CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1: Công ty chứng khoán 1.1: Khái niệm về công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là định chế tài chính trung gian quan trọng trên thị trường chứng khoán. Lịch sử hình thành và phát triển thị trường chứng khoán đã chứng minh thị trường chứng khoán không thể thiếu loại chủ thể này, công ty chứng khoán cần cho cả người phát hành, người đầu tư chứng khoán và là một trong những nhân tố quyết định sự phát triển, sôi động của thị trường chứng khoán. Tuy công ty chứng khoán không tham gia vào việc tạo ra giá trị của chứng khoán, cũng không trực tiếp quyết định giá chứng khoán thay cho khách hàng nhưng sự xuất hiện của nó đã giúp cho việc định giá chứng khoán được diễn ra nhanh chóng với chi phí thấp. Như vậy theo cách hiểu thông thường thì công ty chứng khoán là tên gọi chỉ những tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực kinh chứng khoán.
Ở Việt Nam, theo quyết định số 27/2007/QĐ – BTC về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động công ty chứng khoán thì: “Công ty chứng khoán là một tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán”.1: Đặc điểm về vốn Đối với các công ty hoạt động trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh, thương mại dịch vụ thì yêu cầu của pháp luật về vốn cho việc thành lập là không có. Tuynhiên đối với CTCK thì lại khác, CTCK muốn thành lập phải đáp ứng yêu cầu vềmức vốn pháp định mà luật pháp quy định. Quy định về mức vốn pháp định để Nguyễn Trà Giang CKA – K12 Khóa luận tốt nghiệp -4- GVHD: TS. Kiều Hữu Thiện thành lập CTCK là khác nhau và tùy thuộc vào quy định của từng nước trong từng thời kỳ.
Quy định này đảm bảo cho CTCK có tiềm lực tài chính đủ mạnh để thực hiện tốt các hoạt động nghiệp vụ và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Ở Việt Nam, nhằm tăng năng lực cạnh tranh và nâng cao chất lượng phục vụ của các CTCK, mức vốn pháp định để thành lập CTCK được quy định tại luật chứng khoán, theo đó, mức vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của công ty chứng khoán là: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam 1.2: Đặc điểm về nhân sự Hoạt động kinh doanh chứng khoán là một lĩnh vực hoạt động có nghiệp vụ phức tạp, có độ rủi ro cao, mức độ ảnh hưởng tới đời sống kinh tế xã hội lớn nên đòi hỏi nhân viên và lãnh đạo CTCK phải là người có trình độ nhất định, có tư cách đạo đức nghề nghiệp và có chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp. Bên cạnh đó, đối với đội ngũ lãnh đạo đòi hỏi phải có trình độ quản lý, không vi phạm pháp luật, có giấy phép đại diện do cơ quan có thẩm quyền cấp.3: Đặc điểm về cơ sở vật chất kỹ thuật Khi tiến hành đăng ký hoạt động, CTCK phải đáp ứng yêu cầu về trụ sở phù hợp cho việc kinh doanh chứng khoán. Yêu cầu này xuất phát từ đặc điểm của hoạt động kinh doanh chứng khoán là cần phải có sàn giao dịch.
Bên cạnh đó, CTCK đòi hỏi phải có hệ thống trang thiết bị hiện đại phục vụ cho quá trình truyền lệnh của khách hàng, thông báo kết quả giao dịch cũng như giúp khách hàng kiểm tra số dư tài khoản hoặc tìm kiếm thông tin.4: Đặc điểm về xung đột lợi ích giữa quyền lợi của khách hàng và công ty Nguyễn Trà Giang CKA – K12 Khóa luận tốt nghiệp -5- GVHD: TS. Kiều Hữu Thiện chứng khoán Trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh hay cung cấp dịch vụ thì lợi ích của khách hàng bao giờ cũng gắn liền với lợi ích của chính doanh nghiệp và giữa doanh nghiệp với khách hàng không có mâu thuẫn về lợi ích. Tuy nhiên, đối với hoạt động của CTCK, bên cạnh việc cung ứng các dịch vụ tốt nhất cho khách hàng thì giữa CTCK và khách hàng đôi khi xảy ra mâu thuẫn về lợi ích. Những hoạt động mà CTCK tiến hành có thể dẫn tới xung đột lợi ích là hoạt động môi giới, tự doanh và tư vấn đầu tư chứng khoán.
Do vậy, đặc điểm này tạo ra sự khác biệt trong hoạt động của CTCK trên thị trường chứng khoán so với các loại hình kinh doanh trong các lĩnh vực khác.1: Đối với tổ chức phát hành Mục tiêu khi tham gia thị trường chứng khoán của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành chứng khoán. CTCK có vai trò làm cầu nối và đồng thời là kênh dẫn vốn từ một hay một bộ phận nào đó của nền kinh tế có dư thừa vốn đến các bộ phận khác của nền kinh tế đang thiếu vốn. Thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán, CTCK sẽ giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán và phân phối chứng khoán. Bên cạnh đó, nhân viên môi giới chứng khoán có chức năng tìm kiếm khách hàng có vốn nhàn rỗi, có nhu cầu đầu tư vào các công cụ trên thị trường tài chính.
