Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, tỉnh Hòa Bình

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp giải pháp cải thiện kết quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Cầm Ngọc Quý
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thanh Tâm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Trong Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Mai Sơn, Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp
• 2.1.1.1. Khái niệm đất nông nghiệp
• 2.1.1.2. Phân loại đất nông nghiệp
• 2.1.1.2.1. Đất sản xuất nông nghiệp (SXN)
• 2.1.1.2.1.1. Đất trồng cây hàng năm (CHN)
• 2.1.1.2.1.1.1. Đất trồng lúa (LUA)
• 2.1.1.2.1.1.1.1. Đất chuyên trồng lúa nước (LUC)
• 2.1.1.2.1.1.1.2. Đất trồng lúa nước còn lại (LUK)
• 2.1.1.2.1.1.1.3. Đất trồng lúa nương (LUN)
• 2.1.1.2.1.1.2. Đất cỏ dùng vào chăn nuôi (COC)
• 2.1.1.2.1.1.2.1. Đất trồng cỏ (COT)
• 2.1.1.2.1.1.2.2. Đất cỏ tự nhiên có cải tạo (CON)
• 2.1.1.2.1.1.3. Đất trồng cây hàng năm khác (HNK)
• 2.1.1.2.1.1.3.1. Đất bằng trồng cây hàng năm khác (BHK)
• 2.1.1.2.1.1.3.2. Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác (NHK)
• 2.1.1.2.1.2. Đất trồng cây lâu năm (CLN)
• 2.1.1.2.1.2.1. Đất trồng cây công nghiệp lâu năm (LNC)
• 2.1.1.2.1.2.2. Đất trồng cây ăn quả lâu năm (LNQ)
• 2.1.1.2.1.2.3. Đất trồng cây lâu năm khác (LNK)
• 2.1.1.2.2. Đất lâm nghiệp (LNP)
• 2.1.1.2.2.1. Đất rừng sản xuất (RSX)
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.1. Thực trạng sử dụng đất đai huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.2. Hiện trạng cây trồng chính trên đất nông nghiệp của huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.3. Một số loại cây trồng chính trên địa bàn huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.4. Phân chia các loại đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.5. Hiệu quả việc sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.5.1. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất nông nghiệp tiểu vùng 1 huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.5.2. Hiệu quả xã hội của sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.5.3. Hiệu quả môi trường của việc sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.1.5.4. Tổng hợp hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030
• 3.2.1. Giải pháp về kỹ thuật canh tác
• 3.2.2. Giải pháp về khuyến nông
• 3.2.3. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp
• 3.2.4. Giải pháp về khoa học, kỹ thuật
• 3.2.5. Giải pháp về môi trường sử dụng đất nông nghiệp
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với Đảng và Nhà nước
• 4.2. Đối với huyện Mai Sơn
• 4.3. Đối với bà con nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về huyện Mai Sơn và tình hình sử dụng đất nông nghiệp

Huyện Mai Sơn, tỉnh Hòa Bình, là một trong những địa phương có nền nông nghiệp chủ yếu tại miền núi phía Bắc Việt Nam. Với diện tích tự nhiên lớn và dân số đa dạng, huyện có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp vẫn chưa đạt yêu cầu. Việc khai thác và sử dụng đất nông nghiệp hợp lý là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo phát triển bền vững. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp của huyện Mai Sơn chủ yếu được sử dụng cho trồng cây lương thực và cây công nghiệp. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng đất còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng lãng phí và suy thoái đất đai. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp là rất quan trọng.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội

Huyện Mai Sơn có địa hình đồi núi, khí hậu ôn hòa, thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, hệ thống cơ sở hạ tầng còn yếu kém, ảnh hưởng đến khả năng phát triển sản xuất. Dân số huyện chủ yếu là các dân tộc thiểu số, với trình độ dân trí không đồng đều. Điều này tạo ra thách thức trong việc áp dụng các giải pháp phát triển nông nghiệp hiệu quả. Việc quản lý đất đai cần được cải thiện để tăng cường hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp.

II. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn

Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Diện tích đất nông nghiệp được phân bổ không đồng đều giữa các xã, dẫn đến sự chênh lệch trong hiệu quả kinh tế. Nhiều hộ nông dân vẫn sử dụng các phương pháp canh tác truyền thống, chưa áp dụng công nghệ mới. Điều này làm giảm năng suất và hiệu quả kinh tế. Theo khảo sát, một số loại cây trồng chính như lúa, ngô, và cây ăn quả đang chiếm ưu thế, nhưng chưa được khai thác hết tiềm năng. Việc đầu tư nông nghiệp cần được chú trọng hơn để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

2.1. Hiệu quả kinh tế của các loại cây trồng

Nghiên cứu cho thấy, hiệu quả kinh tế từ các loại cây trồng khác nhau có sự chênh lệch rõ rệt. Cây lúa, mặc dù là cây trồng chủ lực, nhưng hiệu quả kinh tế không cao do chi phí sản xuất lớn và giá bán thấp. Ngược lại, cây ăn quả như bưởi, cam có hiệu quả kinh tế cao hơn nhờ giá trị thị trường tốt. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng cần được cải thiện để khuyến khích nông dân áp dụng các mô hình sản xuất mới.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Mai Sơn, cần thực hiện một số giải pháp phát triển nông nghiệp cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện quản lý đất đai thông qua việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý. Thứ hai, khuyến khích nông dân áp dụng công nghệ mới trong sản xuất để tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Thứ ba, cần phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp để đảm bảo đầu ra cho nông sản. Cuối cùng, việc đào tạo và nâng cao trình độ cho nông dân cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Giải pháp về kỹ thuật canh tác

Áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại là một trong những giải pháp phát triển nông nghiệp quan trọng. Việc sử dụng giống cây trồng chất lượng cao, áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến sẽ giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Các biện pháp như sử dụng phân bón hữu cơ, giảm thiểu hóa chất độc hại sẽ không chỉ bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn bảo vệ tài nguyên đất đai. Chính sách khuyến nông cần được triển khai mạnh mẽ để hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng các kỹ thuật mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, với diện tích tự nhiên khoảng 142.670 ha và dân số gần 160.000 người, là một huyện thuần nông miền núi phía Bắc Việt Nam. Trong giai đoạn 2018-2020, diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 36,67% tổng diện tích, với sự chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất có xu hướng tăng diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân 0,81%/năm. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ việc sử dụng đất nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế do địa hình chia cắt mạnh, cơ sở hạ tầng còn yếu kém và trình độ dân trí chưa đồng đều. Tổng giá trị sản xuất của huyện tăng từ 9.562 tỷ đồng năm 2018 lên 11.249 tỷ đồng năm 2020, tốc độ tăng bình quân 7,94%/năm, trong đó nông nghiệp tăng trưởng chậm hơn các ngành khác.

Nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Mai Sơn giai đoạn 2018-2020, nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2025, tầm nhìn 2030. Phạm vi nghiên cứu bao gồm ba xã đại diện: Hát Lót, Chiềng Nơi và Chiềng Ban, với các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội đa dạng, phản ánh thực trạng chung của huyện. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý, chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, đồng thời góp phần nâng cao thu nhập và phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về sử dụng đất nông nghiệp bền vững, hiệu quả kinh tế và tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Đất nông nghiệp được phân loại theo Luật Đất đai 2013, bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm, đất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản và các loại đất nông nghiệp khác. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá trên ba mặt: kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó hiệu quả kinh tế là trọng tâm, được đo bằng giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích và chi phí đầu tư.

