằm đảm bảo độ tin cậy của kết quả phân tích và mô phỏng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chế độ dòng chảy mùa cạn và mùa lũ: Dòng chảy mùa lũ chiếm khoảng 75% tổng lượng nước năm, mùa cạn chiếm 25%. Tại trạm Cẩm Thủy, dòng chảy mùa cạn trung bình đạt 91,1 m³/s với mô số 5,36 l/s/km²; tại trạm Cửa Đạt trên sông Chu, dòng chảy mùa cạn trung bình là 40 m³/s với mô số 6,48 l/s/km². Dòng chảy nhỏ nhất 30 ngày liên tục tại các trạm dao động từ 18,4 m³/s đến 91,1 m³/s tùy vị trí.

2. Nhu cầu sử dụng nước tăng mạnh: Tổng nhu cầu nước trong lưu vực dự kiến tăng đến năm 2020, trong đó nhu cầu nước tưới cho nông nghiệp chiếm phần lớn với diện tích tưới hiện tại khoảng 77.393 ha, dự kiến mở rộng. Nhu cầu nước cho sinh hoạt, công nghiệp và thủy sản cũng tăng đáng kể, đòi hỏi quản lý nguồn nước hiệu quả.

3. Xâm nhập mặn gia tăng và sâu hơn: Độ mặn tại cửa sông Mã có thể xâm nhập sâu tới 28 km, sông Lên 22 km, sông Lach Trường và kênh Dê xâm nhập trên toàn tuyến sông. Năm 2010, độ mặn tại trạm Giảng trên sông Mã đạt 6,1‰, tại Cụ Thôn trên sông Lên đạt 7,1‰, mức cao nhất trong lịch sử quan trắc. So với năm 2009, độ mặn xâm nhập sâu và mạnh hơn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt.

4. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và khai thác nước: Mực nước mùa kiệt giảm thấp hơn trung bình nhiều năm từ 0,23 đến 0,94 m, làm tăng cường độ xâm nhập mặn. Hoạt động khai thác nước không hợp lý tại các trạm bơm và đập dâng làm giảm lưu lượng dòng chảy mùa cạn, tạo điều kiện thuận lợi cho mặn xâm nhập sâu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng xâm nhập mặn sâu là do sự giảm sút dòng chảy mùa kiệt, kết hợp với tác động của thủy triều và biến đổi khí hậu làm thay đổi chế độ thủy văn. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả mô phỏng và quan trắc cho thấy xu hướng gia tăng độ mặn và phạm vi xâm nhập mặn ngày càng mở rộng, đặc biệt trong các năm hạn hán nghiêm trọng như 2010.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động độ mặn theo thời gian tại các trạm quan trắc, bảng tổng hợp dòng chảy mùa cạn thiết kế theo tần suất, và bản đồ phân vùng xâm nhập mặn theo các kịch bản dòng chảy. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý nguồn nước tổng hợp, cân bằng giữa khai thác và bảo vệ môi trường nước để giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và điều tiết dòng chảy mùa kiệt: Chủ động điều tiết nước từ các hồ chứa và đập dâng để duy trì lưu lượng tối thiểu trong mùa kiệt, giảm thiểu xâm nhập mặn. Thời gian thực hiện: ngay trong vòng 5 năm tới. Chủ thể: Ban quản lý lưu vực sông, các cơ quan thủy lợi.

2. Xây dựng và nâng cấp hệ thống công trình thủy lợi chống mặn: Đầu tư xây dựng các âu thuyền, cống ngăn mặn tại các cửa sông và kênh chính, đặc biệt ở vùng hạ lưu. Mục tiêu giảm độ mặn xâm nhập dưới 1‰ trong mùa kiệt. Thời gian: 3-7 năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chính quyền địa phương.

3. Phát triển hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước: Áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, tưới phun nhằm giảm nhu cầu nước tưới, tăng hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp. Thời gian: 5 năm. Chủ thể: Nông dân, các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp.

4. Giám sát và cảnh báo sớm xâm nhập mặn: Thiết lập hệ thống quan trắc tự động, kết hợp GIS và mô hình dự báo để cảnh báo kịp thời tình trạng xâm nhập mặn, hỗ trợ ra quyết định điều hành. Thời gian: 2-4 năm. Chủ thể: Trung tâm quan trắc môi trường, các cơ quan thủy văn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý lưu vực sông và thủy lợi: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách điều tiết nước, quy hoạch công trình thủy lợi, giảm thiểu tác động xâm nhập mặn.

