CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN. Tổng quan về công ty chứng khoán. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của công ty chứng khoán. Khái niệm: Trong nền kinh tế thị trường, xã hội của sản xuất được phân chia thành hai cực: một cực có vốn tìm nơi đầu tư và một cực cần vốn để đầu tư vào sản xuất kinh doanh.
TTCK ra đời là một kênh dẫn vốn trực tiếp từ cực có vốn này sang cực có vốn kia theo nguyên tắc đầu tư khi xã hội của sản xuất và lưu thông phát triển ở giai đoạn cao, và có đủ điều kiện về môi trường pháp lý, môi trường tài chính… TTCK là một trong những hình thức phát triển bậc cao của nền kinh tế một quốc gia. Các chủ thể tham gia mua bán trên TTCK cần phải thực hiện qua khâu trung gian là thông qua các CTCK nhằm đảm bảo tính trật tự của thị trường và quyền lợi cho các NĐT. Theo Giáo trình Kinh doanh chứng khoán – Trường Đại học Thương Mại năm 2009 định nghĩa:“ Công ty chứng khoán là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên theo pháp luật Việt Nam để kinh doanh chứng khoán theo giấy phép kinh doanh chứng khoán do Ủy ban chứng khoán nhà nước cấp”. Đặc điểm công ty chứng khoán: Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh có điều kiện.
Là một pháp nhân hoạt động trên thị trường tài chính, để được thành lập CTCK phải đủ các điều kiện cơ bản sau: + Điều kiện về vốn: CTCK phải có mức vốn điều lệ tối thiểu bằng vốn pháp định. Vốn pháp định thường được quy định cụ thể cho từng loại hình nghiệp vụ. + Điều kiện về nhân sự: những người quản lý hay nhân viên giao dịch của công ty phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm, cũng như mức độ tín nhiệm, tính trung thực. Hầu hết các nước đều yêu cầu nhân viên của CTCK phải có giấy phép hành nghề.
Những người giữ các chức danh quản lý còn phải đòi hỏi có giấy phép đại diện. SVTH: Đoàn Thanh Nhàn – K47H4 1 MSV:11D180210 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Vũ Xuân Dũng + Điều kiện về cơ sở vật chất: Các tổ chức và cá nhân sáng lập CTCK phải đảm bảo yêu cầu cơ sở vật chất tối thiểu cho CTCK. Sau khi đã đáp ứng được các điều kiện, các CTCK phải lập hồ sơ xin cấp phép lên Ủy ban chứng khoán nhà nước.
Công ty chứng khoán là trung gian trên thị trường tài chính. Là một trung gian trên thị trường tài chính, công ty chứng khoán có đầy đủ các đặc điểm của một trung gian tài chính khác, được thể hiện các mặt sau: + Trung gian thông tin: CTCK được trang bị công nghệ thông tin hiện đại và đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp nên có thể tiếp cận được nhiều nguồn thông tin khác nhau để chọn lọc tập hợp lại cung cấp tư vấn cho nhà đầu tư. Các thông tin này có thể cung cấp miễn phí cho khách hàng hoặc có những thông tin thì khách hàng phải trả tiền phí. + Trung gian về vốn: Thể hiện khi CTCK thực hiện các dịch vụ như cho vay cầm cố chứng khoán, sử dụng đòn bẩy tài chính khi giao dịch, thực hiện ứng tiền mua chứng khoán.
Các dịch vụ này nhằm làm tăng cơ hội cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường. + Trung gian thanh toán: CTCK là một thành viên trong hệ thống thanh toán lưu ký. Do vậy, CTCK là một trung gian thanh toán, cầu nối giữa nhà đầu tư và tổ chức phát hành. Thông qua công ty tổ chức niêm yết có thể thực hiện thanh toán cổ tức cho cổ đông.
Hoạt động của công ty chứng khoán phải tuân theo nguyên tắc. CTCK hoạt động theo hai nguyên tắc cơ bản là nguyên tắc đạo đức và nguyên tắc tài chính. Nhóm nguyên tắc về đạo đức. - Tổ chức kinh doanh chứng khoán phải hoạt động trên nguyên tắc trung thực, tận tụy, bảo vệ và vì quyền lợi, lợi ích hợp pháp của khách hàng, ưu tiên bảo vệ lợi ích của khách hàng trước lợi ích của chính mình; có nghĩa vụ bảo mật cho khách hàng và chỉ được tiết lộ thông tin của khách hàng trong trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu.
SVTH: Đoàn Thanh Nhàn – K47H4 2 MSV:11D180210 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Vũ Xuân Dũng - Phải giữ nguyên tắc giao dịch công bằng, không được sử dụng bất kỳ hành động lừa đảo phi pháp nào, có trách nhiệm thông báo cho khách hàng biết đầy đủ các thông tin khi có những trường hợp có thể xảy ra xung đột lợi ích. - Không được dùng tiền của khách hàng làm nguồn tài chính để kinh doanh, ngoại trừ trường hợp số tiền đó dùng phục vụ cho giao dịch của khách hàng; phải quản lý tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của mình và tài sản của khách hàng với nhau. - Không được phép nhận bất cứ khoản thù lao nào ngoài các khoản thù lao thông thường cho dịch vụ của mình.