2. Mô hình sử dụng đất bền vững: Tập trung vào nguyên tắc sử dụng đất hợp lý, bảo vệ và duy trì độ phì nhiêu của đất, kết hợp hài hòa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. Mô hình này nhấn mạnh vai trò của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội, kỹ thuật canh tác và chính sách quản lý trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Các khái niệm chính bao gồm: đất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế sử dụng đất, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, sử dụng đất bền vững, tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thống kê của UBND huyện Mai Sơn, Chi cục Thống kê tỉnh Sơn La, các văn bản pháp luật liên quan và các tài liệu nghiên cứu trước đây trong giai đoạn 2018-2020. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa tại ba xã điều tra: Hát Lót, Chiềng Nơi và Chiềng Ban.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả: Đánh giá hiện trạng sử dụng đất, cơ cấu cây trồng, giá trị sản xuất và các chỉ tiêu kinh tế xã hội.
• Phân tích so sánh: So sánh hiệu quả kinh tế giữa các loại cây trồng và các tiểu vùng trong huyện.
• Phân tích tổng hợp: Kết hợp các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường để đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất.
• Phương pháp điều tra khảo sát: Thu thập ý kiến, thực trạng sản xuất và các khó khăn từ người dân và cán bộ địa phương.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm hộ nông dân tại ba xã đại diện, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội khác nhau trong huyện. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2020, với đề xuất giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp: Diện tích đất sản xuất nông nghiệp của huyện Mai Sơn tăng bình quân 0,81%/năm trong giai đoạn 2018-2020, đạt khoảng 49.000 ha năm 2020. Đất trồng cây hàng năm chiếm tỷ trọng lớn, trong khi đất trồng cây lâu năm và đất lâm nghiệp chiếm khoảng 36,78% tổng diện tích đất tự nhiên. Cơ cấu cây trồng chủ yếu là lúa, ngô, cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm.

2. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất: Giá trị sản xuất nông nghiệp tăng trưởng trung bình 4,2% năm 2019 và 8,68% năm 2020, đạt khoảng 2.615 tỷ đồng năm 2020. Hiệu quả kinh tế của các loại cây trồng có sự khác biệt rõ rệt giữa các tiểu vùng. Ví dụ, cây ăn quả tại xã Hát Lót đạt thu nhập bình quân đầu người 29 triệu đồng/người/năm, cao hơn nhiều so với xã Chiềng Nơi (7,73 triệu đồng/người/năm).

3. Hiệu quả xã hội và môi trường: Việc sử dụng đất nông nghiệp góp phần tạo việc làm cho khoảng 80% lao động trong độ tuổi của huyện, đồng thời góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo từ trên 80% năm 2011 xuống còn 5,6% tại xã Hát Lót năm 2018. Tuy nhiên, tình trạng sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đất và nước.

4. Cơ sở hạ tầng và điều kiện tự nhiên: Hệ thống giao thông, thủy lợi và điện lưới đã được cải thiện nhưng vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở các xã vùng sâu, vùng xa. Địa hình chia cắt mạnh và biến đổi khí hậu là những thách thức lớn ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Mai Sơn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết. Sự khác biệt về hiệu quả kinh tế giữa các xã phản ánh ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và trình độ sản xuất. So với các nghiên cứu tại huyện Châu Thành (Đồng Tháp) và Quế Võ (Bắc Ninh), Mai Sơn có lợi thế về tài nguyên đất và khí hậu nhưng hạn chế về hạ tầng và kỹ thuật canh tác.

Biểu đồ so sánh giá trị sản xuất nông nghiệp theo từng xã và loại cây trồng sẽ minh họa rõ sự phân hóa hiệu quả kinh tế. Bảng tổng hợp các chỉ tiêu về sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thu nhập nông dân cũng giúp đánh giá tác động môi trường và xã hội.

Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, cùng với chính sách hỗ trợ phù hợp sẽ là chìa khóa nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Đồng thời, cần chú trọng bảo vệ môi trường và phát triển bền vững để đảm bảo nguồn lực đất đai cho các thế hệ tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến: Khuyến khích sử dụng giống cây trồng năng suất cao, áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Mục tiêu nâng cao năng suất cây trồng ít nhất 15% trong vòng 3 năm, do Sở Nông nghiệp và UBND huyện phối hợp thực hiện.

2. Phát triển hệ thống khuyến nông và đào tạo nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và quản lý sản xuất cho nông dân, đặc biệt tại các xã vùng sâu. Mục tiêu nâng cao trình độ canh tác cho 80% hộ nông dân trong 5 năm tới, do Trung tâm Khuyến nông tỉnh và huyện chủ trì.

