Chương i Vài nét về đấu thầu cạnh tranh quốc tế trong xây lắp các công trình i. quá trình ra đời và phát triển của đấu thầu cạnh tranh quốc tế Đấu thầu là một hình thức được áp dụng hết sức phổ biến trong việc mua sắm thiết bị, xây lắp, tư vấn ở hầu hết các nước trên thế giới, nhất là các nước phát triển (như là các nước thuộc nhóm G7). Nhưng hiện nay, các nguồn vốn đầu tư dưới nhiều hình thức chảy vào các nước đang phát triển ngày càng tăng. Chính vì vậy mà đối với các nước đang phát triển, hình thức Đấu thầu quốc tế là tương đối mới nhưng nó lại được sử dụng rất nhiều trong các công trình xây dựng có sử dụng vốn vay của nước ngoài, đặc biệt là các nguồn vốn vay từ các tổ chức ADB, WB, OECF (nay đổi thành JBIC).
Phương thức Đấu thầu quốc tế được coi trọng và áp dụng phổ biến như vậy trên thế giới xuất phát từ nhiều lý do, nhưng trong đó phải kể tới hiệu quả của nó đem lại trong thực tiễn. áp dụng hình thức đấu thầu quốc tế sẽ tiết kiệm được tiền bạc, thời gian, công sức, đảm bảo được chất lượng công trình của dự án, tạo ra sân chơi công bằng, lành mạnh cho các nhà thầu, chống tệ nạn tham nhũng, cửa quyền, thông đồng giữa các nhà thầu với nhau và với chủ đầu tư, giữa nhà thầu với các cơ quan quản lý. Trong thực tiễn mua bán, xây dựng ngày nay, Đấu thầu được áp dụng rộng rãi trên phạm vi quốc tế và đặc biệt ở các nước phát triển vì nhiều nguyên nhân. Trong số đó có các nguyên nhân sau: ODA là một nguồn hỗ trợ vốn rất quan trọng và chủ yếu được dùng vào việc xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng.
Theo báo cáo của WB thì Philippin dùng tới 60% nguồn vốn ODA trong lĩnh vực xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng. Miến Điện, ả Rập Xê-út, toàn bộ hợp đồng nhập khẩu đều thông qua phương thức đấu thầu. ở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nước đang phát triển con số này là 20-40%. Tuỳ từng tổ chức quốc tế mà có những quy chế đấu thầu riêng.
Và mỗi nước cũng có quy chế đấu thầu riêng của mình. Khi tham gia đấu thầu ở nước nào thì chúng ta phải tuân thủ nghiêm ngặt quy chế đấu thầu ở nước đó. Hoặc nếu vay vốn ở tổ chức nào thì chúng ta cũng phải tuân thủ quy chế đấu thầu mà tổ chức đó quy định. Với một số nước, việc tổ chức đấu thầu được thực hiện theo kiểu tập trung (như ở Hàn Quốc), tức là thực hiện đấu thầu trên cơ sở yêu cầu các đơn vị, bộ ngành.
mà chính những tổ chức này sẽ làm mọi thủ tục để đấu thầu cho họ. Hình thức này cũng tương tự hình thức một doanh nghiệp xuất khẩu uỷ thác để hưởng hoa hồng. Chúng ta có thể nhận thấy những ưu điểm của phương thức nàylà tính chuyên môn hoá cao, nhà nước dễ dàng kiểm soát được việc thực hiện công tác đấu thầu. Nhưng ngược lại, phương thức này cũng bộc lộ một số nhược điểm riêng của nó như: dễ gây ra tình trạng quan liêu do trên thị trường chỉ có một người bán nên người đó được độc quyền trong việc tổ chức đấu thầu và vì vậy nếu muốn một nhà thầu nào đó thắng thầu thì họ tìm cách đưa ra những chỉ tiêu thông số mà chỉ có nhà thầu đó có thể đáp ứng được; vấn đề sau đấu thầu như bảo hành bảo dưỡng các dịch vụ khác.
ở một số quốc gia khác như Indonêsia, Trung Quốc. việc tổ chức đấu thầu được thực hiện do một cơ quan bộ, ngành đảm đương. Mọi nhu cầu của các đơn vị thành viên trong bộ, ngành đều được đưa lên cơ quan đầu não của bộ, ngành xem xét và chuyển sang cho một tổ chức chuyên môn đấu thầu thực hiện. Hình thức này một mặt đem lại một số ưu điểm như: chuyên môn hoá cao, dễ kiểm soát, sát với sự biến động của thực tế.
nhưng mặt khác nó cũng đem lại một số nhược điểm như đơn vị trực thuộc bộ, ngành thụ động, không được cọ xát với thực tế.dễ dẫn đến việc xử lý tình huống chậm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm và đặc điểm của đấu thầu quốc tế 1.Khái niệm chung về đấu thầu Thuật ngữ “đấu thầu” đã xuất hiện trong thực tế xã hội từ xa xưa. Theo từ điển tiếng Việt ( do Viện ngôn ngữ học biên soạn, xuất bản năm 1998) thì đấu thầu được giải thích là việc “đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng)”.