2. Ngành nông nghiệp và thủy sản: Áp dụng các giải pháp tưới tiêu tiết kiệm, lựa chọn cây trồng và mô hình nuôi trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước bị ảnh hưởng bởi mặn.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành thủy văn, môi trường: Tham khảo phương pháp mô phỏng thủy lực và truyền mặn, dữ liệu thực nghiệm và phân tích chuyên sâu về biến đổi thủy văn trong lưu vực.

4. Chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư vùng hạ lưu: Nắm bắt thông tin về tình trạng xâm nhập mặn, tham gia các chương trình quản lý nguồn nước và phòng chống thiên tai hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Xâm nhập mặn là gì và tại sao nó lại nghiêm trọng ở lưu vực sông Mã?
   Xâm nhập mặn là hiện tượng nước biển có độ mặn cao xâm nhập vào vùng nước ngọt do dòng chảy thượng nguồn giảm, đặc biệt trong mùa kiệt. Ở lưu vực sông Mã, xâm nhập mặn nghiêm trọng do lượng nước mùa kiệt giảm, kết hợp với thủy triều và biến đổi khí hậu, ảnh hưởng đến nguồn nước tưới và sinh hoạt.

2. Mô hình MIKE 11 được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   MIKE 11 là phần mềm mô phỏng thủy lực và truyền mặn, giúp tái tạo dòng chảy và phân bố độ mặn trong hệ thống sông. Nghiên cứu sử dụng mô hình này để xây dựng các kịch bản dòng chảy và xâm nhập mặn, từ đó đánh giá hiệu quả các giải pháp kiểm soát mặn.

3. Nhu cầu sử dụng nước trong lưu vực tăng như thế nào đến năm 2020?
   Nhu cầu nước tưới cho nông nghiệp chiếm phần lớn, với diện tích tưới hiện tại khoảng 77.393 ha và dự kiến tăng. Nhu cầu nước cho sinh hoạt, công nghiệp và thủy sản cũng tăng đáng kể, đòi hỏi quản lý nguồn nước hiệu quả để đáp ứng phát triển kinh tế xã hội.

4. Các giải pháp chính để giảm thiểu ảnh hưởng của xâm nhập mặn là gì?
   Bao gồm điều tiết dòng chảy mùa kiệt, xây dựng công trình ngăn mặn, phát triển tưới tiết kiệm nước và hệ thống giám sát cảnh báo sớm. Các giải pháp này nhằm duy trì nguồn nước ngọt, giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất và sinh hoạt.

5. Tác động của biến đổi khí hậu đến xâm nhập mặn trong lưu vực ra sao?
   Biến đổi khí hậu làm thay đổi chế độ mưa, tăng cường độ hạn hán và giảm dòng chảy mùa kiệt, tạo điều kiện thuận lợi cho xâm nhập mặn sâu hơn vào nội địa, gây khó khăn cho quản lý nguồn nước và phát triển bền vững.

Kết luận

• Lưu vực sông Mã - Chu có tiềm năng lớn về tài nguyên nước và đất đai nhưng đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng do xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu.
• Dòng chảy mùa kiệt chiếm khoảng 25% tổng lượng nước năm, với lưu lượng giảm sâu làm gia tăng xâm nhập mặn tại vùng hạ lưu.
• Độ mặn xâm nhập sâu tới 28 km trên sông Mã, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của hàng chục nghìn hộ dân.
• Mô hình thủy lực và truyền mặn MIKE 11 được hiệu chỉnh và áp dụng thành công để xây dựng các kịch bản dòng chảy và xâm nhập mặn, làm cơ sở đề xuất giải pháp kiểm soát.
• Đề xuất các giải pháp điều tiết dòng chảy, xây dựng công trình ngăn mặn, phát triển tưới tiết kiệm và hệ thống giám sát cảnh báo nhằm bảo vệ nguồn nước và phát triển kinh tế xã hội bền vững vùng hạ lưu sông Mã.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục cập nhật dữ liệu quan trắc, mở rộng nghiên cứu đến các lưu vực lân cận.

Call-to-action: Các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp kiểm soát mặn, bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững lưu vực sông Mã.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Đặc điểm địa lý tự nhiên, tình hình nguần nước, tình trạng hạn hin và nhiễm mặn vùng hg lưu sông Mã. Chương 2: Tinh toán dòng chảy màu cạn và như edu dàng nước lưu vực song Mã. Chương 3: Ủng đụng mô hình Mike 11 mô phông và dánh gi tình hình xâm nhập mặn khu vực hẹ lưu sông Mã. Chương 4: Mô phỏng xâm nhập mặn ứng với các hịch bản và đề xuất các giải pháp giảm thidu ảnh hưởng mặn vào hệ thdng sông Ma.