3. Xây dựng và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp: Hỗ trợ liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị, đảm bảo đầu ra ổn định và giá cả hợp lý. Mục tiêu tăng tỷ lệ sản phẩm được tiêu thụ qua kênh chính thức lên 60% trong 5 năm, do UBND huyện và các doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu các giống cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương, công nghệ bảo vệ môi trường và cải tạo đất. Mục tiêu phát triển ít nhất 3 công nghệ mới áp dụng rộng rãi trong 5 năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học phối hợp.

5. Bảo vệ môi trường và sử dụng đất bền vững: Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời phát triển các mô hình canh tác hữu cơ, bảo vệ nguồn nước và đất. Mục tiêu giảm 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý trong 3 năm, do UBND huyện và các tổ chức môi trường thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về nông nghiệp và tài nguyên môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, mô hình sản xuất hiệu quả và liên kết thị trường nhằm nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, phát triển nông thôn: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tiễn và các giải pháp đề xuất để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Hiểu rõ tiềm năng, thách thức và cơ hội đầu tư vào sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp tại huyện Mai Sơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá như thế nào?
   Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích và chi phí đầu tư, bao gồm thu nhập của nông dân và lợi nhuận từ sản xuất. Ví dụ, cây ăn quả tại xã Hát Lót mang lại thu nhập bình quân 29 triệu đồng/người/năm, cao hơn nhiều so với các loại cây khác.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả sử dụng đất tại Mai Sơn?
   Điều kiện tự nhiên như địa hình, khí hậu; cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi; trình độ kỹ thuật canh tác và chính sách quản lý là các yếu tố chính. Địa hình chia cắt mạnh và biến đổi khí hậu là thách thức lớn.

3. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Các giải pháp bao gồm ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phát triển khuyến nông, xây dựng thị trường tiêu thụ, nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường. Mục tiêu cụ thể và chủ thể thực hiện được xác định rõ ràng.

4. Phạm vi nghiên cứu của luận văn là gì?
   Nghiên cứu tập trung trên địa bàn huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, đặc biệt tại ba xã đại diện: Hát Lót, Chiềng Nơi và Chiềng Ban, trong giai đoạn 2018-2020 với đề xuất giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

5. Làm thế nào để kết quả nghiên cứu hỗ trợ phát triển nông nghiệp địa phương?
   Kết quả cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý, quy hoạch và chỉ đạo sản xuất, giúp lựa chọn các loại hình sử dụng đất hiệu quả, tăng thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp.

Kết luận

• Đã đánh giá toàn diện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên các mặt kinh tế, xã hội và môi trường tại huyện Mai Sơn giai đoạn 2018-2020.
• Hiệu quả kinh tế sử dụng đất còn nhiều tiềm năng, với sự khác biệt rõ rệt giữa các xã và loại cây trồng.
• Các yếu tố tự nhiên, cơ sở hạ tầng và kỹ thuật canh tác là nhân tố quyết định hiệu quả sử dụng đất.
• Đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2025, tầm nhìn 2030.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nông dân và doanh nghiệp phối hợp thực hiện để phát huy tối đa tiềm năng đất nông nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng công nghệ số trong quản lý đất đai và phát triển chuỗi giá trị nông sản tại Mai Sơn. Đề nghị các nhà quản lý và nhà khoa học quan tâm, phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, góp phần phát triển bền vững kinh tế nông nghiệp tỉnh Sơn La.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Cơ sở lý luận về đất nông nghiệp a. Khái niệm đất nông nghiệp Luật Đất đai (2013) quy định, đất nông nghiệp là đất được xác định bao gồm các loại đất: đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thủy sản; đất làm muối; đất nông nghiệp khác gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ươm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013).

Phân loại đất nông nghiệp * Đất sản xuất nông nghiệp (SXN): là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp; bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. - Đất trồng cây hàng năm (CHN): là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một (01) năm, kể cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên, đất cỏ tự nhiêncó cải tạo sử dụng vào mục đích chăn nuôi. Loại này bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác. + Đất trồng lúa (LUA.: là ruộng, nương rẫy trồng lúa từ một vụ trở lên hoặc trồng lúa kết hợp với sử dụng vào các mục đích khác được pháp luật cho phép nhưng trồng lúa là chính; bao gồm đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại, đất trồng lúa nương.

