Chương 1: Một số cơ sở lý luận về hiệu quả và nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Chương 2: Phân tích hiệu quả kinh doanh của Công ty xăng dầu khu vực III. Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của Công ty xăng dầu khu vực III. Ch-¬ng 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG LĨNH VỰC KINH DOANH XĂNG DẦU 1.1 Hiệu quả Nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện sống còn để doanh nghiệp tồn tại, phát triển và thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Muốn nâng cao hiệu quả kinh doanh thì trước hết phải hiểu rõ bản chất phạm trù hiệu quả và tính toán các chỉ tiêu hiệu quả một cách chính xác; sau đó mới là phân tích hoạt động kinh doanh và đưa ra các giải pháp phù hợp.1 Khái niệm hiệu quả Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả: - Hiệu quả (A. Efficacité): Mối tương quan giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ, có thể được đo lường theo hiện vật gọi là hiệu quả kỹ thuật hoặc theo chi phí thì gọi là hiệu quả kinh tế. Khái niệm hiệu quả được dùng như một tiêu chuẩn để xem xét các tài nguyên được các thị trường phân phối tốt như thế nào. (Từ điển thuật ngữ kinh tế học) - Có quan điểm cho rằng: "Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loại hàng hoá mà không cắt giảm một sản lượng hàng hoá khác.
Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó"(Giáo trình Kinh tế học-P. Thực chất quan điểm này đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Nền kinh tế sẽ có hiệu quả và sẽ có mức hiệu quả cao nhất khi sự phân bổ các nguồn lực kinh tế sao cho đạt được việc sử dụng các Trịnh Kim Liên Khoá 2003-2005 -8- nguồn lực trên đường giới hạn khả năng sản xuất. Áp dụng quan điểm này vào một doanh nghiệp có thể suy ra hiệu quả chỉ có thể đạt được trên đường giới hạn năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Nhưng trên thực tế, để đạt được mức hiệu quả này rất khó, nó đòi hỏi nhiều điều kiện như: khả năng chuyển đổi dễ dàng giữa các yếu tố đầu vào, tính linh hoạt của dây chuyền và công nghệ sản xuất, cầu của từng loại hàng hoá trên thị trường. - Bên cạnh quan điểm trên, do điều kiện lịch sử và giác độ nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau mà các nhà kinh tế, các nhà thống kê có những quan điểm khác nhau về hiệu quả: Trước đây, người ta coi hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh doanh là doanh thu tiêu thụ hàng hoá. Ngày nay, quan điểm này không còn phù hợp vì kết quả sản xuất có thể tăng lên do tăng chi phí, do mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả sản xuất mà có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng có cùng hiệu quả.
- Quan điểm thứ ba coi hiệu quả là mức độ thoả mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội. Cho rằng quỹ tiêu dùng với tính cách là chỉ tiêu đại diện cho mức sống nhân dân, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của nền sản xuất xã hội. Quan điểm này có ưu điểm là đã bám sát được mục tiêu của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, song khó khăn ở đây là phương tiện đo lường thể hiện tư tưởng định hướng đó. Đời sống nhân dân nói chung và mức sống nói riêng rất đa dạng, phong phú vì vậy việc phản ánh trong các chỉ tiêu thống kê mức độ thoả mãn nhu cầu hay mức độ nâng cao mức sống là khá khó khăn.
- Quan điểm thứ tư cho rằng hiệu quả kinh tế của nền sản xuất xã hội là mức độ hữu ích của sản phẩm được sản xuất ra, tức là giá trị sử dụng của nó chứ không phải là giá trị. - Quan điểm thứ năm cho rằng hiệu quả kinh tế là một chỉ tiêu so sánh biểu hiện mức độ tiết kiệm chi phí cho một đơn vị kết quả hữu ích và mức tăng khối lượng hữu ích của hoạt động sản xuất vật chất trong một thời kỳ, góp Trịnh Kim Liên Khoá 2003-2005 -9- phần làm tăng thêm lợi ích xã hội của nền kinh tế quốc dân. Ưu điểm của quan điểm này là đã gắn kết quả với chi phí, coi hiệu quả là sự phản ánh trình độ sử dụng chi phí; nhược điểm là chưa rõ ràng và thiếu tính khả thi ở phương diện xác định và tính toán. Tóm lại: có rất nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả, cũng như sự chính xác trong mỗi quan điểm đó.
Từ những định nghĩa về hiệu quả trình bày ở trên, chúng ta có thể hiểu: Hiệu quả là một phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và tiền vốn) nhằm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã xác định. Từ khái niệm hiệu quả nói trên đã khẳng định bản chất của hiệu quả là phản ánh mặt chất lượng, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất để đạt được mục tiêu cuối cùng mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp - mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Tuy nhiên, để hiểu rõ bản chất của hiệu quả ta cũng nên xem xét chúng một cách riêng biệt giữa hai góc độ: Hiệu quả kinh doanh và hiệu quả xã hội. Việc đánh giá hiệu quả kinh doanh hay hiệu quả xã hội chỉ mang tính chất tương đối, vì ngay trong một chỉ tiêu nó cũng phản ánh cả hai mặt hiệu quả.
