CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Theo Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010: Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao hoặc cam kết cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Hoạt động cho vay ra đời và tồn tại xuất phát từ đòi hỏi khách quan của quá trình tuần hoàn vốn, để giải quyết hiện tượng dư thừa, thiếu hụt vốn diễn ra thường xuyên giữa các chủ thể trong nền kinh tế.
Trong suốt vòng đời của mình, các NHTM luôn tiếp xúc với nhiều khách hàng khác nhau. Trong bối cảnh hiện nay, KH vay vốn của NHTM gồm nhiều thành phần khác nhau. Bao gồm : KHCN, Doanh nghiệp, Tổ chức Tín dụng khác, Chính Phủ. Ngày nay, bộ máy tổ chức của các NHTM đều được tổ chức tới cấp nhỏ nhất là Phòng Giao Dịch kèm theo đó là sự phân cấp khách hàng cho PGD.
Theo đó các PGD sẽ tiếp xúc với các khách hàng là cá nhân, hộ kinh doanh và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Có nhiều lý do như đặc thù địa bàn hoạt động, khách hàng mục tiêu, sự phân cấp của chi nhánh cấp trên nhưng KHCN luôn là một đối tượng cho vay của mọi PGD, số lượng các món vay của KHCN cũng chiếm đa số. Chính điều tầm quan trọng của cho vay với KHCN. Nhu cầu vay vốn của KHCN thường xuyên phát sinh để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng hay mở rộng sản xuất.
KHCN không thể phát hành trái phiếu SV: Nguyễn Ngọc Duy Lớp: CQ49/15.04 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính hay cổ phiếu để tìm nguồn tài trợ. Chính vì thế, KHCN thường tìm đến ngân hàng thương mại để phục vụ nhu cầu vay vốn của mình. Hoạt động cho vay không những mang lại lợi ích cho ngân hàng mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng cường an ninh xã hội. Như vậy có thể đi đến định nghĩa cho vay KHCN là hình thức cho vay mà ngân hàng tạm thời chuyển nhượng quyển sử dụng vốn cho khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình với mục đích nhất định, với thời gian được thỏa thuận trong hợp đồng theo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi.
Đặc điểm của hoạt động cho vay khách hàng cá nhân KHCN có những đặc điểm riêng khác với doanh nghiệp. Những đặc điểm đó là nhân tố quan trọng chi phối hoạt động cho vay KHCN. Do đó, KHCN có nhiều ưu thế cũng như hạn chế so với khách hàng doanh nghiệp. Đối tượng là cá nhân, hộ gia đình KHCN bao gồm các cá nhân, hộ gia đình, chủ trang trại, chủ hợp tác xã, … có nhu cầu vay vốn để tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh.
Những khách hàng này thường có số lượng lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng và món vay thường nhỏ nên khó đáp ứng được nhu cầu kèm theo món vay nhỏ nên nếu quản lý lỏng lẻo dễ gây ra rủi ro. Tùy thuộc vào hình thức vay vốn và hình thức cho vay mà chia làm nhiều thời hạn vay vốn khác nhau nhưng chủ yếu là các khoản vay ngắn hạn, phần nhỏ còn lại là trung và dài hạn. Giá trị khoản vay nhỏ Thông thường quy mô của mỗi khoản vay KHCN thường nhỏ hơn các khoản vay của doanh nghiệp. Tuy vậy, số lượng các khoản vay của KHCN ở các NHTM thường lớn nên có thể dễ dàng phân tán được rủi ro.
Bên cạnh đó, lợi nhuận mà cho vay KHCN mang lại mặc dù nhỏ nhưng số lượng lại nhiều, nếu SV: Nguyễn Ngọc Duy Lớp: CQ49/15.04 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính làm tốt công tác quản lý thì lợi nhuận mà cho vay KHCN mang lại sẽ không kém so với cho vay doanh nghiệp. Rủi ro cho vay cao Độ rủi ro của các khoản vay rất khó phán đoán vì tình hình của KHCN thường thay đổi nhanh chóng tùy theo tình trạng công việc và sức khỏe của họ. Do đó, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro nếu người cho vay mất khả năng thanh toán. Thông thường các khoản vay thường có tài sản đảm bảo hoặc có người thứ ba bảo lãnh sẽ làm tăng mức độ tin cậy hơn, đồng thời giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro hơn so với các khoản vay không có tài sản đảm bảo.
Chi phí lớn Khoản vay của KHCN thường có giá trị nhỏ nhưng số lượng vay lại lớn kéo theo chi phí thẩm định lớn để giảm thiểu rủi ro của các khoản vay. Vì vậy, để đảm bảo an toàn các khoản vay ngân hàng phải bỏ chi phí thẩm định và quản lý cao. Do đó, lãi suất cho vay KHCN thường cao hơn các khoản vay khác của NHTM, để bù đắp chi phí thời gian, nhân lực, thẩm định, quản lý. Vai trò của hoạt động cho vay khách hàng cá nhân 1.
Đối với nền kinh tế Kích thích tiêu dùng Ngân hàng thương mại cho KHCN vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng sẽ làm tăng đáng kể những nhu cầu tiêu thụ hàng hóa, qua đó làm cho nền kinh tế trở nên năng động hơn. Khi sức mua người tiêu dùng tăng lên làm tăng khả năng cạnh tranh hàng hóa trong nước, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển. Tuy nhiên, thu nhập của người dân Việt Nam còn ở mức trung bình, chưa đủ dư dả để mua sắm những hàng hóa có giá thành cao, người ta thường quan SV: Nguyễn Ngọc Duy Lớp: CQ49/15.04 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính niệm tiết kiệm hiện tại để chi tiêu cho tương lai. Vì vậy, cho vay tiêu dùng là một cách tiêu dùng hiện tại và thanh toán trong tương lai.