Luan van 5 + Đất chuyên trồng lúa nước (LUC.: là ruộng lúa nước cấy trồng từ hai vụ lúa mỗi năm trở lên kể cả trường hợp luân canh với cây hàng năm khác, có khó khăn đột xuất mà chỉ trồng cấy được một vụ hoặc phải bỏ hóa không quá một năm. + Đất trồng lúa nước còn lại (LUK): là ruộng lúa nước không phải chuyên trồng lúa nước. + Đất trồng lúa nương (LUN): là đất nương, rẫy để trồng từ một vụ lúa trở lên. + Đất cỏ dùng vào chăn nuôi (COC.: là đất trồng cỏ hoặc đồng cỏ, đồi cỏ tự nhiên có cải tạo để chăn nuôi gia súc; bao gồm đất trồng cỏ và đất cỏ tự nhiên có cải tạo.

+ Đất trồng cỏ (COT): là đất gieo trồng các loại cỏ được chăm sóc, thu hoạch như các loại cây hàng năm. + Đất cỏ tự nhiên có cải tạo (CON): là đồng cỏ, đồi cỏ tự nhiên đã được cải tạo, khoanh nuôi, phân thành từng thửa để chăn nuôi đàn gia súc. - Đất trồng cây hàng năm khác (HNK): là đất trồng cây hàng năm không phải đất trồng lúa và đất cỏ dùng vào chăn nuôi gồm chủ yếu để trồng mầu, hoa, cây thuốc, mía, đay, gai, cói, sả, dâu tầm, cỏ không để chăn nuôi; gồm đất bằng trồng cây hàng năm khác và đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác. + Đất bằng trồng cây hàng năm khác (BHK): là đất bằng phẳng ở đồng bằng, thung lũng, cao nguyên để trồng cây hàng năm khác.

+ Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác (NHK): là đất nương, rẫy ở trung duvà miền núi để trồng cây hàng năm khác. - Đất trồng cây lâu năm (CLN): là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng trên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch trong nhiều năm như Thanh long, Chuối, Dứa, Nho, v.; bao gồm đất trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm và đất trồng cây lâu năm khác. Luan van 6 + Đất trồng cây công nghiệp lâu năm (LNC.: là đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch (không phải là gỗ) để làm nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp hoặc phải qua chế biến mới sử dụng được gồm chủ yếu là Chè, Cà phê, Cao su, Hồ tiêu, Điều, Ca cao, Dừa, v. + Đất trồng cây ăn quả lâu năm (LNQ): là đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch là quả để ăn tươi hoặc kết hợp chế biến.

+ Đất trồng cây lâu năm khác (LNK): là đất trồng cây lâu năm không phải đất trồng cây công nghiệp lâu năm và đất trồng cây ăn quả lâu năm gồm chủ yếu là đất trồng cây lấy gỗ, lấy bóng mát, tạo cảnh quan không thuộc đất lâm nghiệp, đất vườn trồng xen lẫn nhiều loại cây lâu năm hoặc cây lâu năm xen lẫn cây hàng năm. * Đất lâm nghiệp (LNP): là đất đang có rừng tự nhiên hoặc đang có rừng trồng đạt tiêu chuẩn rừng, đất đang khoanh nuôi phục hồi rừng (đất đã có rừngbị khai thác, chặt phá, hoả hoạn nay được đầu tư để phục hồi rừng), đất để trồng rừng mới (đất có cây rừng mới trồng chưa đạt tiêu chuẩn rừng hoặc đất đã giao để trồng rừng mới); bao gồm đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. Đất rừng sản xuất (RSX): là đất sử dụng vào mục đích sản xuất lâm nghiệp theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; bao gồm đất có rừng tự nhiên sản xuất, đất có rừng trồng sản xuất, đất khoanh nuôi phục hồi rừng sản xuất, đất trồng rừng sản xuất. + Đất có rừng tự nhiên sản xuất (RSN): là đất rừng sản xuất có rừng tự nhiên đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng.

