CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về kinh doanh và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Khái niệm hoạt động sản xuất kinh doanh: Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động sản xuất và kinh doanh luôn gắn liền với xã hội loài người, mỗi doanh nghiệp cần phải nắm bắt được nhu cầu cũng như thị hiếu của thị trường để nhằm đưa ra những chiến lược đúng đắn đạt được những mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Hoạt oojông kinh doanh là các hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu sinh lời của chủ thể kinh doanh trên thị trường.
Hoạt động kinh doanh có các đặc điểm sau [2]: - Do một chủ thể thực hiện và gọi là chủ thể kinh doanh, chủ thể kinh doanh có thể là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp. - Kinh doanh phải có sự vận động của đồng vốn: Vốn là yếu tố quyết định cho công việc kinh doanh, là cơ sở đánh giá tiềm lực của doanh nghiệp. Không có vốn thì không thể có hoạt động kinh doanh. Chủ thể kinh doanh sử dụng vốn để mua nguyên liệu, thiết bị sản xuất, thuê lao động… - Kinh doanh cần phải hướng tới thị trường, các chủ thể kinh doanh có mối quan hệ mật thiết với nhau, đó là quan hệ với các bạn hàng, với chủ thể cung cấp đầu vào, với khách hàng, với đối thủ cạnh tranh và với Nhà nước.
Các mối quan hệ này giúp cho doanh nghiệp duy trì hoạt động kinh doanh đưa doanh nghiệp của mình ngày càng phát triển. - Mục đích chủ yếu và bao trùm của hoạt động kinh doanh là lợi nhuận. Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp Trước tiên để hiểu được thấu đáo về hiệu quả kinh doanh thì ta hãy xem xét những lý luận cơ bản của nó. Mặc dù đã có sự thống nhất về phạm trù hiệu quả kinh tế song lại có rất nhiều những lý luận khác nhau do đứng trên góc độ nghiên cứu khác nhau.
Ta có thể nghiên cứu qua một số quan điểm sau đây: - Có quan điểm cho rằng kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế là doanh thu 7 trong tiêu thụ hàng hoá. Trong bản dự thảo phương pháp tính hệ thống chỉ tiêu hiệu quả kinh tế của viên nghiên cứu kinh tế thuộc Viện LX (cũ) đã xem hiệu quả kinh tế là tốc độ tăng thu nhập quốc dân và tổng sản phẩm xã hội. Như vậy ở đây hiệu quả được đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc nhịp độ tăng của các chỉ tiêu đó.[3] Ngày nay quan niệm như vậy là không còn phù hợp. Vì theo quan điểm này thì hiệu quả kinh tế chỉ đạt được trong tiêu thụ hàng hóa hay là tốc độ tăng thu nhập quốc dân không phản ánh được bản chất kinh doanh của Doanh nghiệp.
Vì hiệu quả kinh tế của Doanh nghiệp đạt được là do nhiều yếu tố tạo thành có thể là do trình độ sử dụng nguồn lực của Doanh nghiệp do tiết kiệm được chi phí hay là do mở rộng quy mô kinh doanh. Hơn nữa, kết quả sản xuất có thể tăng lên do tăng chi phí hoặc mở rộng các nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả sản xuất mà có hai mức chi phí khác nhau thì quan điểm này là chưa hợp lý. [3] - Nhưng có quan điểm khác cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bằng nhịp độ tăng tổng sản phẩm xã hội hoặc thu nhập quốc dân.
Hiệu quả sẽ cao khi các nhịp độ tăng các chỉ tiêu đó cao nhưng nếu như chi phí sản xuất hoặc các nguồn lực được huy động tăng nhanh hơn thì sao? Hơn nữa, điều kiện sản xuất năm hiện tại khác với năm trước. Các yếu tố bên trong cũng như bên ngoài nền kinh tế có những ảnh hưởng khác nhau, việc chọn năm gốc có ảnh hưởng lớn đến kết quả so sánh. Với mỗi năm gốc khác nhau thì lại có mức hiệu quả khác nhau của cùng một năm nghiên cứu. Theo quan điểm này đã phần nào đề cập tới mối tương quan so sánh giữa các thời kỳ để thấy được hiệu quả kinh tế.
Nhưng chưa đầy đủ chưa nói được cụ thể thế nào là hiệu quả. Do vậy trong quá trình nghiên cứu đứng trên góc độ thương mại tôi thấy rằng hiệu quả kinh tế của hoạt động kinh doanh là sự mô tả mối tương quan giữa lợi ích kinh tế mà Doanh nghiệp đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được lợi ích đó. Để hoạt động, doanh nghiệp thương mại phải có các mục tiêu hành động của mình trong từng thời kỳ. Đó có thể là các mục tiêu xã hội cũng có thể là mục tiêu kinh tế của chủ doanh nghiệp và doanh nghiệp luôn tìm mọi cách để đạt các mục tiêu đó với chi phí thấp nhất.
Đó là hiệu quả. [2] 8 - Hiệu quả của Doanh nghiệp bao gồm 2 bộ phận: +) Hiệu quả kinh tế: Thực chất của hiệu quả kinh tế là thực hiện yêu cầu của quy luật tiết kiệm thời gian nó biểu hiện trình độ sử dụng các nguồn lực của Doanh nghiệp để thực hiện các mục tiêu đã xác định. Quy luật tiết kiệm thời gian là quy luật tồn tại trong nhiều phương thức xã hội khác nhau. Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật đó.