Thúc đẩy SXKD phát triển Việc cho vay phục vụ nhu cầu SXKD là đóng góp một phần không nhỏ vào thúc đẩy phát triển kinh tế, gia tăng việc làm, nâng cao mức sống người dân. Nhiều người dân sẽ mạnh dạn vay vốn đầu tư hơn, đặc biệt là các làng nghề truyền thống khi mà các mặt hàng sản xuất ra rất được ưa chuộng nhưng còn thiếu vốn đầu tư để mở rộng sản xuất kinh doanh. Không những thế, nhiều khách hàng có ý tưởng kinh doanh nhưng lại thiếu vốn có thể triển khai kế hoạch của mình, khi họ thành công sẽ là động lực phát triển cho những người khác. Tóm lại, cho vay nhu cầu sản xuất kinh doanh không những đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, thương nghiệp, dịch vụ mà còn giữ vững, phát triển các ngành nghề truyền thống, kích thích tính sáng tạo dám nghĩ dám làm giúp phát triển nền kinh tế.
Như vậy, hoạt động cho vay đối với KHCN có vai trò rất to lớn đối với ngân hàng cũng như đối với cả nền kinh tế. Vì vậy, các NHTM không chỉ có nhiệm vụ mở rộng hoạt động này mà còn phải nâng cao hiệu quả để nó có thể phát huy được vai trò tích cực, tránh gây lãng phí.Đối với NHTM Mở rộng thị phần, tăng thu nhập Ngân hàng sẽ mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động các loại tiền gửi hay các sản phẩm đi kèm khác của ngân hàng. Khách hàng của thường hứa hẹn là những khách hàng có tình hình tài chính tốt trong tương lai, và khách hàng thường không muốn gửi tiền của mình vào ngân hàng mà họ cho rằng mình sẽ không có triển vọng vay lại từ chính ngân SV: Nguyễn Ngọc Duy Lớp: CQ49/15.04 Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính hàng đó khi mình có nhu cầu. Do vậy, phát triển có thể giúp ngân hàng tăng nguồn vốn huy động trong tương lai.
Đây là nguồn vốn hết sức quan trọng giúp ngân hàng hoạt động và mở rộng kinh doanh, giúp ngân hàng tăng thêm lợi nhuận tiềm năng. Tăng khả năng cạnh tranh Xu hướng phát triển của ngân hàng là đa năng tổng hợp cho nên thực hiện và phát triển cho vay KHCN vừa mở rộng được đối tượng khách hàng vay vốn, tận dụng được nguồn vốn huy động một cách hiệu quả, vừa đa dạng hàng hóa sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng. Từ đó, ngân hàng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng được sức mạnh trong cạnh tranh, đồng thời tạo ra nét đặc trưng hấp dẫn riêng của mỗi ngân hàng. Đa dạng hóa danh mục sản phẩm, hạn chế rủi ro Tạo điều kiện cho ngân hàng đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, từ đó tăng lợi nhuận và phân tán rủi ro cho ngân hàng.
Vì đặc trưng của hoạt động kinh doanh ngân hàng là rủi ro cao, phương thức được ngân hàng áp dụng để giảm thiểu rủi ro là đa dạng hóa danh mục đầu tư, tránh tình trạng chỉ tập trung vào một loại hình kinh doanh, vì một khi rủi ro xảy ra thì khủng hoảng là điều khó tránh khỏi và còn dẫn đến khủng hoảng của toàn hệ thống ngân hàng. Hơn nữa có đặc trưng là số lượng khoản vay lớn nhưng giá trị khoản vay nhỏ nên cũng góp phần phân tán rủi ro cho ngân hàng.Thực tế thường là một trong những khoản mục tài sản mang lại lợi nhuận rất cao cho ngân hàng. Đối với KHCN Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho cá nhân SV: Nguyễn Ngọc Duy Lớp: CQ49/15.04 Khóa luận tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính Khi vay vốn của NHTM, họ sẽ được đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát sinh ở hiện tại trước khi có đủ khả năng về tài chính trong tương lai. Từ thực tế cho thấy có rất nhiều nhu cầu mang tính thiết yếu, tự nhiên, có ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống mỗi cá nhân, hộ gia đình.
Ví dụ như mua sắm, sửa chữa nhà cửa, mua oto,… Bên cạnh đó, cho vay còn tạo động lực to lớn để làm việc, tiết kiệm và có thêm những khoản thu nhập mới. Tạo thêm điều kiện cho cá nhân, hộ gia đình phát triển SXKD Khi cấp tín dụng cho đối tượng khách hàng này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho họ sản xuất kinh doanh. Như đặc trưng sản xuất kinh doanh của hộ sản xuất, họ chưa thu hoạch được sản phẩm để bán khi đó họ cần tiền để trang trải chi phí cần thiết như nguyên vật liệu, mua phân bón, thức ăn,… Mặt khác, nhiều hộ kinh doanh theo thời vụ, vào thời điểm chín vụ, có nhiều KH, hàng bán ra liên tục, nhu cầu vốn lưu động tăng do liên tục nhập hàng mới về. Lúc này họ rất cần tài trợ vốn.