MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Giao thông đƣờng bộ là một bộ phận quan trong của giao thông vận tải nói riêng và của hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội nói chung, nó có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội, đóng góp to lớn vào nhu cầu đi lại của nhân dân, mở rộng giao lƣu với các vùng, xóa đi khoảng cách về địa lý, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng hợp lý phát huy lợi thế của từng vùng, từng địa phƣơng, từng ngành, xoá đói giảm nghèo, củng cố an ninh quốc phòng… Quảng Ninh là tỉnh miền núi thuộc khu vực phía Bắc của Tổ quốc, phía tây giáp tỉnh Lạng Sơn và Bắc Giang, phía đông giáp Vịnh Bắc Bộ, phía tây nam giáp tỉnh Hải Dƣơng và Hải Phòng, phía bắc giáp huyện Phòng Thành và thị trấn Đông Hƣng Quảng Tây Trung Quốc với cửa khẩu Móng Cái và Trinh Tƣờng, có đƣờng biên giới với Trung Quốc dài 132,8 Km. Quảng Ninh là hình ảnh của Việt Nam thu nhỏ với đầy đủ các yếu tố về tự nhiên, thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội. Xác định đƣợc tầm quan trọng của việc phát triển giao thông nói chung và giao thông đƣờng bộ nói riêng đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng,.
thời gian qua Tỉnh đã đầu tƣ cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới nhiều tuyến đƣờng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng. tại các địa bàn trong tỉnh. Tuy nhiên những bất cập trong công tác quản lý nguồn vốn, công tác quy hoạch, công tác chuẩn bị đầu tƣ, công tác môi trƣờng. đã làm giảm hiệu quả kinh tế - xã hội của các công trình giao thông đƣờng bộ.
Vì vậy đã gây ảnh hƣởng không nhỏ tới mục tiêu phát triển chung của Tỉnh, làm chậm quá trình phấn đấu đến 2015 tỉnh Quảng Ninh là tỉnh công nghiệp hiện đại. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 2 Để có thể phát huy đƣợc tối đa vai trò của mình thì yêu cầu đặt ra là trong thời gian tới, cần phải phát triển ngành giao thông đƣờng bộ nói riêng và giao thông vận tải nói chung, cần phải đi trƣớc một bƣớc. Tuy nhiên hiện nay vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu nào hƣớng vào các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ bằng vốn NSNN tại tỉnh Quảng Ninh. Vì vậy, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng giao thông đường bộ bằng vốn ngân sách nhà nước ở tỉnh Quảng Ninh” để thực hiện luận văn Thạc sỹ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế.
Mục tiêu nghiên cứu a. Mục tiêu chung Thông qua việc thu thập số liệu, tổng hợp và phân tích kết quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh, đề tài sẽ đƣa ra một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nƣớc. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận về đầu tƣ phát triển giao thông đƣờng bộ bằng vốn ngân sách nhà nƣớc. - Thu thập số liệu, tổng hợp và phân tích kết quả đầu tƣ phát triển giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nƣớc.
- Đƣa ra một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nƣớc. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tƣợng nghiên cứu Hiệu quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ của một số dự án ở tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nƣớc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.
Phạm vi nghiên cứu * Không gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh. * Thời gian nghiên cứu: - Đề tài tập trung nghiên cứu những số liệu thời kỳ 2007-2011 - Thời gian thực hiện đề tài: 4/2011 - 4/2012 4. Ý nghĩa khoa học Đây là một đề tài mới, một hƣớng nghiên cứu mới trong đầu tƣ phát triển giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh. Đề tài sẽ chỉ ra đƣợc những thanh tựu chủ yếu, những mặt hạn chế và nguyên nhân tồn tại của đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh.
Đề tài đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ xây dựng giao thông đƣờng bộ ở tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nƣớc. Bố cục của luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư phát triển giao thông đường bộ bằng vốn ngân sách nhà nước. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Đánh giá hiệu quả đầu tư phát triển giao thông đường bộ bằng vốn ngân sách nhà nước ở tỉnh Quảng Ninh.
Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh bằng vốn ngân sách nhà nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƢ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ BẰNG VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm và đặc điểm của đầu tƣ phát triển giao thông đƣờng bộ 1. Khái niệm GTĐB là một bộ phận của CSHT kỹ thuật bao gồm toàn bộ hệ thống cầu đƣờng phục vụ cho nhu cầu đi lại của ngƣời dân cũng nhƣ nhu cầu giao lƣu kinh tế, văn hoá, xã hội giữa những ngƣời dân trong cùng một vùng hay giữa vùng này với vùng khác hoặc giữa nƣớc này với nƣớc khác.
Đặc điểm GTĐB là các kết quả của các dự án đầu tƣ phát triển nên nó mang đặc điểm của hoạt động đầu tƣ phát triển là : - GTĐB là các công trình xây dựng nên nó có vốn đầu tƣ lớn, thời gian thu hồi vốn dài và thƣờng thông qua các hoạt động kinh tế khác để có thể thu hồi vốn. Do đó vốn đầu tƣ chủ yếu để phát triển GTĐB ở Việt Nam là từ nguồn vốn NSNN. - Thời kì đầu tƣ kéo dài: Thời kì đầu tƣ đƣợc tính từ khi khởi công thực hiện dự án cho đến khi dự án hoàn thành và đƣa vào hoạt động, nhiều công trình có thời gian kéo dài hàng chục năm. - Thời gian vận hành kết quả đầu tƣ kéo dài: Thời gian này đƣợc tính từ khi công trình đi vào hoạt động cho đến khi hết hạn sử dụng và đào thải công trình.