Hiệu quả kinh doanh tăng lên sẽ làm tăng hiệu quả xã hội và ngược lại.2 Phân loại hiệu quả 1.1 Phân loại theo góc độ kinh tế: Theo cách phân loại này hiệu quả được phân thành hiệu quả kinh doanh và hiệu quả xã hội: - Hiệu quả kinh doanh: Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường, mọi doanh nghiệp đều có mục tiêu bao trùm lâu dài là tối đa hoá lợi nhuận. Đạt được điều này doanh nghiệp mới có điều kiện hơn trong việc mở rộng sản xuất kinh doanh cả chiều rộng lẫn chiều sâu, đủ sức cạnh tranh trên thị trường với các đối thủ của mình. Để tạo cho mình một chỗ đứng trên thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh buộc doanh nghiệp phải tính đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Tính hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh chính là việc sử dụng có hiệu quả các Trịnh Kim Liên Khoá 2003-2005 -10- nguồn lực bên trong và nắm bắt, xử lý một cách khôn khéo những sự thay đổi của môi trường bên ngoài, nhìn thấy và tự tạo cho mình cơ hội kinh doanh.
Việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là vấn đề mà bất cứ doanh nghiệp nào cũng phải quan tâm hàng đầu. Các doanh nghiệp phải tính toán hiệu quả kinh doanh của mình, nhận định được tình hình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp để ra quyết định sản xuất kinh doanh phù hợp với từng thời kỳ hoạt động của doanh nghiệp. Kiểm tra tính hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh, chúng ta phải đánh giá xem xét được hiệu quả kinh doanh ở phạm vi doanh nghiệp và từng bộ phận công tác của nó. Từ đó biết được doanh nghiệp nào hoạt động có hiệu quả, doanh nghiệp nào chưa có hiệu quả để rút ra được phương hướng, biện pháp nâng cao tính hiệu quả kinh doanh.
Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân, tài, vật lực vốn có của doanh nghiệp để đạt được kết quả cao nhất trong hoạt động sản xuất kinh doanh với chi phí sản xuất kinh doanh thấp nhất. Hiệu quả kinh doanh không chỉ biểu hiện ở mối tương quan giữa kết quả sản xuất và chi phí sản xuất, tức là đặc trưng về mặt lượng của hiệu quả kinh doanh mà nó còn biểu hiện về chất lượng. Chất lượng của hiệu quả kinh doanh chính là tiêu chuẩn của hiệu quả. - Hiệu quả xã hội: Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định.
Các mục tiêu xã hội thường thấy là giải quyết công ăn việc làm, giảm số người thất nghiệp, nâng cao trình độ và đời sống văn hoá, tinh thần cho nhân dân, đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động, nâng cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân trên cơ sở giải quyết tốt các quan hệ trong phân phối, đảm bảo và nâng cao sức khoẻ, giữ gìn vệ sinh môi trường. Khi xem xét hiệu quả xã hội, người ta xem xét mối tương quan giữa các kết quả đạt được về mặt xã hội (cải thiện điều kiện lao động, nâng cao đời sống văn hoá và tinh thần, giải quyết công ăn việc làm.) và các chi phí bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Vì hiệu quả xã hội là phạm trù gắn liền với kinh tế vĩ mô nên đối với các doanh nghiệp, mục tiêu chủ yếu là lợi nhuận thì việc Trịnh Kim Liên Khoá 2003-2005 -11- thực hiện các mục tiêu để đạt được hiệu quả xã hội là rất hạn chế, thông thường Chính phủ phải can thiệp, điều tiết để nâng cao hiệu quả xã hội. Hiệu quả xã hội đối với các doanh nghiệp chính là sự hữu ích của sản phẩm được sản xuất ra, các cơ hội việc làm do doanh nghiệp tạo ra, sự ổn định đời sống của người lao động trong doanh nghiệp.2 Phân loại theo góc độ tổng thể và bộ phận Theo cách phân loại này hiệu quả được phân thành hiệu quả tổng thể và hiệu quả bộ phận: - Hiệu quả tổng thể: Hiệu quả tổng thể là các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh được tính toán trên góc độ tổng thể toàn doanh nghiệp, trên cơ sở các kết quả kinh doanh của toàn bộ doanh nghiệp sau mỗi chu kỳ kinh doanh hoặc giai đoạn nghiên cứu.
- Hiệu quả bộ phận: Hiệu quả bộ phận là hiệu quả kinh doanh của từng lĩnh vực kinh doanh, từng công trình, từng sản phẩm hay hiệu quả của từng cá nhân, đơn vị trong doanh nghiệp. Khi đa phần các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả bộ phận có dấu hiệu xấu thì không thể nào có chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tổng thể tốt được.