+ Đất có rừng trồng sản xuất (RST): là đất rừng sản xuất có rừng do con người trồng đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. + Đất khoanh nuôi phục hồi rừng sản xuất (RSK): là đất rừng sản xuất đã có rừng bị khai thác, chặt phá, hoả hoạn nay được đầu tư để phục hồi rừng. Luan van 7 + Đất trồng rừng sản xuất (RSM): là đất rừng sản xuất nay có cây rừng mới trồng nhưng chưa đạt tiêu chuẩn rừng. Đất rừng phòng hộ (RPH): là đất để sử dụng vào mục đích phòng hộ đầu nguồn, bảo vệ đất, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái, chắn gió, chắn cát, chắn sóng ven biển theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; bao gồm đất có rừng tự nhiên phòng hộ, đất có rừng trồng phòng hộ, đất khoanh nuôi phục hồi rừng phòng hộ, đất trồng rừng phòng hộ.

+ Đất có rừng tự nhiên phòng hộ (RPN): là đất rừng phòng hộ có rừng tự nhiên đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. + Đất có rừng trồng phòng hộ (RPT): là đất rừng phòng hộ có rừng do con người trồng đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. + Đất khoanh nuôi phục hồi rừng phòng hộ (RPK): là đất rừng phòng hộ đã có rừng bị khai thác, chặt phá, hoả hoạn nay được đầu tư để phục hồi rừng. + Đất trồng rừng phòng hộ (RPM): là đất rừng phòng hộ nay có cây rừng mới trồng nhưng chưa đạt tiêu chuẩn rừng.

- Đất rừng đặc dụng (RDD): là đất để sử dụng vào mục đích nghiên cứu, thí nghiệm khoa học, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, vườn rừng quốc gia, bảo vệ di tích lịch sử, văn hoá, danh lam thắng cảnh, bảo vệ môi trường sinh thái theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng; bao gồm đất có rừng tự nhiên đặc dụng, đất có rừng trồng đặc dụng, đất khoanh nuôi phục hồi rừng đặc dụng, đất trồng rừng đặc dụng. + Đất có rừng tự nhiên đặc dụng (RDN): là đất rừng đặc dụng có rừng tự nhiên đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. + Đất có rừng trồng đặc dụng (RDT): là đất rừng đặc dụng có rừng do con người trồng đạt tiêu chuẩn rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng. + Đất khoanh nuôi phục hồi rừng đặc dụng (RDK): là đất rừng đặc dụng đã có rừng bị khai thác, chặt phá, hoả hoạn nay được đầu tư để phục hồi rừng.

Luan van 8 + Đất trồng rừng đặc dụng (RDM): là đất rừng đặc dụng nay có cây rừng mới trồng nhưng chưa đạt tiêu chuẩn rừng. * Đất nuôi trồng thuỷ sản (NTS): là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thuỷ sản; bao gồm đất nuôi trồng thuỷ sản nước lợ, mặn và đấtchuyên nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt. + Đất nuôi trồng thuỷ sản nước lợ, mặn (TSL): là đất chuyên nuôi, trồng thuỷ sản sử dụng môi trường nước lợ hoặc nước mặn. + Đất chuyên nuôi trồng thuỷ sản nước ngọt (TSN): là đất chuyên nuôi, trồng thuỷ sảnsử dụng môi trường nước ngọt.

* Đất làm muối (LMU): là ruộng muối để sử dụng vào mục đích sản xuất muối. * Đất nông nghiệp khác (NKH): là đất tại nông thôn sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc,gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; xây dựng trạm,trại nghiên cứu thí nghiệm nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, xây dựng cơ sở ươm tạo cây giống, con giống; xây dựng kho, nhà của hộ gia đình, cá nhân để chứa nông sản, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ sản xuất nông nghiệp. Vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện cần để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản của sản xuất vật chất. Đất có vị trí cố định và có chất lượng không đồng đều giữa các vùng, miền.

Mỗi vùng đất luôn gắn liền với các điều kiện tự nhiên (thổ nhưỡng, khí hậu, nước, thảm thực vật), điều kiện kinh tế - xã hội như (dân số, lao động, giao thông, thị trường). Do vậy, muốn sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả cần xác định cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù hợp trên cơ sở nắm chắc điều kiện của từng vùng lãnh thổ. Luan van 9 Đất là tư liệu sản xuất không thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp nếu biết sử dụng hợp lý thì sức sản xuất của đất sẽ ngày càng tăng lên.