Nó quyết định động lực phát triển của lực lượng sản xuất. Vậy tóm lại, hiệu quả kinh tế là phạm trù khách quan phản ánh trình độ và năng lực quản lý đảm bảo thực hiện có kết quả cao những nhiệm vụ kinh tế xã hội đặt ra trong từng thời kỳ với chi phí nhỏ nhất. Hiệu quả kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các Doanh nghiệp. [9] Xét trên góc độ tuyệt đối thì hiệu qủa kinh tế được thể hiện thông qua sự chênh lệch giữa kết quả và chi phí.
Công thức: HQ = KQ – CF Trong đó: HQ là hiệu quả đạt được trong một thời kỳ nhất định. KQ là kết quả đạt được trong thời kỳ đó. CF là chi phí bỏ ra để đạt được kết quả. Đây là hiệu quả tuyệt đối cho thấy mức chênh lệch giữa kết quả và chi phí, mức chênh lệch này càng cao thì hiệu quả càng lớn.
Cách so sánh này rất đơn giản và dễ tính nhưng nó chỉ cho ta thấy một cách tổng quát chung nhất mà nó không đánh giá được chất lượng hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp. Thứ hai là không so sánh được giữa các thời kỳ với nhau, không đáp ứng được yêu cầu lý luận ta nghiên cứu ở phần trên. Thứ ba là không phản ánh được tiềm năng nội lực để nâng cao hiệu quả. Thứ tư là khó tách biệt được giữa hiệu quả và kết quả trong tính toán.
- Xét trên góc độ tương đối thì hiệu quả kinh tế được thể hiện thông qua tỉ lệ so sánh giữa kết quả với chi phí theo công thức: KQ HQ = CF 9 Cách tính này cụ thể hơn so với cách tính trên. Nó phản ánh được hiệu quả ở mọi góc độ khác nhau. Tuy nhiên cách đánh giá này khá phức tạp nên đòi hỏi phải có quan điểm thống nhất khi lựa chọn hệ thống chỉ tiêu đo lường và đánh giá hiệu quả. Như vậy suy cho cùng khi đánh giá hiệu quả của một Doanh nghiệp thì ta cần phải xem xét cả hai mặt đó là hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội một cách đồng bộ.
Vì hiệu quả kinh tế không đơn thuần là các thành quả kinh tế vì trong kết quả và chi phí kinh tế có các yếu tố nhằm đạt hiệu quả xã hội. Tương tự hiệu quả xã hội tồn tại phụ thuộc vào kết quả và chi phí nảy sinh trong hoạt động kinh tế. +) Hiệu quả xã hội. - Hiệu quả xã hội là một đại lượng phản ánh mức độ ảnh hưởng của các kết quả đạt được đối với xã hội và môi trường.
Thực chất đó là sự tác động tích cực hay tiêu cực từ các hoạt động của con người trong đó có các hoạt động kinh doanh. Hiệu quả xã hội thường được biểu hiện thông qua mức độ thoả mãn nhu cầu về vật chất hoặc tinh thần của người dân, cải thiện điều kiện lao động, nghỉ ngơi, nâng cao trình độ nhận thức văn minh cho người lao động, cải tạo và bảo vệ môi sinh góp phần tích cực cho sự bền vững xã hội. [4] - Hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế có mối quan hệ gắn bó với nhau như hai mặt của một vấn đề. Hai mặt này phản ánh những khía cạnh khác nhau của một vấn đề kinh doanh nhưng lại không tách rời nhau.
Không thể có hiệu quả xã hội mà không có hiệu quả kinh tế và ngược lại hiệu quả kinh tế là cơ sở nền tảng cho hiệu quả xã hội. Bất kỳ một quá trình hiện tượng kinh tế nào cũng bao hàm hai mặt: Tính xã hội và tính kinh tế. Do vậy chúng ta cần phải xem xét tính hiệu quả xã hội của Doanh nghiệp. Bàn về mối quan hệ khăng khít giữa hai phạm trù này V.Lênin đã viết: “Tôi cương quyết không hiểu sự khác biệt này có ý nghĩa gì? Chẳng lẽ có thể có tính kinh tế bên ngoài xã hội”.
Trong kinh doanh thương mại hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh sự đóng góp của Doanh nghiệp vào việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của nền kinh tế quốc dân biểu hiện thông qua việc thoả mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của người lao động, góp phần làm cho sự lưu thông hàng hoá 10 được thuận tiện, lành mạnh. Bản chất của hiệu quả kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế rất rộng phản ánh những lợi ích đạt được từ hoạt động kinh doanh của Doanh nghiệp. Để có thể hiểu được bản chất của nó cần phân biệt rõ giữa hiệu quả và kết quả.
- Có thể hiểu kết quả là chỉ tiêu kinh tế phản ánh lợi ích kinh tế mà Doanh nghiệp thu được trong hoạt động kinh doanh của mình. Bất cứ một hành động nào của con người đều đạt tới một kết quả nào đó, cho dù là kết quả tốt hay xấu. Trong kinh doanh kết quả cần đạt được bao giờ cũng là mục tiêu cần thiết của Doanh nghiệp. Kết quả đó có thể cân đo đong đếm như sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, lợi nhuận.
và cũng có thể là các đại lượng phản ánh mặt chất lượng hoàn toàn có tính chất định tính như: uy tín, chất lượng sản phẩm.