Như vậy bản chất của việc đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như là một sự ganh đua (cạnh tranh) công khai để được thực hiện một công việc nào đó, một yêu cầu nào đó. Với sự phát triển của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch tập trung sang cơ chế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, khi có thị trường đầu vào cũng như đầu ra thì vấn đề đấu thầu chẳng những được nhà nước, các nhà thầu mà ngay cả người dân cũng hết sức quan tâm và đấu thầu trở thành một công cụ trong quản lý chi tiêu các nguồn tiền của nhà nước, nó cũng là một sân chơi cho những ai muốn tham gia đáp ứng các nhu cầu mua sắm, xây dựng sử dụng tiền của Nhà nước. Thực tế đó đòi hỏi phải hình thành các quy định, hình thành một hệ thống pháp lý cho một công việc mới mẻ nhưng hết sức cần thiết đối với các hoạt động kinh tế hiện nay - đó là các hoạt động đấu thầu. ở một số trường đại học ở Việt Nam, bộ môn về đấu thầu đã bắt đầu hình thành.
Trong giáo trình giảng dạy của trường đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, đã giải thích đấu thầu là một hành vi trao đổi hàng hoá và dịch vụ. Có thể thấy rằng, đấu thầu trong xã hội hiện nay bao quát nhiều nội dung hơn, nó không chỉ là một quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng việc cung cấp hàng hoá, xây dựng công trình mà bao gồm cả các dịch vụ tư vấn. Xét về mặt kinh tế, đấu thầu thực chất là mua sắm, đó là quan hệ giữa một bên có tiền dành cho một kế hoạch, một nhu cầu nào đó và một bên muốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dành được quyền đáp ứng yêu cầu để có được hợp đồng gắn với lợi nhuận. Có nhiều hình thức để thực hiện quá trình mua sắm.
Thông thường nhất và hiệu quả nhất là tiến hành việc mua sắm thông qua các cuộc đấu thầu (bidding). Những hình thức khác sẽ phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của việc mua sắm nhưng luôn đảm bảo tính cạnh tranh để mang lại hiệu quả kinh tế. Một hình thức mua sắm đơn giản thường xảy ra trong cuộc sống hàng ngày đó là việc mua sắm cho các nhu cầu trong gia đình và việc “đi chợ” hàng ngày cũng mang tính chất đấu thầu. Từ “procurement” trong tiếng Anh được quốc tế chấp nhận để biểu thị việc lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, xây lắp công trình và cung cấp hàng hoá.
Theo ý nghĩa tu từ bằng tiếng Việt của nó, “procurement” được hiểu là mua sắm. Theo các bản dịch của Ngân Hàng Thế Giới – World Bank (mà dưới đây gọi tắt là WB) “procurement” được dịch là mua sắm. Do hiểu theo một khái niệm rộng, mua sắm xây lắp là tuyển chọn nhà thầu xây dựng công trình. Có nghĩa là chủ đầu tư mua công trình của nhà thầu.
Tuyển chọn tư vấn là mua sản phẩm dịch vụ của tư vấn. Còn mua sắm Hàng hoá là chọn nhà cung ứng để cung cấp hàng hoá. ở đây cũng cần hiểu từ “hàng hoá” theo nghĩa rộng. Hàng hoá bao gồm mọi vật tư, thiết bị, dụng cụ vv.
Theo nghĩa đen của nó, từ “ procurement” được hiểu là “mua sắm”. Nhưng hiện hiện nay từ “đấu thầu” đã và đang được sử dụng rộng rãi trong các văn bản pháp quy của nhà nước ta. Ví dụ Quy chế đấu thầu được ban hành kèm theo Nghị định 88/ 1999/NĐ-CP của Chính Phủ. Bởi vậy, thuật ngữ “đấu thầu” được hiểu là đồng nghĩa với thuật ngữ “procurement” trong tiếng Anh.
Vì vậy, Quy chế hoặc Hướng dẫn Đấu thầu của ta đồng nghĩa với Quy chế hoặc Hướng dẫn Mua sắm (Procurement Regulation hoặc Guidelines) trên thế giới. Khi tiến hành đấu thầu ở Việt Nam, phải tuân theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mọi quy định của Quy chế đấu thầu hiện hành của Chính Phủ và các quy định của các cơ quan tài trợ (nếu là vốn vay nước ngoài). Trường hợp có sự khác biệt hoặc thậm trí trái ngược thì phải áp dụng các quy định trong các Hiệp định Chính Phủ đã kí với nhà tài trợ. Vì vậy chúng ta có thể đưa ra một khái niệm chung sau đây: Đấu thầu quốc tế là một phương thức giao dịch đặc biệt, trong đó bên mời thầu (chủ dự án, chủ công trình) công bố trước các điều kiện mua hàng để cho các nhà thầu (người cung ứng hàng hoá, dịch vụ, xây dựng công trình) báo giá và các điều kiện giao dịch, sau đó bên mời thầu sẽ chọn mua của ai đáp ứng tốt nhất các điều kiện đã nêu ra.
Các bên tham gia đấu thầu quốc tế là những người có quốc tịch khác nhau. Khái niệm về đấu thầu cạnh tranh quốc tế (International Competetive Bidding - ICB) Theo Quy chế đấu thầu được ban hành kèm theo Nghị định số 88/ 1999 /NĐ-CP ngày 01-9-1999 có định nghĩa về đấu thầu như sau: “Đấu thầu” là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của Bên mời thầu. “Đấu thầu cạnh tranh quốc tế” là cuộc đấu thầu có các nhà thầu trong và ngoài nước tham dự, thông qua cạnh tranh lành mạnh. “Xây lắp” là những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình.
Theo Quy chế đấu thầu được ban hành kèm theo Nghị định 43/CP ngày 16/07/1996 có định nghĩa về đấu thầu như sau: “Đấu thầu” là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu của bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh công bằng và lành mạnh giữa các nhà thầu. Như vậy, định nghĩa mới nhất về đấu thầu của Quy chế đấu thầu hiện hành của nhà nước thì không còn đề cập tới vấn đề cạnh tranh giữa các nhà LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.