“Hoc viên: Nguyễn Thị Hằng- Cao học 167 Luận vấn thạc st “ “Chuyên ngành thủy vấn học CHUONG 1. ĐẶC DIEM DIA LÝ TỰ NHIÊN, TINH HÌNH NGUON NƯỚC, ‘TINH TRẠNG HAN HÁN VÀ NHIEM MAN VUNG HẠ LƯU SÔNG MÃ. ĐẶC DIEM DIA LÝ TỰ NHIÊN LƯU VỰC SÔNG MA LALA. Vj tr dja lý Lưu vực sông Mã - Chu nằm ở phần phía Bắc Trung Bộ, trải rộng trên địa giới hành chính của 2 quốc gia: Cộng hoà dân chủ nhân dân Lio (PDR) và Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trên đắt Việt Nam lưu vực sông Mã ~ Chu nằm gọn trong 5 tình: Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình, Nghệ An và Thanh Hoá. Lưu vực sông Mã- Chu kéo dài khoảng 370 km và rộng khoảng 68,8 km, với tổng điện tích lưu vực sông Mũ ~ Chu là 28490 km’, Hình 1. Vị trí địa lý lưu vực sông Mã Lưu vực sông Mã - Chu nằm trong khoảng từ 22°37"30” đến 20°37"30” độ vĩ Bắc, và 108°05'10° đến 106°05"10° độ kinh Đông. Phía Bắc giáp lưu vực sông Da, sông Bôi chạy suốt từ Sơn La về đến Cầu Điển Hộ.

Phía Nam giáp lưu vực sông Foc viên Ngnễn Thị Hằng- Cao lọc 167 Luận vin thạc sĩ 15 “Chuyên ngành thủy van hoe Hiểu, sông Yên, sông Do. Phía Tây giáp lưu vực sông Mê Kông. Phía Đông là Vịnh Bắc Bộ chạy dài từ cửa sông Cin đến cửa sông Mã với chiều dai bờ biển 40km. Đặc điểm địa hình Lưu vực sông Mã - Chu trải rộng trên nhiều tỉnh thuộc hai nước Việt Nam, Lào và chạy đãi từ dinh Trường Sơn đến Vịnh Bắc Bộ nên đa hình trên lưu vực rit đa dang, Nhung đặc điểm nổi bật của dia hình lưu vực sông Mã là địa ình Cao nguyên thé hiện rõ ö vùng thượng lưu và trung lưu sông Mã, sông Chu, ở đầy dạng dia inh mặt bằng chiếm ưu thé, độ cao tương đối không lớn, độ chia rit yêu Điều đó chứng tỏ địa hình vùng này trước đây đã là một bán bình nguyên cú nay m được ning lên.

Ding chính sông Mã còn dang trong giai đoạn đảo lòng mạnh, ở phía trên Xã Là, day sông còn ở độ cao 400m. Hướng dốc chính của địa hình theo hướng, Tay Bắc- Đông Nam. Cao độ biến đổi từ 2. Có thể chia địa hình sông Mã thành 3 dang chính: Bảng .1: Diện tích mặt bằng theo địa giới hành chính và theo dang địa hình (huộc lưu VN sông Mã nih a ee | GixHN vN | 175039 | 388 | 1298987 1) THÔN | 2B | ĐẾĐ | tess | dint 3) tation | tae | WƠM | S9 Bini 4 [Navan | G810 | C3009 | 4600 | aon ving 5 “Thanh Hoá.893 Ding bằng - đổi - núi Ml | Khhsbnghi | H5w6 | 8 5569 | ding bing lp Tổng 3.

Đặc điểm dja chất, thổ nhưỡng và thâm phũ thực vật lưu vực sông Mã 1. Đặc điềm địa chấn ‘BGI kiến tạo sông Mã là mi nâng cổ trước Đề Von bị đứt gay ria tách khỏi đới Mường Tẻ và Điện Biên. Đặc điểm chủ yếu là sự phát triển rộng rãi của trim Foc viên Ngnễn Thị Hằng - Cao lọc 167 Luận vin thạc sĩ 16 “Chuyên ngành thủy van hoe tich cỗ Proterozoi bị ting Pateozoi hạ phủ không chỉnh hợp lên trên. Đường phương các khối kiến trúc móng và đường phương của lớp phủ gần nhau nhưng không trùng.

