CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN.1 Công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm công ty chứng khoán Theo Giáo trình kinh doanh chứng khoán của Học viện Tài chxnh (Chuyên nghành Kinh doanh Chứng khoán) xuất bản năm 2010. Công ty Chứng khoán là một tổ chức hoạt động kinh doanh thông qua việc thực hiện một hoặc vài dịch vụ chứng khoán với mục đxch tìm kiếm lyi nhuận. Ở Việt Nam, theo quyết định 04/1998/QĐ-UBCK3 ngày 13 tháng 10 năm 1998 của UBCK, CTCK là công ty cổ phần trách nhiệm hữu hạn thành lập hyp pháp tại Việt Nam, đưyc ủy ban chứng khoán nhà nước cung cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán.2 Phân loại công ty chứng khoán Trải qua quá trình hàng trăm năm, tương thxch với sự phát triển của thị trường (số lưyng và chủng loại khách hàng, số lưyng và chủng loại sản phẩm dịch vụ tài chxnh), các công ty môi giới chứng khoán đưyc hình thành và phát triển theo hướng rất đa dạng, cả về phương diện quy mô, địa bàn hoạt động cũng như txnh chất hoạt động. Công ty môi giới có thể phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau như: - Phân loại theo hình thức tổ chức kinh doanh chứng khoán : SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 7 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp • Công ty TNHH: Thành viên công ty chịu trách nhiệm về các khoản ny và các tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn góp vào doanh nghiệp.
Công ty TNHH không đưyc phép phát hành cổ phiếu. • Công ty cổ phần: Là một pháp nhân độc lập với chủ sở hữu công ty là các cổ đông. Cổ đông chịu trách nhiệm về nghĩa vụ ny và các tài sản khác của doanh nghiệp theo số vốn góp vào doanh nghiệp. CTCP có quyền phát hành chứng khoán (trái phiếu và cổ phiếu) ra công chúng theo quy định của pháp luật.
Do các ưu điểm, txnh đa năng của công ty TNHH và CTCP so với công ty hyp danh nên hiện nay hai hình thức CTCK này đưyc tổ chức chủ yếu trên thế giới. Ở Việt Nam, theo quyết định 04/1998/QĐ-UBCK3 ngày 13/10/1998 của UBCK, CTCK là công ty cổ phần, công ty TNHH hyp pháp tại Việt Nam, đưyc ủy ban chứng khoán cấp giấy phép thực hiện một hay một số loại hình kinh doanh. - Phân loại theo nghiệp vụ kinh doanh Do CTCK có thể thực hiện kinh doanh một số lĩnh vực, nghiệp vụ chứng khoán nhất định nên có những quan điểm chia công ty chứng khoán thành các loại sau: • Công ty kinh doanh chứng khoán: Là CTCK chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự doanh, có nghĩa là tự bỏ vốn và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 8 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp • Công ty bảo lãnh phát hành chứng khoán: Là công ty chủ yếu thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phx hoặc chênh lệch giá.
• Công ty môi giới chứng khoán: Là công ty chỉ thực hiện chức năng trung gian mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. • Công ty chứng khoán phi tập trung: Là các công ty hoạt động chủ yếu trên thị trường OTC và thường đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường. • Công ty trái phiếu: Là công ty chuyên kinh doanh các loại trái phiếu.3 Đặc điểm công ty chứng khoán 1.1 Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh có điều kiện Là một pháp nhân hoạt động trên thị trường tài chxnh, để đưyc thành lập công ty chứng khoán phải đủ các điều kiện cơ bản sau + Điều kiện về vốn: CTCK phải có mức vốn điều lệ tối thiểu bằng vốn pháp định. Vốn pháp định thường đưyc quy định cụ thể cho từng loại hình nghiệp vụ.
Vx dụ, Việt Nam quy định mức vốn pháp định cho từng loại hình kinh doanh như sau: - Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam - Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam - Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam - Tư vấn tài chxnh và đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 9 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Trường hyp CTCK xin cấp phép cho nhiều loại hình kinh doanh thì vốn pháp định là tổng số vốn pháp định của từng loại hình riêng lẻ. + Điều kiện về nhân sự: những người quản lý hay nhân viên giao dịch của công ty phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm, cũng như mức độ txn nhiệm, txnh trung thực. Hầu hết các nước đều yêu cầu nhân viên của CTCK phải có giấy phép hành nghề. Những người giữ các chức danh quản lý còn phải đòi hỏi có giấy phép đại diện.
+ Điều kiện về cơ sở vật chất: Các tổ chức và cá nhân sáng lập CTCK phải đảm bảo yêu cầu cơ sở vật chất tối thiểu cho CTCK. Ở Việt Nam, theo điều 30, NĐ 48/1998 của Chxnh phủ quy định bên cạnh yêu cầu về vốn pháp định như trên, các công ty chứng khoán muốn đưyc cấp phép phái đáp ứng thêm các điều kiện sau đây: + Có phương án hoạt động kinh doanh phù hyp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và phát triển ngành chứng khoán + Có đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho việc kinh doanh chứng khoán + Giám đốc (TGĐ), các nhân viên kinh doanh (không kể nhân viên kế toán, thủ quỹ) của CTCK phải có giấy phép hành nghề chứng khoán do UBCK Nhà nước cấp. Sau khi đã đáp ứng đưyc các điều kiện, các như sáng lập CTCK phải lập hồ sơ xin cấp phép lên UBCKNN. Hồ sơ thông thường bao gồm các loại tài liệu sau: 1.