Nhóm nguyên tắc về tài chính. - Đảm bảo các yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định của UBCK Nhà Nước và nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng. - Phải tách bạch giữa tài sản của công ty và chứng khoán của khách hàng và không được dùng chứng khoán của khách hàng để thế chấp trừ trường hợp được sự đồng ý của khách hàng. Vai trò của công ty chứng khoán: Với những đặc điểm trên, CTCK có vai trò quan trọng đối với những chủ thể khác nhau trên TTCK.
Đối với các tổ chức phát hành. Mục tiêu khi tham gia vào TTCK của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành các chứng khoán. Vì vậy, thông qua hoạt động đại lý phát hành, bảo lãnh phát hành, các CTC K có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phục vụ các nhà phát hành. Đối với các nhà đầu tư.
Thông qua các hoạt động nghiệp vụ đã được chuyên môn hóa như môi giới , tư vấn đầu tư,. giúp ích rất nhiều cho những khách hàng đặc biệt là những người không có điều kiện theo dõi sự biến động của TTCK như tiết kiệm thời gian giao dịch, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và giảm rủi ro của các khoản đầu tư. Đối với thị trường chứng khoán. Đối với TTCK, CTCK thể hiện hai vai trò chính: SVTH: Đoàn Thanh Nhàn – K47H4 3 MSV:11D180210 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Vũ Xuân Dũng (1) Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định. Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng người mua và người bán phải thông qua CTCK. Các CTCK góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá.
Trên thị trường sơ cấp, CTCK định giá cho các cổ phiếu khi phát hành lần đầu ra công chúng. CTCK còn góp phần bảo vệ khách hàng trong việc định giá các loại cổ phiếu. (2) Góp phần làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính. Các CTCK giúp các nhà đầu tư giao dịch chứng khoán dễ dàng hơn.
Trên thị trường cấp I CTCK làm đại lý bảo lãnh phát hành và bán những cổ phiếu mới niêm yết trên thị trường chứng khoán, đảm bảo tài sản của các chủ đầu tư. Trên thị trường cấp II, các CTCK giúp các nhà đầu tư bán chứng khoán và dễ dàng chuyển cổ phiếu thành tiền mặt. Những hoạt động đó làm tăng tính thanh khoản của thị trường tài chính. Đối với các cơ quan quản lý thị trường.
Dựa vào các nguồn thông tin về các giao dịch trên thị trường, các loại cổ phiếu, trái phiếu, tổ chức phát hành và nhà đầu tư; các cơ quan quản lý thị trường có thể theo dõi giám sát toàn cảnh hoạt động trên TTCK để từ đó đưa ra các quyết định, chính sách đúng đắn, phù hợp, kịp thời đảm bảo cho thị trường diễn ra một cách trật tự, khuôn khổ và có hiệu quả. Phân loại công ty chứng khoán. Theo hình thức tổ chức hoạt động của công ty chứng khoán. Công ty cổ phần: Là một pháp nhân độc lập với chủ sở hữu công ty là các cổ đông.
Cổ đông chịu trách nhiệm về nghĩa vụ nợ và các tài sản khác của doanh nghiệp theo số vốn góp vào doanh nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH): Thành viên công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn góp vào doanh nghiệp. Công ty TNHH không được phép phát hành cổ phiếu. Công ty hợp danh: Là loại hình công ty có từ hai thành viên góp vốn tạo nên.
Các thành viên phải chịu trách nhiệm vô hạn về những nghĩa vụ tài chính của công ty bằng toàn bộ tài sản của mình, các thành viên không tham gia điều hành SVTH: Đoàn Thanh Nhàn – K47H4 4 MSV:11D180210 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Vũ Xuân Dũng công ty được gọi là thành viên góp vốn, họ chỉ chịu trách nhiệm về những khoản nợ của công ty trong giới hạn phần vốn góp của mình vào công ty. Theo hình thức kinh doanh: Công ty kinh doanh chứng khoán: Là CTCK chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự doanh, có nghĩa là tự bỏ vốn và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh. Công ty bảo lãnh phát hành chứng khoán: Là công ty chủ yếu thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phí hoặc chênh lệch giá.
Công ty môi giới chứng khoán: Là công ty chỉ thực hiện chức năng trung gian mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Công ty chứng khoán phi tập trung: Là các công ty hoạt động chủ yếu trên thị trường OTC và thường đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường. Công ty trái phiếu: Là công ty chuyên kinh doanh các loại trái phiếu. Các hoạt động cơ bản của công ty chứng khoán.
Nghiệp vụ môi giới chứng khoán: Môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh của CTCK trong đó CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán hay thị trường OTC mà chính khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của việc giao dịch đó.