Đới kiến tạo Thanh Hoá là một nép lồi rộng, hơi không đối xứng, Phần trung tâm của đối sông Mã, các trim tích Proteozoi tạo thành một nếp tom rng, thoải, bị phúc tạp hoá boi các đứt gây và các phá huỷ bổ sung nằm ở trục của đới Phía nam hệ thống Proteozoi chúc siu theo đút gay ria xuống dưới các thành tạo Pateozoi - Mezozoi ở đồng bằng ha du sau đó lại tri lên ở ven biển Sim Sơn. ‘Di Thanh Hoá có dang 1 tam giác châu, ở giữa đới lắng đọng chủ yếu là trằm tích Merozoi Sơn La, Sim Nưa. Nép lỗi Thanh Hoá được tạo thinh bo hệ ting Paleozoi sớm Đông Sơn và hệ ting Proteozoi Nam C3. Tân tích Paleozoi ha bị võ nhãn thành các nếp tốn nhỏ đốc có góc cắm 50- 70°, Đường phương các nếp gắp bi thay đổi mạnh.

Đói sông Mã phát iễn nhiễu đứt gy theo một hệ phương Tây Đắc Đông Nam và hệ phương phụ Tây Nam - Đông Bắc doe theo ding chính sông Mã, sông Chu, sing Âm, sông Câu Chiy, sing Bưởi. Đới sông Mã được ngăn cách với đồi sông Bồi, sông Đã bằng dãy đã vôi Tam Điệp - Mai Châu. Nhin chung, đây là miễn địa chất có it biến động, các đứt gay đều là đứt gây cổ ổn định. Đặc điềm thổ nhường Trên lưu vục sông Mã có mặt hơn 40 loại đất trong số 60 loại của cả nước.

Có 11 nhôm đất chính = Bit cất ven biển có chiều rộng4 - 5 km chạy từ của Can đến Cửa Hới, dang tơi rời, độ mùn kém, ngắm nước mạnh, màu xám và xám nâu, nghèo đạm- Kali thích hợp với cây trồng cạn có tưới. ~_ Dit mặn - chua ven biển. Loại này có khoảng 15400 + 19000 ha một số là đất ngập nước thường xuyên, đất mâu den, độ mùn cao thích hợp cho việc trồng cối ~ Bit phủ sa: Nhóm đắt này chiếm tối 79% điện tích hiện dang canh tắc trong lưu vực. Loại nay có độ phi trung bình: min 1,2 + 4, đạm tổng số 0,08 + 0,1%, lân 0.5 ~ _ Ngoài côn tối 8 nhóm đất khác phân bổ ở khe subi, ven đồi - _ Thành phần đất trên lưu vực sông Mã cho phép đa dạng hoá cây trồng cao.

Bat thuộc loại dễ cải tạo và nếu được tưới tiêu hợp lý sẽ cho năng s cao. Đây là Foc viên Ngnễn Thị Hằng - Cao lọc 167 Luận vin thạc sĩ " “Chuyên ngành thủy van hoe một tiềm năng lớn để phát tiễn nông nghiệp, chăn nuôi, nuối trồng thuỷ sản rên hu we 1. Đặc diém thâm phủ Năm 2005, diện tích rừng tại Thanh Hoá là 484.410,17 ha rừng tự nhiên và 116.835,89 ha rừng trồng với mức độ che phủ 43,204. Rừng tự nhiên có hai loại chính: rừng gỗ rừng tre nứa và rừng hỗn gia.

-Rừng gỗ chiếm là loại rừng có điện tích lớn nl 211,628 ha, chế điện tích ừng tự nhiên với ắt nhiều loại số quý: lim, sốn, tấu, vàng tâm, dồi, đề ~ Rừng tre nứa khoảng 98.467ha, chiếm 26,8%, chủ yêu là te, lung, nứa - Rừng hỗn giao có khoảng 57.316 ha, chiếm 15,6% diện tích rừng tự nhiền Trong 116.835,89 ha rừng trồng, có các loại ~ Rừng gỗ có 48.590ha, chiếm 41,58% điện tích rùng tring - Rừng tre nứa có: 65.653 ba, ch mm 56.2 “Tổng trữ lượng gỗ rừng tự nhiên có 13.840 triệu mÌ Trong đó: - Trữ lượng gỗ của rừng tự nhiên có: 11,863 triệu mÌ với: 2016 mÌ gỗ cắp I; 3,698 triệu mỸ cấp IV; 5,213m' cấp V và 0,936 triệu m’ gỗ non. Tổng trữ lượng gỗ hỗn giao tre nứa của rừng tự nhiên là: 3.370 triệu my Tổng trữ lượng gỗ trồng là: 0,608 triệu m" “Tổng trữ lượng tre nữa: 1. - Rừng tự nhiên là: 941,915 triệu cây với: 690.440 triệu cây và 251,754 triệu cây hỗn giao gỗ te nữa - Rừng trồng có 58.754 triệu cây, chủ yêu là luồng (58. "Nhận xét Sovới toàn quốc, tỷ lệ điện rừng trên lưu vực vào loại trung h, nhưng chủ éu là trừng tái sinh và rừng m trồng với trữ lượng không lớn, hiệu quả phòng hộ của rùng đầu nguồn chưa cao.