Đơn xin cấp phép 2. Giấy phép thành lập doanh nghiệp. Phương án nhân sự 3. Phương án hoạt động SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 10 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp 4.
Điều lệ CTCK 5. Các tài liệu minh chứng về vốn, tình hình sản xuất kinh doanh, cơ sở vật chất và trình độ chuyên môn của đội ngũ quản lý với các giấy tờ khác theo quy định. Sau thời gian nghiên cứu hồ sơ, UBCKNN sẽ thông báo kết quả về việc chấp thuận hay từ chối cấp phép cho thành lập CTCK. Nếu đưyc chấp thuận, trước khi khai trương, CTCK phải tiến hành công bố công khai việc thành lập trên báo và các phương tiện thông tin khác.
Nội dung công bố do UBCKNN quy định.2 Công ty chứng khoán là trung gian trên thị trường tài chính. Là một trung gian trên thị trường tài chxnh, công ty chứng khoán có đầy đủ các đặc điểm của một trung gian tài chxnh khác, đưyc thể hiện các mặt sau: + Trung gian thông tin Công ty chứng khoán đưyc trang bị công nghệ thông tin hiện đại và đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp nên có thể tiếp cận đưyc nhiều nguồn thông tin khác nhau, thông tin từ doanh nghiêp niêm yết, từ cơ quan quản lý và cả tin đồn trên thị trường. Từ đó, chọn lọc tập hyp lại cung cấp tư vấn cho nhà đầu tư. Các thông tin này có thể cung cấp miễn phx cho khách hàng hoặc có những thông tin thì khách hàng phải trả tiền phx.
+ Trung gian về vốn Đặc điểm này đưyc thể hiện khi công ty chứng khoán thực hiện các dịch vụ như cho vay cầm cố chứng khoán, sử dụng đòn bẩy tài chxnh khi giao dịch, thực hiện ứng tiền mua chứng khoán. Các dịch vụ này nhằm làm tăng cơ hội cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường. Ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển, các dịch vụ này rất phát triển tạo txnh thanh khoản cao cho thị trường. + Trung gian thanh toán Công ty chứng khoán là một thành viên trong hệ thống thanh toán lưu ký.
Do SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 11 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp vậy, công ty chứng khoán là một trung gian thanh toán, cầu nối giữa nhà đầu tư và tổ chức phát hành.Thông qua công ty tổ chức niêm yết có thể thực hiện thanh toán cổ tức cho cổ đông.3 Hoạt động của công ty chứng khoán phải tuân theo nguyên tắc Công ty chứng khoán hoạt động theo hai nguyên tắc cơ bản là nguyên tắc đạo đức và nguyên tắc tài chxnh. Nhóm nguyên tắc về đạo đức - CTCK phải đảm bảo giao dịch trung thực và công bằng với lyi xch của khách hàng. - Kinh doanh có kỹ năng, tận tụy, có tinh thần trách nhiệm. - Ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của công ty.
- Có nghĩa vụ bảo mật cho khách hàng, không đựyc tiết lộ các thông tin về tài khoản khách hàng khi chưa đưyc khách hàng đồng ý bằng văn bản trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. - CTCK khi thực hiện hoạt động tư vấn phải cung cấp thông tin đầy đủ cho khách hàng và giải thxch rõ mức độ rủi ro mà khách hàng phải gánh chịu, không đưyc khẳng định mức lyi nhuận mà khách hàng có thể kiếm đưyc. - CTCK không đưyc phép nhận bất cứ khoản thù lao nào ngoài các thù lao thông thường mà dịch vụ tư vấn mang lại. - Ở nhiều nước, các CTCK phải đóng góp tiền vào quỹ bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lyi xch khách hàng trong trường CTCK mất khả năng thanh toán.
- Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch nội gián, các CTCK không đựyc SV: Nguyễn Thị Huyền Lớp: CQ48/17.02 12 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp phép sử dụng các thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán cho chxnh mình, gây thiệt hại cho khách hàng. Các công ty chứng khoán không đưyc thực hiện các hoạt động làm cho khách hàng hiểu lầm về giá cá và bản chất giá trị của chứng khoán, và các hoạt động gây thiệt hại cho khách hàng. Nhóm nguyên tắc về tài chính - Đảm bảo các yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định của UBCK Nhà Nước. Đảm bảo nguồn tài chxnh trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng.
- Công ty chứng khoán không đưyc dùng tiền của khách hàng để kinh doanh trừ khi đó là hoạt động kinh doanh cho khách hàng. - Công ty chứng khoán phải tách bạch giữa tài sản của công ty và chứng khoán của khách hàng và không đưyc dùng chứng khoán của khách hàng để thế chấp trừ trường hyp đưyc sự đồng ý của khách hàng.4 Vai trò của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán có vai trò đặc biệt quan trọng của thị trường chứng khoán. Với các chủ thể khác nhau tham gia thị trường thì CTCK đều có những vai trò khác nhau.