Với đội ngũ tư vấn đầu tư và môi giới chuyên nghiệp, thông tin về tổ chức phát hành sẽ được các nhân viên phân tích và cung cấp cho các nhà đầu tư một cách đầy đủ, chi tiết, kịp thời. Những thông tin đó sẽ giúp cho nhà đầu tư có cơ sở ra quyết định mua chứng khoán phát hành. Như vậy, với hoạt động của mình, CTCK sẽ giúp cho đợt phát hành thành công và tổ chức phát hành nhanh chóng huy động vốn để triển khai dự án.2: Đối với nhà đầu tư Thông qua nghiệp vụ môi giới chứng khoán, CTCK có chức năng cung cấp Nguyễn Trà Giang CKA – K12 Khóa luận tốt nghiệp -6- GVHD: TS. Kiều Hữu Thiện thông tin, tư vấn đầu tư và thực hiện nhu cầu mua bán chứng khoán cho khách hàng.
Với chức năng đó, CTCK sẽ giúp nhà đầu tư tiết kiệm chi phí giao dịch, chi phí tìm kiếm thông tin và có quyết định đầu tư đúng đắn hơn. Đồng thời, tính thanh khoản của chứng khoán sẽ được cải thiện nhờ việc tìm đối tác, thực hiện lệnh và hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường.3: Đối với thị trường chứng khoán Đối với thị trường, công ty chứng khoán có hai vai trò chính: Thứ nhất,CTCK góp phần điều tiết và bình ổn giá trên thị trường. Sự tăng trưởng quá nóng hoặc sụt giảm sâu của giá chứng khoán sẽ gây tác động không tốt đến tâm lý nhà đầu tư và sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán. Thông qua hoạt động của mình, đặc biệt là hoạt động tự doanh, CTCK sẽ giúp cho thị trường hạn chế được sự bất ổn thông qua động thái mua hoặc bán chứng khoán.
Từ sau cuộc khủng hoảng của thị trường chứng khoán thế giới ngày 28/10/1929, chính phủ các nước đã ban hành những luật lệ bổ sung cho hoạt động của thị trường chứng khoán, trong đó đòi hỏi một sự phối hợp giữa nhà nước và các thành viên tham gia Sở giao dịch chứng khoán nhằm ngăn chặn những cơn khủng hoảng giá chứng khoán có thể xảy ra trên thị trường, vì nếu thị trường chứng khoán bị khủng hoảng thì không những nền kinh tế bị ảnh hưởng mà ngay cả quyền lợi nhà đầu tư, các CTCK cũng bị ảnh hưởng. Theo quy định của luật pháp nhiều nước, các CTCK có nghiệp vụ tự doanh phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua chứng khoán vào khi giá giảm và bán chứng khoán dự trữ ra khi giá lên quá cao nhằm góp phần điều tiết và bình ổn giá trên thị trường. Sự can thiệp đó nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nguồn vốn tự doanh và quỹ dự trữ chứng khoán. Tuy vậy, sự can thiệp đó vẫn có ý nghĩa nhất định, có tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư trên thị trường.
Thứ hai,CTCK cung cấp các dịch vụ cho thị trường chứng khoán. Trước đòi hỏi của nhà đầu tư về sự đa dạng và nâng cao chất lượng dịch vụ cũng như sự tồn tại của CTCK trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, các CTCK không ngừng phát triển và nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp. Nguyễn Trà Giang CKA – K12 Khóa luận tốt nghiệp -7- GVHD: TS. Kiều Hữu Thiện Thông qua quá trình tiếp xúc với khách hàng, CTCK sẽ cung cấp ý tưởng thiết kế sản phẩm và dịch vụ theo yêu cầu của khách hàng.
Về lâu dài, sẽ cải thiện được tính đơn điệu của sản phẩm dịch vụ, nhờ đó giúp đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa cơ cấu khách hàng, thu hút ngày càng nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội cho đầu tư phát triển. Việc bán những gì khách hàng cần và không ngừng cải tiến các sản phẩm cung cấp, các CTCK đã góp phần quan trọng làm đa dạng hóa các sản phẩm trên thị trường, đem lại sự thỏa mãn tối đa cho các nhà đầu tư.4: Đối với các cơ quan quản lý CTCK có vai trò cung cấp thông tin về thị trường chứng khoán cho các cơ quan quản lý thị trường. Các CTCK thực hiện được vai trò này do họ vừa là người bão lãnh phát hành chứng khoán mới, vừa là trung gian mua bán chứng khoán và thực hiện các giao dịch trên thị trường. Việc cung cấp thông tin vừa là quy định của hệ thống pháp luật, vừa là nguyên tắc nghề nghiệp của CTCK vì CTCK cần phải minh bạch và công khai trong mọi hoạt động.
Các thông tin CTCK có thể cung cấp bao gồm thông tin về các giao dịch mua bán trên thị trường, thông tin về cổ phiếu, trái phiếu, các tổ chức phát hành, các nhà đầu tư… Nhờ các thông tin này, các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát và chống lại các hiện tượng thao túng, lũng đoạn, bóp méo thị trường.4: Nguyên tắc hoạt động 1.1: Nguyên tắc tài chính Xuất phát từ đặc điểm của CTCK là phải đáp ứng về vốn pháp định cho hoạt động kinh doanh nên trong quá trình kinh doanh CTCK phải đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh chứng khoán với khách hàng. Bên cạnh đó, CTCK cần phải đảm bảo yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định của pháp luật.