Trong ee loại ràng ign có, rừng tre nứa hiếm một tỷ lệ lớn, khoảng 30% điện ích rừng “Trên lưu vực có nhiễu vườn quốc gia, khu bảo tổ thiên nhiên với nhiều loài cđộng thực vật là một thé lợi phat triển du lịch ở địa phương. Đặc điểm sông ng, lòng dẫn “Hoc viên: Nguyễn Thị Hằng- Cao học 167 Luận vin thạc sĩ 18 “Chuyên ngành thủy van hoe 1.Hình thái lưới sông Sông Mã bắt nguồn từ Tuần Giáo - Lai Châu chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam với chiều dài dòng chính $12 km, chiều rộng bình quân lưu vực 42km. Hệ số hình dang sông 0,17, hệ số uốn khúc 1,7. Hệ số không đổi xứng của các lưu vực 07.

Mật độ lưới sông 0,66 knvkm?, Độ đốc bình quân lưu vực 17. Sông Mã có 39 phụ lưu lớn và 2 phân lưu. Các phụ lưu phát triển đều trên lưu vực. Mang lưới sông Mã phát triển theo dang cành cây phân bố đều trên 2 be tả và hữu.

Các chỉ lưu quan trọng của sông Mã là: Nam Lệ, Suỗi Van Mai, sông Luồng, sông Lò, sông Bưởi, xông Cầu Chay, sông Hoạt, sông Chu. Bing L2: Dặc trưng hình thái sông ngời một số nhánh lớn thuậc hệ thẳng sông Ma rr] ume | w BI forme] | or | M8 | | ta [Re | TO SAT] SY] 7| RO, =| DT Use| Ta z|NiniM | THỊ z8| 5| 9| NỊ| Ha] =| 5571 aa] Ta TÌmơm TBSP SSOP ERT, HS Tea] | ore pos ae 7] Saag | THRO] S| ESE] Re | ep mao 1a Z|Rmets | TO] AE] TED] AIS] TS] Bay ;| 8m zs 7 Song | TOY waa TOT] er] Weep as ae oT 7] Scio | ST] TRY BIS] TAY OS aT oT T8 Ff Sorc [TSR eT] S| Ị 53[ Tas |e mm mm HEDLONETUIRDIEDIRGOIRGIRUIREIGIRG Tm 1.2, Đặc diém các sông suối chính trong hệ thing sông Mã 1. Đồng chính sông Mã Bắt nguồn từ vùng núi Phu Lan (Tuần Giáo - Lai Châu) cao 2179 m, sông chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Đến Chiềng Khương sông chảy qua đắt Lào và trở Ini đất Vigt Nam tại Mường Lat, Từ Mường Lat đến Vạn Mai sông Chiy theo hướng Tây Dông, từ Vạn Mai đến Hỏi Xuân sông chảy theo hướng Bắc Nam, từ La Hắn đến Đồng Tâm sông chảy theo hướng Nam - Bắc và từ Cảm Thuỷ đế: cửa biển, sông lại chuyên hướng theo Tây Bắc - Đông Nam và đỗ ra biển tại Cửa Hới Foc viên Ngnễn Thị Hằng - Cao lọc 167 Luận vin thạc sĩ 19 “Chuyên ngành thủy van hoe ‘Tir Hồi Xuân lên thượng nguồn lòng sông hep cắt sâu vào địa hình, không có bãi sông và rất nhiều ghénh thác, Từ Cảm Hoàng ra biển lòng sông mở rộng có bãi sông và thém sông.

Độ đốc đọc sông phin thượng nguồn tới 1.56, nhưng ở hạ du độ cốc sông chỉ đạt 2 + 3%0.