- Các thành quả của hoạt động đầu tƣ thƣờng phát huy tác dụng ở ngay tại nơi nó đƣợc xây dựng. - Vì đầu tƣ phát triển GTĐB đòi hỏi cần có vốn đầu tƣ lớn cùng với thời kì đầu tƣ kéo dài nên nó thƣờng có độ rủi ro cao trong đó có nguyên nhân chủ quan là do công tác quy hoạch ở nƣớc ta còn nhiều hạn chế nên nhiều công trình xây dựng không phát huy đƣợc hiệu quả cần thiết. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 5 Bên cạnh những đặc điểm chung của hoạt động đầu tƣ phát triển thì đầu tƣ phát triển GTĐB cũng có những đặc điểm riêng của nó: * Đầu tư phát triển GTĐB mang tính hệ thống và đồng bộ: Tính hệ thống và đồng bộ là một đặc trƣng cơ bản của hoạt động đầu tƣ phát triển GTĐB. Tính hệ thống và đồng bộ đƣợc thế hiện ở chỗ mọi khâu trong quá trình đầu tƣ phát triển GTĐB đều liên quan mật thiết với nhau và ảnh hƣởng trực tiếp đến chất lƣợng của hoạt động đầu tƣ: Bất kì sai lầm nào từ khâu kế hoạch hoá hệ thống GTĐB đến khâu lập dự án hay thẩm định các dự án đƣờng bộ…cũng sẽ ảnh hƣởng đến quá trình vận hành của toàn bộ hệ thống đƣờng bộ và gây ra những thiệt hại lớn không chỉ về mặt kinh tế mà còn về mặt xã hội.
Tính hệ thống và đồng bộ không những chi phối đến các thiết kế, quy hoạch mà còn đƣợc thế hiện ở cả cách thức tổ chức quản lý theo ngành và theo vùng lãnh thổ. Chính đặc điểm này đã đòi hỏi khi lập kế hoạch, quy hoạch, chiến lƣợc phát triển GTĐB không đƣợc xem xét tới lợi ích riêng lẻ của từng dự án mà phải xét trong mối quan hệ tổng thể của toàn bộ hệ thống để đảm bảo đƣợc tính đồng bộ và hệ thống của toàn bộ mạng lƣới GTĐB tránh tình trạng có một vài dự án ảnh hƣởng đến chất lƣợng của toàn bộ hệ thống. * Đầu tư phát triển GTĐB mang tính định hướng: Đây là đặc điểm xuất phát từ chức năng và vai trò của hệ thống GTĐB. Chức năng chủ yếu của GTĐB là thoả mãn nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hoá của ngƣời dân cũng nhƣ của các doanh nghiệp, GTVT đƣờng bộ đƣợc coi là huyết mạch của nền kinh tế đảm bảo giao thƣơng giữa các vùng miền và mở đƣờng cho các hoạt động kinh doanh phát triển hơn nữa hoạt động đầu tƣ phát triển GTĐB cũng cần phải có một lƣợng vốn lớn cũng nhƣ cần thực hiện trong khoảng thời gian dài, do đó, để đảm bảo đầu tƣ đƣợc hiệu quả và loại trừ đƣợc các rủi ro thì cần phải có những định hƣớng lâu dài.
GTĐB cần Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 mang tính định hƣớng vì nó là ngành đi tiên phong thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển. * Đầu tư phát triển GTĐB mang tính chất vùng và địa phương: Việc xây dựng và phát triển GTĐB phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố nhƣ đặc điểm địa hình, phong tục tập quán của từng vùng từng địa phƣơng, trình độ phát triển kinh tế của mỗi nơi và quan trọng nhất là chính sách phát triển của nhà nƣớc…Do đó đầu tƣ phát triển GTĐB mang tính vùng và địa phƣơng nhằm đảm bảo cho mỗi vũng và địa phƣơng phát huy đƣợc thế mạnh của mình và đóng góp lớn vào sự phát triển chung của cả nƣớc. Vì vậy trong kế hoạch đầu tƣ phát triển GTĐB không chỉ chú ý đến mục tiêu phát triển chung của cả nƣớc mà phải chú ý cả đến điều kiện, đặc điểm tự nhiên cũng nhƣ kinh tế xã hội của mỗi vùng lãnh thổ. * Đầu tư phát triển GTĐB mang tính xã hội hoá cao và có nhiều đặc điểm giống với hàng hoá công cộng: Các công trình GTĐB là những hàng hoá công cộng vì mục đích sử dụng của nó là để phục vụ cả chức năng sản xuất và đời sống; Là tổng hoà mục đích của nhiều ngành, nhiều ngƣời, nhiều địa phƣơng và của toàn xã hội.